Sarga 58

Verse 1

ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः।हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम्।।।।

പിന്നീട് മഹേന്ദ്രപർവതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ, മഹാബലശാലികളായ വാനരവീരർ—ഹനുമാനെ മുൻപാക്കി—പരമമായ ആനന്ദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 2

तं ततः प्रीतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम्।जाम्बवान्कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम्।।।।

അപ്പോൾ പ്രീതിയിൽ ആഹ്ലാദിച്ച ജാംബവാൻ, സ്നേഹത്തോടെ മഹാകപിയായ അനിലാത്മജ ഹനുമാനോട് സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ്ണ വൃത്താന്തം ചോദിച്ചു.

Verse 3

कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते।तस्यां वा स कथंवृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः।।।।

ദേവി സീതയെ നീ എങ്ങനെ കണ്ടു? അവൾ അവിടെ എങ്ങനെ കഴിയുന്നു? ക്രൂരകർമ്മിയായ ദശാനനൻ രാവണൻ അവളോടു എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു? സംഭവിച്ചതെല്ലാം പറയുക.

Verse 4

तत्त्वतस्सर्वमेतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे।श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम्।।।।

‘ഹേ മഹാകപേ! സംഭവിച്ചതെല്ലാം സത്യമായി, സമഗ്രമായി ഞങ്ങളോട് പറയുക. കാര്യം കേട്ട ശേഷം ഞങ്ങൾ വീണ്ടും ആലോചിച്ച് യുക്തമായ നടപടിയെ നിശ്ചയിക്കും.’

Verse 5

यश्चार्थस्तत्त्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान्।रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान्व्याकरोतु नः।।।।

ഞങ്ങൾ മടങ്ങിവരുമ്പോൾ, ആത്മസംയമനമുള്ള വിവേകിയായ ഭവാൻ അവിടെ എന്താണ് അറിയിക്കേണ്ടത്, എന്താണ് ഗൂഢമായി കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ടത്—അതു ഞങ്ങൾക്ക് വ്യക്തമായി വിശദീകരിക്കണമേ.

Verse 6

स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः।प्रणम्य शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत।।।।

അവൻ ഇങ്ങനെ നിയുക്തനായ ശേഷം, ആനന്ദത്തിൽ രോമാഞ്ചിതനായ ശരീരത്തോടെ ആ വാനരൻ ദേവി സീതയ്ക്കു ശിരസാ പ്രണമിച്ച് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 7

प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात्खामाप्लुतः।उदधेर्दक्षिणं पारं काङ्क्षमाण स्समाहितः।।।।

നിങ്ങൾ നേരിൽ തന്നേ കണ്ടതാണ്: മഹേന്ദ്രപർവതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടി, ഏകാഗ്രനും സംയമിതനുമായി, സമുദ്രത്തിന്റെ തെക്കൻ തീരം എത്തുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 8

गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत्।काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम्।।।।

ഞാൻ മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ ഭയങ്കരമായൊരു കാര്യം—വിഘ്നത്തിന്റെ രൂപംപോലെ—എന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അത്യന്തം മനോഹരമായ ദിവ്യ സ്വർണശിഖരം ഞാൻ കണ്ടു.

Verse 9

स्थितं पन्धानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम्।उपसङ्गम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम्।।।।कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्योऽयं मयेति च।

എന്റെ പാത തടഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ പർവ്വതം ഒരു വിഘ്നമായി നിലകൊണ്ടതായി ഞാൻ കരുതി। ആ ദിവ്യമായ, സ്വർണ്ണമയമായ പർവ്വതശ്രേഷ്ഠത്തോട് അടുത്തുചെന്നു, ഞാൻ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ചു: “ഇതിനെ ഞാൻ ഭേദിച്ചു കടക്കണം।”

Verse 10

प्रहतं च मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः।।।।शिखरं सूर्यसङ्काशं व्यशीर्यत सहस्रधा।

എന്റെ വാലാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ആ മഹാഗിരിയുടെ സൂര്യസദൃശമായ ദീപ്തശിഖരം ആയിരം ഖണ്ഡങ്ങളായി ചിതറിപ്പോയി.

Verse 11

व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः।।।पुत्त्रेति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन्निव।

അവന്റെ ദൃഢനിശ്ചയവും ശ്രമവും അറിഞ്ഞ് ആ മഹാപർവ്വതം ‘പുത്രാ’ എന്നു വിളിച്ച് മധുരവാണിയിൽ സംസാരിച്ചു; ഹൃദയം ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 12

पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः।।।।मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ।

എന്നെയും നീ പിതൃവ്യനുപോലെ അറിയുക—മാതരിശ്വൻ (വായുദേവൻ) എന്നവന്റെ സുഹൃത്ത്. ഞാൻ ‘മൈനാകൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധൻ; മഹാസമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 13

पक्षवन्तः पुरा पुत्त्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः।।।।छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः।

മകനേ, പുരാതനകാലത്ത് ശ്രേഷ്ഠമായ പർവ്വതങ്ങൾക്ക് ചിറകുകളുണ്ടായിരുന്നു; ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിച്ച് അവർ ഭൂമിയിലുടനീളം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചുറ്റി നടന്ന് സർവ്വത്ര ഉപദ്രവം വരുത്തി.

Verse 14

श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः।।।।चिच्छेद भगवान् पक्षान्वज्रेणैषां सहस्रशः।

പർവ്വതങ്ങളുടെ ചെയ്തികൾ കേട്ടപ്പോൾ, പാകശാസനനായ ദേവ മഹേന്ദ്രൻ ഭഗവാൻ തന്റെ വജ്രംകൊണ്ട് അവരുടെ ചിറകുകൾ ആയിരങ്ങളായി വെട്ടിമാറ്റി.

Verse 15

अहं तु मोक्षितस्तस्मात्तव पित्रा महात्मना।।।।मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तोऽस्मि महार्णवे।

എന്നാൽ ആ ഭീഷണിയിൽ നിന്ന് നിങ്ങളുടെ മഹാത്മാവായ പിതാവ് മാർുതൻ (പവനദേവൻ) എന്നെ രക്ഷിച്ചു. പിന്നെ, വത്സാ, എന്നെ വിശാലമായ മഹാസമുദ്രത്തിലേക്ക് എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞു.

Verse 16

रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यमरिन्दम।।।।रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः।

ഹേ അരിന്ദമാ! രാമന്റെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ സഹായവും സേവയും നിർവ്വഹിക്കേണ്ടതുണ്ട്; കാരണം രാമൻ ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹേന്ദ്രസമമായ വീര്യവാനുമാണ്.

Verse 17

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः।।।।कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम।तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना।।।।

ആ മഹാത്മാവായ മൈനാകന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട ശേഷം, ഞാൻ പർവതത്തോട് എന്റെ ദൗത്യം അറിയിച്ചു, മുന്നോട്ട് പോകുവാനുള്ള ദൃഢനിശ്ചയവും അറിയിച്ചു; ആ മഹാത്മ മൈനാകൻ എനിക്ക് അനുമതി നൽകി.

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः।।5.58.17।।कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम।तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना।।5.58.18।।

മഹാത്മാവായ മൈനാകന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച ശേഷം, ഞാൻ ഗിരിരാജനോട് എന്റെ ദൗത്യവും മുന്നോട്ട് പോകാനുള്ള ദൃഢനിശ്ചയവും അറിയിച്ചു; അപ്പോൾ മഹാത്മ മൈനാകൻ എനിക്ക് അനുവാദം നൽകി വിടയാക്കി.

Verse 19

स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता।शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ।।।।

അപ്പോൾ ആ ശൈലരാജൻ മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു വീണ്ടും അന്തർധാനം ചെയ്തു; മഹാശൈലം തന്റെ പർവ്വതദേഹത്തോടുകൂടി മഹാസമുദ്രത്തിൽ മറഞ്ഞുകിടന്നു.

Verse 20

उत्तमं जवमास्थाय शेषं पन्थानमास्थितः।ततोऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यागमं पथि।।।।

പിന്നീട് ഉത്തമമായ വേഗം കൈക്കൊണ്ട്, വഴിയിലെ ശേഷിച്ച ഭാഗം പിടിച്ചു, ഞാൻ ദീർഘകാലം പഥത്തിൽ വേഗത്തോടെ മുന്നേറി.

Verse 21

ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम्।समुद्रमध्ये सा देवी वचनं मामभाषत।।।।

പിന്നീട് ഞാൻ സമുദ്രമദ്ധ്യേ നാഗമാതാവായ ദേവി സുരസയെ കണ്ടു; ആ ദേവി എന്നോടു ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 22

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम।अतस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे।।।।

ഹേ ഹരിശ്രേഷ്ഠാ! അമരന്മാർ നിന്നെ എന്റെ ഭക്ഷ്യമായി നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ ഭക്ഷിക്കും—ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം നീ എനിക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ടവനാകുന്നു.

Verse 23

एवमुक्त स्सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः।विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम्।।।।

സുരസാ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു നിന്നു; മുഖവർണ്ണം മങ്ങി, ഞാൻ ഈ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 24

रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परन्तपः।।।।

ദശരഥപുത്രനായ ശ്രീമാൻ രാമൻ, പരന്തപൻ, സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടും സീതയോടും കൂടി ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 25

तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना।तस्या स्सङ्काशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।।।।

അവന്റെ ഭാര്യ സീതയെ ദുഷ്ടാത്മാവായ രാവണൻ അപഹരിച്ചു; രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ ദൂതനായി അവളെ കാണാൻ പോകുന്നു.

Verse 26

कर्तुमर्हसि रामस्य साहाय्यं विषये सती।अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।।।।आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते।

നീ രാമന്റെ അധികാരപരിധിയിൽ വസിക്കുന്നവളാകയാൽ രാമകാര്യത്തിന് സഹായം ചെയ്യുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്. അല്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ മൈഥിലിയെ കണ്ടു, അക്ലിഷ്ടകാരിയായ രാമനോട് വാർത്ത അറിയിച്ച്, പിന്നെ മടങ്ങി വന്ന് നിന്റെ വായിൽ പ്രവേശിക്കും—ഇത് സത്യമെന്നു ഞാൻ നിന്നോട് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു.

Verse 27

एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी।5.58.27।।अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम।

എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുവാൻ കഴിവുള്ള സുരസാ പറഞ്ഞു: “എന്റെ വരദാനപ്രകാരം ആരും എന്നെ കടന്നുപോകുവാൻ കഴിയില്ല.”

Verse 28

एवमुक्तस्सुरसया दशयोजनमायतः।।।।ततोर्थगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु।

സുരസാ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പത്ത് യോജന നീളമുള്ള ഞാൻ, എന്റെ ലക്ഷ്യത്തിന് അനുയോജ്യമായി ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ കൂടുതൽ വ്യാപിച്ചു.

Verse 29

मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं च मुखं तया।।।।तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः।तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।।।।

എന്റെ അളവിനൊത്തവിധം അവൾ തന്റെ വായ് വിശാലമായി തുറന്നു.

Verse 30

मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं च मुखं तया।।5.58.29।।तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः।तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।।5.58.30।।

അവളുടെ വായ് ഇങ്ങനെ വിശാലമായി തുറന്നിരിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ ശരീരം ചെറുതാക്കി; അതേ നിമിഷം വീണ്ടും അങ്ങുഷ്ഠമാത്രനായി മാറി.

Verse 31

अभिपत्याशु तद्वक्त्रं निर्गतोऽहं ततः क्षणात्।अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः।।।।

ഞാൻ അതിവേഗം അവളുടെ വായിലേക്കു ചാടിക്കയറി, ക്ഷണമാത്രത്തിൽ തന്നെ പുറത്തുവന്നു. തുടർന്ന് ദേവി സുരസാ സ്വന്തം സ്വരൂപം ധരിച്ചു, വീണ്ടും എന്നോടു സംസാരിച്ചു.

Verse 32

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना।।।।सुखी भव महाबाहो प्रीताऽस्मि तव वानर।

ഹേ ഹരിശ്രേഷ്ഠാ, ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കായി, സൗമ്യനേ, നിർഭയമായി യഥാസുഖം പോകുക. മഹാത്മാവായ രാഘവനോടു വൈദേഹിയെ പുനർമിലിപ്പിക്കുക. ഹേ മഹാബാഹു വാനരാ, സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്ക—ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നയാണ്.

Verse 33

ततोऽहं साधु साध्विति सर्वभूतैः प्रशंसितः।।।।ततोऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतोऽहं गरुडो यथा।

അപ്പോൾ സർവ്വഭൂതങ്ങളും “സാധു! സാധു!” എന്നു പറഞ്ഞു എന്നെ പ്രശംസിച്ചു. തുടർന്ന് ഞാൻ ഗരുഡനെപ്പോലെ വിശാലമായ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടി പറന്നു.

Verse 34

छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन।।।।सोऽहं विहतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन्।न किञ्चित्तत्र पश्यामि येन मेऽपहृता गतिः।।।।

അപ്പോൾ എന്റെ നിഴൽ പിടിക്കപ്പെട്ടു; ഞാൻ ഒന്നും കാണാനായില്ല.

Verse 35

छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किंचन।।5.58.34।।सोऽहं विहतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन्।न किञ्चित्तत्र पश्यामि येन मेऽपहृता गतिः।।5.58.35।।

എന്റെ വേഗം തടയപ്പെട്ടു; ഞാൻ പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കിയെങ്കിലും, എന്റെ ഗതി ആരാണ് അപഹരിച്ചതെന്ന് അറിയാൻ കഴിയുന്ന ഒന്നും അവിടെ കണ്ടില്ല.

Verse 36

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना किन्नाम गगने मम।ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपं यत्र न दृश्यते।।5.58.36।।

അപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു ചിന്ത ഉദിച്ചു— ‘ആകാശത്തിൽ എനിക്കെന്തൊരു തടസ്സമാണ് ഉണ്ടായത്? അതിന്റെ രൂപം പോലും ദൃശ്യമല്ലല്ലോ.’

Verse 37

अधोभागेन मे दृष्टि श्शोचता पातिता मया।ततोऽद्राक्षमहं भीमां राक्षसीं सलिलेशयाम्।।।।

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് ദുഃഖത്തോടെ ഞാൻ ദൃഷ്ടി താഴോട്ടു തിരിച്ചു; അപ്പോൾ ജലത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഭയങ്കരിയായ ഒരു രാക്ഷസിയെ ഞാൻ കണ്ടു.

Verse 38

प्रहस्य च महानादमुक्तोऽहं भीमया तया।अवस्थितमसम्भ्रान्तमिदं वाक्यमशोभनम्।।।।

ആ ഭയങ്കരിയായവൾ പരിഹസിച്ച് മഹാനാദത്തോടെ എന്നെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു; ഞാൻ അചഞ്ചലനായി, ഭ്രമമില്ലാതെ നിന്നപ്പോൾ അവൾ അശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 39

क्वासि गन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः।भक्षः प्रीणय मे देहं चिरमाहारवर्जितम्।।।।

‘ഹേ മഹാകായനേ! നീ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? എന്റെ വിശപ്പിന് നീ ആഗ്രഹ്യമായ ഇരയാണ്. ദീർഘകാലം ആഹാരമില്ലാതെ കിടക്കുന്ന എന്റെ ഈ ദേഹത്തെ നീ ഭക്ഷണമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തുക.’

Verse 40

बाढमित्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णामहं ततः।अस्यप्रमाणादधिकं तस्याः कायमपूरयम्।।।।

അപ്പോൾ ഞാൻ അവളുടെ വാക്കിന് “ബാഢം—അങ്ങനെ തന്നേ” എന്നു മറുപടി നൽകി; പിന്നെ അവൾ അളക്കാനാകുന്നതിലും അധികമായി എന്റെ ദേഹം വിപുലമാക്കി.

Verse 41

तस्याश्चास्यं महद्भीमं वर्धते मम भक्षणे।न च मां साधु बुबुधे मम वा विकृतं कृतम्।।।।

എന്നെ ഭക്ഷിക്കാനായി അവളുടെ മഹത്തും ഭീകരവുമായ വായ് തുടർച്ചയായി വീർപ്പിച്ചു വളർന്നു; എങ്കിലും ഞാൻ സ്വേച്ഛയാൽ സ്വീകരിച്ച വികൃതവും ഭയാനകവുമായ രൂപം അവൾ ശരിയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.

Verse 42

ततोऽहं विपुलं रूपं संक्षिप्य निमिषान्तरात्।तस्या हृदयमादाय प्रपतामि नभ:स्थलम्।।।।

പിന്നീട് കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന ഇടവേളയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഞാൻ എന്റെ വിശാലരൂപം ചുരുക്കി; അവളുടെ ഹൃദയം പിഴുതെടുത്തു ആകാശമണ്ഡലത്തിലേക്ക് ചാടി ഉയർന്നു.

Verse 43

सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि।मया पर्वतसङ्काशा निकृत्तहृदया सती।।।।

ഞാൻ ഹൃദയം പിഴുതെടുത്തതിനാൽ, പർവ്വതസമാനമായ ആ ഭീകരി കൈകൾ ശിഥിലമാക്കി ഉപ്പുകടലിൽ വീണു.

Verse 44

शृणोमि खगतानां च सिद्धानां चारणैस्सह।राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हता।।।।

അപ്പോൾ ആകാശഗാമികളായ സിദ്ധന്മാരും ചാരണന്മാരും ചേർന്ന് പറയുന്നത് ഞാൻ കേട്ടു: “ഭീകരരാക്ഷസി സിംഹികയെ ഹനുമാൻ വേഗത്തിൽ വധിച്ചു.”

Verse 45

तां हत्वा पुनरेवाहं कृत्यमात्ययिकं स्मरन्।गत्वा चाह महध्वानं पश्यामि नगमण्डितम्।।।।दक्षिणं तीरमुदधेर्लङ्का यत्र च सा पुरी।

അവളെ വധിച്ച ശേഷം, അടിയന്തിരമായ കര്‍ത്തവ്യം ഓര്‍ത്തുകൊണ്ട് ഞാൻ വീണ്ടും പുറപ്പെട്ടു. ആ മഹായാത്ര ചെയ്ത്, പര്‍വ്വതങ്ങളാല്‍ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട സമുദ്രത്തിന്റെ തെക്കന്‍ തീരം—അവിടെ ലങ്കാപുരി നിലകൊള്ളുന്നതു—ഞാന്‍ ദര്‍ശിച്ചു.

Verse 46

अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरम्।।5.58.46।।प्रविष्टोऽहमविज्ञातो रक्षोभिर्भीमविक्रमैः।

സൂര്യന്‍ അസ്തമിച്ചപ്പോള്‍, രാക്ഷസരുടെ നിവാസമായ ആ നഗരത്തിലേക്ക് ഞാൻ ആരും അറിയാതെ പ്രവേശിച്ചു; ഭീകരവിക്രമമുള്ള രാക്ഷസന്മാർക്കും എന്നെ തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

Verse 47

तत्र प्रविशतश्चापि कल्पान्तघनसन्निभा।।5.58.47।।अट्टहासं विमुञ्चन्ती नारी काप्युत्थिता पुरः।

അവിടെ ഞാൻ പ്രവേശിക്കുമ്പോള്‍, കല്പാന്തത്തിലെ മേഘംപോലെ കറുത്ത ഒരു സ്ത്രീ പെട്ടെന്ന് എന്റെ മുന്നില്‍ എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു; അവള്‍ ഭയാനകമായ അട്ടഹാസം മുഴക്കി.

Verse 48

जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम्।।।।सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम्।प्रदोषकाले प्रविशं भीतयाऽहं तयोदितः।।।।

പിന്നീട്, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന മുടിയുള്ള അത്യന്തം ഭീകരയായ അവള്‍ എന്നെ കൊല്ലാന്‍ പാഞ്ഞുവന്നു. എന്റെ ഇടത് മുഷ്ടിപ്രഹാരത്തോടെ അവളെ പരാജയപ്പെടുത്തി; അവള്‍ ഭയം ഉണര്‍ത്താന്‍ ശ്രമിച്ചിട്ടും സന്ധ്യാസമയത്ത് ഞാൻ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 49

जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम्।।5.58.48।।सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम्।प्रदोषकाले प्रविशं भीतयाऽहं तयोदितः।।5.58.49।।

പിന്നീട്, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന മുടിയുള്ള അത്യന്തം ഭീകരയായ അവള്‍ എന്നെ കൊല്ലാന്‍ വന്നു. എന്റെ ഇടത് മുഷ്ടിപ്രഹാരത്തോടെ അവളെ പരാജയപ്പെടുത്തി; അവള്‍ ഭയം ഉയര്‍ത്താന്‍ ശ്രമിച്ചിട്ടും സന്ധ്യാസമയത്ത് ഞാൻ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 50

अहं लङ्कापुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते।यस्मात्तस्माद्विजेतासि सर्वरक्षांस्यशेषतः।।।।

ഹേ വീരാ! ഞാൻ ലങ്കാപുരിയുടെ അധിഷ്ഠാത്രി ദേവശക്തിയാണ്; നിന്റെ വിക്രമത്താൽ ഞാൻ വശപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ നീ ശേഷമില്ലാതെ എല്ലാ രാക്ഷസരെയും ജയിക്കും.

Verse 51

तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वन् जनकात्मजाम्।रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम्।।।।

അവിടെ രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച്, ഞാൻ മുഴുവൻ രാത്രി ജനകാത്മജയെ അന്വേഷിച്ചു; എങ്കിലും ആ സുമധ്യമയായ ദേവിയെ ഞാൻ കണ്ടില്ല.

Verse 52

तत स्सीतामपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने।शोकसागरमासाद्य न पारमुपलक्षये।।।।

പിന്നീട് രാവണന്റെ നിവാസത്തിൽ സീതയെ കണ്ടെത്താതിരുന്നതിനാൽ, ഞാൻ ശോകസാഗരത്തിൽ വീണു; അതിന്റെ അപ്പുറം—അവസാനം—എനിക്ക് ദൃശ്യമാകുന്നില്ലായിരുന്നു.

Verse 53

शोचता च मया दृष्टं प्राकारेण समावृतम्।काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनमुत्तमम्।।।।

ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കെ, പ്രാകാരത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും ദീർഘമായി നീണ്ട സ്വർണ്ണഭിത്തിയാൽ വേർതിരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഒരു ഉത്തമ ഗൃഹോദ്യാനം ഞാൻ കണ്ടു.

Verse 54

स प्राकारमवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम्।अशोकवनिकामध्ये शिंशुपापादपो महान्।।।।तमारुह्य च पश्यामि काञ्चनं कदलीवनम्।

ആ മതിൽ ചാടി കടന്ന് ഞാൻ പലവിധ വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞൊരു ഉപവനം കണ്ടു. അശോകവനികയുടെ നടുവിൽ മഹത്തായ ശിംശുപാ വൃക്ഷം നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അതിൽ കയറി ഞാൻ സ്വർണകാന്തിയോടെ തിളങ്ങുന്ന വാഴത്തോട്ടം ദർശിച്ചു.

Verse 55

अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम्।।।।श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्।तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम्।।।।शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम्।राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम्।।।।मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव।

ശിംശുപാ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് അകലെയല്ലാതെ ഞാൻ വരവർണിനിയായ സീതയെ കണ്ടു—ശ്യാമവർണ്ണ, കമലപത്രസമാന നേത്രങ്ങളുള്ളവൾ, ഉപവാസം മൂലം ക്ഷീണിച്ച മുഖം. ഒരേയൊരു വസ്ത്രം ധരിച്ച്, പൊടിയിൽ മലിനമായ മുടിയോടെ; ശോകസന്താപം കൊണ്ട് ദീനമായ അവയവങ്ങളോടെയെങ്കിലും ഭർത്താവിന്റെ ഹിതത്തിൽ അചഞ്ചലമായി നിലകൊണ്ടവൾ. അവളെ വികൃതരൂപികളായ ക്രൂര രാക്ഷസിമാർ ചുറ്റിനിന്നു—മാംസവും രക്തവും ഭോജിക്കുന്നവർ—വ്യാഘ്രിമാരുടെ ഇടയിൽ ഒരു മാൻപെൺകുട്ടിയെപ്പോലെ.

Verse 56

अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम्।।5.58.55।।श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्।तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम्।।5.58.56।।शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम्।राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम्।।5.58.57।।मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव।

ഞാൻ അവളെ കണ്ടു—ശ്യാമവർണ്ണ, കമലപത്രസമാന നേത്രങ്ങളുള്ളവൾ, ഉപവാസം മൂലം ക്ഷീണിച്ച മുഖം; ഒരേയൊരു വസ്ത്രം ധരിച്ച്, പൊടിയിൽ മലിനമായി ചുരുണ്ട മുടിയോടെ.

Verse 57

अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम्।।5.58.55।।श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम्।तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम्।।5.58.56।।शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम्।राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम्।।5.58.57।।मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव।

ശോകസന്താപം കൊണ്ട് ദീനമായ അവയവങ്ങളുള്ള സീത ഭർത്താവിന്റെ ഹിതത്തിൽ അചഞ്ചലമായി നിലകൊണ്ടു; വികൃതരൂപികളായ ക്രൂര, മാംസ-രക്തഭോജികളായ രാക്ഷസിമാർ അവളെ ചുറ്റിനിന്നു—വ്യാഘ്രിമാരുടെ ഇടയിൽ ഒരു മാൻപെൺകുട്ടിയെപ്പോലെ.

Verse 58

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।।5.58.58।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.58.59।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया।।5.58.60।।

രാക്ഷസിമാരുടെ നടുവിൽ അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഭീഷണിപ്പെടുത്തപ്പെടുകയായിരുന്നു; ഞാൻ അത് നിരീക്ഷിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 59

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।।5.58.58।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.58.59।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया।।5.58.60।।

ഒറ്റ വേണി ധരിച്ച്, ദീനയായി ഭർത്തൃചിന്തയിൽ മുഴുവനായി ലീനയായ അവൾ നിർവസ്ത്രമായ ഭൂമിയിലേയ്ക്ക് തന്നെ ശയിച്ചു; അവളുടെ ദേഹം വിവർണ്ണമായി—ഹിമാഗമത്തിൽ താമരപോലെ.

Verse 60

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः।।5.58.58।।एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा।भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे।।5.58.59।।रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया।कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया।।5.58.60।।

രാവണനോട് വഴങ്ങുമെന്ന പ്രതീക്ഷ ഉപേക്ഷിച്ച്, മരണത്തിന് നിശ്ചയം ചെയ്ത, മാൻകുഞ്ഞുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള ആ മഹിളയെ—എങ്ങനെയോ—ഞാൻ ഒടുവിൽ വേഗത്തിൽ കണ്ടെത്തി.

Verse 61

तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीं यशस्विनीम्।तत्रैव शिंशुपावृक्षे पश्यन्नहमवस्थितः।।।।

അങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിൽ യശസ്വിനിയായ രാമപത്നിയെ കണ്ടിട്ട്, ഞാൻ അവിടെയേ ശിംശുപാ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് നോക്കി നിന്നു.

Verse 62

ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम्।शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने।।।।

പിന്നീട് രാവണന്റെ നിവാസത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന്, കാഞ്ചിയും നൂപുരവും മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദത്തോടു ചേർന്ന, അത്യന്തം ഗംഭീരമായ ‘ഹലഹല’ നാദം ഞാൻ കേട്ടു.

Verse 63

ततोऽहं परमोद्विग्नः स्वं रूपं प्रत्यसंहरम्।अहं तु शिंशुपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः।।।।

അപ്പോൾ ഞാൻ അത്യന്തം ഭീതനായി എന്റെ രൂപം ചുരുക്കി; ശിംശുപാ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഘനമായ ഇലക്കൂട്ടത്തിൽ പക്ഷിയെപ്പോലെ ഒളിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 64

ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः।तं देशं समनुप्राप्ता यत्र सीताऽभवत् स्थिता।।।।

പിന്നീട് മഹാബലനായ രാവണൻ തന്റെ സ്ത്രീകളോടുകൂടെ, സീത താമസിച്ചിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി.

Verse 65

तं दृष्ट्वाथ वरारोहा सीता रक्षोगणेश्वरम्।सङ्कुच्योरूस्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च।।।।

രാക്ഷസഗണങ്ങളുടെ അധിപനായ രാവണനെ കണ്ടപ്പോൾ, സുന്ദരനിതംബയായ സീത ഭയത്തോടെ ചുരുങ്ങി; തുടകൾ ചേർത്ത് അമർത്തി, കൈകൾ മടക്കി തന്റെ പുഷ്ടമായ സ്തനങ്ങൾ മറച്ചു.

Verse 66

वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः।त्राणं किञ्चिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम्।।।।तामुवाच दशग्रीवस्सीतां परमदुःखिताम्।अवाक्चिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति।।।।

ഭീതിയാൽ വിറച്ച്, അത്യന്തം വ്യാകുലയായി, ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും നോക്കി, യാതൊരു അഭയവും കാണാതെ കുലുങ്ങുന്ന തപസ്വിനിയായ സീതയെ—പരമദുഃഖിതയായ അവളെ—അപ്പോൾ ദശഗ്രീവൻ രാവണൻ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. തല കുനിച്ച് അവൻ പറഞ്ഞു: “എന്നിൽ ആശ്രയം വെക്കുക; എന്നെ മാനിക്കുക.”

Verse 67

वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः।त्राणं किञ्चिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम्।।5.58.66।।तामुवाच दशग्रीवस्सीतां परमदुःखिताम्।अवाक्चिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति।।5.58.67।।

ഭീതിയാൽ വിറച്ച്, അത്യന്തം വ്യാകുലയായി, ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും നോക്കി, യാതൊരു അഭയവും കാണാതെ കുലുങ്ങുന്ന തപസ്വിനിയായ സീതയെ—പരമദുഃഖിതയായ അവളെ—അപ്പോൾ ദശഗ്രീവൻ രാവണൻ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. തല കുനിച്ച് അവൻ പറഞ്ഞു: “എന്നിൽ ആശ്രയം വെക്കുക; എന്നെ മാനിക്കുക.”

Verse 68

यदि चेत्त्वं तु दर्पान्मां नाभिनन्दसि गर्विते।द्वौ मासावन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव।।।।

ഹേ ഗർവിതേ! നീ അഹങ്കാരത്താൽ എന്നെ സ്വീകരിക്കാതിരുന്നാൽ, ഹേ സീതേ, രണ്ടു മാസത്തിനകം ഞാൻ നിന്റെ രക്തം കാണും.

Verse 69

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः।उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनमुत्तमम्।।।।

ദുരാത്മാവായ രാവണന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പരമക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ച സീത ഉചിതവും ഉത്തമവും ആയ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 70

राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः।इक्ष्वाकुकुलनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च।।।।अवाच्यं वदतो जिह्वा कथं न पतिता तव।

ഹേ രാക്ഷസാധമാ! ഞാൻ അമിതതേജസ്സുള്ള ശ്രീരാമന്റെ ഭാര്യയും, ഇക്ഷ്വാകുകുലനാഥനായ ദശരഥന്റെ മരുമകളും ആകുന്നു. പറയരുതാത്തത് പറയുമ്പോൾ നിന്റെ നാവ് എങ്ങനെ വീണുപോയില്ല?

Verse 71

किञ्चिद्वीर्यं तवानार्य यो मां भर्तुरसन्निधौ।।।।अपहृत्याऽऽगतः पाप ते नादृष्टो महात्मना।

ഹേ അനാര്യ പാപിയേ! ഭർത്താവ് സമീപമില്ലാത്തപ്പോൾ എന്നെ അപഹരിച്ചു നീ വന്നത്—അതിൽ നിനക്കൊരുവീര്യവും ഇല്ല; മഹാത്മാവായ രാമന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽപോലും നീ പെടാതെ പോയി.

Verse 72

न त्वं रामस्य सदृशो दास्येऽप्यस्य न युज्यसे।।।।यज्ञीय स्सत्यवादी च रणश्लाघी च राघवः।

നീ രാമനോടു സമനല്ല; അവന്റെ ദാസ്യത്തിനും നീ യോഗ്യനല്ല. രാഘവൻ യജ്ഞാർഹൻ, സത്യവാദി, യുദ്ധത്തിൽ വീര്യപ്രശസ്തൻ.

Verse 73

जानक्या परुषं वाक्यमेवमुक्तो दशाननः।।।।जज्वाल सहसा कोपाच्चितास्थ इव पावकः।

ജാനകിയുടെ കടുത്ത വാക്കുകൾ കേട്ട ദശാനനൻ രാവണൻ പെട്ടെന്നു കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ചു—ചിതയിൽ കത്തുന്ന അഗ്നിപോലെ.

Verse 74

विवृत्य नयने क्रूरे मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम्।।।।मैथिलीं हन्तुमारब्ध: स्त्रीभिर्हाहाकृतं तदा।

ക്രൂരനേത്രങ്ങൾ വിസ്തരിച്ചു വലങ്കൈ മുഷ്ടി ഉയർത്തി രാവണൻ മൈഥിലിയെ അടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി; അപ്പോൾ അവിടെയുള്ള സ്ത്രീകൾ ‘ഹാ! ഹാ!’ എന്നു നിലവിളിച്ചു.

Verse 75

स्त्रीणां मध्यात्समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः।।।।वरा मन्दोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः।

അപ്പോൾ സ്ത്രീകളുടെ നടുവിൽ നിന്നുയർന്ന്, ദുഷ്ടബുദ്ധിയായ അവന്റെ ഭാര്യ—വരയായ മന്ദോദരി—മുന്നോട്ട് വന്ന് അവനെ തടഞ്ഞു.

Verse 76

उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः।।।।सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रमः।

കാമവ്യഥയിൽ പീഡിതനായ അവനോടു മന്ദോദരി മധുരവാണിയിൽ പറഞ്ഞു: ‘മഹേന്ദ്രസമവിക്രമനേ, നിനക്ക് സീതയാൽ എന്ത് ആവശ്യം?’

Verse 77

देवगन्धर्वकन्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च।।।।सार्धं प्रभो रमस्वेह सीतया किं करिष्यसि।

പ്രഭോ! ദേവഗന്ധർവകന്യകളോടും യക്ഷകന്യകളോടും കൂടി ഇവിടെ രമിക്കൂ; സീതയുമായി നിനക്കെന്ത് കാര്യം?

Verse 78

ततस्ताभिस्समेताभिर्नारीभिस्स महाबलः।।।।प्रसाद्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः।

അപ്പോൾ ആ സ്ത്രീകൾ ഒന്നിച്ചുകൂടി മഹാബലനായ നിശാചരനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, അവനെ പെട്ടെന്ന് തന്നെ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

Verse 79

याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः।।5.58.79।।सीतां निर्भर्त्सयामासुर्वाक्यैः क्रूरैस्सुदारुणैः।

ദശഗ്രീവനായ രാവണൻ പോയതോടെ, വികൃതമുഖങ്ങളായ രാക്ഷസിമാർ ക്രൂരവും അതിഭീകരവുമായ വാക്കുകളാൽ സീതയെ ഭർത്സിച്ചു പീഡിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 80

तृणवद्भाषितं तासां गणयामास जानकी।।।।गर्जितं च तदा तासां सीतां प्राप्य निरर्थकम्।

ജാനകി അവരുടെ വാക്കുകളെ പുല്ലുതുമ്പുപോലെ അവഗണിച്ചു; സീതയെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുഴക്കിയ അവരുടെ ഗർജ്ജനവും അപ്പോൾ ഫലശൂന്യമായി.

Verse 81

वृथागर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः।।।।रावणाय शशंसुस्ताः सीताध्यवसितं महत्।

വൃഥാ ഗർജ്ജിച്ച് നിഷ്ഫലരായ മാംസഭോജിനിയായ രാക്ഷസിമാർ, സീതയുടെ മഹത്തായ നിശ്ചയദൃഢതയെ രാവണനോട് ചെന്നു അറിയിച്ചു.

Verse 82

ततस्तास्सहितास्सर्वा निहताशा निरुद्यमाः।।।।परिक्षिप्य समन्तात्तां निद्रावशमुपागताः।

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു—ആശകൾ തകർന്നു, ശ്രമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്—അവളെ ചുറ്റും വളഞ്ഞുകിടന്ന് നിദ്രയുടെ അധീനരായി വീണു.

Verse 83

तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता।।5.58.83।।विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता।

ആ രാക്ഷസീ സ്ത്രീകൾ ഉറങ്ങിപ്പോയപ്പോൾ, ഭർത്താവിന്റെ ഹിതത്തിൽ നിരതയായ സീതാദേവി കരുണയായി വിലപിച്ചു; ദീനയായി, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി തുടർച്ചയായി ശോകിച്ചു.

Verse 84

तासां मध्यात्समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत्।।।।आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति।जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च।।।।

അവരുടെ നടുവിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ത്രിജട പറഞ്ഞു: “നിങ്ങൾക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ ഉടൻ എന്നെ തന്നെ തിന്നുക; സീതാദേവി നശിക്കുകയില്ല. അവൾ ജനകന്റെ സദ്ഗുണവതിയായ പുത്രിയും ദശരഥന്റെ മരുമകളുമാണ്.”

Verse 85

तासां मध्यात्समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत्।।5.58.84।।आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति।जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च।।5.58.85।।

വീണ്ടും അവരുടെ നടുവിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ത്രിജട പ്രഖ്യാപിച്ചു: “നിങ്ങൾക്കിഷ്ടമെങ്കിൽ ഉടൻ എന്നെ തന്നെ തിന്നുക; സീതാദേവി നശിക്കുകയില്ല. അവൾ ജനകന്റെ സദ്ഗുണവതിയായ പുത്രിയും ദശരഥന്റെ മരുമകളുമാണ്.”

Verse 86

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः।रक्षसां च विनाशाय भर्तुरस्या जयाय च।।।।

ഇന്ന് ഞാൻ ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടു—ഭയാനകവും രോമാഞ്ചജനകവും—രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശവും അവളുടെ ഭർത്താവിന്റെ ജയവും സൂചിപ്പിക്കുന്നതു।

Verse 87

अलमस्मात्परित्रातुं राघवाद्राक्षसीगणम्।अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते।।।।

രാഘവനിൽ നിന്ന് രാക്ഷസീകുലത്തെ രക്ഷിക്കാൻ, വൈദേഹിയോട് കരുണയ്ക്കായി അപേക്ഷിക്കുന്നതു മതി—എനിക്കു ശരിയെന്നു തോന്നുന്നതും അതുതന്നെ।

Verse 88

यस्या ह्येवंविधस्स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते।सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता सुखमाप्नोत्यनुत्तमम्।।।।प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा।

ദുഃഖിതയായ ഒരുത്തിക്ക് ഇത്തരമൊരു സ്വപ്നം ദർശിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവൾ പലവിധ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതയായി അനുത്തമസുഖം പ്രാപിക്കുന്നു। ജനകാത്മജയായ മൈഥിലി പ്രണാമത്തോടെ അപേക്ഷിച്ചാൽ പ്രസന്നയാകുന്നു।

Verse 89

ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता।।।।अवोचद्यदि तत्तथ्यं भवेयं शरणं हि वः।

അപ്പോൾ ലജ്ജാശീലമായ യുവതി സീത, ഭർത്താവിന്റെ വിജയഹർഷത്തിൽ ആനന്ദിതയായി പറഞ്ഞു: “അത് സത്യമെങ്കിൽ, ഞാൻ തീർച്ചയായും നിങ്ങള്ക്ക് ശരണം, ആശ്രയം ആകും।”

Verse 90

तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम्।चिन्तयामास विक्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः।।।।

സീതയുടെ അത്യന്തം ദാരുണമായ അവസ്ഥ കണ്ടപ്പോൾ, വീരനായിരുന്നിട്ടും ഞാൻ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി; എന്റെ മനസ്സിന് ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല.

Verse 91

सम्भाषणार्थं च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः।।।।इक्ष्वाकूणां हि वंशस्तु ततो मम पुरस्कृतः।

ജാനകിയോടു സംഭാഷണം ആരംഭിക്കുവാൻ ഞാൻ ഒരു മാർഗം ആലോചിച്ചു; അതിനാൽ ആദ്യം ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ മഹിമയെ പുകഴ്ത്താൻ ഞാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു.

Verse 92

श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम्।।।।प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना।

രാജർഷിമാരാൽ പൂജിതമായ സ്മരണയാൽ പവിത്രമായ എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, കണ്ണുനീരാൽ മൂടപ്പെട്ട കണ്ണുകളോടെ ദേവി എനിക്കു മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 93

कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुङ्गवः।।।।का च रामेण ते प्रीतिस्तन्मे शंसितुमर्हसि।

“ഹേ വാനരശ്രേഷ്ഠാ! നീ ആരാണ്? എന്തു കാരണത്താൽ, എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി? രാമനോടുള്ള നിന്റെ സ്നേഹബന്ധം എന്താണ്? അതെല്ലാം എനിക്കു വിശദമായി പറയുക.”

Verse 94

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रुवं वचः।।।।देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः।सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः।।।।

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാനും മറുപടി പറഞ്ഞു: “ദേവീ, നിങ്ങളുടെ ഭർത്താവായ ശ്രീരാമന് ഒരു സഹായിയുണ്ട്—ഭയങ്കര പരാക്രമശാലി—സുഗ്രീവൻ എന്ന മഹാബലവാനായ വാനരരാജൻ.”

Verse 95

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रुवं वचः।।5.58.94।।देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः।सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः।।5.58.95।।

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാനും പറഞ്ഞു—ദേവി, നിന്റെ ഭർത്താവായ ശ്രീരാമന്റെ സഹായിയായി ഭീമപരാക്രമനും മഹാബലവാനുമായ വാനരേന്ദ്രൻ സുഗ്രീവൻ എന്ന വീരൻ ഉണ്ട്.

Verse 96

तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनुमन्तमिहागतम्।भर्त्राहं प्रेषितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।।।

എന്നെ അവന്റെ ദാസനെന്നു അറിയുക—ഞാൻ ഹനുമാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു; ക്ഷീണമറിയാത്ത കര്‍മ്മവീരനായ നിന്റെ ഭർത്താവ് ശ്രീരാമൻ എന്നെ നിന്റെ അടുക്കൽ അയച്ചതാണ്.

Verse 97

इदं च पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम्।अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात्तुभ्यं यशस्विनि।।।।

ഇതാ ഈ മോതിരം—ഓ യശസ്വിനി—പുരുഷവ്യാഘ്രനും ശ്രീമാനുമായ ദാശരഥി ശ്രീരാമൻ തന്നേ നിനക്കു തിരിച്ചറിയൽ ചിഹ്നമായി നൽകിയതാണ്.

Verse 98

तदिच्छामि त्वयाऽऽज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम्।रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम्।।।।

ദേവി, നിന്റെ ആജ്ഞ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം? നിന്നെ ശ്രീരാമനും ലക്ഷ്മണനും ഉള്ളിടത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകട്ടെയോ? നിന്റെ തീരുമാനം എന്ത്?

Verse 99

एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी।आहरावणमुत्साद्य राघवो मां नयत्विति।।।।

ഇതു കേട്ട് ആലോചിച്ച ശേഷം സീത—ജനകനന്ദിനി—പറഞ്ഞു: “രാഘവൻ രാവണനെ സംഹരിച്ച ശേഷം എന്നെ കൊണ്ടുപോകട്ടെ.”

Verse 100

प्रणम्य शिरसा देवीं महमार्यामनिन्दिताम्।राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम्।।।।

ശിരസ്സു നമിച്ച് അനിന്ദ്യയായ മഹാരാണി ദേവിയെ ഞാൻ വന്ദിച്ചു; രാഘവന്റെ ഹൃദയം ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന തിരിച്ചറിയൽചിഹ്നം അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 101

अथ मामब्रवीत्सीता गृह्यतामयमुत्तमः।मणिर्येन महाबाहू रामस्त्वां बहुमन्यते।।।।

അപ്പോൾ സീത എന്നോടു പറഞ്ഞു: “ഈ ശ്രേഷ്ഠമണിയെ സ്വീകരിക്കൂ; ഇതിലൂടെ മഹാബാഹുവായ രാമൻ നിന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് നിന്നെ മഹത്തായി മാനിക്കും.”

Verse 102

इत्युक्त्वा तु वरारोहा मणिप्रवरमद्भुतम्।प्रायच्छत्परमोद्विग्ना वाचा मां सन्दिदेशह।।।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വരാരോഹയായ അവൾ അത്യന്തം വ്യാകുലയായി ആ അത്ഭുതമായ ശ്രേഷ്ഠമണിയെ എനിക്കു നൽകി; വാക്കുകളാൽ തന്റെ സന്ദേശവും ഏല്പിച്ചു.

Verse 103

ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यै समाहितः।प्रदक्षिणं परिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः।।।।

പിന്നീട് സമാധാനചിത്തനായി ഞാൻ ആ രാജകുമാരിയെ വന്ദിച്ചു; മുന്നിലുള്ള ദൗത്യത്തിനായി ഹൃദയം ഉന്നതമാക്കി ഭക്തിപൂർവ്വം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.

Verse 104

उक्तोऽहं पुनरेवेदं निश्चित्य मनसा तया।हनुमन्मम वृत्तान्तं वक्तुमर्हसि राघवे।।5.58.104।।

അവൾ മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ വീണ്ടും എന്നോടിങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “ഹനുമാനേ, രാഘവനോട് എന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വൃത്താന്തം അറിയിക്കേണ്ടത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.”

Verse 105

यथा श्रुत्वैव न चिरात्तावुभौ रामलक्ष्मणौ।सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु।।।।

“അവർ കേട്ട ഉടൻ തന്നെ ആ രണ്ടു വീരന്മാർ—രാമനും ലക്ഷ്മണനും—സുഗ്രീവനോടുകൂടെ വൈകാതെ ഇവിടെ എത്തുവാൻ പറ്റുന്ന വിധത്തിൽ നീ പറയുക; അങ്ങനെ ചെയ്യുക.”

Verse 106

यद्यन्यथा भवेदेतद्द्वौ मासौ जीवितं मम।न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये साहमनाथवत्।।।।

“ഇത് മറ്റെങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ, എനിക്ക് ജീവൻ രണ്ടുമാസം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ. കാകുത്സ്ഥൻ (രാമൻ) എന്നെ വീണ്ടും കാണുകയില്ല; ഞാൻ അനാഥയായവളെപ്പോലെ മരിച്ചുപോകും.”

Verse 107

तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो मामभ्यवर्तत।उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषमनन्तरम्।।।।

അവളുടെ കരുണാഭരിതമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ക്രോധം എന്നെ മൂടിപ്പിടിച്ചു; ഉടൻ തന്നെ മറുപടിയായി ചെയ്യേണ്ട ശേഷിച്ച കര്‍മ്മം എന്തെന്നു ഞാൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 108

ततोऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसन्निभः।युद्धकाङ्क्षी वनं तच्च विनाशयितुमारभे।।।।

അപ്പോൾ എന്റെ ശരീരം പർവ്വതംപോലെ മഹത്തായി വളർന്നു. യുദ്ധാകാംക്ഷയോടെ ഞാൻ ആ ഉദ്യാനം നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 109

तद्भग्नं वनषण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम्।प्रतिबुद्धा निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः।।।।

അങ്ങനെ തകർന്ന ആ വനത്തിടം ഭ്രമിച്ചും ഭയന്നും ഓടുന്ന മൃഗപക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; വികൃതമുഖങ്ങളായ രാക്ഷസീകൾ ഉണർന്ന് അത് നോക്കി.

Verse 110

मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः।ता स्समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे।।5.58.110।।

ആ വനോദ്യാനത്തിൽ എന്നെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ ഇവിടെനിന്നും അവിടെനിന്നും കൂടി വേഗത്തിൽ രാവണനോട് ചെന്നു വിവരം അറിയിച്ചു.

Verse 111

राजस्वनमिदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना।वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल।।।।

ഹേ മഹാബലവാനായ രാജാവേ! നിന്റെ ഈ ദുർഗമമായ ഉദ്യാനം ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള വാനരൻ നിന്റെ വീര്യം അറിയാതെ തകർത്തിരിക്കുന്നു.

Verse 112

दुर्बुद्धेस्तस्य राजेन्द्र तव विप्रियकारिणः।वधमाज्ञापय क्षिप्रं यथासौ विलयं व्रजेत्।।।।

ഹേ രാജാധിരാജാ! നിന്റെ അഹിതം ചെയ്ത ആ ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവന്റെ വധം ഉടൻ ആജ്ഞാപിക്കണമേ; അവൻ शीഘ്രം നാശം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 113

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा भृशदुर्जयाः।राक्षसाः किङ्करा नाम रावणस्य मनोनुगाः।।।।

ഇതു കേട്ട റാക്ഷസേന്ദ്രൻ രാവണൻ, തന്റെ മനസ്സിന് അനുസരിക്കുന്ന ‘കിങ്കര’ എന്ന പേരുള്ള റാക്ഷസന്മാരെ വിട്ടയച്ചു—അത്യന്തം ഭീകരരും ജയിക്കാൻ ദുഷ്കരരുമായവർ।

Verse 114

तेषामशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम्।मया तस्मिन्वनोद्देशे परिघेण निषूदितम्।।।।

അവരിൽ ശൂലവും മുദ്ഗരവും കൈയിൽ ധരിച്ചിരുന്ന എൺപതിനായിരം പേരെ, ആ വനഭാഗത്തിൽ ഞാൻ പരിഘം എന്ന ഇരുമ്പുദണ്ഡം കൊണ്ട് വധിച്ചു।

Verse 115

तेषां तु हतशेषा ये ते गत्वा लघुविक्रमाः।निहतं च महत्सैन्यं रावणायाचचक्षिरे।।।।

എന്നാൽ അവരിൽ ശേഷിച്ചവർ—അൽപവിക്രമികളായവർ—പോയി, മഹാസൈന്യം നിഹതമായതായി രാവണനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 116

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमाक्रमम्।तत्रस्थान्राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः।।।।ललामभूतो लङ्कायास्स वै विध्वंसितो मया।

പിന്നെ എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു ഉപായം ഉദിച്ചു: ഞാൻ ചൈത്യപ്രാസാദം ആക്രമിച്ചു. അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്ന റാക്ഷസന്മാരിൽ വീണ്ടും നൂറുപേരെ ഞാൻ ഒരു തൂണുകൊണ്ട് വധിച്ചു; ലങ്കയുടെ അലങ്കാരമായിരുന്ന ആ ഭവനം ഞാൻ തകർത്തു।

Verse 117

ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनमादिशत्।।5.58.117।।राक्षसैर्बहुभिस्सार्धं घोररूपैर्भयानकैः।

പിന്നെ (രാവണൻ) പ്രഹസ്തന്റെ പുത്രനായ ജംബുമാലിനോട് കല്പിച്ചു—ഭീകരരൂപവും ഭയജനകവുമായ അനേകം റാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം പോകുവാൻ।

Verse 118

तं महाबलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम्।।।।परिघेणातिघोरेण सूदयामि सहानुगम्।

മഹാബലസമ്പന്നനും യുദ്ധനിപുണനും ആയ ആ രാക്ഷസനെ ഞാൻ അതിഭയങ്കരമായ പരിഘം (ഇരുമ്പുദണ്ഡം) കൊണ്ടു, അവന്റെ അനുചരന്മാരോടുകൂടി സംഹരിച്ചു.

Verse 119

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्त्रान्महाबलान्।।।।पदातिबलसम्पन्नान् प्रेषयामास रावणः।

ഇതു കേട്ട രാക്ഷസേന്ദ്രൻ രാവണൻ, മഹാബലവാന്മാരും പദാതിബലസമ്പന്നരുമായ മന്ത്രിമാരുടെ പുത്രന്മാരെ അയച്ചു.

Verse 120

परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम्।।।।मन्त्रिपुत्त्रान्हतान्च्छृत्वा समरेऽलघुविक्रमान्।पञ्च सेनाग्रगाच्छ्रूरान्प्रेषयामास रावणः।।।।

പരിഘം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ അവരെല്ലാവരെയും യമസദനത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ അല്പമല്ലാത്ത വീര്യമുള്ള മന്ത്രിപുത്രന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്നു കേട്ടപ്പോൾ, രാവണൻ സേനയുടെ അഗ്രഭാഗത്തിലെ അഞ്ചു ശൂരനായകരെ പ്രേഷിച്ചു.

Verse 121

परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम्।।5.58.120।।मन्त्रिपुत्त्रान्हतान्च्छृत्वा समरेऽलघुविक्रमान्।पञ्च सेनाग्रगाच्छ्रूरान्प्रेषयामास रावणः।।5.58.121।।

പരിഘം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ അവരെല്ലാവരെയും യമസദനത്തിലേക്ക് അയച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ഭയങ്കരമായ വീര്യമുള്ള മന്ത്രിപുത്രന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്നു കേട്ടപ്പോൾ, രാവണൻ സേനയുടെ അഗ്രഭാഗത്തിലെ അഞ്ചു ശൂര അഗ്രനായകരെ അയച്ചു.

Verse 122

तानहं सहसैन्यान्वै सर्वानेवाभ्यसूदयम्।ततः पुनर्दशग्रीवः पुत्रमक्षं महाबलम्।।।।बहुभी राक्षसैस्सार्धं प्रेषयामास रावणः।

അവരെല്ലാം അവരുടെ സൈന്യത്തോടുകൂടി ഞാൻ തീർച്ചയായും സംഹരിച്ചു. പിന്നെ ദശഗ്രീവനായ രാവണൻ വീണ്ടും തന്റെ മഹാബലവാനായ പുത്രൻ അക്ഷനെ അനേകം രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം അയച്ചു.

Verse 123

तं तु मन्दोदरीपुत्त्रं कुमारं रणपण्डितम्।।।।सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान्।चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम्।।।।

എന്നാൽ മന്ദോദരിയുടെ പുത്രനായ, യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ള ആ കുമാരൻ പെട്ടെന്ന് ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നപ്പോൾ, ഞാൻ അവന്റെ ഇരുകാലുകളും പിടിച്ചു; നൂറുമുറി ചുഴറ്റി ഭൂമിയിൽ അടിച്ചുതകർത്തു.

Verse 124

तं तु मन्दोदरीपुत्त्रं कुमारं रणपण्डितम्।।5.58.123।।सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान्।चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम्।।5.58.124।।

അവൻ പെട്ടെന്ന് ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിയപ്പോൾ ഞാൻ അവന്റെ ഇരുകാലുകളും പിടിച്ചു; പിന്നെ ആ യോദ്ധാവിനെ നൂറുമുറി ചുഴറ്റി ഭൂമിയിൽ അടിച്ചുതകർത്തു.

Verse 125

तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः।तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणस्सुतम्।।।।व्यादिदेश सुसंकृद्धो बलिनम् युद्धदुर्मदम्।

അക്ഷൻ നശിച്ചതെന്ന വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ ദശാനനനായ രാവണൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; തുടർന്ന് ‘ഇന്ദ്രജിത്’ എന്ന പേരുള്ള തന്റെ രണ്ടാം പുത്രനോട്—മഹാബലവാനും യുദ്ധഗർവത്തിൽ ഉന്മത്തനുമായവനോട്—ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 126

तच्चाप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुङ्गवम्।।।।नष्टौजसं रणे कृत्वा परं हर्षमुपागमम्।

യുദ്ധത്തിൽ ആ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും, ആ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനെയും തകർത്തു അവന്റെ തേജസ്സിനെ ക്ഷയിപ്പിച്ച ശേഷം, എനിക്ക് പരമാനന്ദം ലഭിച്ചു.

Verse 127

महतापि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः।।।।प्रेषितो रावणेनैव सह वीरैर्मदोत्कटैः।

മഹാബാഹുവും മഹാബലവാനും ആയ അവൻ മഹത്തായ ആത്മവിശ്വാസത്തെ ആശ്രയിച്ച്, അഹങ്കാരത്തിൽ മദോന്മത്തരായ വീരന്മാരോടുകൂടെ രാവണൻ തന്നെയാൽ അയക്കപ്പെട്ടു.

Verse 128

सोऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वं बलं चावमर्दितम्।।।।ब्राह्मणास्त्रेण स तु मां प्राबध्नाच्छातिवेगितः।

ഞാൻ അതിജയിക്കാൻ ദുഷ്കരനാണെന്നും തന്റെ ബലം തടയപ്പെട്ടുവെന്നും അറിഞ്ഞ്, അതിവേഗത്തിൽ അവൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രംകൊണ്ട് എന്നെ ബന്ധിച്ചു.

Verse 129

रज्जुभिश्चाभिबध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः।।।।रावणस्य समीपं च गृहीत्वा मामुपानयन्।

പിന്നീട് അവിടെയുള്ള രാക്ഷസന്മാർ കയറുകളാലും എന്നെ മുറുകെ കെട്ടി; എന്നെ പിടിച്ചുകൊണ്ട് രാവണന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി.

Verse 130

दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना।।।।पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तं वधम्।

എന്നെ കണ്ട ദുഷ്ടാത്മാവായ രാവണൻ എന്നോടു സംസാരിച്ചു; ലങ്കയിലേക്കുള്ള എന്റെ വരവും ആ രാക്ഷസന്മാരുടെ വധവും കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.

Verse 131

तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम्।।।।अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो।मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम्।।।।

മകനേ, പുരാതനകാലത്ത് ശ്രേഷ്ഠമായ പർവ്വതങ്ങൾക്ക് ചിറകുകളുണ്ടായിരുന്നു; ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിച്ച് അവർ ഭൂമിയിലുടനീളം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചുറ്റി നടന്ന് സർവ്വത്ര ഉപദ്രവം വരുത്തി.

Verse 132

तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम्।।5.58.131।।अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो।मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम्।।5.58.132।।

അവിടെ ഞാൻ എല്ലാം വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു: ‘ഇത് സീതാദേവിക്കുവേണ്ടിയാണ്. ഹേ വിഭോ, അവളെ ദർശിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ഭവനത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഞാൻ മാർുതന്റെ ഔരസപുത്രനായ വാനരൻ ഹനുമാൻ.’

Verse 133

रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम्।सोऽहं दूत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः।।।।

എന്നെ വാനരനായി—രാമന്റെ ദൂതനും സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രിയും—എന്ന് അറിയുക; രാമന്റെ ദൂത്യകർമ്മത്താൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഇവിടെ നിന്റെ സമീപം വന്നിരിക്കുന്നത്.

Verse 134

सुग्रीवश्च महातेजास्सत्वां कुशलमब्रवीत्।धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच च।।।।

മഹാതേജസ്സനായ സുഗ്രീവൻ നിന്റെ ക്ഷേമം അന്വേഷിക്കുന്നു; കൂടാതെ ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമങ്ങളോട് യോജിച്ച, ഹിതകരവും പഥ്യവുമായ ഉപദേശം കൂടി അറിയിക്കുന്നു.

Verse 135

वसतो ऋश्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे।राघवो रणविक्रान्तो मित्त्रत्वं समुपागतः।।।।

വിപുലവൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ ഋഷ്യാമൂകപർവ്വതത്തിൽ ഞാൻ വസിക്കുമ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ പരാക്രമിയായ രാഘവൻ ഞങ്ങളോടു മൈത്രിബന്ധത്തിൽ ചേർന്നു.

Verse 136

तेन मे कथितं राज्ञा भार्या मे रक्षसा हृता।तत्र साहाय्यमस्माकं कार्यं सर्वात्मना त्वया।।।।

അപ്പോൾ രാജാവ് എന്നോടു പറഞ്ഞു: ‘എന്റെ ഭാര്യയെ ഒരു രാക്ഷസൻ അപഹരിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ കാര്യത്തിൽ നീ സർവ്വാത്മനാ ഞങ്ങൾക്ക് സഹായം ചെയ്യണം.’

Verse 137

मया च कथितं तस्मै वालिनश्च वधं प्रति।तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि।।।।

ഞാനും അവനോടു വാലിയുടെ വധവിഷയം അറിയിച്ചു; പരസ്പര സഹായത്തിനായി നീ ഞങ്ങളോടു സമയം നിശ്ചയിച്ചൊരു സന്ധി ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 138

वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण महाप्रभुः।चक्रेऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवस्सह लक्ष्मणः।।।।

വാലി രാജ്യം കവർന്നെടുത്ത സുഗ്രീവനോടു മഹാപ്രഭു രാഘവൻ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ അഗ്നിയെ സാക്ഷിയാക്കി സഖ്യത സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 139

तेन वालिनमुत्पाट्य शरेणैकेन संयुगे।वानराणां महाराजः कृतस्स प्लवतां प्रभुः।।।।

പിന്നീട് യുദ്ധത്തിൽ ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ട് വാലിയെ വീഴ്ത്തി, സുഗ്രീവനെ വാനരസേനയുടെ മഹാരാജാവായും പ്ലവഗങ്ങളുടെ പ്രഭുവായും ആക്കി.

Verse 140

तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह।तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः।।।।

ഇവിടെയും ഇപ്പോഴും, മുഴുവൻ ശക്തിയോടെ ഞങ്ങൾ അവനെ സഹായിക്കേണ്ടതുതന്നെ; അതുകൊണ്ടു ധർമ്മാനുസാരവും ന്യായപ്രകാരംയും എന്നെ നിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു അയച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 141

क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवाय च।यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव।।।।

സീതയെ ഉടൻ കൊണ്ടുവരികയും രാഘവനു സമർപ്പിക്കയും ചെയ്യുക—വീരവാനരയോദ്ധാക്കൾ നിന്റെ സൈന്യബലം തകർക്കുന്നതിന് മുമ്പേ.

Verse 142

वानराणां प्रभावो हि न केन विदितः पुरा।देवतानां सङ्काशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः।।।।

വാനരസേനയുടെ പ്രഭാവം പണ്ടുകാലത്ത് ആരാണ് അറിയാതിരുന്നത്? വിളിക്കപ്പെട്ടാൽ അവർ ദേവന്മാരെപ്പോലെ തേജസ്സോടെ സഹായത്തിനായി പുറപ്പെടുന്നു.

Verse 143

इति वानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितो मया।मामैक्षत ततः क्रुद्धश्चक्षुषा प्रदहन्निव।।।।

‘ഇങ്ങനെ വാനരരാജൻ നിന്റെ ഹിതത്തിനായി ഈ സന്ദേശം അയച്ചിരിക്കുന്നു’ എന്നു ഞാൻ അറിയിച്ചു. പിന്നെ രാവണൻ ക്രോധത്തോടെ എന്നെ നോക്കി—കണ്ണുകളാൽ തന്നെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 144

तेन वध्योऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा।मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना।।।।

എന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രഭാവം അറിയാതെ, ക്രൂരകർമ്മിയായ ദുഷ്ടാത്മാവായ രാവണൻ രാക്ഷസന്മാരോട് എന്നെ വധിക്കുവാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 145

ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः।तेन राक्षसराजोऽसौ याचितो मम कारणात्।।।।

അപ്പോൾ മഹാമതിയായ അവന്റെ സഹോദരൻ വിഭീഷണൻ, എന്റെ കാരണത്താൽ ആ രാക്ഷസരാജനോടു അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 146

नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः।राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संसेव्यते त्वया।।।।

“അങ്ങനെ അല്ല, ഹേ രാക്ഷസശാർദൂല! ഈ നിശ്ചയം ഉപേക്ഷിക്ക; നീ സേവിക്കുന്ന മാർഗം രാജശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നു വഴിതെറ്റിയതാണ്.”

Verse 147

दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस।दूतेन वेदितव्यं च यथार्थं हितवादिना।।।।

“ഹേ രാക്ഷസാ! രാജശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ദൂതവധം അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ല; ഹിതവചനം പറയുന്ന ദൂതന് യഥാർത്ഥം അറിയിക്കുവാൻ അവസരം നൽകണം.”

Verse 148

सुमहत्यपराधेऽपि दूतस्यातुलविक्रमः।विरूपकरणं दृष्टं न वधोऽस्तीति शास्त्रतः।।।।

“ഹേ അതുലവിക്രമനേ! ദൂതൻ മഹാപരാധം ചെയ്താലും ശാസ്ത്രപ്രകാരം വധമില്ല; വിരൂപീകരണമാത്രമാണ് ദണ്ഡം.”

Verse 149

विभीषणेनैवमुक्तो रावणस्सन्दिदेश तान्।राक्षसानेतदेवास्य लाङ्गूलं दह्यतामिति।।।।

വിഭീഷണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതുകേട്ട് രാവണൻ ആ രാക്ഷസന്മാരോട് കല്പിച്ചു: “ഇവന്റെ വാൽ മാത്രം ദഹിപ്പിൻ—അതുമാത്രം.”

Verse 150

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छं समन्ततः।वेष्टितं शणवल्कैश्च जीर्णैः कार्पासजैः पटैः।।।।

അവന്റെ കല്പന കേട്ട ഉടൻ, അവർ എന്റെ വാൽ ചുറ്റുമെല്ലാം ചണനാരുകൊണ്ടുള്ള പട്ടികളാലും പഴകിയ പരുത്തിത്തുണിത്തുണ്ടുകളാലും പൊതിഞ്ഞുകെട്ടി.

Verse 151

राक्षसाः सिद्धसन्नाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः।तदाऽदह्यन्त मे पुच्छं निघ्नन्त: काष्ठमुष्टिभिः।।।।बद्धस्य बहुभिः पाशैर्यन्त्रितस्य च राक्षसैः।

പിന്നീട് സന്നദ്ധായുധരായി ഭീകരവീര്യരായ ആ രാക്ഷസർ, അനവധി കയറുകളാൽ എന്നെ ബന്ധിച്ചു പിടിച്ചുകൊണ്ട്, മരക്കൊലുകളും മുഷ്ടികളും കൊണ്ട് അടിച്ചമർത്തി, എന്റെ വാലിന് തീ കൊളുത്തി.

Verse 152

ततस्ते राक्षसाश्शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम्।।।।अघोषयन्राजमार्गे नगरद्वारमागताः।

പിന്നീട് ധീരരായ ആ രാക്ഷസർ, എന്നെ ബന്ധിച്ച നിലയിൽ തീയിൽ പൊതിഞ്ഞവനാക്കി, രാജപഥത്തിലൂടെ ഉച്ചത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് നഗരദ്വാരത്തിലെത്തുംവരെ എന്നെ പ്രദക്ഷിണം നടത്തി.

Verse 153

ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः।।।।विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः।आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्।।।।

പിന്നീട് ഞാൻ എന്റെ അതിവിശാലമായ രൂപം ചുരുക്കി ചെറുതാക്കി; ആ ബന്ധനം അഴിച്ചുമാറി, വീണ്ടും സ്വാഭാവിക ശക്തിയിൽ നിലകൊണ്ടു. ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ള പരിഘം കൈയിൽ എടുത്ത്, ആ രാക്ഷസരെ ഞാൻ സംഹരിച്ചു.

Verse 154

ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः।।5.58.153।।विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः।आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्।।5.58.154।।

അപ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ അതിവിശാലമായ രൂപം ചുരുക്കി, ആ ബന്ധനം അഴിച്ചുമാറ്റി, വീണ്ടും സ്വാഭാവിക ശക്തിയിൽ നിലകൊണ്ടു; ഇരുമ്പുപരിഘം കൈയിൽ എടുത്ത് ആ രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു.

Verse 155

ततस्तन्नगरद्वारं वेगेनाप्लुतवानहम्।पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम्।।।।दहाम्यहमसंभ्रान्तो युगान्ताग्निरिव प्रजाः।

അപ്പോൾ ഞാൻ വേഗത്തോടെ നഗരദ്വാരത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പോയി; ജ്വലിക്കുന്ന വാലുകൊണ്ട്, അശാന്തിയില്ലാതെ നിർഭ്രമനായി, മതിലുകളും മഹാഗോപുരങ്ങളും ഉള്ള ആ പുരിയെ ദഹിപ്പാൻ തുടങ്ങി—യുഗാന്താഗ്നി ലോകത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 156

विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते।।5.58.156।।लङ्कायां कश्चिदुद्धेशः सर्वा भस्मीकृता पुरी।

ജാനകി നശിച്ചിരിക്കണം; ലങ്കയിൽ കത്താതെയുണ്ടായിടം ഒന്നും കാണുന്നില്ല; മുഴുവൻ പുരിയും ഭസ്മമായിരിക്കുന്നു.

Verse 157

दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः।।।।रामस्य हि महत्कार्यं मयेदं वितथीकृतम्।

ഞാൻ ലങ്കയെ ദഹിപ്പിച്ചപ്പോൾ സീതയും ദഗ്ധയായിരിക്കണം—സംശയമില്ല; എന്റെ ഈ പ്രവൃത്തിയാൽ രാമന്റെ മഹത്തായ ദൗത്യം വ്യർത്ഥമായിരിക്കുന്നു.

Verse 158

इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः।।।।अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम्।जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम्।।।।

ഇങ്ങനെ ശോകത്തിൽ ആകുലനായി ഞാൻ ആശങ്കാഭരിതമായ ചിന്തയിൽ വീണു; അപ്പോൾ അത്ഭുതവാർത്ത പറയുന്ന ചാരണന്മാരുടെ മംഗളാക്ഷരങ്ങളുള്ള വാക്കുകൾ ഞാൻ കേട്ടു: “ജാനകി ദഗ്ധയായിട്ടില്ല.”

Verse 159

इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः।।5.58.158।।अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम्।जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम्।।5.58.159।।

ഇങ്ങനെ ശോകത്തിൽ മുങ്ങി ഞാൻ ചിന്തയിൽ പതിഞ്ഞിരുന്നു; അപ്പോൾ ചാരണന്മാരുടെ ശുഭാക്ഷരങ്ങളുള്ള വാക്കുകൾ ഞാൻ കേട്ടു—അത്ഭുതവാർത്തയായി “ജാനകി ദഗ്ധയായിട്ടില്ല” എന്നു പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 160

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना श्रुत्वा तामद्भुतां गिरम्।अदग्धा जानकीत्येवं निमित्तैश्चोपलक्षिता।।।।

അപ്പോൾ ആ അത്ഭുതവാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ ബുദ്ധിയിൽ തെളിഞ്ഞു: “ജാനകി ദഗ്ധയായിട്ടില്ല”; ഇത്തരത്തിലുള്ള നിമിത്തങ്ങളാൽ അതിനെ ഞാൻ ശുഭസൂചനയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 161

दीप्यमाने तु लाङ्गूले न मां दहति पावकः।हृदयं च प्रहृष्टं मे वातास्सुरभिगन्धिनः।।।।

എന്റെ വാൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും പാവകൻ എന്നെ ദഹിപ്പിച്ചില്ല; എന്റെ ഹൃദയം ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു, സുഗന്ധം വഹിച്ച കാറ്റുകൾ വീശി.

Verse 162

तैर्निमित्तैश्च दृष्टाथै: कारणैश्च महागुणैः।ऋषिवाक्यैश्च सिद्धार्थैरभवं हृष्टमानसः।।।।

സത്യമായി തെളിഞ്ഞ ആ ശുഭനിമിത്തങ്ങളാലും, മഹാഗുണങ്ങളുള്ള ഉത്തമകാരണങ്ങളാലും, ലക്ഷ്യം സഫലമായ ഋഷിവചനങ്ങളാലും എന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം ഹർഷിതമായി.

Verse 163

पुनर्दृष्ट्वा च वैदेहीं विसृष्टश्च तया पुनः।ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः।।5.58.163।।प्रतिप्लवनमारेभे युष्मद्धर्शनकांक्षया।

വൈദേഹിയെ വീണ്ടും ദർശിച്ച്, അവൾ വീണ്ടും വിടയയച്ചപ്പോൾ, ഞാൻ പിന്നെ അരിഷ്ടപർവതത്തെ സമീപിച്ചു; നിങ്ങളെല്ലാവരെയും കാണുവാനുള്ള ആകാംക്ഷകൊണ്ട് ഞാൻ മടങ്ങിവരാനുള്ള മഹാചാട്ടം ആരംഭിച്ചു.

Verse 164

ततः पवनचन्द्रार्कसिद्धगन्धर्वसेवितम्।।।।पन्थानमहमाक्रम्य भवतो दृष्टवानिह।

പിന്നീട് പവനദേവനും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും, സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സഞ്ചരിക്കുന്ന പഥം കടന്ന്, ഞാൻ ഇവിടെ നിങ്ങളെ ദർശിക്കാനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 165

राघवस्य प्रभावेण भवतां चैव तेजसा।।।।सुग्रीवस्य च कार्यार्थं मया सर्वमनुष्ठितम्।

രാഘവന്റെ പ്രഭാവത്താലും നിങ്ങളുടെയെല്ലാം തേജസ്സാലും, സുഗ്രീവന്റെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി, ഞാൻ എല്ലാം നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞു.

Verse 166

एतत्सर्वं मया तत्र यथावदुपपादितम्।।।।अत्र यन्न कृतं शेषं तत्सर्वं क्रियतामिति।

അവിടെ ഞാൻ ഇതെല്ലാം യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞു; ഇനി ഇവിടെ ചെയ്യപ്പെടാതെ ശേഷിക്കുന്നതെല്ലാം ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ നിർവഹിക്കട്ടെ.