मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः (Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൃഷ്ടി‑വംശപരമ്പരയുടെ വിവരണം തുടരുന്നു. വായു പറയുന്നു: പ്രജാപതി ഈശ്വരനിൽ നിന്ന് ശാശ്വത പരാശക്തി ലഭിച്ച് മൈഥുനപ്രഭവമായ (യുഗ്മ) സൃഷ്ടി നടത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചു. സ്രഷ്ടാവ് അർദ്ധം പുരുഷനും അർദ്ധം സ്ത്രീയും ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; സ്ത്രീ‑അർദ്ധം ശതരൂപയായി അവതരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാ വിരാജനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പുരുഷതത്ത്വം സ്വായംഭുവ മനുവായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു. ശതരൂപ കഠിന തപസ്സു ചെയ്ത് മനുവിനെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കുന്നു. അവളിൽ നിന്ന് പ്രിയവ്രതൻ, ഉത്താനപാദൻ എന്നീ രണ്ടു പുത്രന്മാരും ആകൂതി, പ്രസൂതി എന്നീ രണ്ടു പുത്രിമാരും ജനിക്കുന്നു. മനു പ്രസൂതിയെ ദക്ഷനോടും ആകൂതിയെ രുചിയോടും വിവാഹം കഴിപ്പിക്കുന്നു; ആകൂതിയിൽ നിന്ന് യജ്ഞനും ദക്ഷിണയും ജനിച്ച് ലോകധർമ്മ‑ക്രമം നിലനിർത്തുന്നു. ദക്ഷന് ഇരുപത്തിനാലു പുത്രിമാർ—ശ്രദ്ധ, ലക്ഷ്മീ, ധൃതി, പുഷ്ടി, തുഷ്ടി, മേധാ, ക്രിയ, ബുദ്ധി, ലജ്ജ, വപുഃ, ശാന്തി, സിദ്ധി, കീർത്തി മുതലായവർ—എന്ന് വിവരിക്കുന്നു. ധർമ്മൻ ദാക്ഷായണിമാരെ ഭാര്യമാരായി സ്വീകരിക്കുന്നു; ഖ്യാതി, സ്മൃതി, പ്രീതി, ക്ഷമ, അനസൂയ, ഊർജാ, സ്വാഹാ, സ്വധാ മുതലായവരും പറയുന്നു. ഭൃഗു, മരീചി, അങ്ഗിരസ്, പുലഹ, ക്രതു, പുലസ്ത്യ, അത്രി, വസിഷ്ഠ, പാവക, പിതൃകൾ മുതലായവർ ഇവരെ വിവാഹം ചെയ്ത് വിവിധ വംശങ്ങളെ വികസിപ്പിക്കുന്നു. ധർമ്മബന്ധിത സന്തതി സുഖഹേതുവും അധർമ്മബന്ധിത സന്തതി ദുഃഖ‑ഹിംസാഹേതുവുമാണെന്ന് അധ്യായം നൈതിക‑കോസ്മിക കാരണബന്ധമായി വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
स्वायंभुवसुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः
സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ പുത്രിയായ പ്രസൂതിയിൽ നിന്നു ലോകമാതാക്കൾ ജനിച്ചു.
Verse 3
विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽर्धन पुरुषो ऽभवत् । स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते । सा देवी शतरूपा तु तपः कृत्वा सुदुश्चरम् । भर्तारं दीप्तयशसं मनुमेवान्वपद्यत
ബ്രഹ്മാവ് വിരാജനെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവൻ ആദിപുരുഷനായി. ആ ആദ്യപുരുഷനെയാണ് സ്വായംഭുവ മനു എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ദേവി ശതരൂപാ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് ചെയ്ത്, ദീപ്തയശസ്സുള്ള മനുവിനെയേ ഭർത്താവായി സ്വീകരിച്ചു.
Verse 5
तस्मात्तु शतरूपा सा पुत्रद्वयमसूयत । प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ । कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जातास्त्विमाः प्रजाः । आकूतिरेका विज्ञेया प्रसूतिरपरा स्मृता
അതിനുശേഷം ശതരൂപാ രണ്ട് പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും—പുത്രവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠർ. അവൾ രണ്ട് മഹാഭാഗ്യ പുത്രിമാരെയും പ്രസവിച്ചു; അവരുടെ മുഖേന ഈ പ്രജകൾ വ്യാപിച്ചു. അവരിൽ ഒരുത്തി ആകൂതി എന്നു അറിയപ്പെടണം, മറ്റൊരുത്തി പ്രസൂതി എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 7
स्वायंभुवः प्रसूतिं च ददौ दक्षाय तां प्रभुः । रुचेः प्रजापतिश्चैव चाकूतिं समपादयत् । आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम् । यज्ञश्च दक्षिणा चैव याभ्यां संवर्तितं जगत्
സ്വായംഭുവ പ്രഭു (മനു) ദക്ഷനു പ്രസൂതിയെ നൽകി; പ്രജാപതി രുചി ആകൂതിയെ സ്വീകരിച്ചു. ആകൂതിയിൽ മാനസപുത്രനായ രുചിയാൽ ഒരു മംഗള ദ്വയം ജനിച്ചു—യജ്ഞനും ദക്ഷിണയും—അവരാൽ ലോകത്തിന്റെ ക്രമവും തുടർച്ചയും പ്രവർത്തിച്ചു।
Verse 9
चतस्रो विंशतिः कन्या दक्षस्त्वजनयत्प्रभुः । श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिः पुष्टिस्तुष्टिर्मेधा क्रिया तथा । बुद्धिर्लज्जा वपुः शांतिस्सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी
പ്രഭു ദക്ഷൻ ഇരുപത്തിനാലു പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിച്ചു—ശ്രദ്ധ, ലക്ഷ്മീ, ധൃതി, പുഷ്ടി, തുഷ്ടി, മേധാ, ക്രിയ; കൂടാതെ ബുദ്ധി, ലജ്ജ, വപുഃ, ശാന്തി, സിദ്ധി, കീർത്തി—ഇവയാണ് ഇവിടെ പതിമൂന്ന് പേരായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്।
Verse 11
पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः । ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिः सत्यर्थसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा
പത്നീഗ്രഹണാർത്ഥം പ്രഭു ധർമ്മൻ ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാരെ സ്വീകരിച്ചു. അവരിൽ ഇളയ ഭാര്യയിൽ നിന്ന് പതിനൊന്ന് സുലോചന പുത്രിമാർ ജനിച്ചു—ഖ്യാതി, സത്യാർത്ഥ-സംഭൂതി, സ്മൃതി, പ്രീതി, ക്ഷമ, സന്നതി, അനസൂയ, ഊർജാ, സ്വാഹാ, സ്വധാ।
Verse 13
भृगुश्शर्वो मरीचिश्च अंगिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यो ऽत्रिर्विशिष्ठश्च पावकः पितरस्तथा । ख्यात्याद्या जगृहुः कन्यामुनयो मुनिसत्तमाः । कामाद्यास्तु यशोंता ये ते त्रयोदश सूनवः
ഭൃഗു, ശർവ്വ, മരീചി, അങ്കിരസ്, പുലഹ, ക്രതു, പുലസ്ത്യ, അത്രി, വസിഷ്ഠ, പാവകൻ എന്നിവരും പിതൃഗണവും—ഈ മുനിശ്രേഷ്ഠർ ഖ്യാതി മുതലായ കന്യകളെ പത്നികളായി സ്വീകരിച്ചു. അവരിൽ നിന്ന് കാമനിൽ ആരംഭിച്ച് യശസ്സിൽ അവസാനിക്കുന്ന പതിമൂന്ന് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു।
Verse 15
धर्मस्य जज्ञिरे तास्तु श्रद्धाद्यास्सुसुखोत्तराः । दुःखोत्तराश्च हिंसायामधर्मस्य च संततौ । निकृत्यादय उत्पन्नाःपुत्राश्च धर्मलक्षणाः । नैषां भार्याश्च पुत्रा वा सर्वे त्वनियमाः स्मृताः
ധർമ്മനിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധ മുതലായ ശുഭസുഖഫലമുള്ള പ്രജകൾ ജനിച്ചു. എന്നാൽ അധർമ്മവംശത്തിൽ ഹിംസയിലൂടെ നികൃതി മുതലായ ദുഃഖഫലദായക സന്തതി ഉദിച്ചു; അവരുടെ പുത്രന്മാരും അധർമ്മലക്ഷണങ്ങളേ വഹിച്ചു. ഇവർക്കു ഭാര്യമാരോ പുത്രന്മാരോ നിയമിതരെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ല—എല്ലാവരും അനിയമികളെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।
Verse 17
स एष तामसस्सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः । या सा दक्षस्य दुहिता रुद्रस्य दयिता सती । भर्तृनिन्दाप्रसंगेन त्यक्त्वा दाक्षायिणीं तनुम् । दक्षं च दक्षभार्यां च विनिंद्य सह बन्धुभिः
ഇങ്ങനെ ധർമ്മനിയാമകനായ താമസസർഗ്ഗം ജനിച്ചു. അവൾ—ദക്ഷന്റെ പുത്രിയും രുദ്രന്റെ പ്രിയയായ സതിയും—ഭർത്താവിനെ നിന്ദിച്ച സന്ദർഭത്തിൽ ദാക്ഷായണീ ദേഹം ത്യജിച്ച്, ദക്ഷനെയും ദക്ഷഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ആ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു।
Verse 19
सा मेनायामाविरभूत्पुत्री हिमवतो गिरेः । रुद्रस्तु तां सतीं दृष्ट्वा रुद्रांस्त्वात्मसमप्रभान् । यथासृजदसंख्यातांस्तथा कथितमेव च । भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीर्नारायणप्रिया
അവൾ മേനാദേവിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ഹിമവത് പർവതരാജന്റെ പുത്രിയായി അവിർഭവിച്ചു. രുദ്രൻ ആ സതിയെ കണ്ടപ്പോൾ, തന്റെതുപോലെ തന്നെ ദീപ്തിയുള്ള അസംഖ്യ രുദ്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു—മുമ്പേ പറഞ്ഞതുപോലെ. അതുപോലെ ഭൃഗുവിന്റെ ഭാര്യ ഖ്യാതിയിൽ നിന്ന് നാരായണപ്രിയയായ ലക്ഷ്മി ജനിച്ചു।
Verse 21
देवौ धातृविधातारौ मन्वंतरविधारिणौ । तयोर्वै पुत्रपौत्राद्याश्शतशो ऽथ सहस्रशः । स्वायंभुवे ऽंतरे नीताः सर्वे ते भार्गवा मताः । मरीचेरपि संभूतिः पौर्णमासमसूयत
ധാതൃയും വിധാതൃയും എന്ന രണ്ടു ദിവ്യശക്തികൾ മന്വന്തരങ്ങളെ ധരിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്നു. അവരിൽ നിന്നു പുത്രൻ, പൗത്രൻ മുതലായവർ നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും ജനിച്ചു. സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ അവർ എല്ലാവരും ഭാര്ഗവവംശത്തിൽപ്പെട്ടവരായി കണക്കാക്കി. മരീചിയിൽ നിന്നുമും സന്തതി ജനിച്ചു; പൗർണമാസി പ്രസവിച്ചു.
Verse 23
कन्याचतुष्टयं चैव महीयांसस्तदन्वयाः । येषां वंशे समुत्पन्नो बहुपुत्रस्य कश्यपः । स्मृतिश्चांगिरसः पत्नी जनयामास वै सुतौ । आग्नीध्रं शरभञ्चैव तथा कन्याचतुष्टयम्
ആ വംശത്തിൽ നാല് കന്യകളും ജനിച്ചു; അതേ പരമ്പരയിൽ മഹത്തായ വംശജരും ഉദ്ഭവിച്ചു. അവരുടെ വംശത്തിൽ അനേകം പുത്രന്മാരുടെ പിതാവെന്നു പ്രസിദ്ധനായ കശ്യപൻ ജനിച്ചു. അങ്ങിരാ ഋഷിയുടെ ഭാര്യ സ്മൃതി സത്യമായി രണ്ട് പുത്രന്മാർ—ആഗ്നീധ്രനും ശരഭനും—കൂടാതെ നാല് കന്യകളെയും പ്രസവിച്ചു.
Verse 25
तदीयाः पुत्रपौत्राश्च येतीतास्ते सहस्रशः । प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दन्तोग्निरभवत्सुतः । पूर्वजन्मनि योगस्त्यस्स्मृतः स्वायंभुवे ऽंतरे । तत्संततीया बहवः पौलस्त्या इति विश्रुताः । क्षमा तु सुषुवे पुत्रान्पुलहस्य प्रजापतेः
അവരുടെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും—കാലഗതിയിൽ പരലോകഗാമികളായവർ—ആയിരങ്ങളായി ഉണ്ടായിരുന്നു. പുലസ്ത്യന്റെ ഭാര്യ പ്രീതിയിൽ നിന്ന് ‘ദന്തോഗ്നി’ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു. സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിലെ മുൻജന്മത്തിൽ അവൻ ‘യോഗസ്ത്യ’ എന്ന പേരിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവന്റെ സന്തതിയിൽ പലരും ‘പൗലസ്ത്യർ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായി. കൂടാതെ പ്രജാപതി പുലഹന്റെ ഭാര്യ ക്ഷമയും പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.
Verse 27
कर्दमश्च सुरिश्चैव सहिष्णुश्चेति ते त्रयः । त्रेताग्निवर्चसस्सर्वे येषां वंशः प्रतिष्ठितः । क्रतोः क्रतुसमान्भार्या सन्नतिस्सुषुवे सुतान् । नैषां भार्याश्च पुत्राश्च सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः
കർദമ, സുരി, സഹിഷ്ണു—ഈ മൂന്നുപേരും ത്രേതായുഗത്തിലെ പവിത്ര അഗ്നികളെപ്പോലെ ദീപ്തിമാന്മാരായിരുന്നു; അവരുടെ വഴിയാണ് വംശം ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായത്. ക്രതുവിന്റെ ഭാര്യ സന്നതി—ക്രതുവിനോട് സമാനമായി യോഗ്യയായവൾ—പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. എന്നാൽ ആ പുത്രന്മാർക്ക് ഭാര്യമാരോ സന്താനമോ ഉണ്ടായില്ല; കാരണം അവർ എല്ലാവരും ഊർധ്വരേതസ്സുകൾ—ബ്രഹ്മചര്യ-തപസ്സാൽ വീര്യം സംയമിച്ചവർ।
Verse 29
षष्टिस्तानि सहस्राणि वालखिल्या इति स्मृताः । अनूरोरग्रतो यांति परिवार्य दिवाकरम् । अत्रेर्भार्यानुसूया च पञ्चात्रेयानसूयत । कन्यकां च श्रुतिं नाम माता शंखपदस्य च
അവർ അറുപതിനായിരം എണ്ണമുള്ള ‘വാലഖില്യർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; സൂര്യദേവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി, അവന്റെ ഊരുവിന്റെ അഗ്രഭാഗത്ത് മുൻപായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. അത്രിയുടെ ഭാര്യ അനസൂയ അഞ്ചു ആത്രേയ പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു; കൂടാതെ ‘ശ്രുതി’ എന്നൊരു കന്യയെയും പ്രസവിച്ചു, അവൾ ശംഖപദന്റെ മാതാവായി.
Verse 31
सत्यनेत्रश्च हव्यश्च आपोमूर्तिश्शनैश्चरः । सोमश्च पञ्चमस्त्वेते पञ्चात्रेयाः प्रकीर्तिताः । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च ह्यात्रेयाणां महात्मनाम् । स्वायंभुवे ऽंतरे ऽतीताः शतशो ऽथ सहस्रशः
സത്യനേത്രൻ, ഹവ്യൻ, ആപോമൂർത്തി, ശനൈശ്ചരൻ, അഞ്ചാമനായ സോമൻ—ഇവരാണ് അഞ്ചു ‘ആത്രേയർ’ എന്നു പ്രഖ്യാതർ. ആ മഹാത്മാക്കളായ ആത്രേയരുടെ പുത്രന്മാരും പൗത്രന്മാരും സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും കാലത്തിന് കീഴിൽ അസ്തമിച്ചു.
Verse 33
ऊर्जायां तु वसिष्ठस्य पुत्रा वै सप्त जज्ञिरे । ज्यायसी च स्वसा तेषां पुंडरीका सुमध्यमा । रजो गात्रोर्ध्वबाहू च सवनश्चानयश्च यः । सुतपाश्शुक्र इत्येते सप्त सप्तर्षयः स्मृताः
ഊർജയിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠന് ഏഴ് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. അവരുടെ ജ്യേഷ്ഠ സഹോദരി ജ്യായസീ; കൂടാതെ സുമധ്യമയായ പുണ്ഡരീകയും (ജനിച്ചു). രജോ, ഗാത്ര, ഊർധ്വബാഹു, സവന, അനയ, സുതപാ, ശുക്ര—ഇവരാണ് ഏഴ് സപ്തർഷികൾ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 35
गोत्राणि नामभिस्तेषां वासिष्ठानां महात्मनाम् । स्वायंभुवे ऽंतरे ऽतीतान्यर्बुदानि शतानि च । इत्येष ऋषिसर्गस्तु सानुबंधः प्रकीर्तितः । समासाद्विस्तराद्वक्तुमशक्यो ऽयमिति द्विजाः
ആ മഹാത്മാക്കളായ വാസിഷ്ഠരുടെ ഗോത്രങ്ങളും നാമങ്ങളും, അവരുടെ ബന്ധവും പരമ്പരയും സഹിതം ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാതമായി. സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ അനവധി അർബുദങ്ങളും, നൂറുകണക്കിന് അർബുദങ്ങളും പോലും കഴിഞ്ഞുപോയി. അതിനാൽ, ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഈ ഋഷിസൃഷ്ടി സംക്ഷേപമായി മാത്രമേ പറയാൻ കഴിയൂ; വിശദമായി പറയുക അസാധ്യം.
Verse 37
यो ऽसौ रुद्रात्मको बह्निब्रह्मणो मानसस्सुतः । स्वाहा तस्य प्रिया लेभे पुत्रांस्त्रीनमितौजसः । पावकः पवमानश्च शुचिरित्येष ते त्रयः । निर्मंथ्यः पवमानस्स्याद्वैद्युतः पावकस्स्मृतः
രുദ്രാത്മകനായ ആ അഗ്നി ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രനാണ്; അവൻ സ്വാഹയെ പ്രിയയായി നേടി. അവനിൽ നിന്ന് അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള മൂന്ന് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—പാവക, പവമാന, ശുചി—ഇവരാണ് മൂന്ന്. ഇവരിൽ മഥനത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അഗ്നി ‘പവമാന’ എന്നും, വൈദ്യുതജന്യ അഗ്നി ‘പാവക’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 39
सूर्ये तपति यश्चासौ शुचिः सौर उदाहृतः । हव्यवाहः कव्यवाहः सहरक्षा इति त्रयः । त्रयाणां क्रमशः पुत्रा देवपितृसुराश्च ते । एतेषां पुत्रपौत्राश्च चत्वारिंशन्नवैव ते
സൂര്യനിൽ തപിച്ചു ദീപ്തിയോടെ ജ്വലിക്കുന്നവൻ ‘ശുചി’ എന്നും ‘സൗര’ എന്നും പ്രസിദ്ധൻ. അവനിൽ നിന്നു ഹവ്യവാഹൻ, കവ്യവാഹൻ, സഹരക്ഷാ എന്നിങ്ങനെ മൂവർ ഉദ്ഭവിച്ചു. ആ മൂവരുടെ പുത്രന്മാർ ക്രമമായി ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, സുരന്മാർ ആയി. അവരുടെ പുത്ര-പൗത്രസംഖ്യ നാല്പത്തൊമ്പത് (49) എന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 41
काम्यनैमित्तिकाजस्रकर्मसु त्रिषु संस्थिताः । सर्वे तपस्विनो ज्ञेयाः सर्वे व्रतभृतस्तथा । सर्वे रुद्रात्मकश्चैव सर्वे रुद्रपरायणाः । तस्मादग्निमुखे यत्तद्धुतं स्यादेव केनचित्
അവർ കാമ്യ, നൈമിത്തിക, ആജസ്ര—ഈ മൂന്നു തരത്തിലുള്ള കർമങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതരാണ്. എല്ലാവരും തപസ്വികൾ, എല്ലാവരും വ്രതധാരികൾ. എല്ലാവരും രുദ്രാത്മകർ, എല്ലാവരും രുദ്രപരായണർ. അതിനാൽ ആരെങ്കിലും അഗ്നിമുഖത്തിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ആഹുതി സത്യത്തിൽ രുദ്രനേയ്ക്കുള്ള അർപ്പണമാകുന്നു.
Verse 43
तत्सर्वं रुद्रमुद्दिश्य दत्तं स्यान्नात्र संशयः । इत्येवं निश्चयोग्नीनामनुक्रांतो यथातथम् । नातिविस्तरतो विप्राः पितॄन्वक्ष्याम्यतः परम् । यस्मात्षडृतवस्तेषां स्थानं स्थानाभिमानिनाम्
അത് എല്ലാം രുദ്രനെ ഉദ്ദേശിച്ചുതന്നെ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നതാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ അഗ്നികളേക്കുറിച്ചുള്ള നിശ്ചിതക്രമം യഥാതഥമായി പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഇനി, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അധികവിസ്താരം കൂടാതെ പിതൃകളെപ്പറ്റി പറയാം; കാരണം ആറു ഋതുക്കൾ അവരുടെ നിവാസസ്ഥാനങ്ങളാണ്, ഓരോ സ്ഥാനത്തിനും സ്ഥാനാഭിമാനിയായ അധിഷ്ഠാതാവുണ്ട്.
Verse 45
ऋतवः पितरस्तस्मादित्येषा वैदिकी श्रुतिः । युष्मादृतुषु सर्वे हि जायंते स्थास्नुजंगमा । तस्मादेते पितर आर्तवा इति च श्रुतम् । एवं पितॄणामेतेषामृतुकालाभिमानिनाम्
അതുകൊണ്ട് വൈദിക ശ്രുതി പറയുന്നു—“ഋതുക്കളാണ് പിതാക്കന്മാർ.” നിങ്ങൾ ഋതുരൂപരായി നിലചലനമുള്ള സകല ജീവികളും ജനിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ പിതാക്കന്മാർ ‘ആർത്തവ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു എന്നും ശ്രുതിയിൽ കേൾക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അവർ ഋതുകാലത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതാക്കളായി ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 47
आत्मैश्वर्या महात्मानस्तिष्ठंतीहाब्भ्रसंगमात् । आग्निष्वात्ता बर्हिषदः पितरो द्विविधाः स्मृताः । अयज्वानश्च यज्वानः क्रमात्ते मृहमेधिनः । स्वधासूत पितृभ्यश्च द्वे कन्ये लोकविश्रुते
ഇവിടെ മേഘങ്ങളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്ത് സ്വൈശ്വര്യസമ്പന്നരായ മഹാത്മ പിതാക്കന്മാർ വസിക്കുന്നു. പിതാക്കന്മാർ രണ്ടുവിധം എന്നു സ്മൃത—ആഗ്നിഷ്വാത്തരും ബർഹിഷദരും. ക്രമത്തിൽ അവർ ഗൃഹസ്ഥരിൽ അയ്യജ്വാനരും യജ്വാനരും എന്നും പറയപ്പെടുന്നു. പിതാക്കളിൽ നിന്ന് സ്വധാ ജനിച്ചു; ലോകവിഖ്യാതമായ രണ്ട് കന്യകളും ജനിച്ചു।
Verse 49
मेनां च धरणीं चैव याभ्यां विश्वमिदं धृतम् । अग्निष्वात्तसुता मेना धरणी बर्हिषत्सुता । मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं क्रौंचमेव च । गौरीं गंगां च सुषुवे भवांगाश्लेषपावनीम्
മേനയും ധരണിയും—ഇവരാൽ തന്നെയാണ് ഈ സമസ്ത വിശ്വം ധരിക്കപ്പെടുന്നത്. മേന ആഗ്നിഷ്വാത്തരുടെ പുത്രി; ധരണി ബർഹിഷദരുടെ പുത്രി. മേന ഹിമവതിന്റെ ഭാര്യയായി മൈനാകനെയും ക്രൗഞ്ചനെയും പ്രസവിച്ചു; കൂടാതെ ഗൗരിയെയും ഗംഗയെയും പ്രസവിച്ചു—ഭവൻ (ശിവൻ) എന്ന ദേവന്റെ ദേഹസ്പർശത്താൽ പാവനമാക്കുന്ന ഗംഗ।
Verse 51
मेरोस्तु धरणी पत्नी दिव्यौषधिसमन्वितम् । मंदरं सुषुवे पुत्रं चित्रिसुन्दरकन्धरम् । स एव मंदरः श्रीमान्मेरुपुत्रस्तपोबलात् । साक्षाच्छ्रीकंठनाथस्य शिवस्यावसथं गतः
മേറുവിന്റെ ഭാര്യയായ ധരണി ദിവ്യ ഔഷധികളാൽ സമന്വിതവും അത്യന്തം സുന്ദരരൂപധാരിയുമായ മന്ദരൻ എന്ന പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. ആ ശ്രീമാൻ മേറുപുത്രൻ മന്ദരൻ തപോബലത്താൽ സാക്ഷാൽ ശ്രീകണ്ഠനാഥൻ ശിവന്റെ പരമാവാസത്തിലേക്ക് ഗമിച്ചു।
Verse 53
सासूता धरणी भूयस्त्रिंशत्कन्याश्च विश्रुताः । वेलां च नियतिं चैव तृतीयामपि चायतिम् । आयतिर्नियतिश्चैव पत्न्यौ द्वे भृगुपुत्रयोः । स्वायंभुवे ऽंतरे पूर्वं कथितस्ते तदन्वयः
ആ ധരണി വീണ്ടും മാതാവായി, പ്രസിദ്ധമായ മുപ്പത് പുത്രിമാരെ പ്രസവിച്ചു—വേലാ, നിയതി, മൂന്നാമതായി ആയതി. ആയതിയും നിയതിയും ഭൃഗുപുത്രന്മാരുടെ രണ്ടു ഭാര്യമാരായി. അവരുടെ വംശപരമ്പര സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ മുമ്പേ നിനക്കു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്।
Verse 55
सुषुवे सागराद्वेला कन्यामेकामनिंदिताम् । सवर्णां नाम सामुद्रीं पत्नीं प्राचीनबर्हिषः । सामुद्री सुषुवे पुत्रान्दश प्राचीनबर्हिषः । सर्वे प्राचेतसा नाम धनुर्वेदस्य पारगाः
സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വേലാ കുറ്റമറ്റ ഒരേയൊരു കന്യയെ പ്രസവിച്ചു. അവൾക്ക് സവർണാ എന്ന നാമം; ‘സാമുദ്രീ’ എന്നും പ്രസിദ്ധയായി പ്രാചീനബർഹിഷിന്റെ പത്നിയായി. സാമുദ്രീ പ്രാചീനബർഹിഷനു പത്തു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും ‘പ്രാചേതസർ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരും ധനുർവേദത്തിൽ പരമ പാരംഗതരുമായിരുന്നു.
Verse 57
येषां स्वायंभुवे दक्षः पुत्रत्वमगमत्पुरा । त्रियम्बकस्य शापेन चाक्षुषस्यांतरे मनोः । इत्येते ब्रह्मपुत्राणां धर्मादीनाम्महात्मनाम् । नातिसंक्षेपतो विप्रा नाति विस्तरतः क्रमात्
ബ്രഹ്മപുത്രന്മാരായ ധർമ്മാദി മഹാത്മാക്കളിൽ ദക്ഷൻ മുൻപ് സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ പുത്രത്വം പ്രാപിച്ചു; ത്ര്യംബകൻ (ശിവൻ) നൽകിയ ശാപം മൂലം ചാക്ഷുഷ മനുവിന്റെ അന്തരകാലത്തും അവൻ വീണ്ടും പുത്രത്വം നേടി. അതിനാൽ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഈ ബ്രഹ്മപുത്രന്മാരുടെ വൃത്താന്തം ഞാൻ ക്രമമായി—അതി സംക്ഷേപമല്ല, അതി വിപുലവുമല്ല—വിവരിച്ചു.
Verse 59
वर्णिता वै मया वंशा दिव्या देवगणान्विताः । क्रियावंतः प्रजावंतो महर्धिभिरलंकृताः । प्रजानां संनिवेशो ऽयं प्रजापतिसमुद्भवः । न हि शक्यः प्रसंख्यातुं वर्षकोटिशतैरपि
ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടിയ ആ ദിവ്യ വംശങ്ങളെ ഞാൻ വർണ്ണിച്ചു—യജ്ഞാദി ക്രിയകളിൽ പ്രവൃത്തരായും, പ്രജാസമ്പന്നരായും, മഹത്തായ ഋദ്ധികളാൽ അലങ്കൃതരായും. പ്രജകളുടെ ഈ മഹാസംവിധാനം പ്രജാപതികളിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്; നൂറുകോടി വർഷങ്ങളാലും ഇതിനെ എണ്ണിപ്പറയാൻ കഴിയില്ല.
Verse 61
राज्ञामपि च यो वंशो द्विधा सो ऽपि प्रवर्तते । सूर्यवंशस्सोमवंश इति पुण्यतमः क्षितौ । इक्ष्वाकुरम्बरीषश्च ययातिर्नाहुषादयः । पुण्यश्लोकाः श्रुता ये ऽत्र ते पि तद्वंशसंभवाः
രാജാക്കന്മാരുടെ വംശവും രണ്ടുവിധമായി പ്രവഹിക്കുന്നു—സൂര്യവംശവും സോമവംശവും—ഇവ ഭൂമിയിൽ പരമ പുണ്യകരമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഇക്ഷ്വാകു, അംബരീഷൻ, യയാതി, നഹുഷൻ മുതലായവർ—ഇവിടെ പുണ്യശ്ലോകങ്ങളാൽ ശ്രുതരായവർ—അവരും അതേ വംശങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ ജനിച്ചവർ ആണ്.
Verse 63
अन्ये च राजऋषयो नानावीर्यसमन्विता । किं तैः फलमनुत्क्रांतैरुक्तपूर्वैः पुरातनैः । किं चेश्वरकथा वृत्ता यत्र तत्रान्यकीर्तनम् । न सद्भिः संमतं मत्वा नोत्सहे बहुभाषितुम्
മറ്റും പല രാജർഷിമാർ നാനാവിധ വീര്യസമ്പത്തോടുകൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ മുമ്പേ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞ, ബന്ധനം അതിക്രമിപ്പിക്കാത്ത ആ പുരാതന കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും പറയുന്നതിൽ എന്ത് ഫലം? കൂടാതെ ഈശ്വരകഥ നടക്കുമ്പോൾ അവിടവിടെ മറ്റുള്ളവരുടെ കീർത്തനം ചെയ്യുന്നതെന്തിന്? ഇത് സദ്ജനങ്ങൾക്ക് സമ്മതമല്ലെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഞാൻ അധികം സംസാരിക്കാൻ താത്പര്യമില്ല.
Verse 65
प्रसंगादीश्वरस्यैव प्रभावद्योतनादपि । सर्गादयो ऽपि कथिता इत्यत्र तत्प्रविस्तरैः
ഇവിടെ സൃഷ്ടി മുതലായ വിവരണങ്ങളും വെറും പ്രസംഗവശാൽ—ഈശ്വരന്റെ മഹിമ പ്രകാശിപ്പിക്കാനായി—പറഞ്ഞതാണ്; അതിനാൽ യുക്തമായ വിശദീകരണങ്ങളോടെ അതേ സന്ദർഭത്തിൽ തന്നെ ഗ്രഹിക്കണം.
Frequently Asked Questions
The paired manifestation leading to Manu and Śatarūpā, their children (Priyavrata, Uttānapāda, Ākūti, Prasūti), and the subsequent marital-genealogical distribution through Dakṣa and Ruci that stabilizes cosmic order (including Yajña and Dakṣiṇā).
Genealogy encodes metaphysics: śakti enables differentiation into complementary principles, and the resulting marriages assign cosmic functions (virtues, ritual powers, sages) to maintain ṛta/dharma—turning lineage into a symbolic ontology.
Śatarūpā as the feminine manifestation from the creator’s half; Manu as the primordial human/progenitor; and Dakṣa’s daughters as personified qualities and ritual agencies (e.g., Śraddhā, Lakṣmī, Svāhā, Svadhā) distributed among dharmic and ṛṣi lineages.