आवरणपूजाविधानम् / The Procedure of Āvaraṇa (Enclosure) Worship

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अनुक्तं चात्र पूजायाः कमलोपभयादिव । यत्तदन्यत्प्रवक्ष्यामि समासान्न तु विस्तरात्

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ഇവിടെ പൂജയിൽ കമലാർപ്പണം മുതലായ ചില കാര്യങ്ങൾ ഇതുവരെ പറഞ്ഞിട്ടില്ല; അതിനാൽ ശേഷിക്കുന്നതു ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു, വിശദമായി അല്ല।

Verse 2

हविर्निवेदनात्पूर्वं दीपदानादनन्तरम् । कुर्यादावरणाभ्यर्चां प्राप्ते नीराजने ऽथ वा

നൈവേദ്യം നിവേദിക്കുന്നതിന് മുമ്പും ദീപദാനം ചെയ്ത ഉടൻതന്നെയും, ആവരണദേവതകളുടെ അർച്ചന ചെയ്യണം; അല്ലെങ്കിൽ നീരാജന സമയമെത്തുമ്പോഴും ചെയ്യാം।

Verse 3

तत्रेशानादिसद्यांतं रुद्राद्यस्त्रांतमेव च । शिवस्य वा शिवायाश्च प्रथमावरणे जपेत्

അവിടെ ആദ്യ ആവരണത്തിൽ ഈശാനത്തിൽ തുടങ്ങി സദ്യോജാതം വരെ ജപിക്കണം; അതുപോലെ രുദ്രത്തിൽ തുടങ്ങി അസ്ത്രം വരെ കൂടി—ശിവനുവേണ്ടിയോ ശിവാ (ദേവി)യ്ക്കുവേണ്ടിയോ।

Verse 4

ऐशान्यां पूर्वभागे च दक्षिणे चोत्तरे तथा । पश्चिमे च तथाग्नेय्यामैशान्यां नैरृते तथा

ഈശാന കോണിലും, കിഴക്കൻ ഭാഗത്തും, അതുപോലെ തെക്കും വടക്കും; പടിഞ്ഞാറിലും, അഗ്നേയ ദിക്കിലും, വീണ്ടും ഈശാനത്തിലും നൈഋത്യത്തിലും—ഈ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും (വിന്യാസം/സ്ഥാപനം) എന്ന് ഗ്രഹിക്കണം।

Verse 5

वायव्यां पुनरैशान्यां चतुर्दिक्षु ततः परम् । गर्भावरणमाख्यातं मन्त्रसंघातमेव वा

വായവ്യത്തിലും വീണ്ടും ഈശാന്യത്തിലും, തുടർന്ന് നാലുദിക്കുകളിലും ‘ഗർഭാവരണം’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു—അതായത് മന്ത്രങ്ങളുടെ പുണ്യസംഘാതവും വിന്യാസവും തന്നേ.

Verse 6

हृदयाद्यस्त्रपर्यंतमथवापि समर्चयेत् । तद्बहिः पूर्वतः शक्रं यमं दक्षिणतो यजेत्

ഹൃദയം മുതൽ അസ്ത്രം വരെ (മന്ത്രദേവതകളെ) വിധിപൂർവ്വം സമർചിക്കണം—അല്ലെങ്കിൽ അതേ പൂർണ്ണക്രമത്തിൽ. അതിന്റെ പുറത്തു കിഴക്കിൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ), തെക്കിൽ യമനെ പൂജിക്കണം.

Verse 7

वरुणं वारुणे भागे धनदं चोत्तरे बुधः । ईशमैशे ऽनलं स्वीये नैरृते निरृतिं यजेत्

പശ്ചിമഭാഗത്ത് വരുണനെയും, വടക്കിൽ ധനദൻ (കുബേരൻ)നെയും പൂജിക്കണം. ഈശാന്യത്തിൽ ഈശൻ (ശിവൻ), സ്വന്തം ദിക്കിൽ അനലൻ (അഗ്നി), നൈഋത്യത്തിൽ നിരൃതിയെ പൂജിക്കണം.

Verse 8

मारुते मारुतं विष्णुं नैरृते विधिमैश्वरे । बहिःपद्मस्य वज्राद्यान्यब्जांतान्यायुधान्यपि

വായുദിക്കിൽ (വായവ്യത്തിൽ) മാരുതൻ (വായു), നൈഋത്യത്തിൽ വിഷ്ണു, ഐശ്വര്യദിക്കിൽ (ഈശാന്യത്തിൽ) വിധി (ബ്രഹ്മ) എന്നിവരെ പൂജിക്കണം. പുറംപദ്മത്തിൽ വജ്രാദി, മറ്റ് പദ്മജന്യ ആയുധങ്ങളെയും കൂടി പൂജിക്കണം.

Verse 9

प्रसिद्धरूपाण्याशासु लोकेशानां क्रमाद्यजेत् । देवं देवीं च संप्रेक्ष्य सर्वावरणदेवताः

ദിക്കുകളിൽ ലോകേശന്മാരുടെ പ്രസിദ്ധരൂപങ്ങളെ ക്രമമായി പൂജിക്കണം. ദേവനും ദേവിയും (ശിവ-ശക്തി)യെ മനസ്സിൽ കണ്ട്, അവരുടെ എല്ലാ ആവരണദേവതകളെയും കൂടി പൂജിക്കണം.

Verse 10

बद्धांजलिपुटा ध्येयाः समासीना यथासुखम् । सर्वावरणदेवानां स्वाभिधानैर्नमोयुतैः

സൗകര്യമായി ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, അഞ്ജലി ചേർത്ത് ധ്യാനിക്കണം. എല്ലാ ആവരണദേവതകൾക്കും അവരുടെ സ്വന്തം നാമങ്ങളോടുകൂടെ ‘നമഃ’ എന്നു പറഞ്ഞു നമസ്കരിക്കണം.

Verse 11

पुष्पैः संपूजनं कुर्यान्नत्वा सर्वान्यथाक्रमम् । गर्भावरणमेवापि यजेत्स्वावरणेन वा

ക്രമമായി എല്ലാവർക്കും നമസ്കരിച്ച്, പുഷ്പങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണ പൂജ നടത്തണം. ഗർഭഗൃഹവും അതിന്റെ ആവരണവൃത്തങ്ങളും കൂടി പൂജിക്കണം—അവയുടെ അവയുടെ ആവരണങ്ങളോടുകൂടെ അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം വിധാനപ്രകാരം.

Verse 12

योगे ध्याने जपे होमे वाह्ये वाभ्यंतरे ऽपि वा । हविश्च षड्विधं देयं शुद्धं मुद्गान्नमेव च

യോഗം, ധ്യാനം, ജപം, ഹോമം—ബാഹ്യമായാലും അന്തർമുഖമായാലും—എന്ത് ഉപാസനയിലായാലും ഷഡ്വിധ ഹവിസ് അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ ശുദ്ധമായ അന്നം, പ്രത്യേകിച്ച് ശുദ്ധമായ മുദ്ഗാന്നവും (പയര്‍-അന്നം) നിവേദിക്കണം.

Verse 13

पायसं दधिसंमिश्रं गौडं च मधुनाप्लुतम् । एतेष्वेकमनेकं वा नानाव्यंजनसंयुतम्

പായസം, തൈര് ചേർത്ത അന്നം, കൂടാതെ ശർക്കര (ഗൗഡ) ചേർത്ത് തേൻ ഒഴിച്ച് നനച്ച മധുരപദാർത്ഥം—ഇവയിൽ ഒന്നോ പലതോ, വിവിധ വ്യഞ്ജനങ്ങളോടുകൂടെ അർപ്പിക്കാം.

Verse 14

गुडखंडन्वितं दद्यान्मथितं दधि चोत्तमम् । भक्ष्याण्यपूपमुख्यानि स्वादुमंति फलानि च

ശർക്കരയും വെല്ലവും ചേർത്ത മഥിത ദധിയും അത്യുത്തമ ദധിയും അർപ്പിക്കണം. കൂടാതെ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ—പ്രത്യേകിച്ച് മധുരമായ അപൂപങ്ങൾ (മാൽപുവ മുതലായവ)—മറ്റും രുചികരമായ മധുരഫലങ്ങളും നൈവേദ്യമായി സമർപ്പിക്കണം.

Verse 15

रक्तचन्दनपुष्पाढ्यं पानीयं चातिशीतलम् । मृदु एलारसाक्तं च खण्डं पूगफलस्य च

പുഷ്പങ്ങളും രക്തചന്ദനവും ചേർന്ന അതിശീതളമായ കുടിവെള്ളം അർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ മൃദുവായ, ഏലക്കയുടെ സുഗന്ധം കലർന്ന കണ്ഢശർക്കരയും പൂഗഫല (സുപാരി) കഷണങ്ങളും സമർപ്പിക്കണം।

Verse 16

शैलमेव सितं चूर्णं नातिरूक्षं न दूषितम् । कर्पूरं चाथ कंकोलं जात्यादि च नवं शुभम्

ശുദ്ധവും വെളുത്തതുമായ ശൈലചൂർണം മാത്രം എടുക്കണം—അത് അതിയായി വരണ്ടതാകരുത്, മലിനവുമാകരുത്. അതോടൊപ്പം കർപ്പൂരം, കങ്കോലം, കൂടാതെ പുതുമയും മംഗളവും ഉള്ള ജാതി (മുല്ല) മുതലായ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും ഉപയോഗിക്കണം।

Verse 17

आलेपनं चन्दनं स्यान्मूलकाष्ठंरजोमयम् । कस्तूरिका कुंकुमं च रसो मृगमदात्मकः

ശിവപൂജയിലെ ആലേപനത്തിനായി ചന്ദനമാണ് വിധിച്ചത്—അതിന്റെ മൂലകാഷ്ഠവും ഹൃദയകാഷ്ഠവും പൊടിച്ച് ലേപമാക്കണം. കസ്തൂരിയും കുങ്കുമവും ഉപയോഗ്യമാണ്; സുഗന്ധിരസം മൃഗമദസ്വഭാവമാണെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 18

पुष्पाणि सुरभीण्येव पवित्राणि शुभानि च । निर्गंधान्युग्रगंधानि दूषितान्युषितानि च

പുഷ്പങ്ങൾ സുഗന്ധമുള്ളതും പവിത്രവും ശുഭവും ആകാം; അതുപോലെ ഗന്ധമില്ലാത്തതും കടുത്ത ദുർഗന്ധമുള്ളതും ദൂഷിതവും പഴകിയതും ആകാം—പൂജാസന്ദർഭത്തിൽ ഈ ഭേദങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 19

स्वयमेव विशीर्णानि न देयानि शिवार्चने । वासांसि च मृदून्येव तपनीयमयानि च

ശിവാർച്ചനയിൽ സ്വയം കീറിപ്പോയതോ ജീർണ്ണിച്ചതോ ആയ വസ്ത്രങ്ങൾ അർപ്പിക്കരുത്. പകരം മൃദുവായ ഉത്തമ വസ്ത്രങ്ങളും ശുദ്ധ സ്വർണ്ണനിർമ്മിത അർപ്പണങ്ങളും മാത്രം അർപ്പിക്കണം.

Verse 20

विद्युद्वलयकल्पानि भूषणानि विशेषतः । सर्वाण्येतानि कर्पूरनिर्यासागुरुचन्दनैः

വിശേഷമായി ആഭരണങ്ങൾ മിന്നൽവളയങ്ങളെപ്പോലെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അവയൊക്കെയും കർപ്പൂരം, സുഗന്ധനിര്യാസം, അഗരു, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് പരിമളിതമായിരുന്നു।

Verse 21

आधूपितानि पुष्पौघैर्वासितानि समंततः । चन्दनागुरुकर्पूरकाष्ठगुग्गुलुचूर्णिकैः

അവ ചുറ്റുമെങ്ങും പുഷ്പക്കൂമ്പാരങ്ങളാൽ ധൂപിതവും പരിമളിതവും ആയിരുന്നു; ചന്ദനം, അഗരു, കർപ്പൂരകാഷ്ഠം, ഗുഗ്ഗുലു ചൂർണം എന്നിവകൊണ്ടും സുഗന്ധിതമായിരുന്നു।

Verse 22

घृतेन मधुना चैव सिद्धो धूपः प्रशस्यते । कपिलासम्भवेनैव घृतेनातिसुगन्धिना

നെയ്യും തേനും ചേർത്ത് തയ്യാറാക്കിയ ധൂപം അത്യന്തം പ്രശംസനീയമെന്ന് പറയുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് കപിലാ പശുവിൽ നിന്നുള്ള അതിസുഗന്ധ നെയ്യാൽ ചെയ്താൽ।

Verse 23

नित्यं प्रदीपिता दीपाः शस्ताः कर्पूरसंयुताः । पञ्चगव्यं च मधुरं पयो दधि घृतं तथा

ദീപങ്ങൾ നിത്യവും തെളിയിച്ചിരിക്കണം—കർപ്പൂരസമ്യുക്തമായവ അത്യുത്തമം. കൂടാതെ മധുരമായ പഞ്ചഗവ്യം, പാൽ, തൈര്, നെയ്യ് എന്നിവയും അർപ്പിക്കണം।

Verse 24

कपिलासम्भवं शम्भोरिष्टं स्नाने च पानके । आसनानि च भद्राणि गजदंतमयानि च

ശംഭുവിന് സ്നാനത്തിലും ആചമനത്തിലും കപിലാ പശുവിൽ നിന്നുള്ള ദ്രവ്യം പ്രിയമാണ്. അതുപോലെ മംഗളകരമായ ആസനങ്ങളും, ആനക്കൊമ്പിൽ നിർമ്മിതമായതായാലും, സമർപ്പിക്കണം.

Verse 25

सुवर्णरत्नयुक्तानि चित्राण्यास्तरणानि च । मृदूपधानयुक्तानि सूक्ष्मतूलमयानि च

സ്വർണ്ണവും രത്നങ്ങളും പതിപ്പിച്ച മനോഹരമായ വിരിപ്പുകളും മൂടികളും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ മൃദുവായതും തലയണകളോടുകൂടിയതും സൂക്ഷ്മ പഞ്ഞിയിൽ നിർമ്മിതവുമായിരുന്നു.

Verse 26

उच्चावचानि रम्याणि शयनानि सुखानि च । नद्यस्समुद्रगामिन्या नटाद्वाम्भः समाहृतम्

ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ പലവിധ മനോഹര ശയനങ്ങളും സുഖകരമായ കിടക്കകളും ഉണ്ടായിരുന്നു; സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന നദിയിൽ നിന്ന് ഘടങ്ങളിൽ വെള്ളം കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 27

शीतञ्च वस्त्रपूतं तद्विशिष्टं स्नानपानयोः । छत्रं शशिनिभं चारु मुक्तादामविराजितम्

സ്നാനത്തിനും പാനത്തിനും പ്രത്യേകമായി യോജ്യമായ, വസ്ത്രംകൊണ്ട് ചുരന്ന തണുത്ത ജലം സമർപ്പിക്കണം; കൂടാതെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ വെളുത്ത, മുത്തുമാലയാൽ ദീപ്തമായ മനോഹര കുടയും നൽകണം.

Verse 28

नवरत्नचितं दिव्यं हेमदण्डमनोहरम् । चामरे च सिते सूक्ष्मे चामीकरपरिष्कृते

അവർ നవరത്നഖചിതമായ ദിവ്യ ചാമരം കൊണ്ടുവന്നു; അത് സ്വർണ്ണദണ്ഡത്തോടെ അതിമനോഹരമായിരുന്നു. കൂടാതെ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രണ്ട് വെളുത്ത, സൂക്ഷ്മ ചാമരങ്ങളും കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 29

राजहंसद्वयाकारे रत्नदंडोपशोभिते । दर्पणं चापि सुस्निग्धं दिव्यगन्धानुलेपनम्

അവിടെ ഒരു ദിവ്യദർപ്പണം ഉണ്ടായിരുന്നു; രത്നഖചിതമായ ദണ്ഡം രാജഹംസദ്വയാകൃതിയിൽ ശോഭിച്ചു. അതി മൃദുവും ദീപ്തിമാനുമായ അതിൽ ദിവ്യസുഗന്ധ ലേപനം ചെയ്തിരുന്നു.

Verse 30

समंताद्रत्नसञ्छन्नं स्रग्वैरैश्चापि भूषितम् । गम्भीरनिनदः शंखो हंसकुंदेन्दुसन्निभः

ആ ശംഖം ചുറ്റുമെല്ലാം രത്നങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും മാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. അതിന്റെ നാദം ഗംഭീരമായിരുന്നു; ഹംസം, കുന്ദപുഷ്പം, ചന്ദ്രൻ എന്നിവപോലെ ശ്വേതപ്രഭയോടെ അത് തിളങ്ങി.

Verse 31

आस्वपृष्ठादिदेशेषु रत्नचामीकराचितः । काहलानि च रम्याणि नानानादकराणि च

വാഹനങ്ങളുടെ പൃഷ്ഠാദി ഭാഗങ്ങളിൽ രത്നവും സ്വർണ്ണവും പതിപ്പിച്ച ആഭരണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂടാതെ മനോഹരമായ കാഹളങ്ങൾ (തൂര്യങ്ങൾ)യും നാനാവിധ നാദം ഉളവാക്കുന്ന മറ്റു വാദ്യങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 32

सुवर्णनिर्मितान्येव मौक्तिकालंकृतानि च । भेरीमृदंगमुरजतिमिच्छपटहादयः

സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിതവും മുത്തുകളാൽ അലങ്കരിതവും ആയ വാദ്യങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു—ഭേരി, മൃദംഗം, മുരജം, തിമിച്ഛ, പടഹം മുതലായവ।

Verse 33

समुद्रकल्पसन्नादाः कल्पनीयाः प्रयत्नतः । भांडान्यपि च रम्याणि पत्राण्यपि च कृत्स्नशः

ശ്രമപൂർവ്വം സമുദ്രഗർജനയെപ്പോലെ മുഴങ്ങുന്ന നാദങ്ങൾ ഒരുക്കണം; അതുപോലെ മനോഹരമായ പാത്രങ്ങളും ആവശ്യമായ എല്ലാ ഇലകളും പൂർണ്ണമായി തയ്യാറാക്കണം।

Verse 34

तदाधाराणि १ सर्वाणि सौवर्णान्येव साधयेत् । आलयं च महेशस्य शिवस्य परमात्मनः

അതിന്റെ എല്ലാ അധാരങ്ങളും പൂർണ്ണമായും സ്വർണ്ണത്തിൽ തന്നെയായി നിർമ്മിക്കണം; കൂടാതെ മഹേശൻ—പരമാത്മാവായ ശിവന്റെ—ആലയം (ഗർഭഗൃഹം)യും ഒരുക്കണം.

Verse 35

राजावसथवत्कल्प्यं शिल्पशास्त्रोक्तलक्षणम् । उच्चप्राकारसंभिन्नं भूधराकारगोपुरम्

ഇത് രാജാവിന്റെ വസതിപോലെ നിർമ്മിക്കപ്പെടണം, ശില്പശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞ ലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടി; ഉയർന്ന പ്രാകാരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, പർവതാകൃതിയിലുള്ള ഗോപുരമുള്ളതുമായിരിക്കണം.

Verse 36

अनेकरत्नसंच्छन्नं हेमद्वारकपाटकम् । तप्तजांबूनदमयं रत्नस्तम्भशतावृतम्

അത് അനേകം രത്നങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതായിരിക്കണം; അതിന്റെ വാതിൽപ്പാളികൾ സ്വർണ്ണമായിരിക്കണം; തപ്ത ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിതമായി, രത്നസ്തംഭങ്ങളുടെ നൂറുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതായിരിക്കണം.

Verse 37

मुक्तादामवितानाढ्यं विद्रुमद्वारतोरणम् । चामीकरमयैर्दिव्यैर्मुकुटैः कुम्भलक्षणैः

അത് മുത്തുമാലകളുടെ വിതാനങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; അതിന്റെ ദ്വാര-തോരണങ്ങൾ പ്രവാളംകൊണ്ട് നിർമ്മിതമായിരുന്നു. കൂടാതെ കുംഭ-ലക്ഷണമുള്ള ദിവ്യ സ്വർണമയ മുകുടസദൃശ ശിഖരാലങ്കാരങ്ങളാൽ അതി ശോഭിച്ചു.

Verse 38

अलंकृतशिरोभागमस्त्र २ आजेन चिह्नितम् । राजन्यार्हनिवासैश्च राजवीथ्यादिशोभितैः

അതിന്റെ മുൻഭാഗം മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; അജ (ആട്) ചിഹ്നത്തോടെ അടയാളപ്പെടുത്തിയ രണ്ട് ആയുധങ്ങളുടെ മുദ്രയും അതിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. രാജന്യർക്കു യോജ്യമായ വാസസ്ഥലങ്ങളും രാജവീഥികൾ മുതലായ ഭംഗിയാർന്ന വഴികളും അതിനെ കൂടുതൽ ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 39

प्रोच्छ्रितप्रांशुशिखरैः प्रासादैश्च समंततः । आस्थानस्थानवर्यैश्च स्थितैर्दिक्षु विदिक्षु च

ചുറ്റുമെങ്ങും ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളോടുകൂടിയ പ്രാസാദങ്ങൾ ദീപ്തമായി നിന്നു; ദിക്കുകളിലും വിദിക്കുകളിലും ഉത്തമ സഭാമണ്ഡപങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠ ആസ്ഥാനസ്ഥാനങ്ങളും സ്ഥാപിതമായിരുന്നു.

Verse 40

अत्यन्तालंकृतप्रांतमंतरावरणैरिव । उत्तमस्त्रीसहस्रैश्च नृत्यगेयविशारदैः

അതിന്റ പ്രാകാരങ്ങൾ അത്യന്തം അലങ്കൃതമായി തോന്നി, ഉള്ളിലെ മറവുപടലങ്ങൾകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞതുപോലെ; നൃത്തഗാനങ്ങളിൽ നിപുണരായ ആയിരക്കണക്കിന് ഉത്തമസ്ത്രീകളാൽ അത് നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 41

वेणुवीणाविदग्धैश्च पुरुषैर्बहुभिर्युतम् । रक्षितं रक्षिभिर्वीरैर्गजवाजिरथान्वितैः

അത് വേണുവും വീണയും വായിക്കുന്നതിൽ നിപുണരായ അനേകം പുരുഷന്മാരാൽ സമന്വിതമായിരുന്നു; ആന, കുതിര, രഥങ്ങളോടെ സജ്ജരായ വീരരക്ഷകർ അതിനെ കാത്തുനിന്നു.

Verse 42

अनेकपुष्पवाटीभिरनेकैश्च सरोवरैः । दीर्घिकाभिरनेकाभिर्दिग्विदिक्षु विराजितम्

അത് അനേകം പുഷ്പവാടികളാലും അനേകം സരോവരങ്ങളാലും അനേകം ദീർഘികകളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ദിക്കുകളിലും വിദിക്കുകളിലും ദീപ്തമായി വിരാജിച്ചു.

Verse 43

वेदवेदांततत्त्वज्ञैश्शिवशास्त्रपरायणैः । शिवाश्रमरतैर्भक्तैः शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः

അത് വേദ-വേദാന്ത തത്ത്വം അറിഞ്ഞ ഭക്തന്മാരാൽ, ശിവശാസ്ത്രത്തിൽ പരായണരായവരാൽ, ശൈവ ആശ്രമാചാരങ്ങളിൽ രമിക്കുന്നവരാൽ, ശിവശാസ്ത്രോക്ത ലക്ഷണങ്ങൾ ധരിച്ചവരാൽ സമന്വിതമായിരുന്നു.

Verse 44

शांतैः स्मितमुखैः स्फीतैः सदाचारपरायणैः । शैवैर्माहेश्वरैश्चैव श्रीमद्भिस्सेवितद्विजैः

ആ സ്ഥലം ശാന്തരും സ്മിതമുഖരുമായ, സമൃദ്ധരും സദാചാരപരായണരുമായ ഭക്തന്മാരാൽ; ശൈവന്മാരാലും മാഹേശ്വരന്മാരാലും; ഭാഗ്യവാന്മാർ സേവിച്ച് ആദരിക്കുന്ന ദ്വിജന്മാരാൽ (ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ) സേവിതമായിരുന്നു.

Verse 45

एवमंतर्बहिर्वाथयथाशक्तिविनिर्मितैः । स्थाने शिलामये दांते दारवे चेष्टकामये

ഇങ്ങനെ അന്തരംഗമായാലും ബാഹ്യമായാലും, സ്വന്തം ശേഷിക്കനുസരിച്ച് രൂപപ്പെടുത്തിയ രീതിയിൽ പൂജ ചെയ്യണം. യോജ്യസ്ഥാനത്ത്—കല്ല്, ദന്തം (ആനക്കൊമ്പ്) അല്ലെങ്കിൽ മരം കൊണ്ടുള്ള (ലിംഗം) —സ്വന്തം ഇഷ്ടഭാവവും ഭക്തിലക്ഷ്യവും അനുസരിച്ച് പ്രതിഷ്ഠിച്ച് അർച്ചിക്കണം.

Verse 46

केवलं मृन्मये वापि पुण्यारण्ये ऽथ वा गिरौ । नद्यां देवालये ऽन्यत्र देशे वाथ गृहे शुभे

ലളിതമായ മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള (പ്രതിമ/വേദി) മാത്രമായാലും, പുണ്യവനത്തിലോ പർവതത്തിലോ; നദീതീരത്ത്, ദേവാലയത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും സ്ഥലത്ത്—ശുഭമായ ഗൃഹത്തിലുപോലും—ശിവപൂജ നടത്തണം.

Verse 47

आढ्यो वाथ दरिद्रो वा स्वकां शक्तिमवंचयन् । द्रव्यैर्न्यायार्जितैरेव भक्त्या देवं समर्चयेत्

ധനവാനായാലും ദരിദ്രനായാലും, സ്വന്തം ശേഷി മറയ്ക്കാതെ, നീതിയായി സമ്പാദിച്ച ദ്രവ്യങ്ങളാൽ മാത്രം ഭക്തിയോടെ ദേവനെ സമർചിക്കണം।

Verse 48

अथान्यायार्जितैश्चापि भक्त्या चेच्छिवमर्चयेत् । न तस्य प्रत्यवायो ऽस्ति भाववश्यो यतः प्रभुः

അന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ദ്രവ്യങ്ങളാലും ഭക്തിയോടെ ശിവനെ അർച്ചിച്ചാൽ, ആ പൂജയ്ക്ക് നാശകരമായ പ്രത്യവായം ഉണ്ടാകില്ല; കാരണം പ്രഭു ഭക്തന്റെ ഭാവത്തിന് വശനാണ്।

Verse 49

न्यायार्जितैरपि द्रव्यैरभक्त्या पूजयेद्यदि । न तत्फलमवाप्नोति भक्तिरेवात्र कारणम्

ന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ദ്രവ്യങ്ങളാൽ പോലും ഭക്തിയില്ലാതെ (ശിവനെ) പൂജിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കുകയില്ല; ഇവിടെ കാരണം ഭക്തി മാത്രമാണ്.

Verse 50

भक्त्या वित्तानुसारेण शिवमुद्दिश्य यत्कृतम् । अल्पे महति वा तुल्यं फलमाढ्यदरिद्रयोः

ഭക്തിയോടെ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച്, ശിവനെ ഉദ്ദേശിച്ച് എന്തു ചെയ്താലും—അത് ചെറുതായാലും വലുതായാലും—ധനികനും ദരിദ്രനും ഒരുപോലെ ഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 51

भक्त्या प्रचोदितः कुर्यादल्पवित्तोपि मानवः । महाविभवसारोपि न कुर्याद्भक्तिवर्जितः

ഭക്തിയാൽ പ്രേരിതനായാൽ അല്പധനമുള്ള മനുഷ്യനും ശിവപൂജാദി കർത്തവ്യങ്ങൾ ചെയ്യണം; എന്നാൽ മഹാസമ്പത്തുള്ളവനും ഭക്തിയില്ലെങ്കിൽ അവ ചെയ്യരുത്।

Verse 52

सर्वस्वमपि यो दद्याच्छिवे भक्तिविवर्जितः । न तेन फलभाक्स स्याद्भक्तिरेवात्र कारणम्

ഭക്തിയില്ലാതെ ശിവനു സർവ്വസ്വവും ദാനം ചെയ്താലും അവൻ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലഭാഗി ആകുകയില്ല; ഇവിടെ കാരണം ഭക്തി മാത്രമാണ്।

Verse 53

न तत्तपोभिरत्युग्रैर्न च सर्वैर्महामखैः । गच्छेच्छिवपुरं दिव्यं मुक्त्वा भक्तिं शिवात्मकम्

അതികഠിനമായ തപസ്സുകളാലും എല്ലാ മഹായാഗങ്ങളാലും ദിവ്യമായ ശിവപുരം പ്രാപിക്കാനാവില്ല—ശിവാത്മകമായ ഭക്തിയെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ।

Verse 54

गुह्याद्गुह्यतरं कृष्ण सर्वत्र परमेश्वरे । शिवे भक्तिर्न संदेहस्तया भक्तो विमुच्यते

ഹേ കൃഷ്ണാ! ഗുഹ്യത്തിലുമധികം ഗുഹ്യമായത് ഇതാണ്—സർവത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന പരമേശ്വരൻ ശിവനിൽ അചഞ്ചല ഭക്തി. ഇതിൽ സംശയമില്ല; ആ ഭക്തിയാൽ ഭക്തൻ വിമുക്തനാകുന്നു।

Verse 55

शिवमंत्रजपो ध्यानं होमो यज्ञस्तपःश्रुतम् । दानमध्ययनं सर्वे भावार्थं नात्र संशयः

ശിവമന്ത്രജപം, ധ്യാനം, ഹോമം, യജ്ഞം, തപസ്, ശ്രുതി-അധ്യയനം, ദാനം, ശാസ്ത്രപഠനം—ഇവയെല്ലാം, സംശയമില്ലാതെ, ശിവഭാവത്തിലേയാണ് യഥാർത്ഥ സാഫല്യം പ്രാപിക്കുന്നത്।

Verse 56

भावहीनो नरस्सर्वं कृत्वापि न विमुच्यते । भावयुक्तः पुनस्सर्वमकृत्वापि विमुच्यते

ഭാവമില്ലാത്ത മനുഷ്യൻ എല്ലാം ചെയ്താലും വിമുക്തനാകുന്നില്ല; എന്നാൽ ഭാവയുക്തൻ എല്ലാം ചെയ്യാതിരുന്നാലും വിമുക്തനാകുന്നു।

Verse 57

चांद्रायणसहस्रैश्च प्राजापत्यशतैस्तथा । मासोपवासैश्चान्यैश्च शिवभक्तस्य किं पुनः

ആയിരം ചാന്ദ്രായണ വ്രതങ്ങളും, നൂറ് പ്രാജാപത്യ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളും, മറ്റു മാസോപവാസങ്ങളും ചെയ്താലും—ശിവഭക്തന്റെ മഹിമയെ പിന്നെ എന്തു പറയാൻ!

Verse 58

अभक्ता मानवाश्चास्मिंल्लोके गिरिगुहासु च । तपंति चाल्पभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते

ഈ ലോകത്തിൽ പർവതങ്ങളിലും ഗുഹകളിലും ഭക്തിയില്ലാത്തവർ ചെറിയ ഭോഗങ്ങൾക്കായി തപസ്സു ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ ശിവനോടുള്ള ഭാവഭക്തിയാൽ ഭക്തൻ മോചിതനാകുന്നു।

Verse 59

सात्त्विकं मुक्तिदं कर्म सत्त्वे वै योगिनः स्थिताः । राजसं सिद्धिदं कुर्युः कर्मिणो रजसावृताः

സത്ത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന യോഗികൾ സാത്ത്വികകർമ്മം ചെയ്യുന്നു; അത് മോക്ഷം നൽകുന്നു. എന്നാൽ രജോഗുണം മൂടിയ കർമികൾ രാജസകർമ്മം ചെയ്യുന്നു; അത് സിദ്ധികളും ലൗകിക നേട്ടങ്ങളും മാത്രമേ നൽകൂ.

Verse 60

असुरा राक्षसाश्चैव तमोगुणसमन्विताः । ऐहिकार्थं यजन्तीशं नराश्चान्ये ऽपि तादृशाः

തമോഗുണം നിറഞ്ഞ അസുരരും രാക്ഷസരും ഐഹികലാഭത്തിനായി ഈശനെ യജിക്കുന്നു; അതുപോലെയുള്ള സ്വഭാവമുള്ള മറ്റു മനുഷ്യരും അതേ ലക്ഷ്യത്തോടെ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.

Verse 61

तामसं राजसं वापि सात्त्विकं भावमेव च । आश्रित्य भक्त्या पूजाद्यं कुर्वन्भद्रं समश्नुते

ഭാവം താമസമോ രാജസമോ സാത്ത്വികമോ ആയാലും—ഭക്തിയെ ആശ്രയിച്ച് പൂജാദികൾ ചെയ്യുന്നവൻ മംഗളമായ നന്മയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 62

यतः पापार्णवात्त्रातुं भक्तिर्नौरिव निर्मिता । तस्माद्भक्त्युपपन्नस्य रजसा तमसा च किम्

പാപസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുവാൻ ഭക്തി ഒരു നൗകപോലെ നിർമ്മിതമാണ്. അതിനാൽ ഭക്തിയാൽ സമ്പന്നനായവനിൽ രജസും തമസും എന്ത് ശക്തി ചെലുത്തും?

Verse 63

अन्त्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पतितो ऽपि वा । शिवं प्रपन्नश्चेत्कृष्ण पूज्यस्सर्वसुरासुरैः

ഹേ കൃഷ്ണാ! ഒരാൾ അന്ത്യജനായാലും അധമനായാലും മൂഢനായാലും പതിതനായാലും—ശിവനെ ശരണം പ്രാപിച്ചാൽ അവൻ സർവ്വ ദേവാസുരന്മാരാലും പൂജ്യനാകുന്നു.

Verse 64

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्यैव शिवमर्चयेत् । अभुक्तानां क्वचिदपि फलं नास्ति यतस्ततः

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ പരമേശ്വരൻ ശിവനെ ആരാധിക്കേണ്ടത്; ഭക്തി‑പൂജയിൽ പങ്കുചേരാത്തവർക്ക് എവിടെയും യാതൊരു ഫലവും ഇല്ല।

Verse 65

वक्ष्याम्यतिरहस्यं ते शृणु कृष्ण वचो मम । वेदैश्शास्त्रैर्वेदविद्भिर्विचार्य सुविनिश्चितम्

ഞാൻ നിന്നോട് പരമ രഹസ്യമായ സത്യം പറയുന്നു—ഹേ കൃഷ്ണാ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക. വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും ആധാരമാക്കി വേദവിദ്വാൻമാർ പരിശോധിച്ച് ആലോചിച്ച് ഇത് ഉറപ്പായി നിർണയിച്ചിരിക്കുന്നു।