देव-गण-समरः (Devas and Śiva’s Gaṇas Engage in Battle)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इन्द्रोऽपि प्रहसन् विष्णुमात्मवादरतं तदा । वज्रपाणिस्सुरैस्सार्द्धं योद्धुकामोऽभवत्तदा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനും, സ്വന്തം വാദത്തിൽ ലീനനായ വിഷ്ണുവിനെ പരിഹസിച്ച്, വജ്രപാണിയായി ദേവന്മാരോടുകൂടെ യുദ്ധിക്കാൻ ആഗ്രഹവാനായി.

Verse 2

तदेन्द्रो गजमारूढो बस्तारूढोऽनलस्तथा । यमो महिषमारूढो निरृतिः प्रेतमेव च

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ ഗജത്തിന്മേൽ ആരൂഢനായി; അനലൻ (അഗ്നി)യും ആട്ടുകൊറ്റനിൽ ആരൂഢനായി. യമൻ മഹിഷത്തിന്മേൽ ആരൂഢനായി; നിരൃതിയും പ്രേതത്തിന്മേൽ ആരൂഢയായി.

Verse 3

पाशी च मकरारूढो मृगारूढो स्सदागतिः । कुबेरः पुष्पकारूढस्संनद्धोभूदतंद्रितः

പാശധാരിയായ വരുണൻ മകരത്തിൽ ആരൂഢനായി; സദാ വേഗഗാമിയായ വായു മൃഗത്തിൽ ആരൂഢനായി. കുബേരൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ ആരൂഢനായി, പൂർണ്ണമായി സന്നദ്ധനായി, അല്പവും അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ജാഗ്രതയോടെ നിന്നു.

Verse 4

तथान्ये सुरसंघाश्च यक्षचारणगुह्यकाः । आरुह्य वाहनान्येव स्वानि स्वानि प्रतापिनः

അതുപോലെ മറ്റു ദേവസംഘങ്ങളും യക്ഷന്മാർ, ചാരണന്മാർ, ഗുഹ്യകർ—ആ പ്രതാപികൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളിൽ ആരൂഢരായി.

Verse 5

तेषामुद्योगमालोक्य दक्षश्चासृङ्मुखस्तथा । तदंतिकं समागत्य सकलत्रोऽभ्यभाषत

അവരുടെ ദൃഢമായ ഒരുക്കം കണ്ടപ്പോൾ ദക്ഷനും ആവേശക്രോധത്തിൽ മുഖം ചുവന്നു. പിന്നെ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു, ആ മുഴുവൻ സംഘത്തോടും അഭിമുഖമായി സംസാരിച്ചു.

Verse 6

दक्षौवाच । युष्मद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये यूयं प्रमाणास्स्युर्महाप्रभाः

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ ബലത്തെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചാണ് ഞാൻ ഈ മഹായജ്ഞം ആരംഭിച്ചത്. ഈ സത്കർമ്മം സിദ്ധിക്കായി, ഹേ മഹാപ്രഭുക്കളായ ദേവഗണങ്ങളേ, നിങ്ങൾ ഇതിന്റെ പ്രമാണ-സാക്ഷികളും അനുമോദകരുമായി നിലകൊള്ളുക.

Verse 7

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा दक्षवचनं सर्वे देवास्सवासवाः । निर्ययुस्त्वरितं तत्र युद्धं कर्तुं समुद्यताः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദക്ഷന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും അവിടെയേ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഉറച്ചുനിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 8

अथ देवगणाः सर्वे युयुधुस्ते बलान्विताः । शक्रादयो लोकपाला मोहिताः शिवमायया

അപ്പോൾ ബലസമ്പന്നരായ എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ഇന്ദ്രൻ മുതലായ ലോകപാലകർ ശിവമായയാൽ മോഹിതരായി.

Verse 9

देवानां च गणानां च तदासीत्समरो महान् । तीक्ष्णतोमरनाराचैर्युयुधुस्ते परस्परम्

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ശിവന്റെ ഗണങ്ങളും തമ്മിൽ മഹാസമരം ഉദിച്ചു. മൂർച്ചയുള്ള തോമരങ്ങളും ഇരുമ്പമ്പുകളും കൊണ്ട് അവർ മുഖാമുഖം പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്തു.

Verse 10

नेदुश्शंखाश्च भेर्य्यश्च तस्मिन् रणमहोत्सवे । महादुंदुभयो नेदुः पटहा डिंडिमादयः

ആ മഹാ രണ-മഹോത്സവത്തിൽ ശംഖങ്ങളും ഭേരികളും മുഴങ്ങി. മഹാദുന്ദുഭികൾ, പടഹങ്ങൾ, ഡിണ്ഡിമം മുതലായ വാദ്യങ്ങളും ഗർജിച്ചു.

Verse 11

तेन शब्देन महता श्लाघ्मानास्तदा सुराः । लोकपालैश्च सहिता जघ्नुस्ताञ्छिवकिंकरान्

ആ മഹാശബ്ദത്തിൽ ഉത്സാഹിതരായ ദേവന്മാർ ലോകപാലകരോടൊപ്പം ചേർന്ന് അപ്പോൾ ശിവന്റെ കിങ്കരന്മാരെ ആക്രമിച്ച് വീഴ്ത്തി.

Verse 12

इन्द्राद्यैर्लोकपालैश्च गणाश्शंभो पराङ्मुखाः । कृत्ताश्च मुनिशार्दूल भृगोर्मंत्रबलेन च

ഹേ മുനിശാർദൂലാ! ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകർ ശംഭുവിന്റെ ഗണങ്ങളെ പിന്നോട്ടാക്കി; ഭൃഗുവിന്റെ മന്ത്രബലത്താൽ അവർ വെട്ടിപ്പിരിഞ്ഞ് വീണുപോയി.

Verse 13

उच्चाटनं कृतं तेषां भृगुणा यज्वना तदा । यजनार्थं च देवानां तुष्ट्यर्थं दीक्षितस्य च

അപ്പോൾ യജ്ഞത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക പുരോഹിതനായ ഭൃഗു അവർക്കെതിരെ ഉച്ചാടനം കർമ്മം നടത്തി—ദേവന്മാരുടെ യാഗം മുന്നോട്ടുപോകാനും ദീക്ഷിതനായ യജമാനൻ തൃപ്തനാകാനും വേണ്ടി।

Verse 14

पराजितान्स्वकान्दृष्ट्वा वीरभद्रो रुषान्वितः । भूतप्रेतपिशाचांश्च कृत्वा तानेव पृष्ठतः

സ്വസൈന്യം പരാജിതമായതു കണ്ടു ക്രോധം നിറഞ്ഞ വീരഭദ്രൻ ആ ശത്രുക്കളെയേ ഭൂത-പ്രേത-പിശാചുകളാക്കി, തന്റെ പിന്നിൽ അനുചരന്മാരായി ഓടിച്ചുകൊണ്ടുപോയി।

Verse 15

वृषभस्थान् पुरस्कृत्य स्वयं चैव महाबलः । महात्रिशूलमादाय पातयामास निर्जरान्

വൃഷഭാരൂഢരെ മുൻപിൽ നിർത്തി, സ്വയം മഹാബലവാനായി അദ്ദേഹം മഹാത്രിശൂലം എടുത്ത് അമരദേവന്മാരെ നിലംപതിപ്പിച്ചു।

Verse 16

देवान्यक्षान् साध्यगणान् गुह्यकान् चारणानपि । शूलघातैश्च सर्वे गणा वेगात् प्रजघ्निरे

അപ്പോൾ ശിവന്റെ എല്ലാ ഗണങ്ങളും ത്രിശൂലാഘാതങ്ങളാൽ വേഗത്തിൽ ദേവന്മാരെയും യക്ഷന്മാരെയും സാധ്യഗണങ്ങളെയും ഗുഹ്യകരെയും ചാരണരെയും കൂടി സംഹരിച്ചു।

Verse 17

केचिद्द्विधा कृताः खड्गैर्मुद्गरैश्च विपोथिताः । अन्यैश्शस्त्रैरपि सुरा गणैर्भिन्नास्तदाऽभवन्

ചില ദേവന്മാർ ഖഡ്ഗങ്ങളാൽ രണ്ടായി മുറിക്കപ്പെട്ടു; ചിലർ മുദ്ഗരങ്ങളാൽ ചതഞ്ഞു. മറ്റു ആയുധങ്ങളാലും പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട് അന്ന് ദേവന്മാർ ശിവഗണങ്ങളാൽ ഛിന്നഭിന്നരായി।

Verse 18

एवं पराजितास्सर्वे पलायनपरायणाः । परस्परं परित्यज्य गता देवास्त्रिविष्टपम्

ഇങ്ങനെ പരാജിതരായ എല്ലാ ദേവന്മാരും പലയാനത്തിലേയ്ക്ക് മാത്രം തൽപരരായി. പരസ്പരം ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ ത്രിവിഷ്ടപം (സ്വർഗം) പ്രാപിച്ചു.

Verse 19

केवलं लोकपालास्ते शक्राद्यास्तस्थुरुत्सुकाः । संग्रामे दारुणे तस्मिन् धृत्वा धैर्यं महाबलाः

ലോകപാലന്മാർ മാത്രം—ശക്രൻ മുതലായവർ—അവിടെ ഉത്സുകതയോടെ ജാഗ്രതയോടെ നിന്നു. ആ ദാരുണ യുദ്ധത്തിൽ ആ മഹാബലികൾ ധൈര്യവും സ്ഥിരതയും ധരിച്ചു.

Verse 20

सर्वे मिलित्वा शक्राद्या देवास्तत्र रणाजिरे । बृहस्पतिं च पप्रच्छुर्विनयावनतास्तदा

അപ്പോൾ ശക്രൻ മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു. വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞ് അവർ ബൃഹസ്പതിയോട് ‘ഇപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യണം?’ എന്ന് ചോദിച്ചു.

Verse 21

लोकपाला ऊचुः । गुरो बृहस्पते तात महाप्राज्ञ दयानिधे । शीघ्रं वद पृच्छतो नः कुतोऽ स्माकं जयो भवेत्

ലോകപാലന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ഗുരു ബൃഹസ്പതേ, ഹേ താതാ! ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, ദയാനിധേ! ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു; വേഗം പറയുക—ഏതു കാരണത്താൽ ഞങ്ങൾക്ക് വിജയം ലഭിക്കും?

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां स्मृत्वा शंभुं प्रयत्नवान् । बृहस्पतिरुवाचेदं महेन्द्रं ज्ञानदुर्बलम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പരിശ്രമശീലനായ ബൃഹസ്പതി ശംഭുവിനെ സ്മരിച്ചു, ജ്ഞാനം ക്ഷീണിച്ച മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)에게 ഇങ്ങനെ ഉപദേശം പറഞ്ഞു.

Verse 23

बृहस्पतिरुवाच । यदुक्तं विष्णुना पूर्वं तत्सर्वं जातमद्य वै । तदेव विवृणोमीन्द्र सावधानतया शृणु

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—വിഷ്ണു മുമ്പ് പറഞ്ഞതെല്ലാം ഇന്നുതന്നെ സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഹേ ഇന്ദ്രാ, അതേ കാര്യമാണ് ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നത്; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക।

Verse 24

अस्ति यक्षेश्वरः कश्चित् फलदः सर्वकर्मणाम् । कर्तारं भजते सोपि न स्वकर्त्तुः प्रभुर्हि सः

സകലകർമ്മഫലം നൽകുന്ന ഒരു യക്ഷേശ്വരൻ ഉണ്ടെങ്കിലും, അവനും പരമ കർത്താവിനെ ഭജിക്കുന്നു; കാരണം തന്റെ കർത്തൃത്വത്തിൽ അവൻ സ്വതന്ത്രപ്രഭു അല്ല।

Verse 25

अमंत्रौषधयस्सर्वे नाभिचारा न लौकिकाः । न कर्माणि न वेदाश्च न मीमांसाद्वयं तथा

എല്ലാ മന്ത്രൗഷധങ്ങളും നിഷ്ഫലമാകുന്നു; അഭിചാരവും ലൗകിക ഉപായങ്ങളും ഫലിക്കില്ല. കർമ്മങ്ങളും വേദങ്ങളും മിമാംസയുടെ ഇരുശാഖകളും അവിടെ സഹായകരമല്ല।

Verse 26

अन्यान्यपि च शास्त्राणि नानावेदयुतानि च । ज्ञातुं नेशं संभवंति वदंत्येवं पुरातनाः

മറ്റു ശാസ്ത്രങ്ങളും, അനേകം വേദങ്ങളും നാനാവിധ ഉപദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊണ്ടിട്ടും, ഈശനെ (ശിവനെ) യഥാർത്ഥമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല; ഇങ്ങനെ പുരാതനർ പറയുന്നു।

Verse 27

न स्वज्ञेयो महेशानस्सर्ववेदायुतेन सः । भक्तेरनन्यशरणैर्नान्यथेति महाश्रुतिः

അനവധി വേദങ്ങളുടെ ജ്ഞാനം നേടിയാലും മഹേശാനെ യഥാർത്ഥമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല. മഹാശ്രുതി പറയുന്നു—അനന്യശരണമായ ഭക്തരുടെ ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ അവൻ ലഭ്യമാകൂ; മറ്റെന്തുവഴിയുമില്ല।

Verse 28

शांत्या च परया दृष्ट्या सर्वथा निर्विकारया । तदनुग्रहतो नूनं ज्ञातव्यो हि सदाशिवः

പരമശാന്തിയും സർവ്വഥാ നിർവികാരമായ ഉന്നത ദർശനവും വഴി—അവന്റെ അനുഗ്രഹകൃപയാൽ മാത്രം—നിശ്ചയമായി സദാശിവനെ യഥാർത്ഥമായി അറിയാം.

Verse 29

परं तु संवदिष्यामि कार्याकार्य विवक्षितौ । सिध्यंशं च सुरेशान तं शृणु त्वं हिताय वै

ഇപ്പോൾ ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും എന്ന അഭിപ്രേത ഭേദം ഞാൻ കൂടുതൽ പറയും. ഹേ സുരേശാന, സിദ്ധി നൽകുന്ന ആ മാർഗം കേൾക്കുക—നിശ്ചയം നിന്റെ ഹിതത്തിനായി.

Verse 30

त्वमिंद्र बालिशो भूत्वा लोकपालैः सदाद्य वै । आगतो दक्ष यज्ञं हि किं करिष्यसि विक्रमम्

ഹേ ഇന്ദ്രാ, ബാലിശനായി മോഹഗ്രസ്തനായി നീ ഇന്ന് ലോകപാലന്മാരോടൊപ്പം ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ നീ എന്ത് വീര്യം കാണിക്കും?

Verse 31

एते रुद्रसहायाश्च गणाः परमकोपनाः । आगता यज्ञविघ्नार्थं तं करिष्यंत्यसंशयम

ഇവർ രുദ്രന്റെ സഹായിയായ ഗണങ്ങൾ, അത്യന്തം ക്രോധമുള്ളവർ. യജ്ഞത്തിൽ വിഘ്നം വരുത്താൻ അവർ വന്നിരിക്കുന്നു; സംശയമില്ലാതെ അതു തന്നെ ചെയ്യും.

Verse 32

सर्वथा न ह्युपायोत्र केषांचिदपि तत्त्वतः । यज्ञविघ्नविनाशार्थ सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्

ഈ വിഷയത്തിൽ തത്ത്വതഃ ആര്ക്കും മറ്റൊരു ഉപായവും ഇല്ല. യജ്ഞത്തിലെ വിഘ്നങ്ങൾ നശിപ്പാൻ ഞാൻ സത്യം—സത്യമേ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 33

ब्रह्मोवाच । एवं बृहस्पतेर्वाक्यं श्रुत्वा ते हि दिवौकसः । चिंतामापेदिरे सर्वे लोकपालास्सवासवाः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ബൃഹസ്പതിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ സ്വർഗ്ഗവാസികളായ എല്ലാവരും, ഇന്ദ്രനോടും ലോകപാലകരോടും കൂടി, അത്യന്തം ആശങ്കയിൽ ആകപ്പെട്ടു।

Verse 34

ततोब्रवीद्वीरभद्रो महावीरगणैर्वृतः । इन्द्रादीन् लोकपालांस्तान् स्मृत्वा मनसि शंकरम्

അപ്പോൾ മഹാവീരഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വീരഭദ്രൻ, മനസ്സിൽ ശങ്കരനെ സ്മരിച്ചു, ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലകരെയും ഓർത്തുകൊണ്ട്, സംസാരിച്ചു।

Verse 35

वीरभद्र उवाच । सर्वे यूयं बालिशत्वादवदानार्थमागताः । अवदानं प्रयच्छामि आगच्छत ममांतिकम्

വീരഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളുടെ മൂഢതകൊണ്ട് ശിക്ഷ തേടി ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. ആ ശിക്ഷ ഞാൻ നൽകുന്നു; എന്റെ അടുക്കൽ വരുവിൻ।

Verse 36

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे विष्णुवीरभद्रसम्वादो नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം രുദ്രസംഹിതയുടെ രണ്ടാം സതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘വിഷ്ണു–വീരഭദ്ര സംവാദം’ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 37

हे सुरासुरसंघाहीहैत यूयं हे विचक्षणाः । अवदानानि दास्यामि आतृप्त्याद्यासतां वराः

ഹേ ദേവാസുരസമൂഹങ്ങളേ, വിവേകികളേ, ഇവിടെ നിങ്ങൾ കേൾക്കുക. അതൃപ്തി മുതലായവ നീക്കി തൃപ്തി നൽകുന്ന ശ്രേഷ്ഠമായ പവിത്ര ഉപാഖ്യാനങ്ങൾ ഞാൻ വിവരിക്കും।

Verse 38

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा सितैर्बाणैर्जघानाथ रुषान्वितः । निखिलांस्तान् सुरान् सद्यो वीरभद्रो गणाग्रणीः । तैर्बाणैर्निहतास्सर्वे वासवाद्याः सुरेश्वराः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ക്രോധം നിറഞ്ഞ ശിവഗണങ്ങളുടെ അഗ്രണി വീരഭദ്രൻ തന്റെ പ്രകാശമുള്ള അമ്പുകളാൽ ഉടൻ തന്നെ ആ സർവ്വ ദേവന്മാരെയും പ്രഹരിച്ചു. ആ അമ്പുകളാൽ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ എല്ലാ ദേവേശ്വരന്മാരും നിഹതരായി।

Verse 39

पलायनपरा भूत्वा जग्मुस्ते च दिशो दश । गतेषु लोकपालेषु विद्रुतेषु सुरेषु च । यज्ञवाटोपकंठं हि वीरभद्रोगमद्गणैः

പലായനവാഞ്ഛയാൽ അവർ പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറി ഓടി. ലോകപാലകർ പോയതും ദേവന്മാർ ഭീതിയിൽ പാഞ്ഞോടിയതും കണ്ടപ്പോൾ, വീരഭദ്രൻ തന്റെ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം യജ്ഞവാടത്തിന്റെ അതിസമീപ പ്രാകാരത്തോളം മുന്നേറി।

Verse 40

तदा ते ऋषयस्सर्वे सुभीता हि रमेश्वरम् । विज्ञप्तुकामास्सहसा शीघ्रमूचुर्नता भृशम्

അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ഋഷിമാരും അത്യന്തം ഭീതരായി രമേശ്വരനെ ആഴത്തിൽ നമസ്കരിച്ചു, വിനീതമായ അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഉടൻ വേഗത്തിൽ സംസാരിച്ചു।

Verse 41

ऋषय ऊचुः । देवदेव रमानाथ सर्वेश्वर महाप्रभो । रक्ष यज्ञं हि दक्षस्य यज्ञोसि त्वं न संशयः

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ രമാനാഥാ, ഹേ സർവേശ്വര മഹാപ്രഭോ! ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തെ രക്ഷിക്കണമേ; സംശയമില്ല, നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞസ്വരൂപൻ।

Verse 42

यज्ञकर्मा यज्ञरूपो यज्ञांगो यज्ञरक्षकः । रक्ष यज्ञमतो रक्ष त्वत्तोन्यो न हि रक्षकः

നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞകർമ്മം, നീ തന്നെയാണ് യജ്ഞസ്വരൂപം, യജ്ഞാംഗവും യജ്ഞരക്ഷകനും. അതിനാൽ ഈ യജ്ഞത്തെ രക്ഷിക്കണമേ—രക്ഷിക്കണമേ; നിന്നൊഴികെ സത്യത്തിൽ മറ്റൊരു രക്ഷകനില്ല.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषामृषीणां वचनं हरिः । योद्धुकामो भयाद्विष्णुर्वीरभद्रेण तेन वै

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ ഋഷിമാരുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട ഹരി (വിഷ്ണു) യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ ആ വീരഭദ്രന്റെ ഭയത്താൽ വിഷ്ണു സത്യമായി സൂക്ഷ്മത പാലിച്ചു.

Verse 44

चतुर्भुजस्सुसनद्धो चक्रायुधधरः करैः । महाबलोमरगणैर्यज्ञवाटात्स निर्ययौ

നാലുകൈകളോടെ, നന്നായി ആയുധസജ്ജനായി, കൈകളിൽ ചക്രായുധം ധരിച്ച ആ മഹാബലൻ—അമരഗണങ്ങളോടൊപ്പം—യജ്ഞവാടത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 45

वीरभद्रः शूलपाणिर्नानागणसमन्वितः । ददर्श विष्णुं संनद्धं योद्धुकामं महाप्रभुम्

ശൂലപാണിയായ വീരഭദ്രൻ, നാനാ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം, മഹാപ്രഭു വിഷ്ണുവിനെ പൂർണ്ണമായി സന്നദ്ധനായി യുദ്ധോത്സുകനായി കണ്ടു.

Verse 46

तं दृष्ट्वा वीरभद्रोभूद्भ्रुकुटीकुटिलाननः । कृतांत इव पापिष्ठं मृगेन्द्र इव वारणम्

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ വീരഭദ്രന്റെ മുഖം ഭ്രൂകുടി ചുളിച്ച് വളഞ്ഞു. അവൻ ആ അതിപാപിയിലേക്കു കൃതാന്തൻ (മരണം) പോലെ പാഞ്ഞുവന്നു; മൃഗേന്ദ്രനായ സിംഹം ആനയിലേക്കു ചാടുന്നതുപോലെ.

Verse 47

तथाविधं हरिं दृष्ट्वा वीरभद्रो रिमर्दनः । अवदत्त्वरितः क्रुद्धो गणैर्वीरैस्समावृतः

ഹരിയെ ആ നിലയിൽ കണ്ടപ്പോൾ, ശത്രുമർദനനായ വീരഭദ്രൻ ക്രോധിച്ചു; ഉടൻ കല്പന നൽകി, വീരഗണങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന നിലയിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 48

वीरभद्र उवाच । रेरे हरे महादेव शपथोल्लंघनं त्वया । कथमद्य कृतं चित्ते गर्वः किमभवत्तव

വീരഭദ്രൻ പറഞ്ഞു— ഏ ഹരേ! മഹാദേവാ! നീ നിന്റെ ശപഥം ലംഘിച്ചു. ഇന്ന് നീ ഇത് എങ്ങനെ ചെയ്തു? നിന്റെ ചിത്തത്തിൽ ഏതു ഗർവം ഉദിച്ചു?

Verse 49

तव श्रीरुद्रशपथोल्लंघने शक्तिरस्ति किम् । को वा त्वमसिको वा ते रक्ष कोस्ति जगत्त्रये

ശ്രീരുദ്രന്റെ പവിത്ര ശപഥം ലംഘിക്കാനുള്ള ശക്തി നിനക്കു സത്യമായും ഉണ്ടോ? നീ ആരാണ്—മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നിന്റെ രക്ഷകൻ ആരാണ്?

Verse 50

अत्र त्वमागतः कस्माद्वयं तन्नैव विद्महे । दक्षस्य यज्ञपातात्त्वं कथं जातोसि तद्वद

നീ ഇവിടെ എന്തുകൊണ്ട് വന്നിരിക്കുന്നു? അതിന്റെ കാരണം ഞങ്ങൾ സത്യമായി അറിയുന്നില്ല. ദക്ഷന്റെ യാഗപതനത്തിൽ നിന്ന് നീ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? അത് പറയുക.

Verse 51

दाक्षायण्याकृतं यच्च तन्न दृष्टं किमु त्वया । प्रोक्तं यच्च दधीचेन श्रुतं तन्न किमु त्वया

ദക്ഷന്റെ പുത്രി (സതി) ചെയ്തത് നീ കണ്ടില്ലേ? കൂടാതെ ഋഷി ദധീചി പറഞ്ഞത് നീ കേട്ടില്ലേ?

Verse 52

त्वञ्चापि दक्षयज्ञेस्मिन्नवदानार्थमागतः । अवदानं प्रयच्छामि तव चापि महाभुज

നീയും ഈ ദക്ഷയജ്ഞത്തിൽ നിനക്കുള്ള നിശ്ചിത അവദാനം സ്വീകരിക്കാനായി വന്നിരിക്കുന്നു; ഹേ മഹാഭുജ, നിനക്കും നിന്റെ യജ്ഞഭാഗം ഞാൻ നൽകുന്നു।

Verse 53

वक्षो विदारयिष्यामि त्रिशूलेन हरे तव । कस्तवास्ति समायातो रक्षकोद्य ममांतिकम्

ഹേ ഹരേ, എന്റെ ത്രിശൂലത്തോടെ നിന്റെ വക്ഷസ് പിളർത്തും. ഇന്ന് നിന്റെ ഏത് രക്ഷകനാണ് എന്റെ സമീപത്ത് വന്ന് നിൽക്കുന്നത്?

Verse 54

पातयिष्यामि भूपृष्ठे ज्वालयिष्यामि वह्निना । दग्धं भवंतमधुना पेषयिष्यामि सत्वरम्

ഞാൻ നിന്നെ ഭൂമിയുടെ മേൽപുറത്ത് തള്ളിവീഴ്ത്തും, അഗ്നിയാൽ ജ്വലിപ്പിക്കും; നീ ദഗ്ധനായാൽ, ഈ നിമിഷം തന്നെ വൈകാതെ നിന്നെ ചതച്ചുകളയും।

Verse 55

रेरे हरे दुराचार महेश विमुखाधम । श्रीमहारुद्रमाहात्म्यं किन्न जानासि पावनम्

അരേ അരേ ദുഷ്ടാചാരിയായ ഹരീ! മഹേശനോട് വിമുഖനായ അധമാ! പാവനകരമായ ശ്രീമഹാരുദ്ര മഹാത്മ്യം നീ അറിയുന്നില്ലയോ?

Verse 56

तथापि त्वं महाबाहो योद्धुकामोग्रतः स्थितः । नेष्यामि पुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेस्त्वमात्मना

എങ്കിലും, ഹേ മഹാബാഹോ! യുദ്ധാഭിലാഷത്തോടെ നീ എന്റെ മുമ്പിൽ നില്ക്കുന്നു; നീ സ്വന്തം നിശ്ചയത്തോടെ ഇവിടെ തന്നെ നില്ക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ വീണ്ടും മടങ്ങിപ്പോകാൻ അനുവദിക്കുകയില്ല.

Verse 57

ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वीरभद्रस्य बुद्धिमान् । उवाच विहसन् प्रीत्या विष्णुस्त्र सुरेश्वरः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വീരഭദ്രന്റെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ബുദ്ധിമാനായ ദേവേശ്വരൻ ശ്രീവിഷ്ണു സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു।

Verse 58

विष्णुरुवाच । शृणु त्वं वीरभद्राद्य प्रवक्ष्यामि त्वदग्रतः । न रुद्रविमुखं मां त्वं वद शंकरसेवकम्

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ വീരഭദ്രാദികളേ! കേൾക്കുവിൻ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ പറയുന്നു. എന്നെ രുദ്രവിമുഖൻ എന്നു പറയരുത്; എന്നെ ശങ്കരന്റെ സേവകൻ എന്നു അറിയുക।

Verse 59

अनेन प्रार्थितः पूर्वं यज्ञार्थं च पुनः पुनः । दक्षेणाविदितार्थेन कर्मनिष्ठेन मौढ्यतः

മുമ്പ് ദക്ഷൻ—യഥാർത്ഥ താത്പര്യം അറിയാതെ, കർമ്മകാണ്ഡത്തിൽ കഠിനനിഷ്ഠനായ്—മോഹവശാൽ യജ്ഞാർത്ഥം വേണ്ടി വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ (ശിവനെ) അപേക്ഷിച്ചു।

Verse 60

अहं भक्तपराधीनस्तथा सोपि महेश्वरः । दक्षो भक्तो हि मे तात तस्मादत्रागतो मखे

ഞാൻ ഭക്തന്മാരുടെ അധീനൻ—ആ മഹേശ്വരനും അങ്ങനെ തന്നേ. താതാ, ദക്ഷൻ എന്റെ ഭക്തനാണ്; അതുകൊണ്ട് ഈ യജ്ഞത്തിലേക്ക് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 61

शृणु प्रतिज्ञां मे वीर रुद्रकोपसमुद्भव । रुद्रतेजस्स्वरूपो हि सुप्रतापालयंप्रभो

ഹേ വീരാ, രുദ്രകോപത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനേ! എന്റെ പ്രതിജ്ഞ കേൾക്കുക. നീ രുദ്രതേജസ്സിന്റെ സ്വരൂപം, പ്രഭോ—മഹാപ്രതാപത്തിന്റെ ആലയം.

Verse 62

अहं निवारयामि त्वां त्वं च मां विनिवारय । तद्भविष्यति यद्भावि करिष्येऽहं पराक्रमम्

“ഞാൻ നിന്നെ തടയുന്നു; നീയും എന്നെ തടയുന്നു. ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കേണ്ടത് തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും; എങ്കിലും ഞാൻ എന്റെ പരാക്രമം നടത്തും.”

Verse 63

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तवति गोविन्दे प्रहस्य स महाभुजः । अवदत्सुप्रसन्नोस्मि त्वां ज्ञात्वास्मत्प्रभोः प्रियम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഗോവിന്ദൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മഹാബാഹു ചിരിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നൻ; നീ നമ്മുടെ പ്രഭു ശിവനു പ്രിയനെന്നു ഞാൻ അറിഞ്ഞു.”

Verse 64

ततो विहस्य सुप्रीतो वीरभद्रो गणाग्रणीः । प्रश्रयावनतोवादीद्विष्णुं देवं हि तत्त्वतः

അപ്പോൾ ഗണങ്ങളുടെ അഗ്രണിയായ വീരഭദ്രൻ ചിരിച്ചു; അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞ്, കാര്യത്തിന്റെ തത്ത്വം പ്രകാരം ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 65

वीरभद्र उवाच । तव भावपरीक्षार्थमित्युक्तं मे महाप्रभो । इदानीं तत्त्वतो वच्मि शृणु त्वं सावधानतः

വീരഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—“മഹാപ്രഭോ, നിന്റെ അന്തർഭാവം പരീക്ഷിക്കാനാണ് ഞാൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞത്. ഇപ്പോൾ ഞാൻ തത്ത്വതഃ സത്യം പറയുന്നു; നീ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.”

Verse 66

यथा शिवस्तथा त्वं हि यथा त्वं च तथा शिवः । इति वेदा वर्णयंति शिवशासनतो हरे

“ശിവൻ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെയേ നീ; നീ എങ്ങനെയോ അങ്ങനെയേ ശിവൻ.” ഹേ ഹരേ, ശിവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വേദങ്ങൾ ഇങ്ങനെ തന്നെ വർണ്ണിക്കുന്നു.

Verse 67

शिवाज्ञया वयं सर्वे सेवकाः शंकरस्य वै । तथापि च रमानाथ प्रवादोचितमादरात्

ശിവാജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും തീർച്ചയായും ശങ്കരന്റെ സേവകരാണ്. എങ്കിലും, ഹേ രമാനാഥാ, പൊതുചർച്ചയിൽ പറയേണ്ട യുക്തിയെ ആദരിച്ച് ഞങ്ങൾ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.

Verse 68

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वीरभद्रस्य सोऽच्युतः । प्रहस्य चेदं प्रोवाच वीरभद्रमिदं वचः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വീരഭദ്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട അച്യുതൻ (വിഷ്ണു) പുഞ്ചിരിച്ചു; പിന്നെ വീരഭദ്രനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 69

विष्णुरुवाच । युद्धं कुरु महावीर मया सार्द्धमशंकितः । तवास्त्रैः पूर्यमाणोहं गमिष्यामि स्वमाश्रमम्

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാവീരാ, സംശയമില്ലാതെ എന്നോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുക. നിന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ അമർന്നു കൊണ്ടിരുന്നാലും ഞാൻ എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങും.

Verse 70

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा हि विरम्यासौ सन्नद्धोभूद्रणाय च । स्वगणैर्वीरभद्रोपि सन्नद्धोथ महाबलः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ അല്പം വിരമിച്ചു; പിന്നെ യുദ്ധത്തിനായി സന്നദ്ധനായി. മഹാബലനായ വീരഭദ്രനും തന്റെ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം സന്നദ്ധനായി.