विष्णु-ब्रह्म-विवाद-वर्णनम् (Description of the Viṣṇu–Brahmā Dispute and Brahmā’s Confusion)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । सुप्ते नारायणे देवे नाभौ पंकजमुत्तमम् । आविर्बभूव सहसा बहव संकरेच्छया

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ നാരായണൻ യോഗനിദ്രയിലായിരുന്നപ്പോൾ, ശങ്കരന്റെ ഇച്ഛയാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്ന് ഒരു ദിവ്യ താമര ഉത്ഭവിച്ചു.

Verse 2

अनंतयष्टिकायुक्तं कर्णिकारसमप्रभम् । अनंतयोजनायाममनंतोच्छ्रायसंयुतम्

അത് അനന്തമായ ദണ്ഡുകളോടു കൂടിയതും കർണ്ണികാര പുഷ്പത്തെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതും അനന്തമായ യോജന നീളവും ഉയരവുമുള്ളതുമായിരുന്നു.

Verse 3

कोटिसूर्यप्रतीकाशं सुंदर वचसंयुतम् । अत्यद्भुतं महारम्यं दर्शनीयमनुत्तमम्

അത് കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതും സുന്ദരമായ ലക്ഷണങ്ങളുള്ളതും അതിശയകരവും അതിമനോഹരവുമായിരുന്നു.

Verse 4

कृत्वा यत्नं पूर्ववत्स शंकरः परमेश्वरः । दक्षिणांगान्निजान्मां कैसाशीश्शंभुरजीजनत्

അനന്തരം പരമേശ്വരനായ ശങ്കരൻ മുൻപുപോലെ പരിശ്രമിച്ച്, തന്റെ തന്നെ വലതംഗത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ ജനിപ്പിച്ചു; കൈലാസേശൻ ശംഭുവാണ് എന്നെ സൃഷ്ടിച്ചത്।

Verse 6

एष पद्मात्ततो जज्ञे पुत्रोऽहं हेमगर्भकः । चतुर्मुखो रक्तवर्णस्त्रिपुड्रांकितमस्तकः

അതിനുശേഷം ആ പദ്മത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ പുത്രനായി ജനിച്ചു—ഹിരണ്യഗർഭൻ. എനിക്ക് നാലു മുഖങ്ങൾ, രക്തവർണം, കൂടാതെ ശിരസ്സിൽ ത്രിപുണ്ഡ്ര—ശിവഭക്തിയുടെ ചിഹ്നം—അങ്കിതമായിരുന്നു।

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसं हितायां प्रथमखंडे विष्णुब्रह्मविवादवर्णनोनाम सप्तमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ പ്രഥമഖണ്ഡത്തിൽ ‘വിഷ്ണു-ബ്രഹ്മ വിവാദവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഏഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 8

कोहं वा कुत आयातः किं कार्य तु मदीयकम् । कस्य पुत्रोऽहमुत्पन्नः केनैव निर्मितोऽधुना

ഞാൻ ആരാണ്, എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? എന്റെ നിയുക്ത കർത്തവ്യം എന്ത്? ഞാൻ ആരുടെ പുത്രനായി ജനിച്ചു, ഇപ്പോഴേ എന്നെ ആരാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്?

Verse 9

इति संशयमापन्नं बुद्धिर्मां समपद्यत । किमर्थं मोहमायामि तज्ज्ञानं सुकरं खलु

ഇങ്ങനെ എന്റെ ബുദ്ധി സംശയത്തിലായി; മനസ്സിൽ ഈ ചിന്ത ഉദിച്ചു—“എന്തുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ മോഹത്തിലേക്ക് വീഴുന്നത്? ആ സത്യജ്ഞാനം നിശ്ചയമായും ലഭ്യമല്ലേ.”

Verse 10

एतत्कमलपुष्पस्य पत्रारोहस्थलं ह्यधः । मत्कर्ता च स वै तत्र भविष्यति न संशयः

“ഈ താമരപ്പൂവിന്റെ താഴെ, അതിന്റെ ദളങ്ങൾ വേരുറക്കുന്ന സ്ഥാനത്തുതന്നെ എന്റെ കർത്താവ് (സൃഷ്ടികർത്താവ്) നിശ്ചയമായി ഉദിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.”

Verse 11

इति बुद्धिं समास्थाय कमलादवरोहयन् । नाले नालेगतस्तत्र वर्षाणां शतकं मुने

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയം ഉറപ്പിച്ച് അവൻ താമരയിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഇറങ്ങിത്തുടങ്ങി. ഹേ മുനേ! തണ്ടിനുള്ളിൽ ഖണ്ഡം ഖണ്ഡമായി കടന്ന് അവിടെ നൂറു വർഷം ചെലവഴിച്ചു.

Verse 12

न लब्धं तु मया तत्र कमलस्थानमुत्तमम् । संशयं च पुनः प्राप्तः कमले गन्तुमुत्सुकः

എന്നാൽ അവിടെ എനിക്ക് ആ പരമോത്തമ കമലസ്ഥാനമൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. വീണ്ടും സംശയം ഉദിച്ചു; കമലത്തിലേക്കു മടങ്ങിപ്പോകാൻ ഞാൻ ഉത്സുകനായി.

Verse 13

आरुरोहाथ कमलं नालमार्गेण वै मुने । कुड्मलं कमलस्याथ लब्धवान्न विमोहिताः

ഹേ മുനേ, അപ്പോൾ അവൻ നാളത്തിന്റെ വഴിയിലൂടെ താമരയിൽ കയറി; പിന്നെ താമരമൊട്ടിലെത്തി, എങ്കിലും അവൻ മോഹിതനായില്ല.

Verse 14

नालमार्गेण भ्रमतो गतं वर्षशतं पुनः । क्षणमात्र तदा तत्र ततस्तिष्ठन्विमोहितः

ആ നാളികാമാർഗ്ഗത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ അവനു നൂറു വർഷം കഴിഞ്ഞുപോയി. പിന്നെ അവൻ അവിടെ ക്ഷണമാത്രം നിന്നു—പൂർണ്ണമായി മോഹിതനായി.

Verse 15

तदा वाणी समुत्पन्ना तपेति परमा शुभा । शिवेच्छया परा व्योम्नो मोहविध्वंसिनी मुने

അപ്പോൾ പരമശുഭമായ ദിവ്യവാണി ഉദിച്ചു—“തപസ് ചെയ്യുക.” ശിവേച്ഛയാൽ അത് പരമവ്യോമത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; ഹേ മുനേ, അത് മോഹം നശിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു.

Verse 16

तच्छ्रुत्वा व्योमवचनं द्वादशाब्दं प्रयत्नतः । पुनस्तप्तं तपो घोरं द्रष्टुं स्वजनकं तदा

ആകാശവചനം കേട്ട് അവൻ പന്ത്രണ്ടു വർഷം ദൃഢശ്രമത്തോടെ തുടർന്നു. പിന്നെ തന്റെ ജനക-കാരണമെ ദർശിക്കുവാൻ വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 17

तदा हि भगवान्विष्णुश्चतुर्बाहुस्सुलोचनः । मय्येवानुग्रहं कर्तुं द्रुतमाविर्बभूव ह

അപ്പോൾ തന്നെ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു—ചതുര്ബാഹുവും സുലോചനനും—എനിക്കു അനുഗ്രഹം നൽകുവാൻ വേഗത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 18

शंखचक्रायुधकरो गदापद्मधरः परः । घनश्यामलसर्वांगः पीताम्बरधरः परः

അവന്റെ കരങ്ങളിൽ ശംഖവും ചക്രവും ആയുധങ്ങളായി, ഗദയും പദ്മവും കൂടി ധരിച്ചിരുന്നു. മേഘശ്യാമമായ സർവ്വാംഗത്തോടെ പീതാംബരം ധരിച്ച പരമപ്രഭുവായി അവൻ ദീപ്തനായി.

Verse 19

मुकुटादिमहाभूषः प्रसन्नमुखपंकजः । कोटिकंदर्पसंकाशस्सन्दष्टो मोहितेन सः

മകുടാദി മഹാഭൂഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായി, പ്രസന്നതയിൽ വിരിഞ്ഞ പദ്മമുഖനായി, കോടി കന്ദർപ്പന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തനായി—അവനെ കണ്ടവൻ വിസ്മയമോഹത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.

Verse 20

तद्दृष्ट्वा सुन्दरं रूपं विस्मयं परमं गतः । कालाभं कांचनाभं च सर्वात्मानं चतुर्भुजम्

ആ സുന്ദര രൂപം കണ്ടപ്പോൾ അവൻ പരമ വിസ്മയത്തിലായി—ചതുര്ഭുജനായ, കാലാഭ (ശ്യാമ)യും കാഞ്ചനാഭ (സ്വർണ്ണദീപ്ത)യും ആയ, സർവ്വജീവികളുടെ അന്തരാത്മയായ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ച്.

Verse 21

तथाभूतमहं दृष्ट्वा सदसन्मयमात्मना । नारायणं महाबाहु हर्षितो ह्यभवं तदा

ഹേ മഹാബാഹോ! നാരായണനെ അതേവിധം ദർശിച്ച്, അന്തരാത്മയിൽ അവനെ സത്-അസത് ഇരുവരുടെയും സാരമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ഞാൻ അന്നേരം ഹർഷത്തിൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 22

मायया मोहितश्शम्भोस्तदा लीलात्मनः प्रभोः । अविज्ञाय स्वजनकं तमवोचं प्रहर्षितः

അപ്പോൾ ശംഭുവിന്റെ മായയിൽ മോഹിതനായ ഞാൻ, ലീലാസ്വരൂപനായ പ്രഭുവിനെ എന്റെ ജനകനെന്നു തിരിച്ചറിയാതെ, പരമാനന്ദത്തോടെ അവനോടു സംസാരിച്ചു।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । कस्त्वं वदेति हस्तेन समुत्थाप्य सनातनम् । तदा हस्तप्रहारेण तीव्रेण सुदृढेन तु

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“നീ ആരാണ്?” എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ആ സനാതനനോടു കൈ ഉയർത്തി; പിന്നെ അത്യന്തം ദൃഢവും തീക്ഷ്ണവുമായ കൈപ്രഹാരത്തോടെ അടിച്ചു.

Verse 24

प्रबुद्ध्योत्थाय शयनात्समासीनः क्षणं वशी । ददर्श निद्राविक्लिन्ननीरजामललोचनः

അവൻ ഉണർന്ന് ശയ്യയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ഒരു ക്ഷണം ആത്മനിയന്ത്രണത്തോടെ ഇരുന്നു. നിദ്രയിൽ നനഞ്ഞ താമരപോലെയുള്ള നിർമ്മല കണ്ണുകളാൽ അവൻ ചുറ്റും നോക്കി.

Verse 25

मामत्र संस्थितं भासाध्यासितो भगवान्हरिः । आह चोत्थाय ब्रह्माणं हसन्मां मधुरं सकृत्

ഞാൻ അവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഭസ്മം അണിഞ്ഞ ഭഗവാൻ ഹരി എഴുന്നേറ്റ്, മൃദുഹാസത്തോടെ ബ്രഹ്മാവിനോടും എന്നോടും ഒരിക്കൽ മധുരമായി സംസാരിച്ചു.

Verse 26

विष्णुरुवाच । स्वागतं स्वागतं वत्स पितामह महाद्युते । निर्भयो भव दास्येऽहं सर्वान्कामान्न संशयः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—“സ്വാഗതം, സ്വാഗതം, വത്സാ! മഹാദ്യുതിയുള്ള പിതാമഹാ, നിർഭയനാകുക. ഞാൻ നിനക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകും—സംശയമില്ല.”

Verse 27

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्मितपूर्वं सुरर्षभः । रजसा बद्धवैरश्च तमवोचं जनार्दनम्

അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവശ്രേഷ്ഠൻ ആദ്യം മന്ദസ്മിതം ചെയ്തു; പിന്നെ രജോഗുണബന്ധിതമായ വൈരഭാവത്തോടെ ജനാർദനൻ (വിഷ്ണു)നോട് പറഞ്ഞു।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । भाषसे वत्स वत्सेति सर्वसंहारकारणम् । मामिहाति स्मितं कृत्वा गुरुश्शिष्यमिवानघ

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ നിർമലനേ! ഹേ സർവ്വസംഹാരകാരണമേ! നീ ഇവിടെ എന്നെ ‘വത്സാ, വത്സാ’ എന്നു വിളിച്ചു, പുഞ്ചിരിയോടെ ഗുരു ശിഷ്യനെ സമീപിക്കുന്നതുപോലെ എന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നു.

Verse 29

कर्तारं जगतां साक्षात्प्रकृतेश्च प्रवर्तकम् । सनातनमजं विष्णुं विरिंचिं विष्णुसंभवम्

അവൻ സാക്ഷാൽ ലോകങ്ങളുടെ കര്‍ത്താവും പ്രകൃതിയെ പ്രവൃത്തിപ്പിക്കുന്നവനും—സനാതനൻ, അജൻ, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു; അതുപോലെ വിഷ്ണുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച വിരിഞ്ചി (ബ്രഹ്മാ)യും.

Verse 30

विश्वात्मानं विधातारं धातारम्पंकजेक्षणम् । किमर्थं भाषसे मोहाद्वक्तुमर्हसि सत्वरम्

വിശ്വാത്മാവും വിധാതാ-ധാതാവും പദ്മനേത്രനായ പ്രഭുവിനെക്കുറിച്ച് നീ മോഹവശാൽ എന്തിന് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു? നീ വേഗം സത്യവചനം പറയേണ്ടതാണ്.

Verse 31

वेदो मां वक्ति नियमात्स्वयंभुवमजं विभुम् । पितामहं स्वराजं च परमेष्ठिनमुत्तमम्

വേദം തന്റെ നിശ്ചിത നിയമപ്രകാരം എന്നെ സ്വയംഭൂ, അജ, വിഭു—പിതാമഹൻ, സ്വരാജൻ, ഉത്തമ പരമേഷ്ഠി—എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 32

इत्याकर्ण्य हरिर्वाक्यं मम क्रुद्धो रमापतिः । सोऽपि मामाह जाने त्वां कर्तारमिति लोकतः

എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹരി—രമാപതി—ക്രുദ്ധനായി. അവനും എന്നോട്: ‘ലോകപ്രസിദ്ധിപ്രകാരം നിന്നെ സ്രഷ്ടാവായി ഞാൻ അറിയുന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 33

विष्णुरुवाच । कर्तुं धर्त्तुं भवानंगादवतीर्णो ममाव्ययात् । विस्मृतोऽसि जगन्नाथं नारायणमनामयम्

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—കർമ്മം ചെയ്യാനും ധരിക്കാനും നീ എന്റെ അവ്യയമായ അങ്കത്തിൽ നിന്ന് അവതീർണ്ണനായിരിക്കുന്നു. എങ്കിലും നീ ജഗന്നാഥനായ നിരാമയ നാരായണനെ മറന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 34

पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् । विष्णुमच्युतमीशानं विश्वस्य प्रभवोद्भवम्

ഞാൻ ആ പരമപുരുഷനായ പരമാത്മാവിനെ വന്ദിക്കുന്നു—എല്ലായിടത്തും ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുന്നവനും മഹാസ്തുതനുമായവൻ; വിഷ്ണു, അച്യുതൻ, ഈശാനൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ; ഈ സമസ്ത വിശ്വം അവനിൽ നിന്നു പ്രഭവിച്ചു ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 35

नारायणं महाबाहुं सर्वव्याप कमीश्वरम् । मन्नाभिपद्मतस्त्वं हि प्रसूतो नात्र संशयः

ഹേ മഹാബാഹു നാരായണാ, സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശ്വരാ! നീ നിശ്ചയമായും എന്റെ നാഭിപദ്മത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 36

तवापराधो नास्त्यत्र त्वयि मायाकृतं मम । शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम्

ഇതിൽ നിന്റെ കുറ്റമില്ല; എന്റെ മായയാൽ തന്നെയാണ് നിനക്കുള്ളിൽ ഈ ഭ്രമം ഉണ്ടായത്. ഹേ ചതുര്മുഖാ, സത്യം കേൾക്കുക—ഞാനേ സർവ്വദേവേശ്വരൻ।

Verse 37

कर्ता हर्ता च भर्ता च न मयास्तिसमो विभुः । अहमेव परं ब्रह्म परं तत्त्वं पितामह

ഞാനേ കർത്താവും ഹർത്താവും ഭർത്താവും; എനിക്കു തുല്യനായ വിഭുവില്ല. ഹേ പിതാമഹാ, ഞാനേ പരബ്രഹ്മവും പരമതത്ത്വവും।

Verse 38

अहमेव परं ज्योतिः परमात्मा त्वहं विभुः । अद्य दृष्टं श्रुतं सर्वं जगत्यस्मिंश्चराचरम्

ഞാനേ പരമജ്യോതി; ഞാനേ സർവ്വവ്യാപിയായ പരമാത്മാവ്, പ്രഭു ശിവൻ. ഇന്ന് കണ്ടതും കേട്ടതും എല്ലാം—ഈ സമസ്ത ചരാചര ജഗത്ത്—എന്നിൽ തന്നേ വെളിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 39

तत्तद्विद्धि चतुर्वक्त्र सर्वं मन्मयमित्यथ । मया सृष्टं पुरा व्यक्तं चतुर्विंशतितत्त्वकम्

ഹേ ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാ, ഇത് ഉറപ്പായി അറിക—ഇതെല്ലാം മന്മയം, എന്നാൽ വ്യാപ്തം. പൂർവ്വം ഞാനേ ഇരുപത്തിനാലു തത്ത്വങ്ങളാൽ ഘടിതമായ വ്യക്ത സൃഷ്ടിയെ പ്രകടമാക്കി.

Verse 40

नित्यं तेष्वणवो बद्धास्सृष्टक्रोधभयादयः । प्रभावाच्च भवानंगान्यनेकानीह लीलया

അവരിൽ അണുജീവന്മാർ നിത്യവും ബന്ധിതരായിരിക്കുന്നു—സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ക്രോധം, ഭയം മുതലായ പാശങ്ങളാൽ. ഹേ ദേവാ, നിങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രഭാവത്താൽ നിങ്ങൾ ഇവിടെ ലീലാമാത്രമായി അനേകം അംഗ-രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു.

Verse 41

सृष्टा बुद्धिर्मया तस्यामहंकारस्त्रिधा ततः । तन्मात्रं पंकजं तस्मान्मनोदेहेन्द्रियाणि च

അതിൽ നിന്ന് ഞാൻ ബുദ്ധിയെ സൃഷ്ടിച്ചു; തുടർന്ന് അതിൽ നിന്ന് ത്രിവിധ അഹങ്കാരം ഉദ്ഭവിച്ചു. അതിൽ നിന്ന് തന്മാത്രകളും ‘പദ്മം’ (കമലജന്യ തത്ത്വം) പ്രകടമായി; അതിൽ നിന്നുതന്നെ മനസ്സ്, ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ജനിച്ചു.

Verse 42

आकाशादीनि भूतानि भौतिकानि च लीलया । इति बुद्ध्वा प्रजानाथ शरणं व्रज मे विधे

ആകാശം മുതലായ ഭൂതങ്ങളും ഭൗതികമായ എല്ലാം ലീലാമാത്രമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—എന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഹേ പ്രജാനാഥാ, ഹേ വിധാതാവേ, എന്റെ ശരണത്തിൽ വരിക.

Verse 43

अहं त्वां सर्वदुःखेभ्यो रक्षिष्यामि न संशयः । ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मा क्रोधसमन्वितः । को वा त्वमिति संभर्त्स्माब्रुवं मायाविमोहितः

“ഞാൻ നിന്നെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുമെല്ലാം രക്ഷിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.” ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ക്രോധത്തോടെ നിറഞ്ഞു; മായയിൽ മോഹിതനായി അവനെ ശാസിച്ച് “നീ ആരാണ്?” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 44

किमर्थं भाषसे भूरि वह्वनर्थकरं वचः । नेश्वरस्त्वं परब्रह्म कश्चित्कर्ता भवेत्तव

എന്തിനാണ് നീ അനേകം അനർത്ഥങ്ങൾ വരുത്തുന്ന വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ അധികമായി പറയുന്നത്? ഹേ പരബ്രഹ്മാ! നീ ഈശ്വരൻ അല്ല; അപ്പോൾ നിനക്കു മേൽ കർത്താവോ നിയന്ത്രകനോ ആരുണ്ടാകുമോ?

Verse 45

मायया मोहितश्चाहं युद्धं चक्रे सुदारुणम् । हरिणा तेन वै सार्द्धं शंकरस्य महाप्रभोः

മായയിൽ മോഹിതനായ ഞാൻ അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം ചെയ്തു—ആ ഹരിയോടൊപ്പം ചേർന്ന്—മഹാപ്രഭു ശങ്കരനോടു വിരോധമായി.

Verse 46

एवं मम हरेश्चासीत्संगरो रोमहर्षणः । प्रलयार्णवमध्ये तु रजसा बद्धवैरयोः

ഇങ്ങനെ എനിക്കും ഹരിക്കും ഇടയിൽ രോമാഞ്ചകരമായ സമരം ഉണ്ടായി—പ്രളയസമുദ്രത്തിന്റെ നടുവിൽ—രജോഗുണത്തിന്റെ പ്രബലതകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ ഇരുവരും പരസ്പര വൈരത്തിൽ ബന്ധിതരായിരുന്നു.

Verse 47

एतस्मिन्नंतरे लिंगमभवच्चावयोः पुरः । विवादशमनार्थं हि प्रबोधार्थं तथाऽऽवयोः

അന്നേരം ഞങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ ഒരു ലിംഗം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—വിവാദം ശമിപ്പാനും, ഞങ്ങൾ ഇരുവരിലും യഥാർത്ഥ ബോധം ഉണർത്താനും.

Verse 48

ज्लामालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम् । क्षयवृद्धि विनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम्

അത് ആയിരക്കണക്കിന് ജ്വാലാമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; കാലത്തിന്റെ പ്രളയാഗ്നിയുടെ നൂറു അഗ്നികളോട് ഉപമം; ക്ഷയവും വർദ്ധിയും ഇല്ലാതെ, ആദി-മധ്യ-അന്തം രഹിതം।

Verse 49

अनौपम्यमनिर्देश्यमव्यक्तं विश्वसंभवम् । तस्य ज्वालासहस्रेण मोहितो भगवान्हरिः

അത് ഉപമയറ്റത്, വിവരണാതീതം, അവ്യക്തം, വിശ്വോത്ഭവത്തിന്റെ മൂലം; അതിന്റെ ആയിരം ജ്വാലകളുടെ തേജസ്സിൽ ഭഗവാൻ ഹരി (വിഷ്ണു) പോലും മോഹിതനായി।

Verse 50

मोहितं चाह मामत्र किमर्थं स्पर्द्धसेऽधुना । आगतस्तु तृतीयोऽत्र तिष्ठतां युद्धमावयोः

പിന്നീട് അവൻ എന്നോട് ഇവിടെ പറഞ്ഞു—“മോഹിതനായിരിക്കെ ഇപ്പോൾ എന്തിന് മത്സരിക്കുന്നു? ഇവിടെ മൂന്നാമൻ വന്നിരിക്കുന്നു; അവൻ നില്ക്കട്ടെ—ഇപ്പോൾ യുദ്ധം നമ്മൾ ഇരുവരുടെയും ഇടയിൽ ആകട്ടെ.”

Verse 51

कुत एवात्र संभूतः परीक्षावो ऽग्निसंभवम् । अधो गमिष्याम्यनलस्तंभस्यानुपमस्य च

ഇവിടെ ഈ അഗ്നിജന്യ പരീക്ഷ എവിടെ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്? ഈ അതുല്യ ജ്വാലാസ്തംഭത്തിന്റെ അറ്റം അറിയാൻ ഞാൻ താഴോട്ടു പോകും.

Verse 52

परीक्षार्थं प्रजानाथ तस्य वै वायुवेगतः । भवानूर्द्ध्वं प्रयत्नेन गंतुमर्हति सत्वरम्

ഹേ പ്രജാനാഥാ! ആ ദർശനത്തിന്റെ സത്യത പരീക്ഷിക്കാനായി നിങ്ങൾ കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ, പരിശ്രമത്തോടെ, ഉടൻ മേലോട്ടു പോകേണ്ടതാണ്.

Verse 53

ब्रह्मोवाच । एवं व्याहृत्य विश्वात्मा स्वरूपमकरोत्तदा । वाराहमहप्याशु हंसत्वं प्राप्तवान्मुने

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം വിശ്വാത്മാവ് അപ്പോൾ തന്റെ സ്വസ്വരൂപം ധരിച്ചു. ഞാനും—വരാഹരൂപത്തിലായിരുന്നിട്ടും—ഹേ മുനേ, വേഗത്തിൽ ഹംസത്വം പ്രാപിച്ചു.”

Verse 54

तदा प्रभृति मामाहुर्हंसहंसो विराडिति । हंसहंसेति यो ब्रूयात्स हंसोऽथ भविष्यति

അന്നുമുതൽ അവർ എന്നെ “ഹംസ-ഹംസ” എന്നും “വിരാട്” എന്നും വിളിച്ചു. “ഹംസ-ഹംസ” എന്ന നാമം ഉച്ചരിച്ച് ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ശിവാനുഗ്രഹത്താൽ നിശ്ചയമായി ഹംസ—ശുദ്ധനും മോക്ഷഗാമിയും—ആകുന്നു।

Verse 55

सुश्वे ह्यनलप्रख्यो विश्वतः पक्षसंयुतः । मनोनिलजवो भूत्वा गत्वोर्द्ध्वं चोर्द्ध्वतः पुरा

അവൻ നിശ്ചയമായും പ്രചണ്ഡമായി ശ്വാസം പുറന്തള്ളി; അഗ്നിപോലെ ദീപ്തൻ, സർവ്വദിക്കുകളിലും ചിറകുകളോടെ യുക്തൻ. മനസ്സിന്റെയും കാറ്റിന്റെയും വേഗംപോലെ ദ്രുതനായി, പുരാകാലത്ത് മേലോട്ടുയർന്നു—ഉന്നത ലോകങ്ങളിലേക്കു നിരന്തരം आरोഹിച്ചു.

Verse 56

नारायणोऽपि विश्वात्मा सुश्वेतो ह्यभवत्तदा । दश योजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्

അപ്പോൾ വിശ്വാത്മാവായ നാരായണനും അത്യന്തം ശ്വേതവർണ്ണനായി. അവൻ മഹാവിരാട് ദേഹം ധരിച്ചു—പത്ത് യോജന വീതി, നൂറ് യോജന നീളം ഉള്ളതായി.

Verse 57

मेरुपर्वतवर्ष्माणं गौरतीक्ष्णोग्रदंष्ट्रिणम् । कालादित्यसमाभासं दीर्घघोणं महास्वनम्

അവന്റെ ദേഹം മേരുപർവ്വതംപോലെ മഹത്തായിരുന്നു; ഗൗരവർണ്ണൻ, തീക്ഷ്ണവും ഭയങ്കരവുമായ ദംഷ്ട്രകളുള്ളവൻ. കാലാന്ത്യസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി, ദീർഘഘോണമുള്ളവൻ, മഹാഗംഭീര നാദത്തോടെ ഗർജ്ജിക്കുന്നവൻ ആയിരുന്നു.

Verse 58

ह्रस्वपादं विचित्रांगं जैत्रं दृढमनौपमम् । वाराहाकारमास्थाय गतवांस्तदधौ जवात्

ചെറുകാൽ, വിചിത്രാംഗ, ജയശാലി, ദൃഢൻ, അനുപമൻ—ഇങ്ങനെ വരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ച് അവൻ വേഗത്തിൽ അതിന്റെ കീഴിലേക്ക് (പാതാളത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക്) ഇറങ്ങി.

Verse 59

एवम्बर्षसहस्रं च चरन्विष्णुरधो गतः । तथाप्रभृति लोकेषु श्वेतवाराहसंज्ञकः

ഇങ്ങനെ വിഷ്ണു ആയിരം വർഷം സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് താഴേക്ക് പോയി. അതിനുശേഷം ലോകങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം ‘ശ്വേതവരാഹ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 60

कल्पो बभूव देवर्षे नराणां कालसंज्ञकः । बभ्राम बहुधा विष्णुः प्रभविष्णुरधोगतः

ഓ ദേവർഷേ, മനുഷ്യർക്കായി ‘കാല’ എന്ന നാമമുള്ള ഒരു കല്പം ഉദിച്ചു. ആ കല്പത്തിൽ പ്രഭാവശാലിയായ വിഷ്ണു പലവിധം സഞ്ചരിച്ചു അധോലോകങ്ങളിലേക്കു താഴ്ന്നു ചെന്നു.

Verse 61

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः । तावत्कालं गतश्चोर्द्ध्वमहमप्यरिसूदन

വരാഹരൂപത്തിൽ അവൻ ആ ലിംഗത്തിന്റെ അടിത്തറയുടെ അല്പചിഹ്നം പോലും കണ്ടില്ല. അത്രയും ദീർഘകാലം, ഹേ അരിസൂദന, ഞാനും അതിന്റെ ശിഖരം തേടി മേലോട്ടു പോയി.

Verse 62

सत्वरं सर्वयत्नेन तस्यान्तं ज्ञातुमिच्छया । श्रान्तो न दृष्ट्वा तस्यांतमहं कालादधोगतः

അതിന്റെ പരിധി അറിയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഞാൻ വേഗത്തിൽ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും നടത്തി. എന്നാൽ ക്ഷീണിച്ചിട്ടും അതിന്റെ അന്തം കാണാതെ, ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ഞാൻ താഴേക്ക് ഇറങ്ങി.

Verse 63

तथैव भगवान्विष्णुश्चांतं कमललोचनः । सर्वदेवनिभस्तूर्णमुत्थितस्स महावपुः

അതുപോലെ ശാന്തസ്വഭാവനും കമലനയനനും സർവ്വദേവസമപ്രഭയുള്ള ഭഗവാൻ വിഷ്ണു മഹാവപുവോടെ വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു।

Verse 64

समागतो मया सार्द्धं प्रणिपत्य भवं मुहुः । मायया मोहितश्शंभोस्तस्थौ संविग्नमानसः

അവൻ എന്നോടൊപ്പം വന്ന് ഭവനായ (ഭഗവാൻ ശിവൻ)ക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണാമം ചെയ്തു; ശംഭുവിന്റെ മായയിൽ മോഹിതനായി കലങ്ങിയ മനസ്സോടെ അവിടെ നിന്നു।

Verse 65

पृष्ठतः पार्श्वतश्चैव ह्यग्रतः परमेश्वरम् । प्रणिपत्य मया सार्द्धं सस्मार किमिदं त्विति

പിന്നിൽ നിന്നും വശങ്ങളിൽ നിന്നും മുന്നിൽ നിന്നും—എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പരമേശ്വരനെ എന്നോടൊപ്പം പ്രണാമം ചെയ്ത്, അവൻ ‘ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ്?’ എന്ന് വിചാരിച്ചു।

Verse 66

अनिर्देश्यं च तद्रूपमनाम कर्मवर्जितम् । अलिंगं लिंगतां प्राप्तं ध्यानमार्गेप्यगोचरम्

ആ തത്ത്വത്തിന്റെ രൂപം നിർവചിക്കാനാവാത്തത്; അത് നാമാതീതവും കർമ്മസ്പർശരഹിതവും ആണ്. സ്വയം അലിംഗമായിട്ടും പ്രകാശനാർത്ഥം ലിംഗഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു; എങ്കിലും ധ്യാനമാർഗത്തിനും അഗോചരമാണ്।

Verse 67

स्वस्थं चित्तं तदा कृत्वा नमस्कार परायणो । बभूवतुरुभावावामहं हरिरपि ध्रुवम्

അപ്പോൾ ചിത്തം ശാന്തമാക്കി നമസ്കാരത്തിൽ തന്നെ പരായണരായി, ഞാനും ഹരിയും (വിഷ്ണുവും) ഉറപ്പായി അതേ ഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 68

जानीवो न हि ते रूपं योऽसियोऽसि महाप्रभो । नमोऽस्तु ते महेशान रूपं दर्शय नौ त्वरन्

ഹേ മഹാപ്രഭോ, ഞങ്ങൾ നിന്റെ സ്വരൂപം യഥാർത്ഥമായി അറിയുന്നില്ല—നീ ഏത് സ്വരൂപമായാലും അതുതന്നെ. ഹേ മഹേശാനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; വേഗത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് നിന്റെ സ്വരൂപം ദർശിപ്പിക്കണമേ।

Verse 69

एवं शरच्छतान्यासन्नमस्कारं प्रकुर्वतोः । आवयोर्मुनिशार्दूल मदमास्थितयोस्तदा

ഇങ്ങനെ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് നമസ്കാരം ചെയ്തു കൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ അപ്പോൾ, ഹേ മുനിശാർദൂല, ഞങ്ങൾ ഇരുവരെയും അഹങ്കാരം പിടികൂടിയിരുന്നു.