संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇanam) — “Narration of Sandhyā’s Austerity and Encounter with Śiva”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । सुतवर्य महाप्राज्ञ शृणु संध्यातपो महत् । यच्छ्रुत्वा नश्यते पापसमूहस्तत्क्षणाद्ध्रुवम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതശ്രേഷ്ഠാ, ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, സന്ധ്യാ-തപസ്സിന്റെ ഈ മഹത്തായ ഉപദേശം കേൾക്കുക. ഇത് കേട്ടാൽ പാപങ്ങളുടെ സമുച്ചയം ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നിശ്ചയമായി നശിക്കുന്നു.

Verse 2

उपविश्य तपोभावं वसिष्ठे स्वगृहं गते । संध्यापि तपसो भावं ज्ञात्वा मोदमवाप ह

തപോഭാവത്തിൽ ഉപവിഷ്ടയായി, വസിഷ്ഠൻ സ്വഗൃഹത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ, സന്ധ്യയും ആ തപസ്സിന്റെ അന്തർഭാവം അറിഞ്ഞ് ആനന്ദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 3

ततस्सानंदमनसो वेषं कृत्वा तु यादृशम् । तपश्चर्तुं समारेभे बृहल्लोहिततीरगा

അതിനുശേഷം ശാന്താനന്ദം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, യോജിച്ച വേഷം ധരിച്ചു, ബൃഹല്ലോഹിതാ നദീതീരത്ത് തപസ്സാരംഭിച്ചു।

Verse 4

यथोक्तं तु वशिष्ठेन मंत्रं तपसि साधनम् । मंत्रेण तेन सद्भक्त्या पूजयामास शंकरम्

വസിഷ്ഠൻ ഉപദേശിച്ചതുപോലെ, ആ മന്ത്രത്തെ തപസ്സിന്റെ ഉപായമായി സ്വീകരിച്ച്, അതേ മന്ത്രംകൊണ്ട് സദ്ഭക്തിയോടെ ശങ്കരനെ പൂജിച്ചു।

Verse 5

एकान्तमनसस्तस्याः कुर्वंत्या सुमहत्तपः । शंभौ विन्यस्तचित्ताया गतमेकं चतुर्युगम्

ഏകാന്തമനസ്സോടെ അവൾ അത്യന്തം മഹത്തായ തപസ്സ് ചെയ്തു. ശംഭുവിൽ ചിത്തം നിശ്ചലമാക്കി, അവൾക്കായി നാല് യുഗങ്ങളുടെ ഒരു പൂർണ്ണ ചക്രകാലം കഴിഞ്ഞുപോയി।

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे संध्याचरित्रवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയിലെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ സതീഖണ്ഡത്തിൽ “സന്ധ്യാചരിത്രവർണ്ണനം” എന്ന പേരിലുള്ള ആറാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 7

यद्रूपं चिंतयंती सा तेन प्रत्यक्षतां गतः

സതി ഹൃദയത്തിൽ ഏത് രൂപം ധ്യാനിച്ചുവോ, അതേ ധ്യാനബലത്താൽ ആ പ്രഭു അവളുടെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 8

अथ सा पुरतो दृष्ट्वा मनसा चिंतितं प्रभुम् । प्रसन्नवदनं शांतं मुमोदातीव शंकरम्

അപ്പോൾ സതി മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച പ്രഭുവിനെ തന്റെ മുമ്പിൽ കണ്ടു—പ്രസന്നമുഖനും ശാന്തസ്വരൂപനും ആയ ശങ്കരനെ കണ്ടു അവൾ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു।

Verse 9

ससाध्वसमहं वक्ष्ये किं कथं स्तौमि वा हरम् । इति चिंतापरा भूत्वा न्यमीलयत चक्षुषी

ഭക്തിഭയത്തിൽ നിറഞ്ഞ അവൾ ചിന്തിച്ചു—“ഞാൻ എന്ത് പറയും? ഹരനെ (ശിവനെ) എങ്ങനെ സ്തുതിക്കും?” എന്ന ആശങ്കയിൽ ലീനയായി അവൾ മൃദുവായി കണ്ണുകൾ അടച്ചു.

Verse 10

निमीलिताक्ष्यास्तस्यास्तु प्रविश्य हृदयं हरः । दिव्यं ज्ञानं ददौ तस्यै वाचं दिव्ये च चक्षुषी

അവൾ കണ്ണുകൾ അടച്ചതുമാത്രം ഹരൻ (ശിവൻ) അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവൾക്ക് ദിവ്യജ്ഞാനം, ദിവ്യവാണി, ദിവ്യദൃഷ്ടി എന്നിവ ദാനം ചെയ്തു.

Verse 11

दिव्यज्ञानं दिव्यचक्षुर्दिव्या वाचमवाप सा । प्रत्यक्षं वीक्ष्य दुर्गेशं तुष्टाव जगतां पतिम्

അവൾ ദിവ്യജ്ഞാനം, ദിവ്യദൃഷ്ടി, ദിവ്യവാണി എന്നിവ പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ ദുർഗേശനെ പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിച്ച് ലോകങ്ങളുടെ അധിപനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 12

संध्योवाच । निराकारं ज्ञानगम्यं परं यन्नैव स्थूलं नापि सूक्ष्मं न चोच्चम् । अंतश्चिंत्यं योगिभिस्तस्य रूपं तस्मै तुभ्यं लोककर्त्रे नमोस्तु

സന്ധ്യ പറഞ്ഞു—ഹേ പരമേശ്വരാ! നീ നിരാകാരൻ, സത്യജ്ഞാനത്തിലൂടെയേ ഗ്രാഹ്യൻ; നീ സ്ഥൂലനും അല്ല, സൂക്ഷ്മനും അല്ല, ഉയർന്നതുമല്ല, താഴ്ന്നതുമല്ല. യോഗികൾ അന്തരത്തിൽ നിന്റെ യഥാർത്ഥസ്വരൂപം ധ്യാനിക്കുന്നു; ഹേ ലോകകർത്താവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 13

सर्वं शांतं निर्मलं निर्विकारं ज्ञानागम्यं स्वप्रकाशेऽविकारम् । खाध्वप्रख्यं ध्वांतमार्गात्परस्तद्रूपं यस्य त्वां नमामि प्रसन्नम्

ഹേ പ്രസന്ന പ്രഭോ! നിന്റെ സ്വരൂപം പൂർണ്ണമായി ശാന്തവും നിർമ്മലവും നിർവികാരവും—സത്യജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഗമ്യം, സ്വപ്രകാശം, സദാ അവികാരം. അത് ആകാശംപോലെ വ്യാപകം; അജ്ഞാനരൂപ അന്ധകാരമാർഗ്ഗത്തിനപ്പുറം; ഞാൻ നിനക്കു നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 14

एकं शुद्धं दीप्यमानं तथाजं चिदानंदं सहजं चाविकारि । नित्यानंदं सत्यभूतिप्रसन्नं यस्य श्रीदं रूपमस्मै नमस्ते

ശ്രീദായകമായ അവിടുത്തെ രൂപത്തിന് നമസ്കാരം—അവൻ ഏകൻ, ശുദ്ധൻ, സ്വയംദീപ്തൻ, അജൻ; ചിത്-ആനന്ദസ്വരൂപൻ; സഹജൻ, നിർവികാരൻ; നിത്യാനന്ദം തന്നേ; സത്യവും ഭൂതിയും കൊണ്ടു പ്രസന്നനാകുന്ന പരമേശ്വരൻ (ശിവൻ).

Verse 15

विद्याकारोद्भावनीयं प्रभिन्नं सत्त्वच्छंदं ध्येयमात्मस्वरूपम् । सारं पारं पावनानां पवित्रं तस्मै रूपं यस्य चैवं नमस्ते

പവിത്രവിദ്യയുടെ ഉദ്ഭവപ്രകാശത്തിൽ അനുഭവിക്കാവുന്നതും, വ്യത്യസ്തവും പരാത്പരവുമായതും; ശുദ്ധസത്ത്വമയവും സത്യാനുരൂപവും, ആത്മസ്വരൂപമായി ധ്യാനയോഗ്യവും ആയ—സാരവും പരപാരവും, പാവനങ്ങളെ പോലും പാവനമാക്കുന്ന പരമപവിത്രനുമായ ആ പ്രഭുവിന്റെ രൂപത്തിന് നമസ്കാരം।

Verse 16

यत्त्वाकारं शुद्धरूपं मनोज्ञं रत्नाकल्पं स्वच्छकर्पूरगौरम् । इष्टाभीती शूलमुंडे दधानं हस्तैर्नमो योगयुक्ताय तुभ्यम्

യോഗയുക്തനായ പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം. നിങ്ങളുടെ രൂപം പരമശുദ്ധവും മനോഹരവും; രത്നസമം അലങ്കൃതവും; സ്വച്ഛ കർപ്പൂരത്തെപ്പോലെ ഗൗരവർണ്ണത്തിൽ ദീപ്തവുമാണ്. നിങ്ങളുടെ കരങ്ങളിൽ ഇഷ്ടദായക വരം, അഭയമുദ്ര, ത്രിശൂലം, മുണ്ഡം എന്നിവ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 17

गगनं भूर्दिशश्चैव सलिलं ज्योतिरेव च । पुनः कालश्च रूपाणि यस्य तुभ्यं नमोस्तु ते

ആകാശം, ഭൂമി, ദിക്കുകൾ, ജലം, ജ്യോതിതത്ത്വം—ഇവയൊക്കെയും ആരുടേതോ; പിന്നെയും കാലവും സർവ്വരൂപങ്ങളും ആരുടേതോ—ആ പ്രഭുവായ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 18

प्रधानपुरुषौ यस्य कायत्वेन विनिर्गतौ । तस्मादव्यक्तरूपाय शंकराय नमोनमः

ആരുടേ ദേഹത്തിൽ നിന്നാണ് പ്രധാനം (പ്രകൃതി)യും പുരുഷനും—ഇരുവരും ഉദ്ഭവിച്ചതോ, ആ അവ്യക്തസ്വരൂപനായ ശങ്കരനു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 19

यो ब्रह्मा कुरुते सृष्टिं यो विष्णुः कुरुते स्थितिम् । संहरिष्यति यो रुद्रस्तस्मै तुभ्यं नमोनमः

ബ്രഹ്മാവായി സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, വിഷ്ണുവായി അതിനെ പാലിക്കുന്നവനും, രുദ്രനായി അവസാനം സംഹരിക്കുന്നവനും നീയേ; ആ പരമേശ്വരനായ നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 20

नमोनमः कारणकारणाय दिव्यामृतज्ञानविभूतिदाय । समस्तलोकांतरभूतिदाय प्रकाशरूपाय परात्पराय

കാരണങ്ങളുടെയും കാരണം, ദിവ്യ അമൃതജ്ഞാനവും വിഭൂതിയും ദാനിക്കുന്നവൻ, സമസ്ത ലോകാന്തരങ്ങളിലും ഭൂതി-ക്ഷേമം നൽകുന്നവൻ, പ്രകാശസ്വരൂപനായ പരാത്പര ശിവനു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 21

यस्याऽपरं नो जगदुच्यते पदात् क्षितिर्दिशस्सूर्य इंदुर्मनौजः । बर्हिर्मुखा नाभितश्चान्तरिक्षं तस्मै तुभ्यं शंभवे मे नमोस्तु

ആരുടെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഈ സമസ്ത ജഗത്ത് ഉദ്ഭവിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്—ഭൂമി, ദിക്കുകൾ, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, മനസ്സിന്റെ പ്രാണശക്തി; ആരുടെ മുഖം യജ്ഞവേദിയിലെ അഗ്നി, ആരുടെ നാഭിപ്രദേശം അന്തരീക്ഷം—ആ മംഗളകരനായ പ്രഭു ശംഭുവായ നിനക്കു എന്റെ നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 22

त्वं परः परमात्मा च त्वं विद्या विविधा हरः । सद्ब्रह्म च परं ब्रह्म विचारणपरायणः

നീ പരമൻ, നീ തന്നെയാണ് പരമാത്മാവ്. ഹരാ, നീ തന്നെയാണ് നാനാവിധ വിദ്യകൾ. നീ സദ്ബ്രഹ്മവും പരബ്രഹ്മവും—തത്ത്വവിചാരണയിൽ സദാ പരായണൻ.

Verse 23

यस्य नादिर्न मध्यं च नांतमस्ति जगद्यतः । कथं स्तोष्यामि तं देवं वाङ्मनोगोचरं हरम्

യാതിൽ നിന്നാണ് ഈ ജഗത്ത് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്, അവനു ആദിയും ഇല്ല, മദ്ധ്യവും ഇല്ല, അന്തവും ഇല്ല. വാക്കിനും മനസ്സിനും അഗോചരനായ ആ ഹരദേവനെ ഞാൻ എങ്ങനെ യഥാർത്ഥമായി സ്തുതിക്കും?

Verse 24

यस्य ब्रह्मादयो देव मुनयश्च तपोधनाः । न विप्रण्वंति रूपाणि वर्णनीयः कथं स मे

ആരുടെയോ രൂപങ്ങളെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും തപോധന മുനിമാരും പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാത്തുവോ—അത്തരം പ്രഭുവിനെ ഞാൻ എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കും?

Verse 25

स्त्रिया मया ते किं ज्ञेया निर्गुणस्य गुणाः प्रभो । नैव जानंति यद्रूपं सेन्द्रा अपि सुरासुराः

പ്രഭോ, നിർഗുണനായ നിങ്ങളുടെ ‘ഗുണങ്ങൾ’ ഞാൻ—ഒരു സ്ത്രീ—എങ്ങനെ അറിയും? ഇന്ദ്രനുൾപ്പെടെ ദേവാസുരന്മാർക്കും നിങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയില്ല.

Verse 26

नमस्तुभ्यं महेशान नमस्तुभ्यं तमोमय । प्रसीद शंभो देवेश भूयोभूयो नमोस्तु ते

നമസ്കാരം അങ്ങേയ്ക്ക്, മഹേശാന; നമസ്കാരം അങ്ങേയ്ക്ക്, തമോമയ. പ്രസാദിക്കണമേ, ശംഭോ, ദേവേശാ—വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം അങ്ങേയ്ക്ക്.

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्संस्तुतः परमेश्वरः । सुप्रसन्नतरश्चाभूच्छंकरो भक्तवत्सलः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവളുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ടും സ്തുതിയാൽ സന്തുഷ്ടനുമായും പരമേശ്വരൻ, ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരൻ, കൂടുതൽ പ്രസന്നനായി അത്യന്തം തൃപ്തനായി।

Verse 28

अथ तस्याश्शरीरं तु वल्कलाजिनसंयुतम् । परिच्छन्नं जटाव्रातैः पवित्रे मूर्ध्नि राजितैः

അതിനുശേഷം അവളുടെ ശരീരം വൽക്കലവസ്ത്രവും മൃഗചർമവും ധരിച്ചു; ജടകളുടെ കൂട്ടം അവളെ മൂടി, അവളുടെ ശിരസ്സിൽ പവിത്രമായ ശുദ്ധികര ചിഹ്നം ദീപ്തമായി തിളങ്ങി।

Verse 29

हिमानीतर्जितांभोजसदृशं वदनं तदा । निरीक्ष्य कृपयाविष्टो हरः प्रोवाच तामिदम्

അപ്പോൾ ഹരൻ അവളുടെ മുഖം നോക്കി—മഞ്ഞിന്റെ തണുപ്പിൽ കുനിഞ്ഞ താമരപോലെ. കരുണയിൽ ആകുലനായി അവളോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 30

महेश्वर उवाच । प्रीतोस्मि तपसा भद्रे भवत्याः परमेण वै । स्तवेन च शुभप्राज्ञे वरं वरय सांप्रतम्

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭദ്രേ! നിന്റെ പരമ തപസ്സാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. ഹേ ശുഭപ്രാജ്ഞേ! നിന്റെ സ്തവത്താലും ഞാൻ തൃപ്തനാണ്. ഇപ്പോൾ തന്നെ ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക.

Verse 31

येन ते विद्यते कार्यं वरेणास्मिन्मनोगतम् । तत्करिष्ये च भद्रं ते प्रसन्नोहं तव व्रतैः

ഈ വരംകൊണ്ട് നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ള കാര്യം ഏതായാലും ഞാൻ നിർവ്വഹിക്കും. നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ; നിന്റെ വ്രതാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്.

Verse 32

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महेशस्य प्रसन्नमनसस्तदा । संध्योवाच सुप्रसन्ना प्रणम्य च मुहुर्मुहुः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ പ്രസന്നവും ശാന്തവുമായ മനസ്സുള്ള മഹേശ്വരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അത്യന്തം ആനന്ദിതയായ സന്ധ്യ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 33

संध्योवाच । यदि देयो वरः प्रीत्या वरयोग्यास्म्यहं यदि । यदि शुद्धास्म्यहं जाता तस्मात्पापान्महेश्वर

സന്ധ്യ പറഞ്ഞു—അങ്ങയുടെ കൃപാപ്രീതിയാൽ വരം നൽകേണ്ടതാണെങ്കിൽ, ഞാൻ വരത്തിന് യോഗ്യയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ സത്യമായി ശുദ്ധയായി ജനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഹേ മഹേശ്വരാ, എന്നെ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കണമേ।

Verse 34

यदि देव प्रसव्रोऽसि तपसा मम सांप्रतम् । वृतस्तदायं प्रथमो वरो मम विधीयताम्

ഹേ ദേവാ! എന്റെ തപസ്സിനാൽ നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ സത്യമായി പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത ഈ ആദ്യ വരം എനിക്ക് അനുവദിക്കണമേ।

Verse 35

उत्पन्नमात्रा देवेश प्राणिनोस्मिन्नभः स्थले । न भवंतु समेनैव सकामास्संभवंतु वै

ഹേ ദേവേശാ! ഈ ആകാശപ്രദേശത്ത് ജീവികൾ ജനിച്ച ഉടനെ എല്ലാവരും ഒരുപോലെ ആവരുത്; ആഗ്രഹമുള്ളവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഇച്ഛയും കർമവാസനയും അനുസരിച്ച് ജനിക്കട്ടെ।

Verse 36

यद्धि वृत्ता हि लोकेषु त्रिष्वपि प्रथिता यथा । भविष्यामि तथा नान्या वर एको वृतो मया

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായ രീതിപോലെ തന്നെയാകും ഞാൻ; മറ്റെങ്ങനെല്ല. ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തത് ഈ ഒരേയൊരു വരം മാത്രമാണ്।

Verse 37

सकामा मम सृष्टिस्तु कुत्रचिन्न पतिष्यति । यो मे पतिर्भवेन्नाथ सोपि मेऽतिसुहृच्च वै

എന്റെ സകാമമായ ആഗ്രഹം എവിടെയും നശിക്കുകയില്ല. ഹേ നാഥാ! ആരാണ് എന്റെ ഭർത്താവാകുന്നതോ, അവൻ തന്നെയാകും നിശ്ചയമായി എന്റെ പരമസുഹൃത്തും അതിപ്രിയ മിത്രവും.

Verse 38

यो द्रक्ष्यति सकामो मां पुरुषस्तस्य पौरुषम् । नाशं गमिष्यति तदा स च क्लीबो भविष्यति

കാമവാസനയോടെ എന്നെ നോക്കുന്ന പുരുഷന്റെ പൗരുഷം അപ്പോൾ നശിക്കും; അവൻ ക്ളീബൻ (നപുംസകൻ) ആയിത്തീരും.

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्यश्शंकरो भक्तवत्सलः । उवाच सुप्रसन्नात्मा निष्पापायास्तयेरिते

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരൻ പരമപ്രസന്നഹൃദയത്തോടെ, ആ നിഷ്പാപിനിയുടെ ഉക്തിക്ക് മറുപടിയായി അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 40

महेश्वर उवाच । शृणु देवि च संध्ये त्वं त्वत्पापं भस्मतां गतम् । त्वयि त्यक्तो मया क्रोधः शुद्धा जाता तपःकरात्

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവീ, കേൾക്കുക. ഈ സന്ധ്യാകാലത്ത് നിന്റെ പാപം ഭസ്മമായി. നിനക്കുള്ള എന്റെ ക്രോധം ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചു; തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ നീ ശുദ്ധയായി।

Verse 41

यद्यद्वृतं त्वया भद्रे दत्तं तदखिलं मया । सुप्रसन्नेन तपसा तव संध्ये वरेण हि

ഹേ ഭദ്രേ, നീ തിരഞ്ഞെടുത്ത ഏതു വരങ്ങളായാലും അവയെല്ലാം ഞാൻ പൂർണ്ണമായി നിനക്കു നൽകി—നിന്റെ പരമപ്രസന്നമായ തപസ്സിന്റെയും സന്ധ്യാ-വരത്തിന്റെയും പ്രഭാവത്താൽ।

Verse 42

प्रथमं शैशवो भावः कौमाराख्यो द्वितीयकः । तृतीयो यौवनो भावश्चतुर्थो वार्द्धकस्तथा

ആദ്യാവസ്ഥ ശൈശവം; രണ്ടാമത് കൗമാരം (ബാല്യം) എന്നു വിളിക്കുന്നു. മൂന്നാമത് യൗവനം; നാലാമത് വാർദ്ധക്യം (വൃദ്ധാവസ്ഥ) തന്നേ.

Verse 43

तृतीये त्वथ संप्राप्ते वयोभागे शरीरिणः । सकामास्स्युर्द्वितीयांतो भविष्यति क्वचित् क्वचित्

ശരീരികളായ ജീവികൾ മൂന്നാം വയോഭാഗത്തിലെത്തുമ്പോൾ സാധാരണയായി കാമനാപ്രേരിതരാകുന്നു; ചിലപ്പോൾ രണ്ടാം ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാന ഭാഗത്തിലും അങ്ങനെ സംഭവിക്കും.

Verse 44

तपसा तव मर्यादा जगति स्थापिता मया । उत्पन्नमात्रा न यथा सकामास्स्युश्शरीरिणः

“നിന്റെ തപസ്സിനാൽ ഞാൻ ലോകത്തിൽ നിന്റെ മർയ്യാദാ-നിയമം സ്ഥാപിച്ചു; ദേഹധാരികൾ ജനിച്ച ഉടനെ തന്നെ കാമവശരാകാതിരിക്കേണ്ടതിന്.”

Verse 45

त्वं च लोके सतीभावं तादृशं समवाप्नुहि । त्रिषु लोकेषु नान्यस्या यादृशं संभविष्यति

“നീയും ഈ ലോകത്തിൽ അത്തരം സതീഭാവം പ്രാപിക്കും. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും മറ്റൊരു സ്ത്രീയിൽ അത്തരം സ്വഭാവവും ശ്രേഷ്ഠതയും ഉദ്ഭവിക്കുകയില്ല.”

Verse 46

यः पश्यति सकामस्त्वां पाणिग्राहमृते तव । स सद्यः क्लीबतां प्राप्य दुर्बलत्वं गमिष्यति

“നിന്റെ പാണിഗ്രഹണ-സംസ്കാരം കൂടാതെ, കാമവശനായി ആരെങ്കിലും നിന്നെ നോക്കുകയാണെങ്കിൽ—അവൻ ഉടൻ തന്നെ നപുംസകത പ്രാപിച്ച് ദുർബലനാകും.”

Verse 47

पतिस्तव महाभागस्तपोरूपसमन्वितः । सप्तकल्पांतजीवी च भविष्यति सह त्वया

ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ! നിന്റെ ഭർത്താവ് തപസ്സിന്റെ സ്വരൂപം ധരിച്ചവനായിരിക്കും. അവൻ ഏഴ് കല്പാന്തം വരെ ജീവിച്ച് നിനക്കൊപ്പം തന്നെ നിലകൊള്ളും.

Verse 48

इति ते ये वरा मत्तः प्रार्थितास्ते कृता मया । अन्यच्च ते वदिष्यामि पूर्वजन्मनि संस्थितम्

ഇങ്ങനെ നീ എന്നോടു പ്രാർത്ഥിച്ച വരങ്ങൾ ഞാൻ നിനക്കു നൽകിയിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ, നിന്റെ മുൻജന്മത്തിൽ സ്ഥാപിതമായിരുന്ന കാര്യവും ഞാൻ നിന്നോടു പറയും.

Verse 49

अग्नौ शरीत्यागस्ते पूर्वमेव प्रतिश्रुतः । तदुपायं वदामि त्वां तत्कुरुष्व न संशयः

അഗ്നിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുമെന്ന പ്രതിജ്ഞ നീ മുമ്പേ ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ ഉപായം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ചെയ്യുക, സംശയം വേണ്ട।

Verse 50

स च मेधातिथिर्यज्ञे मुने द्वादशवार्षिके । कृत्स्नप्रज्वलिते वह्नावचिरात् क्रियतां त्वया

ഹേ മുനേ, ഈ ദ്വാദശവർഷീയ യജ്ഞത്തിൽ, എല്ലാടവും ജ്വലിക്കുന്ന യജ്ഞാഗ്നിയിൽ മേധാതിഥിയെയും നീ വൈകാതെ അർപ്പിക്കണം।

Verse 51

एतच्छैलोपत्यकायां चंद्रभागानदीतटे । मेधातिथिर्महायज्ञं कुरुते तापसाश्रमे

ഈ പർവതത്തിന്റെ താഴ്വരയിൽ, ചന്ദ്രഭാഗാ നദീതീരത്ത്, തപസ്സാശ്രമത്തിൽ മഹർഷി മേധാതിഥി മഹായജ്ഞം നടത്തുന്നു।

Verse 52

तत्र गत्वा स्वयं छंदं मुनिभिर्न्नोपलक्षिता । मत्प्रसादाद्वह्निजाता तस्य पुत्री भविष्यसि

അവിടെ ചെന്നു നീ സ്വേച്ഛയാൽ യജ്ഞത്തിൽ പ്രവേശിക്ക; മുനിമാർ നിന്നെ തിരിച്ചറിയുകയില്ല. എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നീ അഗ്നിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച് അവന്റെ പുത്രിയാകും।

Verse 53

यस्ते वरो वाञ्छनीयः स्वामी मनसि कश्चन । तं निधाय निजस्वांते त्यज वह्नौ वपुः स्वकम्

നീ മനസ്സിൽ വരനായി ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രഭു-സ്വാമിയെ അന്തഃകരണത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ച്, പവിത്ര അഗ്നിയിൽ നിന്റെ ദേഹം സമർപ്പിക്ക.

Verse 54

यदा त्वं दारुणं संध्ये तपश्चरसि पर्वते । यावच्चतुर्युगं तस्य व्यतीते तु कृते युगे

നീ പർവതത്തിൽ പ്രഭാത-സന്ധ്യകളിലെ പുണ്യസന്ധിക്കാലങ്ങളിൽ ഘോരതപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ, നാലു യുഗങ്ങളുടെ കാലം കഴിഞ്ഞാൽ—കഴിഞ്ഞ കൃതയുഗത്തിൽ നിശ്ചിത ഫലം നിർബന്ധമായി പ്രത്യക്ഷമാകും।

Verse 55

त्रेतायाः प्रथमे भागे जाता दक्षस्य कन्यका । वाक्पाश्शीलसमापन्ना यथा योग्यं विवाहिताः

ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗത്തിൽ ദക്ഷന്റെ പുത്രിമാർ ജനിച്ചു. അവർ വാക്മാധുര്യം, ലജ്ജാ-സംയമം, സദാചാരം എന്നിവയിൽ സമ്പന്നരായി, ധർമ്മവിധിപ്രകാരം യോജ്യവരന്മാരോട് വിവാഹിതരായി।

Verse 57

तन्मध्ये स ददौ कन्या विधवे सप्तविंशतिः । चन्द्रोऽन्यास्संपरित्यज्य रोहिण्यां प्रीतिमानभूत् । तद्धेतोर्हि यदा चन्द्रश्शप्तो दक्षेण कोपिना । तदा भवत्या निकटे सर्वे देवास्समागताः

അവരിൽ ദക്ഷൻ ഇരുപത്തേഴു പുത്രിമാരെ ചന്ദ്രനു വിവാഹമായി നൽകി. എന്നാൽ ചന്ദ്രൻ മറ്റുള്ളവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് രോഹിണിയോടു പ്രത്യേക പ്രീതിയുള്ളവനായി. അതുകൊണ്ടു കോപിച്ച ദക്ഷൻ ചന്ദ്രനെ ശപിച്ചപ്പോൾ, ഹേ ദേവീ, നിന്റെ സമീപത്ത് സർവ്വ ദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു കൂടി।

Verse 58

न दृष्टाश्च त्वया संध्ये ते देवा ब्रह्मणा सह । मयि विन्यस्तमनसा खं च दृष्ट्वा लभेत्पुनः

ഹേ സന്ധ്യേ, ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടിയ ആ ദേവന്മാർ നിനക്കു ദർശനമായിട്ടില്ല. മനസ്സിനെ മുഴുവനായി എന്നിൽ നിക്ഷേപിച്ച്, ആകാശത്തെ എന്റെ സർവ്വവ്യാപകസ്വരൂപമായി ദർശിക്ക—അപ്പോൾ നീ അവരെ വീണ്ടും പ്രാപിക്കും।

Verse 59

चंद्रस्य शापमोक्षार्थं जाता चंद्रनदी तदा । सृष्टा धात्रा तदैवात्र मेधातिथिरुपस्थितः

അപ്പോൾ ചന്ദ്രന്റെ ശാപമോചനാർത്ഥം ‘ചന്ദ്രനദി’ എന്ന നദി ഉദ്ഭവിച്ചു. അതേ സമയത്ത് സ്രഷ്ടാവായ ധാത്രൻ മേധാതിഥിയെയും സൃഷ്ടിച്ചു, അവൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 60

तपसा सत्समो नास्ति न भूतो न भविष्यति । येन यज्ञस्समारब्धो ज्योतिष्टोमो महाविधिः

തപസ്സിനോട് തുല്യമായ പുണ്യം ഇല്ല—ഭൂതകാലത്തും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഭാവിയിലും ഉണ്ടാകുകയില്ല; കാരണം തപസ്സിനാലേ മഹാവിധിയുള്ള ജ്യോതിഷ്ടോമ യജ്ഞം ആരംഭിച്ച് സഫലമാകുന്നു.

Verse 61

तत्र प्रज्वलितो वह्निस्तस्मिन्त्यज वपुः स्वकम् । सुपवित्रा त्वमिदानीं संपूर्णोस्तु पणस्तव

അവിടെ അഗ്നി ജ്വലിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്റെ ശരീരം ത്യജിക്കുക. ഇപ്പോൾ നീ പൂർണ്ണമായും പവിത്രയാണ്—നിന്റെ സങ്കല്പം പൂർണ്ണമാകട്ടെ.

Verse 62

एतन्मया स्थापितन्ते कार्यार्थं भो तपस्विनि । तत्कुरुष्व महाभागे याहि यज्ञे महामुनेः । तस्याहितं च देवेशस्तत्रैवांतरधीयत

ഹേ തപസ്വിനി, നിന്റെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ ഇത് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ മഹാഭാഗേ, അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ച് ആ മഹാമുനിയുടെ യജ്ഞത്തിന് പോകുക. അവൾക്ക് ഹിതമായത് അരുളിച്ചെയ്ത് ദേവേശ്വരൻ അവിടെത്തന്നെ അന്തർദ്ധാനം ചെയ്തു.