अवभृथस्नान-तीर्थयात्रा-तेजोदर्शनम् | Avabhṛtha Bath, Tīrtha-Pilgrimage, and the Vision of Divine Radiance
അധ്യായം 40-ൽ ഉപദേശത്തിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട് കർമാനുഷ്ഠാനവും തീർത്ഥയാത്രയും വിവരിക്കുന്നു. സൂതൻ പറയുന്നു: യാദവനും ഉപമന്യുവും സംബന്ധിച്ച ജ്ഞാനയോഗവൃത്താന്തം മുനിസഭയിൽ അറിയിച്ച ശേഷം വായു അന്തർധാനം ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ ഋഷിമാർ പ്രഭാതത്തിൽ സത്രയാഗത്തിന്റെ സമാപ്തിക്കായി അവഭൃതസ്നാനം ചെയ്യാൻ പുറപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദേവി സരസ്വതി മധുരജലങ്ങളുള്ള ശുഭനദിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കർമം പൂർത്തിയാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു; ഋഷിമാർ സ്നാനം ചെയ്ത് യജ്ഞം സമാപിപ്പിക്കുന്നു. ശിവസംബന്ധ ജലങ്ങളാൽ ദേവതകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്ത്, മുൻ സംഭവങ്ങൾ സ്മരിച്ച് വാരണാസിയിലേക്കു യാത്ര തുടരുന്നു. വഴിയിൽ ഹിമവതിൽ നിന്ന് തെക്കോട്ടൊഴുകുന്ന ഭാഗീരഥി (ഗംഗ)യിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മുന്നേറുന്നു. വാരണാസിയിൽ എത്തി ഉത്തരവാഹിനിയായ ഗംഗയിൽ മുങ്ങി വിധിപ്രകാരം അവിമുക്തേശ്വര ലിംഗത്തെ ആരാധിക്കുന്നു. പുറപ്പെടുന്ന വേളയിൽ ആകാശത്ത് കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ, സർവ്വദിക്കുകളിലും വ്യാപിക്കുന്ന അത്ഭുത ദിവ്യതേജസ് ദർശിക്കുന്നു; ഭസ്മലിപ്തരായ പാശുപത സിദ്ധർ നൂറുകണക്കിന് എത്തി ആ തേജസ്സിൽ ലയിക്കുന്നത് പരമ ശൈവസിദ്ധിയും ശിവശക്തിയുടെ അതീതസ്ഥാനവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
श्रीसूत उवाच । इति स विजितमन्योर्यादवेनोपमन्योरधिगतमभिधाय ज्ञानयोगं मुनिभ्यः । प्रणतिमुपगतेभ्यस्तेभ्य उद्भावितात्मा सपदि वियति वायुः सायमन्तर्हितो ऽभूत्
ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഉപമന്യുവിൽ നിന്ന് യാദവൻ (കൃഷ്ണൻ) നേടിയ മോക്ഷദായക ജ്ഞാനയോഗം മുനിമാർക്ക് പ്രസ്താവിച്ച ശേഷം, പ്രണാമത്തോടെ സമീപിച്ച ആ ഋഷിമാരാൽ അന്തരാത്മ ഉന്നതമായ വायु ഉടൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു, സായാഹ്നത്തോടെ ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി।
Verse 2
ततः प्रभातसमये नैमिषीयास्तपोधनाः । सत्रान्ते ऽवभृथं कर्तुं सर्व एव समुद्ययुः
അതിനുശേഷം പ്രഭാതസമയത്ത് നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ തപോധനരായ എല്ലാവരും സത്രം സമാപിക്കുന്ന വേളയിൽ അവഭൃഥസ്നാനം ചെയ്യാൻ ഒരുമിച്ച് പുറപ്പെട്ടു।
Verse 3
तदा ब्रह्मसमादेशाद्देवी साक्षात्सरस्वती । प्रसन्ना स्वादुसलिला प्रावर्तत नदीशुभा
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞയാൽ ദേവി—സാക്ഷാത് സരസ്വതി—പ്രസന്നയായി; മധുരജലമുള്ള ആ ശുഭനദി ഒഴുകിത്തുടങ്ങി।
Verse 4
सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा मुनयो हृष्टमानसाः । समाप्य सत्रं प्रारब्धं चक्रुस्तत्रावगाहनम्
സരസ്വതി നദിയെ കണ്ടപ്പോൾ മുനികൾ ഹർഷഭരിതരായി. ആരംഭിച്ച സത്രം സമാപിച്ച് അവിടെ തന്നെ വിധിപൂർവ്വം അവഗാഹനം (സ്നാനം) ചെയ്തു।
Verse 5
अथ संतर्प्य देवादींस्तदीयैः सलिलैः शिवैः । स्मरन्तः पूर्ववृत्तान्तं ययुर्वाराणसीं प्रति
അപ്പോൾ അവർ ശിവസംബന്ധമായ ആ പുണ്യജലങ്ങളാൽ ദേവന്മാരാദികളെ വിധിപൂർവ്വം തർപ്പണം ചെയ്ത് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, മുൻവൃത്താന്തം സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് വാരാണസിയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।
Verse 6
तदा ते हिमवत्पादात्पंततीं दक्षिणामुखीम् । दृष्ट्वा भागीरथी तत्र स्नात्वा तत्तीरतो ययुः
അപ്പോൾ അവർ ഹിമവതിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച് തെക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഒഴുകുന്ന ഭാഗീരഥിയെ കണ്ടു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ആ പുണ്യതീരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।
Verse 7
ततो वाराणसीं प्राप्य मुदितास्सर्व एव ते । तदोत्तरप्रवाहायां गंगायामवगाह्य च
പിന്നീട് വാരാണസിയിൽ എത്തി അവർ എല്ലാവരും ആനന്ദിതരായി; ഗംഗയുടെ പ്രവാഹം ഉത്തരവാഹിനിയായിടത്ത് അവളിൽ മുങ്ങി പുണ്യസ്നാനം ചെയ്തു।
Verse 8
अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य विधानतः । प्रयातुमुद्यतास्तत्र ददृशुर्दिवि भास्वरम्
അവിമുക്തേശ്വര ലിംഗം ദർശിച്ച് വിധിപ്രകാരം അർച്ചന നടത്തി, അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ അവർ ആകാശത്തിൽ ഒരു ദിവ്യമായ ദീപ്തി കണ്ടു।
Verse 9
सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोदिव्यं महाद्भुतम् । आत्मप्रभावितानेन व्याप्तसर्वदिगन्तरम्
അത് കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായി—ദിവ്യവും മഹാദ്ഭുതവുമായ തേജസ്—സ്വപ്രഭയാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളുടെയും ഇടവിടങ്ങൾ മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു നിന്നു।
Verse 10
अथ पाशुपताः सिद्धाः भस्मसञ्छन्नविग्रहाः । मुनयो ऽभ्येत्य शतशो लीनाः स्युस्तत्र तेजसि
അപ്പോൾ ഭസ്മം മൂടിയ ദേഹങ്ങളുള്ള സിദ്ധ പാശുപതന്മാർ നൂറുകളായി അവിടെ എത്തി; ആ മുനിമാർ സമീപിച്ച്, ആ പ്രഭുവിന്റെ തേജസ്സിൽ തന്നേ ലയിച്ചു പോയി।
Verse 11
तथा विलीयमानेषु तपस्विषु महात्मसु । सद्यस्तिरोदधे तेजस्तदद्भुतमिवाभवत्
ആ മഹാത്മ തപസ്വികൾ ഇങ്ങനെ ലയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ തേജസ് ഉടൻ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു; അത് അത്യന്തം അത്ഭുതമായി തോന്നി।
Verse 12
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं नैमिषीया महर्षयः । किमेतदित्यजानन्तो ययुर्ब्रह्मवनं प्रति
ആ മഹാദ്ഭുതം കണ്ട നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ മഹർഷിമാർ—ഇത് എന്തെന്നറിയാതെ—വ്യാഖ്യാനം തേടി ബ്രഹ്മവനത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 13
प्रागेवैषां तु गमनात्पवनो लोकपावनः । दर्शनं नैमिषीयाणां संवादस्तैर्महात्मनः
അവർ പുറപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പേ ലോകപാവനനായ വായുദേവൻ മുന്നേ പോയി. അവിടെ നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ ഋഷിമാരെ കണ്ടുമുട്ടി, ആ മഹാത്മാവിനോടൊപ്പം പവിത്രമായ സംവാദം നടന്നു।
Verse 14
शद्धां बुद्धिं ततस्तेषां सांबे सानुचरे शिवे । समाप्तिं चापि सत्रस्य दीर्घपूर्वस्य सत्रिणाम्
പിന്നീട് ശ്രദ്ധയും നിർമ്മലബുദ്ധിയും കൊണ്ടു അവർ അംബാ (പാർവതി)യും അവന്റെ അനുചരന്മാരും കൂടിയ ശിവനിൽ ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതരായി; അതോടെ ആ യജ്ഞകർതാക്കളുടെ ദീർഘകാല സത്രവും യഥാവിധി സമാപിച്ചു।
Verse 15
विज्ञाप्य जगतां धात्रे ब्रह्मणे ब्रह्मयोनये । स्वकार्ये तदनुज्ञातो जगाम स्वपुरं प्रति
ലോകങ്ങളുടെ ധാതാവായ ബ്രഹ്മയോനി ബ്രഹ്മാവിനെ യഥാവിധി അറിയിച്ച്, തന്റെ കാര്യത്തിനുള്ള അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം അവൻ തന്റെ സ്വധാമത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।
Verse 16
अथ स्थानगतो ब्रह्मा तुम्बुरोर्नारदस्य च । परस्पर स्पर्धितयोर्गाने विवदमानयोः
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാ ആ സ്ഥലത്തെത്തി; അവിടെ തുംബുരുവും നാരദനും പരസ്പരം മത്സരിച്ച് ഗാനത്തെക്കുറിച്ച് തർക്കിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 17
तदुद्भावितगानोत्थरसैर्माध्यस्थमाचरन् । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सुखमास्ते निषेवितः
അങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ച ഗാനങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മരസത്തിൽ ആനന്ദിച്ച് അദ്ദേഹം സമത്വ-ശാന്തിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും സേവിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം സുഖമായി വസിക്കുന്നു.
Verse 18
तदानवसरादेव द्वाःस्थैर्द्वारि निवारिताः । मुनयो ब्रह्मभवनाद्बहिः पार्श्वमुपाविशन्
അപ്പോൾ സമയം അനുയോജ്യമല്ലാത്തതിനാൽ ദ്വാരസ്ഥർ അവരെ വാതിലിൽ തന്നെ തടഞ്ഞു. അതിനാൽ മുനിമാർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭവനത്തിന് പുറത്തു ഒരു വശത്ത് സംയമത്തോടും മര്യാദയോടും കൂടി ഇരുന്നു കാത്തിരുന്നു.
Verse 19
अथ तुम्बुरुणा गाने समतां प्राप्य नारदः । साहचर्येष्वनुज्ञातो ब्रह्मणा परमेष्ठिना
അപ്പോൾ നാരദൻ തുംബുരുവിനോടൊപ്പം ദിവ്യഗാനകലയിൽ സമത്വം പ്രാപിച്ചു. പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവ് അവനെ ദേവപരിചാരകരോടൊപ്പം സഹചാര്യത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ അനുമതി നൽകി.
Verse 20
त्यक्त्वा परस्परस्पर्धां मैत्रीं च परमां गतः । सह तेनाप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च समावृतः
പരസ്പരസ്പർധ ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ പരമമായ മൈത്രി പ്രാപിച്ചു. അവനോടൊപ്പം അപ്സരസ്സുകളും ഗന്ധർവ്വന്മാരും ചേർന്ന് അവനെ ചുറ്റിനിന്നു.
Verse 21
उपवीणयितुं देवं नकुलीश्वरमीश्वरम् । भवनान्निर्ययौ धातुर्जलदादंशुमानिव
ദേവാധിദേവനായ നകുലീശ്വര പരമേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ വീണ വായിക്കാനായി ധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) തന്റെ ഭവനത്തിൽ നിന്ന് മേഘത്തിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നതുപോലെ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 22
तं दृष्ट्वा षट्कुलीयास्ते नारदं मुनिगोवृषम् । प्रणम्यावसरं शंभोः पप्रच्छुः परमादरात्
മുനികളിൽ വൃഷഭനായ നാരദനെ കണ്ട ഷട്കുലീയ ഭക്തർ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് പരമാദരത്തോടെ ശംഭുവിന്റെ പൂജയ്ക്ക് യോജ്യമായ അവസരവും വിധിയും ചോദിച്ചു.
Verse 23
स चावसर एवायमितोंतर्गम्यतामिति । वदन्ययावन्यपरस्त्वरया परया युतः
അവൻ പറഞ്ഞു—“ഇതുതന്നെ യുക്തമായ സമയം; ഇവിടെ നിന്ന് അകത്തേക്ക് കടക്കാം.” എന്ന് പറഞ്ഞ്, മറ്റൊരു കാര്യത്തിൽ തത്പരനായി, മഹാ ത്വരയോടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
Verse 24
ततो द्वारि स्थिता ये वै ब्रह्मणे तान्न्यवेदयन् । तेन ते विविशुर्वेश्म पिंडीभूयांडजन्मनः
പിന്നീട് വാതിലിൽ നിന്നവർ ബ്രഹ്മാവിനെ അവരുടെ കാര്യത്തിൽ അറിയിച്ചു. അതിനാൽ അണ്ഡജന്മികളായ അവർ എല്ലാവരും ഒറ്റക്കെട്ടായി ചേർന്ന് ആ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 25
प्रविश्य दूरतो देवं प्रणम्य भुवि दंडवत् । समीपे तदनुज्ञाताः परिवृत्योपतस्थिरे
പ്രവേശിച്ച് അവർ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ദേവനെ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു. പിന്നെ അവന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ചപ്പോൾ സമീപം ചെന്നു ചുറ്റും നിന്നു ഭക്തിയോടെ സേവയിൽ നിലകൊണ്ടു.
Verse 26
तांस्तत्रावस्थितान् पृष्ट्वा कुशलं कमलासनः । वृत्तांतं वो मया ज्ञातं वायुरेवाह नो यतः
അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നവരെ കണ്ടു കമലാസനനായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ക്ഷേമം ചോദിച്ചു പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളുടെ സമസ്ത വൃത്താന്തവും എനിക്ക് അറിയാം; കാരണം വായുദേവൻ തന്നെയാണ് അത് ഞങ്ങളോട് അറിയിച്ചത്.”
Verse 27
भवद्भिः किं कृतं पश्चान्मारुतेंतर्हिते सति । इत्युक्तवति देवेशे मुनयो ऽवभृथात्परम्
ദേവേശൻ ചോദിച്ചു—“വായുദേവൻ അന്തർഹിതനായ ശേഷം നിങ്ങൾ പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു?” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, മുനിമാർ അവഭൃതസ്നാനം പൂർത്തിയാക്കി തുടർ അനുഷ്ഠാനത്തിനായി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
Verse 28
गंगातीर्थेस्य गमनं यात्रां वाराणसीं प्रति । दर्शनं तत्र लिंगानां स्थापितानां सुरेश्वरैः
ഗംഗാതീർത്ഥത്തിലേക്കുള്ള ഗമനം, വാരാണസിയിലേക്കുള്ള തീർത്ഥയാത്ര, അവിടെ സുരേശ്വരന്മാർ സ്ഥാപിച്ച ശിവലിംഗങ്ങളുടെ ദർശനം—ഇതെല്ലാം പുണ്യമായ ഉപാസനാമാർഗമാണ്.
Verse 29
अविमुक्तेश्वरस्यापि लिंगस्याभ्यर्चनं सकृत् । आकाशे महतस्तस्य तेजोराशेश्च दर्शनम्
അവിമുക്തേശ്വരന്റെ ലിംഗത്തെ ഒരിക്കൽ പോലും അർച്ചിച്ചാൽ, ആകാശത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ആ മഹാപ്രഭുവിന്റെ ദിവ്യ തേജോരാശി ദർശിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 30
मुनीनां विलयं तत्र निरोधं तेजसस्ततः । याथात्म्यवेदनं तस्य चिंतितस्यापि चात्मभिः
അവിടെ മുനികളുടെ പരിമിത അഹങ്കാരം ലയിക്കുകയും, തുടർന്ന് മനസ്‑ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ തേജസ് നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ശിവനെ ധ്യാനിക്കുന്ന ആത്മാക്കൾക്കും അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷബോധം ഉദിക്കുന്നു।
Verse 31
सर्वं सविस्तरं तस्मै प्रणम्याहुर्मुहुर्मुहुः । मुनिभिः कथितं श्रुत्वा विश्वकर्मा चतुर्मुखः
അവനെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അവർ എല്ലാം വിശദമായി വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു. മുനികൾ പറഞ്ഞതു കേട്ട് വിശ്വകർമ്മാവും ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവും ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രവിച്ചു।
Verse 32
कंपयित्वा शिरः किंचित्प्राह गंभीरया गिरा । प्रत्यासीदति युष्माकं सिद्धिरामुष्मिकी परा
അവൻ അല്പം തല കുലുക്കി ഗംഭീര സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾക്കു പരലോകസംബന്ധമായ പരമസിദ്ധി അടുത്തെത്തിയിരിക്കുന്നു।”
Verse 33
भवद्भिर्दीर्घसत्रेण चिरमाराधितः प्रभुः । प्रसादाभिमुखो भूत इति भुतार्थसूचितम्
നിങ്ങൾ ദീർഘ യജ്ഞസത്രംകൊണ്ട് ദീർഘകാലം പ്രഭുവിനെ ആരാധിച്ചു; ഇപ്പോൾ അവൻ പ്രസാദം നൽകാൻ അഭിമുഖനായിരിക്കുന്നു—ഇങ്ങനെ സംഭവത്തിന്റെ യഥാർത്ഥാർത്ഥം അറിയിച്ചു.
Verse 34
वाराणस्यां तु युष्माभिर्यद्दृष्टं दिवि दीप्तिमत् । तल्लिंगसंज्ञितं साक्षात्तेजो माहेश्वरं परम्
വാരാണസിയിൽ നിങ്ങൾ കണ്ട ദിവ്യ ദീപ്തിമയമായ ആ പ്രകാശം തന്നെയാണ് ‘ലിംഗം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; അതു സാക്ഷാൽ പരമ മാഹേശ്വര തേജസ്സാണ്.
Verse 35
तत्र लीनाश्च मुनयः श्रौतपाशुपतव्रताः । मुक्ता बभूवुः स्वस्थाश्च नैष्ठिका दग्धकिल्बिषाः
അവിടെ ആ അവസ്ഥയിൽ ലീനരായി, ശ്രൗതവും പാശുപതവ്രതവും അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മുനിമാർ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു; സ്വസ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥിരരായി, നൈഷ്ഠികരായി, അവരുടെ പാപങ്ങൾ ദഗ്ധമായി നീങ്ങി.
Verse 36
प्राप्यानेन यथा मुक्तिरचिराद्भवतामपि । स चायमर्थः सूच्येत युष्मद्दृष्टेन तेजसा
ഇത് പ്രാപിച്ചാൽ നിങ്ങളും शीഘ്രം മോക്ഷം പ്രാപിക്കും; നിങ്ങളുടെ നേരിട്ടുള്ള ദർശനത്തിൽ തെളിഞ്ഞ തേജസ്സാൽ ഈ സത്യാർത്ഥം വ്യക്തമായി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടണം.
Verse 37
तत्र वः काल एवैष दैवादुपनतः स्वयम् । प्रयात दक्षिणं मेरोः शिखरं देवसेवितम्
അവിടെ നിങ്ങള്ക്കായി ഈ കാലം ദൈവവിധിയാൽ സ്വയം എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ദേവന്മാർ സേവിക്കുന്ന മേരുപർവതത്തിന്റെ ദക്ഷിണ ശിഖരത്തിലേക്ക് പ്രയാണം ചെയ്യുക.
Verse 38
सनत्कुमारो यत्रास्ते मम पुत्रः परो मुनिः । प्रतीक्ष्यागमनं साक्षाद्भूतनाथस्य नंदिनः
അവിടെ എന്റെ പുത്രനായ പരമമുനി സനത്കുമാരൻ വസിക്കുന്നു; ഭൂതനാഥനായ ശിവന്റെ പരിചാരകാധിപൻ നന്ദി നേരിട്ട് വരുന്നതിനെ അവൻ കാത്തിരിക്കുന്നു.
Verse 39
पुरा सनत्कुमारोपि दृष्ट्वापि परमेश्वरम् । अज्ञानात्सर्वयोगीन्द्रमानी विनयदूषितः
പുരാതനകാലത്ത് സനത്കുമാരൻ പരമേശ്വരനെ ദർശിച്ചിട്ടും, അജ്ഞാനവശാൽ താനേ സർവയോഗികളുടെ അധിപതിയെന്ന് കരുതി അഹങ്കരിച്ചു; അതിനാൽ അവന്റെ വിനയം മലിനമായി.
Verse 40
अभ्युत्थानादिकं युक्तमकुर्वन्नतिनिर्भयः । ततो ऽपराधात्क्रुद्धेन महोष्ट्रो नंदिना कृतः
അത്യന്തം നിർഭയനായി അവൻ എഴുന്നേറ്റ് ആദരവ് കാണിക്കൽ മുതലായ യുക്തമായ ശിഷ്ടാചാരങ്ങൾ ചെയ്തില്ല. അതിനാൽ ആ അപരാധത്തിൽ ക്രുദ്ധനായ നന്ദി അവനെ മഹാ ഒട്ടകമാക്കി.
Verse 41
अथ कालेन महता तदर्थे शोचता मया । उपास्य देवं देवीञ्च नंदिनं चानुनीय वै
പിന്നീട് ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അതേ കാര്യം ഓർത്ത് ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ട് ഞാൻ ദേവനെയും ദേവിയെയും ഉപാസിച്ചു; നന്ദിയെയും വിധിപൂർവ്വം പ്രീതിപ്പെടുത്തി.
Verse 42
कथंचिदुष्ट्रता तस्य प्रयत्नेन निवारिता । प्रापितो हि यथापूर्वं सनत्पूर्वां कुमारताम्
ശ്രമത്തോടെ എങ്ങനെയോ അവന്റെ ഒട്ടകസദൃശമായ അവസ്ഥ (അധോഗതി) തടയപ്പെട്ടു; പിന്നെ മുൻപുപോലെ സനത്കുമാരന്റെ നിർമല കുമാരത്വം അവൻ വീണ്ടും പ്രാപിച്ചു.
Verse 43
तदाह च महादेवः स्मयन्निव गणाधिपम् । अवज्ञाय हि मामेव तथाहंकृतवान्मुनिः
അപ്പോൾ മഹാദേവൻ മന്ദഹാസത്തോടെ ഗണാധിപനോട് പറഞ്ഞു—“ഈ മുനി എന്നെയേ അവഗണിച്ച് അഹങ്കാരവശമായി അങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചു।”
Verse 44
अतस्त्वमेव याथात्म्यं ममास्मै कथयानघ । ब्रह्मणः पूर्वजः पुत्रो मां मूढ इव संस्मरन्
അതുകൊണ്ട്, ഹേ അനഘ, നീയേ അവനോട് എന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം പറഞ്ഞുതരിക. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദ്യജന പുത്രനായിട്ടും അവൻ എന്നെ മോഹിതനെന്നപോലെ സ്മരിക്കുന്നു।
Verse 45
मयैव शिष्यते दत्तो मम ज्ञानप्रवर्तकः । धर्माध्यक्षाभिषेकं च तव निर्वर्तयिष्यति
ഇവനെ ഞാൻ തന്നെയാണ് ശിഷ്യനായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്—എന്റെ ജ്ഞാനപ്രവാഹം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നവൻ. അവൻ നിന്റെ ധർമ്മാധ്യക്ഷാഭിഷേകം വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിക്കും।
Verse 46
स एवं व्याहृतो भूयस्सर्वभूतगणाग्रणीः । यत्पराज्ञापनं मूर्ध्ना प्रातः प्रतिगृहीतवान्
ഇങ്ങനെ വീണ്ടും അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട സർവ്വഭൂതഗണങ്ങളുടെ അഗ്രണി പ്രഭാതത്തിൽ ശിരസ്സു നമിച്ച് ആ പരമാജ്ഞ ഭക്തിപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു।
Verse 47
तथा सनत्कुमारो ऽपि मेरौ मदनुशासनात् । प्रसादार्थं गणस्यास्य तपश्चरति दुश्चरम्
അതുപോലെ സനത്കുമാരനും എന്റെ അനുശാസനപ്രകാരം മേരുപർവതത്തിൽ ഈ ഗണത്തിന്റെ പ്രസാദം ലഭിക്കുവാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കുന്നു।
Verse 48
द्रष्टव्यश्चेति युष्माभिः प्राग्गणेशसमागमात् । तत्प्रसादार्थमचिरान्नंदी तत्रागमिष्यति
‘ഗണേശനുമായി സംഗമിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് നിങ്ങൾ അവനെ തീർച്ചയായും ദർശിക്കണം. അവന്റെ പ്രസാദം ലഭിക്കുവാൻ നന്ദി ഉടൻ അവിടെ എത്തും.’
Verse 49
इति सत्वरमादिश्य प्रेषिता विश्वयोगिना । कुमारशिखरं मेरोर्दक्षिणं मुनयो ययुः
ഇങ്ങനെ സർവ്വവ്യാപിയായ യോഗീശ്വരൻ ഉടൻ ആജ്ഞ നൽകി അയച്ചപ്പോൾ, മുനിമാർ മേരു പർവതത്തിന്റെ തെക്കൻ ശിഖരമായ ‘കുമാരശിഖരം’ ലക്ഷ്യമാക്കി പുറപ്പെട്ടു।
Frequently Asked Questions
The Naimiṣa sages complete their satra with an avabhṛtha bath enabled by Sarasvatī’s manifestation, then undertake a tīrtha-journey to Vārāṇasī, worship Avimukteśvara, and witness an all-pervading divine tejas into which Pāśupata siddhas merge.
The tejas functions as an epiphanic marker of Śiva’s supra-empirical presence: it is direction-pervading, sun-like beyond measure, and becomes a locus of absorption for siddhas, implying liberation/attainment through proximity to Śiva’s power rather than merely external ritual merit.
Sarasvatī appears as a sweet-water river by Brahmā’s command; Bhāgīrathī/Gaṅgā is encountered and ritually used; Vārāṇasī (Kāśī) is central; and the Avimukteśvara liṅga is the key icon of worship preceding the celestial radiance and Pāśupata siddha convergence.