समयाह्वय-संस्कारः — Rite of ‘Samayāhvaya’ and the Preparatory Layout (Maṇḍapa, Vedi, Kuṇḍas, Maṇḍala, Śiva-kumbha)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । पुण्ये ऽहनि शुचौ देशे बहुदोषविवर्जिते । देशिकः प्रथमं कुर्यात्संस्कारं समयाह्वयम्

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—പുണ്യദിനത്തിൽ, ശുചിയായും പല ദോഷങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞതുമായ സ്ഥലത്ത്, ദേശികൻ (ആചാര്യൻ) ആദ്യം ‘സമയാഹ്വയ’ എന്ന സംസ്കാരം നടത്തണം; അതിലൂടെ ശിഷ്യൻ ശിവപൂജയുടെ നിയമത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകും।

Verse 2

परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः । शिल्पिशास्त्रोक्तमार्गेण मण्डपं तत्र कल्पयेत्

ഭൂമിയെ ഗന്ധം, വർണം, രസം മുതലായ ലക്ഷണങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം പരിശോധിച്ച്, ശില്പശാസ്ത്രോക്ത മാർഗ്ഗപ്രകാരം അവിടെ മണ്ഡപം നിർമ്മിക്കണം।

Verse 3

कृत्वा वेदिं च तन्मध्ये कुण्डानि परिकल्पयेत् । अष्टदिक्षु तथा दिक्षु तत्रैशान्यां पुनः क्रमात्

വേദി ഒരുക്കി അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ കുണ്ഡങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കണം; അഷ്ടദിക്കുകൾ അനുസരിച്ച് അവ സ്ഥാപിച്ച്, പിന്നെ ക്രമമായി ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിക്കിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ആരംഭിക്കണം।

Verse 4

प्रधानकुंडं कुर्वीत यद्वा पश्चिमभागतः । प्रधानमेकमेवाथ कृत्वा शोभां प्रकल्पयेत्

ആരാധകൻ പ്രധാന കുണ്ടം നിർമ്മിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ അത് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് സ്ഥാപിക്കണം. ഒരു പ്രധാന വേദി മാത്രം ഒരുക്കി, തുടർന്ന് അതിന്റെ ശോഭയും മംഗള അലങ്കാരങ്ങളും യഥാവിധി ക്രമീകരിക്കണം.

Verse 5

वितानध्वजमालाभिर्विविधाभिरनेकशः । वेदिमध्ये ततः कुर्यान्मंडलं शुभलक्षणम्

വിതാനങ്ങൾ, ധ്വജങ്ങൾ, മാലകൾ എന്നിവകൊണ്ട് സ്ഥലം പലവിധം അലങ്കരിച്ച്, തുടർന്ന് വേദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള മണ്ഡലം ഒരുക്കണം।

Verse 6

रक्तहेमादिभिश्चूर्णैरीश्वरावाहनोचितम् । सिंदूरशालिनीवारचूर्णैरेवाथ निर्धनः

ഈശ്വരാവാഹനത്തിന് രക്തവർണ്ണ ദ്രവ്യങ്ങൾ, സ്വർണ്ണാദി ചൂർണങ്ങൾ യോജ്യം; എന്നാൽ ദരിദ്രൻ സിന്ദൂരം, അരി, പഞ്ചസാര ചൂർണങ്ങൾ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചും അതേ ആവാഹനം ചെയ്യാം।

Verse 7

एकहस्तं द्विहस्तं वा सितं वा रक्तमेव वा । एकहस्तस्य पद्मस्य कर्णिकाष्टांगुला मता

പദ്മം ഒരു ഹസ്തമോ രണ്ടുഹസ്തമോ അളവായിരിക്കാം; അത് വെളുത്തതോ ചുവന്നതോ ആയിരിക്കാം. ഒരു ഹസ്തപദ്മത്തിന്റെ കർണിക എട്ട് അങ്കുലമെന്നു കണക്കാക്കുന്നു।

Verse 8

केसराणि तदर्धानि शेषं चाष्टदलादिकम् । द्विहस्तस्य तु पद्मस्य द्विगुणं कर्णिकादिकम्

കേസരങ്ങൾ (തന്തുകൾ) അതിന്റെ പകുതി അളവായിരിക്കണം; ശേഷമുള്ളത്—അഷ്ടദളങ്ങൾ മുതലായവ—അതനുസരിച്ച് വിന്യസിക്കണം. രണ്ടുഹസ്തപദ്മത്തിന് കർണിക മുതലായവ ഇരട്ട അളവാക്കണം।

Verse 9

कृत्वा शोभोपशोभाढ्यमैशान्यां तस्य कल्पयेत् । एकहस्तं तदर्धं वा पुनर्वेद्यः तु मंडलम्

ഇത് ഒരുക്കിയ ശേഷം, അതിന്റെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ഭാഗത്ത് ശോഭയും മംഗള അലങ്കാരങ്ങളും നിറഞ്ഞ പ്രദേശം ക്രമീകരിക്കണം. തുടർന്ന് വേദിയിൽ വീണ്ടും ഒരു ഹസ്തം—അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ പകുതി—അളവിലുള്ള മണ്ഡലം രേഖപ്പെടുത്തണം.

Verse 10

व्रीहितंदुलसिद्धार्थतिलपुष्पकुशास्तृते । तत्र लक्षणसंयुक्तं शिवकुंभं प्रसाधयेत्

അരി-ധാന്യങ്ങൾ, കടുക്, എള്ള്, പുഷ്പങ്ങൾ, കുശപ്പുല്ല് എന്നിവ വിരിച്ച പീഠത്തിൽ, നിർദ്ദിഷ്ട മംഗളലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ ശിവകുംഭം വിധിപൂർവ്വം അലങ്കരിച്ചു സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 11

सौवर्णं राजतं वापि ताम्रजं मृन्मयं तु वा । गन्धपुष्पाक्षताकीर्णं कुशदूर्वांकुराचितम्

കുംഭം സ്വർണം, വെള്ളി, ചെമ്പ് അല്ലെങ്കിൽ മണ്ണ്—ഏതായാലും; അതിൽ സുഗന്ധം, പുഷ്പം, അക്ഷതം വിതറി, കുശയും ദൂർവയും മുളകളാൽ അലങ്കരിക്കണം।

Verse 12

सितसूत्रावृतं कंठे नववस्त्रयुगावृतम् । शुद्धाम्बुपूर्णमुत्कूर्चं सद्रव्यं सपिधानकम्

കണ്ഠത്തിൽ വെളുത്ത നൂൽ കെട്ടി, രണ്ട് പുതിയ വസ്ത്രങ്ങളാൽ പൊതിഞ്ഞ്; ശുദ്ധജലത്തോടെ നിറഞ്ഞതും, മുകളിൽ കൂർച്ചയോടുകൂടിയതും, യോജ്യദ്രവ്യങ്ങളോടും മൂടിയോടും കൂടിയതുമായിരിക്കണം।

Verse 13

भृङ्गारं वर्धनीं चापि शंखं च चक्रमेव वा । विना सूत्रादिकं सर्वं पद्मपत्रमथापि वा

ഭൃംഗാരം, വർധനീ, ശംഖം അല്ലെങ്കിൽ ചക്രം—ഇവയിൽ ഏതായാലും—സൂത്രാദി പവിത്രീകരണോപകരണങ്ങളില്ലെങ്കിൽ എല്ലാം നിഷ്ഫലം; പദ്മപത്രവും അതുപോലെ തന്നെ।

Verse 14

तस्यासनारविंदस्य कल्पयेदुत्तरे दले । अग्रतश्चंदनांभोभिरस्त्रराजस्य वर्धनीम्

ആ പദ്മാസനത്തിന്റെ വടക്കൻ ദളത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം വിന്യാസം ചെയ്യണം. മുൻവശത്ത് ചന്ദനസുഗന്ധജലത്തോടെ അസ്ത്രരാജനുവേണ്ടി ‘വർധനീ’ പാത്രം ഒരുക്കണം.

Verse 15

मण्डलस्य ततः प्राच्यां मंत्रकुंभे च पूर्ववत् । कृत्वा विधिवदीशस्य महापूजां समाचरेत्

പിന്നീട് മണ്ഡലത്തിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തും മന്ത്രകുംഭത്തിലും മുൻപുപോലെ ക്രമപ്പെടുത്തി, വിധിപൂർവ്വം ഈശന്റെ മഹാപൂജ നടത്തണം.

Verse 16

अथार्णवस्य तीरे वा नद्यां गोष्ठे ऽपि वा गिरौ । देवागरे गृहे वापि देशे ऽन्यस्मिन्मनोहरे

പിന്നീട് സമുദ്രതീരത്തിലോ, നദീതീരത്തിലോ, ഗോശാലയിലോ, പർവതത്തിലോ, ദേവാലയത്തിലോ, സ്വന്തം വീട്ടിലോ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും മനോഹരസ്ഥാനത്തിലോ—അവിടെ ബന്ധമോചകനായ പതി ശിവന്റെ പൂജയും ധ്യാനവും നടത്തണം.

Verse 17

कृत्वा पूर्वोदितं सर्वं विना वा मंडपादिकम् । मंडलं पूर्ववत्कृत्वा स्थंडिलं च विभावसोः

മുൻപ് പറഞ്ഞതെല്ലാം ചെയ്തു—അല്ലെങ്കിൽ മണ്ഡപാദികൾ ഒഴിവാക്കിയാലും—മുൻപുപോലെ മണ്ഡലം ഒരുക്കി, വിഭാവസു (അഗ്നി)ക്കായി സ്ഥണ്ഡിലവും ക്രമപ്പെടുത്തണം.

Verse 18

प्रविश्य पूजाभवनं प्रहृष्टवदनो गुरुः । सर्वमंगलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः

പൂജാഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ഗുരു ആനന്ദം തിളങ്ങുന്ന മുഖത്തോടെ നിന്നു. സർവ്വമംഗളലക്ഷണങ്ങളാൽ യുക്തനായി അദ്ദേഹം വിധിപൂർവ്വം നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.

Verse 19

महापूजां महेशस्य कृत्वा मण्डलमध्यतः । शिवकुंभे तथा भूयः शिवमावाह्य पूजयेत्

മണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മഹേശന്റെ മഹാപൂജ നടത്തി, പിന്നെ ശിവകുംഭത്തിൽ വീണ്ടും ശിവനെ ആവാഹനം ചെയ്ത് അവിടെയും പൂജിക്കണം।

Verse 20

पश्चिमाभिमुखं ध्यात्वा यज्ञरक्षकमीश्वरम् । अर्चयेदस्त्रवर्धन्यामस्त्रमीशस्य दक्षिणे

യജ്ഞത്തെ കാക്കുന്ന ഈശ്വരനെ പടിഞ്ഞാറോട്ടു മുഖം തിരിഞ്ഞവനായി ധ്യാനിച്ച്, പ്രഭുവിന്റെ വലത് (ദക്ഷിണ) ഭാഗത്ത് ‘അസ്ത്രവർധിനീ’ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ദിവ്യാസ്ത്രത്തെ അർച്ചിക്കണം।

Verse 21

मन्त्रकुम्भे च विन्यस्य मन्त्रं मन्त्रविशारदः । कृत्वा मुद्रादिकं सर्वं मन्त्रयागं समाचरेत्

മന്ത്രവിശാരദൻ മന്ത്രത്തെ മന്ത്രകുംഭത്തിൽ വിന്യസിച്ച്, മുദ്രാദി എല്ലാ വിധികളും നിർവഹിച്ചു, വിധിപൂർവ്വം മന്ത്രയാഗം ആചരിക്കണം।

Verse 22

ततश्शिवानले होमं कुर्याद्देशिकसत्तमः । प्रधानकुण्डे परितो जुहुयुश्चापरे द्विजाः

അതിന് ശേഷം ശ്രേഷ്ഠദേശികൻ ശിവാഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തണം; പ്രധാനകുണ്ഡത്തെ ചുറ്റി നിൽക്കുന്ന മറ്റു ദ്വിജരും ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 23

आचार्यात्पादमर्धं वा होमस्तेषां विधीयते । प्रधानकुण्ड एवाथ जुहुयाद्देशिकोत्तमः

അവർക്കുള്ള ഹോമം ആചാര്യഹോമത്തിന്റെ നാലിലൊന്ന്—അല്ലെങ്കിൽ പരമാവധി പകുതി—എന്നിങ്ങനെ വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ഉത്തമദേശികൻ പ്രധാനകുണ്ഡത്തിലേ മാത്രം ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 24

स्वाध्यायमपरे कुर्युः स्तोत्रं मंगलवाचनम् । जपं च विधिवच्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

ശിവഭക്തിയിൽ പരായണരായ ചിലർ സ്വാധ്യായം ചെയ്യുന്നു; ചിലർ സ്തോത്രവും മംഗളവാചനവും പാരായണം ചെയ്യുന്നു; മറ്റുചിലർ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ജപം ചെയ്യുന്നു.

Verse 25

नृत्यं गीतं च वाद्यं च मंगलान्यपराणि च । पूजनं च सदस्यानां कृत्वा सम्यग्विधानतः

ശാസ്ത്രീയവിധിപ്രകാരം നൃത്തം, ഗാനം, വാദ്യം മുതലായ മംഗളാചാരങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, സഭയിലെ അംഗങ്ങളെ യഥാവിധി പൂജിച്ച ശേഷം, തുടർകർമ്മം ക്രമമായി നടത്തണം।

Verse 26

पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः संपूज्य शंकरम् । प्रार्थयेद्देशिको देवं शिष्यानुग्रहकाम्यया

അതിനുശേഷം പുണ്യാഹം നടത്തിച്ച്, വീണ്ടും ശങ്കരനെ പൂജിച്ച്, ശിഷ്യന്മാർക്ക് അനുഗ്രഹം ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ദേശികൻ ദേവനോട് പ്രാർത്ഥിക്കണം।

Verse 27

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् । विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे

ഹേ ദേവദേവേശാ, പ്രസന്നനാകണമേ; എന്റെ ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കണമേ. ഹേ വിശ്വേശ്വരാ, കരുണയാൽ—ഹേ കരുണാനിധേ—ഇവനെ ബന്ധനവും ദുഃഖവും നിന്ന് വിമോചിപ്പിക്കണമേ।

Verse 28

अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः । आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा

അതിനുശേഷം ‘ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും ചെയ്യുക’ എന്ന് നിശ്ചയിച്ച് അനുമതി ലഭിച്ച ദേശികൻ, ഉപവാസനിയമത്തിൽ പാർപ്പിച്ച ശിഷ്യനെ—അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞത് ഹവിഷ്യാഹാരം മാത്രം കഴിക്കുന്നവനെ—മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുവരണം।

Verse 29

एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम् । जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम्

അവൻ ഏകാശനനായോ വിരതനായോ (സംയമിയായോ) ഇരിക്കണം; സ്നാനം ചെയ്ത് പ്രാതഃകൃത്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയിരിക്കണം; പ്രണവം ‘ഓം’ ജപിച്ച്, ദേവനായ ശിവനെ ധ്യാനിച്ച്, മംഗളകർമ്മങ്ങളാൽ മംഗളത്തിൽ സ്ഥാപിതനായിരിക്കണം।

Verse 30

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा । दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम्

പശ്ചിമദ്വാരത്തിന്റെ അഗ്രമണ്ഡലത്തിലോ അല്ലെങ്കിൽ ദക്ഷിണദ്വാരത്തിനടുത്തോ, ദർഭാസനത്തിൽ ശിശുവിനെ ഇരുത്തി അവനെ ഉത്തരാഭിമുഖനാക്കി സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 31

स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम् । संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया

സ്വയം കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് നിവർന്ന് നിന്നു കൃതാഞ്ജലിയായി; തുടർന്ന് പ്രോക്ഷണജലത്തോടെ സ്വയം തളിച്ച് ശുദ്ധീകരിച്ച്, മൂർധന്യ അസ്ത്രമന്ത്രത്തിന്റെ മുദ്രയാൽ രക്ഷാസംസ്കാരം നടത്തണം।

Verse 32

पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः । दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च

പുഷ്പക്ഷേപം കൊണ്ട് മൃദുവായി സ്പർശിച്ച്, ഗുരു മന്ത്രിതമായ പുതിയ ദുകൂലവസ്ത്രത്തിന്റെ അർദ്ധഭാഗം കൊണ്ട് ശിഷ്യന്റെ കണ്ണുകൾ കെട്ടണം।

Verse 33

ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम् । सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम्

അതിനുശേഷം ഗുരു ദ്വാരത്തിലൂടെ ശിഷ്യനെ മണ്ഡലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിക്കണം; ഗുരുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശിഷ്യൻ ശംഭുവിനെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം।

Verse 34

ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः । प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो

പിന്നീട് പ്രഭുവിന് സ്വർണ്ണമിശ്രിത പുഷ്പാഞ്ജലി അർപ്പിച്ച്, കിഴക്കോട്ടോ വടക്കോട്ടോ മുഖം തിരിച്ച്, ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്യണം।

Verse 35

ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत् । संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम्

അനന്തരം ദേശികൻ മുൻപുപോലെ മൂലമന്ത്രവും ശിരസ്യാസ്ത്രമന്ത്രവും കൊണ്ടു ശിഷ്യനെ പ്രോക്ഷിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം താഡനം ചെയ്ത് അവന്റെ നേത്രബന്ധനം അഴിച്ചുവിടണം।

Verse 36

स दृष्ट्वा मंडलं भूयः प्रणमेत्साञ्जलिः प्रभुम् । अथासीनं शिवाचार्यो मंडलस्य तु दक्षिणे

അവൻ വീണ്ടും മണ്ഡലം ദർശിച്ച് കൈകൂപ്പി പ്രഭുവിനെ നമസ്കരിക്കണം। തുടർന്ന് ശിവാചാര്യൻ മണ്ഡലത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ആസനം സ്വീകരിക്കണം।

Verse 37

उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः । आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

ഗുരു തന്റെ ഇടത്തുവശത്ത് ദർഭാസനത്തിൽ ശിഷ്യനെ ഇരുത്തി, ആദ്യം മഹാദേവനെ ആരാധിച്ച്, തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം ‘ശിവഹസ്തം’ അവനിൽ വിന്യസിക്കണം।

Verse 38

शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत् । शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके

ദേശികൻ തന്റെ കൈയെ ശിവതേജസ്സാൽ നിറച്ച് ശിവമന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം; ശിവാഭിമാനസമ്പന്നനായി ആ കൈ ശിഷ്യന്റെ മസ്തകത്തിൽ ന്യസിക്കണം।

Verse 39

सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः । शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्

അപ്പോൾ ദേശികൻ (ഗുരു) ശിഷ്യനുവേണ്ടി ‘സർവാംഗാലംബന’ വിധി നിർവഹിക്കണം—അഥവാ പൂർണ്ണ ആശ്രയവും ശാസനയും നൽകി സ്വീകരിക്കണം. ശിഷ്യനും ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഗുരുവിന്റെ കൃത്യത്തിലൂടെ പ്രതിഷ്ഠിതനായ ഈശ്വരനെ നമസ്കരിക്കണം.

Verse 40

ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि । हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

അനന്തരം ശിവാഗ്നിയിൽ വിധിപൂർവ്വം ദേവനെ ആരാധിച്ച് ത്രിവിധ ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ചു; മുൻപുപോലെ ശിഷ്യനെ യഥോചിതമായി ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി।

Verse 41

दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत् । नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत्

കുശാഗ്രങ്ങളാൽ ആ (ആധാര/ആസനം) സ്പർശിച്ച്, വിദ്യാശക്തിയാൽ സ്വയം ഉള്ളിൽ പ്രവേശിക്കണം; മഹാദേവനെ നമസ്കരിച്ചു ശേഷം നാഡീ-സന്ധാന അഭ്യാസം ചെയ്യണം।

Verse 42

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम् । शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत्

ശിവശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞ മാർഗ്ഗപ്രകാരം പ്രാണന്റെ നിർഗമം നടത്തി, ശിഷ്യദേഹത്തിലേക്കുള്ള അതിന്റെ പ്രവേശവും സ്മരിച്ചു, തുടർന്ന് മന്ത്രങ്ങളെ തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം।

Verse 43

संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश । देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम्

മൂല (മന്ത്ര/ദേവത) സന്തർപ്പണത്തിനായി അതേ മന്ത്രംകൊണ്ട് പത്ത് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം; അങ്ങങ്ങൾക്കായി ക്രമമായി അതത് അങ്ങമന്ത്രങ്ങളാൽ മൂന്ന് മൂന്ന് ആഹുതികൾ നൽകണം।

Verse 44

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः । पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

അതിനുശേഷം ദേശികൻ (ആചാര്യൻ) പ്രായശ്ചിത്താർത്ഥം പൂർണാഹുതി അർപ്പിക്കണം; പിന്നെ മന്ത്രവിദനായി മൂലമന്ത്രം കൊണ്ട് വീണ്ടും പത്ത് ആഹുതികൾ ചെയ്യണം।

Verse 45

पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः । हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत्

പിന്നെ ദേശികൻ ദേവേശ്വരനെ വീണ്ടും വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് സമ്യക് ആചമനം ചെയ്ത് ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം ഹോമം നടത്തണം; തന്റെ വർണ്ണാചാരത്തിന് അനുയോജ്യമായ വിധിയാൽ വൈശ്യ ശിഷ്യനെ ഉദ്‌ധരിച്ച് ശിവാനുഗ്രഹത്തോടെ കല്യാണവും മോക്ഷമാർഗവും പ്രാപിപ്പിക്കണം.

Verse 46

तस्यैवं जनयेत्क्षात्रमुद्धारं च ततः पुनः । कृत्वा तथैव विप्रत्वं जनयेदस्य देशिकः

ഇങ്ങനെ ദേശികൻ ആദ്യം അവനിൽ ക്ഷാത്രഭാവവും ഉദ്‌ധാരവിധിയും ഉണർത്തണം; തുടർന്ന് വീണ്ടും അതേ വിധിപ്രകാരം കർമ്മം ചെയ്ത് അവനിൽ വിപ്രത്വം (ബ്രാഹ്മണഭാവം)യും ജനിപ്പിക്കണം.

Verse 47

राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः । रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत्

ഇങ്ങനെ രാജന്യനെ ഉദ്‌ധരിച്ച് വീണ്ടും അവനെ ആചരണത്തിൽ വിപ്രനാക്കി; ആ വിപ്രനിൽ രുദ്രത്വം ഉണർത്തണം; ഈ സിദ്ധി രുദ്രനാമം തന്നെയാണ് സാധിപ്പിക്കുന്നത്.

Verse 48

प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि । शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत्

പ്രോക്ഷണവും താടനവും ചെയ്ത് ശിശുവിന്റെ ആത്മാവിനെ തന്റെ ആത്മയിൽ ന്യാസമാക്കണം; തുടർന്ന് ആത്മാവ് ശിവസ്വരൂപമാണെന്ന് അനുസ്മരിച്ചു, അത് ചിങ്ങാരത്തെപ്പോലെ സ്പന്ദിച്ച് തെളിയുന്നതായി ധ്യാനിക്കണം.

Verse 49

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः । निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा

ഗുരു, യഥോക്ത നാഡിയിലൂടെ മന്ത്രസഹിതം പ്രാണവായുവിനെ രേചനം (പുറത്താക്കൽ) ചെയ്യണം. പിന്നെ നാഡിയിലൂടെ പുറത്തുപോയി, അതുപോലെ തന്നെ നാഡിമാർഗ്ഗം ശിഷ്യന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം.

Verse 50

प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन् । स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत्

ആ ചൈതന്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, അതിനെ നീല ബിന്ദുവിനുപോലെ സ്മരിക്കണം. സ്വതേജസ്സാൽ മലമൊഴിഞ്ഞ ജ്വലിക്കുന്ന ആ തത്ത്വത്തെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കണം.

Verse 51

तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया । न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः

പിന്നീട് ആ നാഡിയിലൂടെ അതിനെ എടുത്തുയർത്തി, മന്ത്രസാധകൻ സംഹാരമുദ്രയാൽ അതിനെ ഉള്ളിൽ സ്ഥാപിക്കണം—പൂരകത്തിലൂടെ അല്ല, ആത്മാവിൽ ഏകത്വലയം നേടുവാൻ.

Verse 52

कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा । तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत्

മുമ്പുപോലെ—കുംഭകത്താൽ, നാഡിയിലൂടെ നയിച്ച്, രേചകത്താൽ—അങ്ങനെ അതിനെ എടുത്ത് ഗുരു ശിഷ്യന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആ ശക്തിയെ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 53

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् । हुत्वाहुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

ശിവനിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ആ (ഉപവീതം) എടുത്ത് അവനു ഉപവീതധാരണം ചെയ്യിക്കണം. തുടർന്ന് അഗ്നിയിൽ മൂന്ന് ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, പിന്നെ പൂർണാഹുതി സമർപ്പിക്കണം.

Verse 54

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने । कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम्

ദേവന്റെ വലതുഭാഗത്ത് കുശപ്പുല്ലും പുഷ്പങ്ങളും വിരിച്ച ഉത്തമാസനത്തിൽ ശിഷ്യനെ ഇരുത്തി, കൈകൂപ്പി വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഇരിക്കുമാറാക്കി.

Verse 55

स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम् । वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः

കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് അദ്ദേഹം സ്വയം സ്വസ്തികാസനം ഒരുക്കി, പിന്നെ ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ ഇരുന്നു; മഹാമംഗളനാദത്തോടെ മുഴങ്ങുന്ന മന്ത്രോച്ചാരങ്ങൾ തുടർന്നു।

Verse 56

समादाय घटं पूर्णं पूर्णमेव प्रसादितम् । ध्यायमानः शिवं शिष्यमाभिषिंचेत देशिकः

നിറഞ്ഞും പൂർണ്ണമായി പവിത്രീകരിച്ചും ഉള്ള ഘടം കൈക്കൊണ്ട്, ശിവനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ദേശികാചാര്യൻ ശിഷ്യനു അഭിഷേകം (ദീക്ഷാസ്നാനം) നടത്തണം।

Verse 57

अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम् । आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत्

പിന്നീട് സ്നാനജലം തുടച്ച് ശുദ്ധമായ വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചു; ആചമനം ചെയ്ത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശിഷ്യൻ കരംകൂപ്പി മണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോകണം।

Verse 58

उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे । संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत्

മുന്‍പുപോലെ ശിഷ്യനെ ദർഭവിഷ്ടരത്തിൽ ഇരുത്തി, ഗുരു ദേവമണ്ഡലത്തെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച് ശേഷം കരന്യാസം ആചരിക്കണം।

Verse 59

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः । समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत्

അതിനുശേഷം ദേശികൻ ഭസ്മം ധരിച്ചു മനസ്സിൽ ദേവനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, ഇരുകൈകളാലും ശിശുവിനെ സാവധാനം സ്പർശിച്ച് ‘ശിവ’ നാമം ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 60

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम् । सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना

അനന്തരം അവന്റെ ശൈവ ആചാര്യൻ മാതൃകാ-ന്യാസ മാർഗ്ഗപ്രകാരം ദഹനശുദ്ധി, ജലപ്രോക്ഷണാദി കർമങ്ങൾ നടത്തി പൂജയുടെ സകലീകരണം സമ്പൂർണ്ണമാക്കി।

Verse 61

ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः । तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम्

അതിനുശേഷം ദേശികൻ ശിവാസനം ധ്യാനിച്ച് അത് ശിഷ്യന്റെ ശിരസ്സിൽ (മാനസികമായി) സ്ഥാപിക്കണം; പിന്നെ വിധിപ്രകാരം അവിടെ ശിവനെ ആവാഹിച്ച് മനസ്സാൽ ശിവനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 62

प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव । इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत्

കൈകൂപ്പി ദേവനോട് പ്രാർത്ഥിക്കണം—“നിത്യം ഇവിടെ തന്നെ സ്ഥിതനാകണമേ।” ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ച്, ദിവ്യ തേജസ്സാൽ ദീപ്തനായ ശംഭുവിന്റെ രൂപം ധ്യാനിക്കണം।

Verse 63

संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् । कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत्

പിന്നീട് ശിവനെ യഥാവിധി പൂജിച്ച്, ശിവാത്മകമായ ശൈവ ആജ്ഞ ലഭിച്ച ശേഷം, ശിഷ്യന്റെ ചെവിയിൽ മൃദുവായി ശിവമന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 64

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः । शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्

മന്ത്രം ശ്രവിച്ച ശേഷം ശിഷ്യൻ കൈകൂപ്പി, മനസ്സിനെ അതിൽ തന്നെ ലയിപ്പിച്ച്, ശിവാചാര്യന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അതിനെ മന്ദമായി മൃദുസ്വരത്തിൽ ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 65

ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः । उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत्

അതിനുശേഷം മന്ത്രവിദ്യയിൽ നിപുണനായ ഗുരു അവനോട് ശാക്തമന്ത്രം ഉപദേശിച്ച്, അത് മൃദുവായും സുലഭമായും ഉച്ചരിച്ച്, അവനു മംഗളാശീർവാദം പ്രസ്താവിക്കണം।

Verse 66

ततस्समासान्मन्त्रार्थं वाच्यवाचकयोगतः । समदिश्येश्वरं रूपं योगमासनमादिशेत्

പിന്നീട് വാച്യ-വാചകബന്ധം മുഖേന മന്ത്രാർത്ഥം സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിച്ച്, ഈശ്വരന്റെ രൂപം വ്യക്തമായി കാണിച്ച്, ധ്യാനത്തിനായി യോഗാസനം നിർദ്ദേശിക്കണം।

Verse 67

अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ । भक्त्यैवमभिसंधाय दीक्षावाक्यमुदीरयेत्

അതിനുശേഷം ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശിഷ്യൻ—ശിവൻ, ദീക്ഷിത അഗ്നി, ഗുരു എന്നിവരുടെ സന്നിധിയിൽ—ഭക്തിയോടെ അങ്ങനെ സംकल्पിച്ച് ദീക്ഷാവാക്യം ഗൗരവത്തോടെ ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 68

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसो ऽपि वा । न त्वनभ्यर्च्य भुंजीय भगवन्तं त्रिलोचनम्

പ്രാണത്യാഗമോ—അല്ലെങ്കിൽ ശിരഛേദമോ—അതേ ശ്രേയസ്കരം; എന്നാൽ ത്രിനേത്രനായ ഭഗവാൻ ശിവനെ ആരാധിക്കാതെ ഞാൻ അന്നം ഭുജിക്കുകയില്ല।

Verse 69

स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः । तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः

മോഹജന്യമായ വിപര്യാസം നിലനിൽക്കുന്നത്രയും അവൻ നിശ്ചിതാനുഷ്ഠാനം തുടരട്ടെ. അത് നീങ്ങുന്നതുവരെ ആ ദേവനെ ആരാധിക്കട്ടെ—അവനിൽ തന്നെ നിഷ്ഠയോടെ, അവനെയേ പരമാശ്രയമായി കരുതി।

Verse 70

ततः स समयो नाम भविष्यति शिवाश्रमे । लब्धाधिकारो गुर्वाज्ञापालकस्तद्वशो भवेत्

അതിന് ശേഷം ശിവാശ്രമത്തിൽ ‘സമയം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു അവസ്ഥ ഉദിക്കും. യഥോചിത അധികാരം ലഭിച്ചവൻ ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നവനായി, ആ ശാസനയുടെ അധീനനാകും.

Verse 71

अतः परं न्यस्तकरो भस्मादाय स्वहस्ततः । दद्याच्छिष्याय मूलेन रुद्राक्षं चाभिमंत्रितम्

അതിനുശേഷം കൈകൾ വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിച്ച്, സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് പവിത്ര ഭസ്മം എടുക്കണം. പിന്നെ മൂലമന്ത്രം ചൊല്ലി അഭിമന്ത്രിതമായ രുദ്രാക്ഷം ശിഷ്യന് നൽകണം.

Verse 72

प्रतिमा वापि देवस्य गूढदेहमथापि वा । पूजाहोमजपध्यानसाधनानि च संभवे

ദേവന്റെ പ്രതിമയായാലും, അവന്റെ സൂക്ഷ്മമായ ഗൂഢദേഹരൂപ സാന്നിധ്യമായാലും—ഹേ ശംഭോ, പൂജ, ഹോമം, ജപം, ധ്യാനം ഇവയൊക്കെയും സാധനയുടെ മാർഗങ്ങളാണ്.

Verse 73

सोपि शिष्यः शिवाचार्याल्लब्धानि बहुमानतः । आददीताज्ञया तस्य देशिकस्य न चान्यथा

ആ ശിഷ്യനും ശിവാചാര്യനിൽ നിന്ന് മഹാഭക്തിയോടെ ലഭിച്ചതെല്ലാം, ആ ദേശികൻ (ഗുരു) കല്പിക്കുന്ന പ്രകാരമേ സ്വീകരിക്കണം—മറ്റെങ്ങനെക്കും അല്ല.

Verse 74

आचार्यादाप्तमखिलं शिरस्याधाय भक्तितः । रक्षयेत्पूजयेच्छंभुं मठे वा गृह एववा

ആചാര്യനിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചതെല്ലാം ഭക്തിയോടെ ശിരസ്സിൽ ധരിക്കണം. പിന്നെ ശംഭു ഭഗവാനെ സംരക്ഷിക്കുകയും പൂജിക്കുകയും ചെയ്യണം—മഠത്തിലായാലും വീട്ടിലായാലും.

Verse 75

अतः परं शिवाचारमादिशेदस्य देशिकः । भक्तिश्रद्धानुसारेण प्रज्ञायाश्चानुसारतः

അതിന് ശേഷം ദേശികൻ (ഗുരു) അവനോട് ശിവാചാരം ഉപദേശിക്കണം—അവന്റെ ഭക്തിയും ശ്രദ്ധയും അനുസരിച്ച്, കൂടാതെ അവന്റെ പ്രജ്ഞയുടെ അളവിനനുസരിച്ചും.

Verse 76

यदुक्तं यत्समाज्ञातं यच्चैवान्यत्प्रकीर्तितम् । शिवाचार्येण समये तत्सर्वं शिरसा वहेत्

എന്ത് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ, എന്ത് വിധിപൂർവ്വം ആജ്ഞാപിച്ചിട്ടുണ്ടോ, മറ്റെന്തെങ്കിലും പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ടോ—യോഗ്യസമയത്ത് ശിവാചാര്യന്റെ ആജ്ഞയായി കരുതി, അതെല്ലാം ശിരസ്സിൽ വഹിക്കണം।

Verse 77

शिवागमस्य ग्रहणं वाचनं श्रवणं तथा । देशिकदेशतः कुर्यान्न स्वेच्छातो न चान्यतः

ശിവാഗമം സ്വീകരിക്കൽ, പാരായണം, ശ്രവണം—ഇവയെല്ലാം അധികാരമുള്ള ദേശിക ഗുരുവിൽ നിന്ന്, യുക്തമായ ദേശ-പരമ്പരയും സ്ഥാനവും അനുസരിച്ചേ ചെയ്യണം; സ്വേച്ഛപ്രകാരം അല്ല, യാദൃശ്ചികമായ മറ്റേതെങ്കിലും ഉറവിടത്തിൽ നിന്നുമല്ല।

Verse 78

इति संक्षेपतः प्रोक्तः संस्कारः समयाह्वयः । साक्षाच्छिवपुरप्राप्तौ नृणां परमसाधनम्

ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപമായി ‘സമയ’ എന്നു വിളിക്കുന്ന സംസ്കാരം വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു. മനുഷ്യർക്കു ശിവപുരം സാക്ഷാൽ പ്രാപിക്കാൻ ഇതാണ് പരമസാധനം।