Ghuśmā–Sudehā: Jealousy, Household Honor, and the Ethics of Śaiva Merit (गुश्मा–सुदेहा प्रसङ्गः)

Verse 1

सूत उवाच । पुत्रं दृष्ट्वा कनिष्ठाया ज्येष्ठा दुःखमुपागता । विरोधं सा चकाराशु न सहंती च तत्सुखम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—കനിഷ്ഠയ്ക്ക് പുത്രൻ ജനിച്ചതുകണ്ട് ജ്യേഷ്ഠ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി. ആ സന്തോഷം സഹിക്കാനാകാതെ അവൾ ഉടൻ വിരോധം ഉയർത്തി.

Verse 2

सर्वे पुत्रप्रसूतिं तां प्रशशंसुर्निरन्तरम् । तया तत्सह्यते न स्म शिशो रूपादिकं तथा

എല്ലാവരും ആ പുത്രജനനത്തെ ഇടവിടാതെ പുകഴ്ത്തി. എന്നാൽ അവൾക്ക് അത് സഹിക്കാനായില്ല; ശിശുവിന്റെ രൂപവും മറ്റു ലക്ഷണങ്ങളും പോലും അവൾക്ക് അസഹ്യമായി തോന്നി.

Verse 3

सुप्रियं तनयं तं च पित्रोस्सद्गुणभाजनम् । दृष्ट्वाऽभवत्तदा तस्या हृदयं तप्तमग्निवत्

പിതാവിന്റെ സദ്ഗുണങ്ങളുടെ ഭാജനമായ അതിപ്രിയ പുത്രനെ കണ്ടപ്പോൾ, അവളുടെ ഹൃദയം അന്നേ നിമിഷം അഗ്നിദഗ്ധമായതുപോലെ കത്തിപ്പൊള്ളിച്ചു.

Verse 4

एतस्मिन्नंतरे विप्राः कन्यां दातुं समागताः । विवाहं तस्य तत्रैव चकार विधिवच्च सः

ഇതിനിടയിൽ വിപ്രന്മാർ കന്യാദാനത്തിനായി അവിടെ ഒന്നിച്ചു കൂടി. അവനും അതേ സ്ഥലത്ത് ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം അവന്റെ വിവാഹകർമ്മം നിർവഹിച്ചു.

Verse 5

सुधर्मा घुश्मया सार्द्धमानन्दं परमं गतः । सर्वे संबंधिनस्तस्यां घुश्मायां मानमादधुः

സുധർമൻ ഘുഷ്മയോടൊപ്പം പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു. തുടർന്ന് ബന്ധുക്കളെല്ലാം ഘുഷ്മയ്ക്ക് മാനവും ആദരവും അർപ്പിച്ചു.

Verse 6

तं दृष्ट्वा सा सुदेहा हि मनसि ज्वलिता तदा । अत्यन्तं दुःखमापन्ना हा हतास्मीति वादिनी

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ സുദേഹയുടെ മനസ്സ് ഉള്ളിൽ കത്തിപ്പൊങ്ങി. അത്യന്തദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി അവൾ—“അയ്യോ, ഞാൻ നശിച്ചു!” എന്നു വിലപിച്ചു.

Verse 7

सुधर्म्मा गृहमागत्य वधूं पुत्रं विवाहितम् । उत्साहं दर्शयामास प्रियाभ्यां हर्षयन्निव

സുധർമൻ വീട്ടിലെത്തി, വിവാഹിതനായ മകനെയും മരുമകളെയും കണ്ടപ്പോൾ, പ്രിയപ്പെട്ടവരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ മഹത്തായ ഉത്സാഹം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 8

अभवद्धर्षिता घुष्मा सुदेहा दुःखमागता । न सहंती सुखं तच्च दुःखं कृत्वापतद्भुवि

ഘുഷ്മാ ഹർഷിതയായി; സുദേഹാ ദുഃഖത്തിൽ ആകുലയായി. ആ സന്തോഷം സഹിക്കാനാകാതെ അതിനെ ദുഃഖമാക്കി അവൾ നിലത്തേക്ക് വീണു.

Verse 9

घुश्माऽवदद्वधूपुत्रौ त्वदीयौ न मदीयकौ । वधूः पुत्रश्च तां प्रीत्या प्रसूं श्वश्रममन्यत

ഘുഷ്മാ പറഞ്ഞു—“മരുമകളും മകനും നിനക്കുള്ളവർ; എനിക്കുള്ളവർ അല്ല.” സ്നേഹവശാൽ മരുമകളും മകനും ആ പ്രസവമാതാവിനെ തന്നേ അമ്മായിയമ്മയായി കരുതി.

Verse 10

भर्त्ता प्रियां तां ज्येष्ठां च मेने नैव कनिष्ठिकाम् । तथापि सा तदा ज्येष्ठा स्वान्तर्मलवती ह्यभूत्

ഭർത്താവ് ആ പ്രിയഭാര്യയെ ഇളയവളായി അല്ല, മൂത്തവളായി തന്നേ കരുതി. എങ്കിലും അപ്പോൾ ‘മൂത്തവൾ’ എന്ന പേരുണ്ടായിട്ടും അവളുടെ അന്തരം മലിനതാൽ കളങ്കിതമായി.

Verse 11

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सा सुदेहा च दुःखिनी । हृदये संचिचिन्तेति दुःखशांतिः कथं भवेत्

ഒരു ദിവസം, ദുഃഖിതയായ ആ ജ്യേഷ്ഠസ്ത്രീ സുദേഹ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചു: 'ഈ ദുഃഖത്തിന് എങ്ങനെ ശാന്തി ലഭിക്കും?'

Verse 12

सुदेहोवाच । मदीयो हृदयाग्निश्च घुश्मानेत्रजलेन वै । भविष्यति ध्रुवं शांतो नान्यथा दुःखजेन हि

സുദേഹ പറഞ്ഞു: 'തീർച്ചയായും, എന്റെ ഹൃദയത്തിലെ അഗ്നി ഘുഷ്മയുടെ കണ്ണുനീരുകൊണ്ട് തന്നെ ശാന്തമാകും. അല്ലാതെ മറ്റൊരു വഴിയുമില്ല, കാരണം അവ യഥാർത്ഥ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നവയാണ്.'

Verse 13

अतोऽहं मारयाम्यद्य तत्पुत्रं प्रियवादिनम् । अग्रे भावि भवेदेवं निश्चयः परमो मम

അതുകൊണ്ട്, ഇന്ന് ഞാൻ ആ പ്രിയവാദിനിയായ മകനെ കൊല്ലും. ഭാവിയിൽ എന്ത് സംഭവിക്കണമോ അത് സംഭവിക്കട്ടെ; ഇതാണ് എന്റെ പരമമായ നിശ്ചയം.

Verse 14

सूत उवाच । कदर्य्याणां विचारश्च कृत्याकृत्ये भवेन्नहि । कठोरः प्रायशो विप्राः सापत्नो भाव आत्महा

സൂതൻ പറഞ്ഞു: പിശുക്കുള്ളവരിൽ എന്തു ചെയ്യണം, എന്തു ചെയ്യരുത് എന്ന വിവേചനമില്ല. ഹേ ബ്രാഹ്മണരേ, അവർ കഠിനഹൃദയരും അസൂയാലുക്കളുമാണ്.

Verse 15

एकस्मिन्दिवसे ज्येष्ठा सुप्तं पुत्रं वधूयुतम् । चिच्छिदे निशि चांगेषु गृहीत्वा छुरिकां च सा

ഒരു ദിവസം ആ ജ്യേഷ്ഠത്തി കയ്യിൽ ഒരു കത്തി എടുത്തു, രാത്രിയിൽ ഭാര്യയോടൊപ്പം ഉറങ്ങിക്കിടന്ന മകന്റെ അവയവങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റി.

Verse 16

सर्वांगं खण्डयामास रात्रौ घुश्मासुतस्य सा । नीत्वा सरसि तत्रैवाक्षिपद्दृप्ता महाबला

ആ അഹങ്കാരിയും മഹാബലവതിയുമായ സ്ത്രീ രാത്രിയിൽ ഘുഷ്മയുടെ പുത്രന്റെ അവയവങ്ങൾ ഓരോന്നായി മുറിച്ചു; പിന്നീട് അവനെ കൊണ്ടുപോയി ആ തടാകത്തിൽ തന്നെ എറിഞ്ഞു.

Verse 17

यत्र क्षिप्तानि लिंगानि घुश्मया नित्यमेव हि । तत्र क्षिप्त्वा समायाता सुष्वाप सुखमागता

ഘുഷ്മ ദിവസവും എവിടെയാണോ ലിംഗങ്ങൾ വിസർജ്ജിച്ചിരുന്നത്, അവിടെത്തന്നെ അവളും അവ എറിഞ്ഞു; തിരികെ വന്ന് സുഖമായി ഉറങ്ങി.

Verse 18

प्रातश्चैव समुत्थाय घुश्मा नित्यं तथाकरोत् । सुधर्मा च स्वयं श्रेष्ठो नित्यकर्म समाचरत्

ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേറ്റ് ഘുഷ്മ തന്റെ നിത്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തിരുന്നു. ഉത്തമനായ സുധർമ്മനും തന്റെ കടമകൾ കൃത്യമായി നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നു.

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे सा च ज्येष्ठा कार्यं गृहस्य वै । चकारानन्दसंयुक्ता सुशांतहृदयानला

ഇതിനിടയിൽ, ആ മുതിർന്ന സ്ത്രീ സന്തോഷത്തോടും ശാന്തമായ ഹൃദയത്തോടും കൂടി വീട്ടുജോലികൾ ചെയ്തു.

Verse 20

प्रातःकाले समुत्थाय वधूश्शय्यां विलोक्य सा । रुधिरार्द्रां देहखंडैर्युक्तां दुःखमुपागता

രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ് മരുമകളുടെ കിടക്ക കണ്ടപ്പോൾ, അത് രക്തത്തിൽ കുതിർന്നതും ശരീരഭാഗങ്ങൾ ചിതറിക്കിടക്കുന്നതും കണ്ട് അവൾ അതീവ ദുഃഖിതയായി.

Verse 21

श्वश्रूं निवेदयामास पुत्रस्ते च कुतो गतः । शय्या च रुधिरार्द्रा वै दृश्यंते देहखंडकाः

അവൻ തന്റെ അമ്മായിയമ്മയോട് പറഞ്ഞു: "നിങ്ങളുടെ മകൻ എവിടെപ്പോയി? ശയ്യ രക്തത്താൽ നനഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ശരീരഭാഗങ്ങൾ അവിടെ കാണപ്പെടുന്നു."

Verse 22

हा हतास्मि कृतं केन दुष्टं कर्म शुचिव्रते । इत्युच्चार्य रुरोदातिविविधं तत्प्रिया च सा

"അയ്യോ, ഞാൻ നശിച്ചുപോയി! ഹേ പവിത്രവ്രതധാരിണി, ഈ ദുഷ്കർമ്മം ചെയ്തത് ആര്?"—എന്നു പറഞ്ഞ് ആ പ്രിയതമ പലവിധത്തിൽ വിലപിച്ചു.

Verse 23

ज्येष्ठा दुःखं तदापन्ना हा हतास्मि किलेति च । बहिर्दुःखं चकारासौ मनसा हर्षसंयुता

അപ്പോൾ മൂത്തവൾ "അയ്യോ, ഞാൻ തീർച്ചയായും നശിച്ചുപോയി" എന്ന് പറഞ്ഞ് ദുഃഖത്തിലായി. അവൾ പുറമെ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചെങ്കിലും ഉള്ളിൽ സന്തോഷവതിയായിരുന്നു.

Verse 24

घुश्मा चापि तदा तस्या वध्वा दुखं निशम्य सा । न चचाल व्रतात्तस्मान्नित्यपार्थिवपूजनात्

അപ്പോൾ ഘുഷ്മയും തന്റെ മരുമകളുടെ ദുഃഖം കേട്ടിട്ടും തന്റെ നിത്യമായ പാർത്ഥിവ ശിവലിംഗ പൂജ എന്ന വ്രതത്തിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിച്ചില്ല.

Verse 25

मनश्चैवोत्सुकं नैव जातं तस्या मनागपि । भर्तापि च तथैवासीद्यावद्व्रतविधिर्भवेत्

അവളുടെ മനസ്സ് അല്പംപോലും അശാന്തമായില്ല; വ്രതവിധി തുടരുന്നിടത്തോളം ഭർത്താവും അതുപോലെ തന്നെ സ്ഥിരനായി നിന്നു।

Verse 26

मध्याह्ने पूजनांते च दृष्ट्वा शय्यां भयावहाम् । तथापि न तदा किञ्चित्कृतं दुःखं हि घुश्मया

മധ്യാഹ്നത്തിൽ പൂജ അവസാനിച്ചപ്പോൾ അവൾ ഭയാനകമായ ശയ്യ കണ്ടു. എങ്കിലും അപ്പോൾ ഘുഷ്മ ദുഃഖവശാൽ ഒന്നും ചെയ്തില്ല; അവൾ ശോകത്തിൽ തളർന്നില്ല.

Verse 27

येनैव चार्पितश्चायं स वै रक्षां करिष्यति । भक्तप्रियस्स विख्यातः कालकालस्सतां गतिः

ഈ അർപ്പണം ആര്ക്ക് സമർപ്പിച്ചുവോ അവൻ തന്നെ നിശ്ചയം രക്ഷ ചെയ്യും. അവൻ ഭക്തപ്രിയൻ, ‘കാലത്തിനും കാലൻ’, സജ്ജനരുടെ പരമഗതി.

Verse 28

यदि नो रक्षिता शंभुरीश्वरः प्रभुरेकलः । मालाकार इवासौ यान्युङ्क्ते तान्वियुनक्ति च

നമ്മുടെ രക്ഷകൻ ഏകപ്രഭു ഈശ്വരൻ ശംഭുവാണെങ്കിൽ, അവൻ മാലാകാരനെപ്പോലെ ഇഷ്ടമുള്ളവരെ ചേർക്കുകയും പിന്നെ വേർപെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 29

अद्य मे चिंतया किं स्यादिति तत्त्वं विचार्य सा । न चकार तदा दुःखं शिवे धैर्यं समागता

“ഇന്ന് എന്റെ ചിന്തകൊണ്ട് എന്ത് സംഭവിക്കും?” എന്ന തത്ത്വം വിചാരിച്ച് അവൾ അന്ന് ദുഃഖത്തിലാഴ്ന്നില്ല; ശിവനിൽ ശരണം പ്രാപിച്ച് ധൈര്യസ്ഥൈര്യം നേടി.

Verse 30

पार्थिवांश्च गृहीत्वा सा पूर्ववत्स्वस्थमानसा । शंभोर्नामान्युच्चरंती जगाम सरसस्तटे

അവൾ പാർത്ഥിവ (ലിംഗങ്ങൾ) കൈയിൽ എടുത്ത്, മുൻപുപോലെ ശാന്തസ്ഥിരമായ മനസ്സോടെ, ശംഭുവിന്റെ നാമങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട് സരസ്സിന്റെ തീരത്തേക്ക് പോയി.

Verse 31

क्षिप्त्वा च पार्थिवांस्तत्र परावर्त्तत सा यदा । तदा पुत्रस्तडागस्थो दृश्यते स्म तटे तया

അവിടെ പാർത്ഥിവ അർപ്പണങ്ങൾ എറിഞ്ഞിട്ട് അവൾ തിരിഞ്ഞപ്പോൾ, കുളത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന തന്റെ പുത്രൻ കരയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതായി അവൾ കണ്ടു.

Verse 32

पुत्र उवाच । मातरेहि मिलिष्यामि मृतोऽहं जीवितोऽधुना । तव पुण्यप्रभावाद्धि कृपया शंकरस्य वै

പുത്രൻ പറഞ്ഞു—അമ്മേ, ഞാൻ തീർച്ചയായും നിന്നെ കാണും. ഞാൻ മരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും ഇപ്പോൾ ജീവിക്കുന്നു—നിന്റെ പുണ്യപ്രഭാവത്താലും, സത്യമായി ശങ്കരന്റെ കരുണാകൃപയാലും.

Verse 33

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसहितायां धुश्मेशज्योतिर्लिंगोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ നാലാം വിഭാഗമായ കോടിരുദ്രസംഹിതയിൽ “ധുശ്മേശ ജ്യോതിര്ലിംഗത്തിന്റെ ഉദ്ഭവമാഹാത്മ്യവർണ്ണനം” എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.

Verse 34

एतस्मिन्समये तत्र स्वाविरासीच्छिवो द्रुतम् । ज्योतिरूपो महेशश्च संतुष्टः प्रत्युवाच ह

അന്നേ നിമിഷം അവിടെ ശിവൻ വേഗത്തിൽ സ്വയം പ്രത്യക്ഷനായി. ജ്യോതിരൂപനായ മഹേശ്വരൻ പ്രസന്നനായി മറുപടിയായി അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 35

शिव उवाच । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि दुष्टया मारितो ह्ययम् । एनां च मारयिष्यामि त्रिशूलेन वरानने

ശിവൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്; വരം പറയുക. ഇവൻ ആ ദുഷ്ടസ്ത്രീയാൽ തന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഹേ സുന്ദരമുഖീ, അവളെയും ഞാൻ ത്രിശൂലത്തോടെ വധിക്കും.”

Verse 36

सूत उवाच । पुरा तदा वरं वव्रे सुप्रणम्य शिवं नता । रक्षणीया त्वया नाथ सुदेहेयं स्वसा मम

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് അവൾ അപ്പോൾ ഒരു വരം അപേക്ഷിച്ചു. ശിവനോട് ആഴത്തിൽ നമസ്കരിച്ചു ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത്—“ഹേ നാഥാ, എന്റെ സഹോദരി സുദേഹയെ നിങ്ങൾ കാത്തരുളണം” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 37

शिव उवाच । अपकारः कृतस्तस्यामुपकारः कथं त्वया । क्रियते हननीया च सुदेहा दुष्टकारिणी

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“അവൾ നിന്നോട് അപകാരം ചെയ്തു; എങ്കിൽ നീ അവൾക്ക് എങ്ങനെ ഉപകാരം ചെയ്യുന്നു? ദുഷ്കർമ്മിണിയായ സുദേഹ വധയോഗ്യയാകുന്നു.”

Verse 38

घुश्मोवाच । तव दर्शनमात्रेण पातकं नैव तिष्ठति । इदानीं त्वां च वै दृष्ट्वा तत्पापं भस्मतां व्रजेत्

ഘുഷ്മ പറഞ്ഞു—“അങ്ങയുടെ ദർശനമാത്രത്തിൽ പാപം നിലനിൽക്കുകയില്ല. ഇപ്പോൾ അങ്ങയെ കണ്ടതോടെ ആ പാപം ഭസ്മമായി മാറും.”

Verse 39

अपकारेषु यश्चैव ह्युपकारं करोति च । तस्य दर्शनमात्रेण पापं दूरतरं व्रजेत्

അപകാരം ചെയ്യുന്നവരോടും ഉപകാരം ചെയ്യുന്നവനെ ദർശിച്ചാൽ മാത്രം പാപം വളരെ ദൂരത്തേക്ക് മാറിപ്പോകും.

Verse 40

इति श्रुतं मया देव भगवद्वाक्यमद्भुतम् । तस्माच्चैवं कृतं येन क्रियतां च सदाशिव

ഹേ ദേവാ! ഭഗവാന്റെ അത്ഭുതവാക്യം ഞാൻ ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് ശ്രവിച്ചത്. അതിനാൽ, ഹേ സദാശിവാ! നിങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചതുപോലെ അത് യഥാവിധി നടപ്പാകട്ടെ.

Verse 41

सूत उवाच । इत्युक्तस्तु तया तत्र प्रसन्नोऽत्यभवत्पुनः । महेश्वरः कृपासिंधुः समूचे भक्तवत्सलः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവൾ അവിടെ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തപ്പോൾ മഹേശ്വരൻ വീണ്ടും അത്യന്തം പ്രസന്നനായി; അവൻ കരുണാസമുദ്രൻ, സത്യമായും ഭക്തവത്സലൻ.

Verse 42

शिव उवाच । अन्यद्वरं ब्रूहि घुश्मे ददामि च हितं तव । त्वद्भक्त्या सुप्रसन्नोऽस्मि निर्विकारस्वभावतः

ശിവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഘുഷ്മാ! മറ്റൊരു വരം പറയുക; നിനക്കു യഥാർത്ഥത്തിൽ ഹിതമായതുതന്നെ ഞാൻ നൽകും. നിന്റെ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നൻ; എന്റെ സ്വഭാവം നിർവികാരമാണ്.

Verse 43

सूत उवाच । सोवाच तद्वचश्श्रुत्वा यदि देयो वरस्त्वया । लोकानां चैव रक्षार्थमत्र स्थेयं मदाख्यया

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം അവൻ പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾ വരം നൽകുന്നുവെങ്കിൽ, ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി ഇവിടെ എന്റെ നാമത്തോടെ വസിക്കണം.”

Verse 44

तदोवाच शिवस्तत्र सुप्रसन्नो महेश्वरः । स्थास्येऽत्र तव नाम्नाहं घुश्मेशाख्यस्सुखप्रदः

അപ്പോൾ പരമപ്രസന്നനായ മഹേശ്വരൻ ശിവൻ അവിടെ അരുളിച്ചെയ്തു— “ഇവിടെയേ ഞാൻ നിന്റെ നാമം ധരിച്ചു ‘ഘുഷ്മേശ’ എന്ന പേരിൽ വസിച്ച്, സുഖവും ശിവകല്യാണവും പ്രസാദിക്കും।”

Verse 45

घुश्मेशाख्यं सुप्रसिद्धं लिंगं मे जायतां शुभम् । इदं सरस्तु लिंगानामालयं जायतां सदा

എന്റെ ഈ ശുഭലിംഗം ‘ഘുഷ്മേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ സുപ്രസിദ്ധമാകട്ടെ. ഈ സരോവരം എന്നും ലിംഗങ്ങളുടെ പുണ്യ ആലയവും വാസസ്ഥാനവും ആയിരിക്കട്ടെ.

Verse 46

तस्माच्छिवालयं नाम प्रसिद्धं भुवनत्रये । सर्वकामप्रदं ह्येतद्दर्शनात्स्यात्सदा सरः

അതുകൊണ്ട് ‘ശിവാലയം’ എന്ന ഈ പുണ്യസ്ഥലം ത്രിലോകത്തിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇത് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു; ഇതിനെ ദർശിക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടു തന്നെ ഈ സരോവരം എന്നും മംഗളം പകരുന്നു.

Verse 47

तव वंशे शतं चैकं पुरुषावधि सुव्रते । ईदृशाः पुत्रकाः श्रेष्ठा भविष्यंति न संशयः

ഹേ സുവ്രതേ! നിന്റെ വംശത്തിൽ തുടർച്ചയായി നൂറ്റൊന്ന് പുരുഷന്മാർ ഉണ്ടാകും. ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്രേഷ്ഠഗുണമുള്ള പുത്രന്മാർ തീർച്ചയായും ജനിക്കും—സംശയമില്ല.

Verse 48

सुस्त्रीकास्सुधनाश्चैव स्वायुष्याश्च विचक्षणाः । विद्यावंतो ह्युदाराश्च भुक्तिमुक्तिफलाप्तये

അവർക്ക് സദ്ഗുണസമ്പന്നയായ ഭാര്യയും ധനസമ്പത്തും ദീർഘായുസ്സും വിവേകവും ലഭിക്കും. വിദ്യാവാന്മാരും ഉദാരന്മാരുമായി ഭുക്തിയും മുക്തിയും—ഇരുവിധ ഫലങ്ങളും പ്രാപിക്കും.

Verse 49

शतमेकोत्तरं चैव भविष्यंति गुणाधिकाः । ईदृशो वंशविस्तारो भविष्यति सुशोभनः

നിശ്ചയമായും നൂറൊന്ന് സന്തതികൾ ഉണ്ടാകും; അവർ ഉന്നത ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നരായിരിക്കും. ഇങ്ങനെ വംശവിസ്താരം അത്യന്തം ശോഭനവും കീർത്തിമാനുമായിരിക്കും.

Verse 50

सूत उवाच । इत्युक्त्वा च शिवस्तत्र लिंगरूपोऽभवत्तदा । घुश्मेशो नाम विख्यातः सरश्चैव शिवालयम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ശിവൻ അവിടെ ലിംഗരൂപമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ‘ഘുഷ്മേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധനായി; ആ തടാകവും ‘ശിവാലയം’ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായി.

Verse 51

सुधर्मा स च घुश्मा च सुदेहा च समागताः । प्रदक्षिणं शिवस्याशु शतमेकोत्तरं दधुः

അപ്പോൾ സുധർമാ, ഘുഷ്മാ, സുദേഹാ എന്നിവർ ഒന്നിച്ചു കൂടി, ഉടൻ ഭക്തിഭാവത്തോടെ ഭഗവാൻ ശിവനെ നൂറൊന്ന് പ്രദക്ഷിണ ചെയ്തു.

Verse 52

पूजां कृत्वा महेशस्य मिलित्वा च परस्परम् । हित्वा चांतर्मलं तत्र लेभिरे परमं सुखम्

മഹേശനെ പൂജിച്ച് പരസ്പരം സൗഹൃദത്തോടെ ഒന്നിച്ചുകൂടി, അവിടെത്തന്നെ അന്തർമലം ഉപേക്ഷിച്ച് പരമസുഖം പ്രാപിച്ചു।

Verse 53

पुत्रं दृष्ट्वा सुदेहा सा जीवितं लज्जिताभवत् । तौ क्षमाप्याचरद्विप्रा निजपापापहं व्रतम्

മകനെ കണ്ടപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീ സുദേഹാ തന്റെ ജീവിതം തന്നെയെക്കുറിച്ച് ലജ്ജിച്ചു. ആ ഇരുവരോടും ക്ഷമ ചോദിച്ച്, സ്വന്തം പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന വ്രതം അവൾ ആചരിച്ചു।

Verse 54

घुश्मेशाख्यमिदं लिंगमित्थं जातं मुनीश्वराः । तं दृष्ट्वा पूजयित्वा हि सुखं संवर्द्धते सदा

മുനീശ്വരന്മാരേ, ഇങ്ങനെ ഈ ലിംഗം ‘ഘുഷ്മേശ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായി. ഇതിനെ ദർശിച്ച് പൂജിച്ചാൽ സദാ സുഖവും ക്ഷേമവും വർധിക്കുന്നു।

Verse 55

इति वश्च समाख्याता ज्योतिर्लिंगावली मया । द्वादशप्रमिता सर्वकामदा भुक्ति मुक्तिदा

ഇങ്ങനെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് ജ്യോതിര്ലിംഗങ്ങളുടെ പുണ്യപരമ്പര വിവരിച്ചു—അത് പന്ത്രണ്ടെണ്ണം; അത് സകല സദ്ഇച്ഛകളും നിറവേറ്റി ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുന്നു।

Verse 56

एतज्ज्योतिर्लिंगकथां यः पठेच्छृणुयादपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

ഈ ജ്യോതിര്ലിംഗകഥ ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്യുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനായി, പരമപതി ശിവന്റെ കൃപയാൽ ഭുക്തിയും മുക്തിയും രണ്ടും പ്രാപിക്കുന്നു।