Adhyaya 43

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । यथा प्रयागस्य मुने माहात्म्यं कथितं त्वया । तथातथा प्रमुच्येऽहं सर्वपापैर्न संशयः

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! നിങ്ങൾ പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം എങ്ങനെ വിവരിച്ചുവോ, അതുപോലെ അതുപോലെ ഞാൻ ക്രമേണ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാകുന്നു; സംശയമില്ല.

Verse 2

भगवन्केन विधिना गंतव्यं धर्मनिश्चयैः । प्रयागे यो विधिः प्रोक्तः तन्मे ब्रूहि महामुने

ഭഗവൻ! ധർമ്മനിശ്ചയത്തിൽ ഉറച്ചവർ ഏതു വിധിപ്രകാരം പോകണം? പ്രയാഗത്തിനായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്ന ആ വിധിയെ എനിക്ക് പറയുക, ഹേ മഹാമുനേ.

Verse 3

मार्कंडेय उवाच । कथयिष्यामि ते वत्स तीर्थयात्राविधिक्रमम् । यो गच्छेतकुरुश्रेष्ठ प्रयागं देवसंयुतम्

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—വത്സാ, തീർത്ഥയാത്രയുടെ വിധിയും ക്രമവും ഞാൻ നിനക്കു യഥാവിധി പറയാം. ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, ദേവസംയുതമായ പ്രയാഗത്തിലേക്കു പോകുന്നവൻ മഹാപുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 4

बलीवर्दसमारूढः शृणु तस्यापि यत्फलम् । वसते नरके घोरे गवां क्रोधे सुदारुणे

കാളപ്പുറത്ത് കയറി പോകുന്നവന്റെ ഫലവും കേൾക്കുക—അവൻ ‘ഗവാം-ക്രോധ’ എന്ന അതിഘോരവും കഠിനവുമായ നരകത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 5

सलिलं च न गृह्णंति पितरस्तस्य देहिनः । यस्तु पुत्रांस्तथा बालान्स्नापयेत्पाययेत्तथा

ആ വ്യക്തിക്കായി പിതൃകൾ ജലം പോലും സ്വീകരിക്കുകയില്ല—അവൻ പുത്രന്മാരെയും ചെറുകുട്ടികളെയും കുളിപ്പിക്കാതെയും അവർക്കു വെള്ളം കുടിപ്പിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവൻ ആകുന്നു.

Verse 6

यथात्मनस्तथा सर्वान्दानं विप्रेषु दापयेत् । ऐश्वर्यलोभान्मोहाद्वा गच्छेद्यानेन यो नरः

സ്വയം എങ്ങനെ കരുതുന്നുവോ അതുപോലെ എല്ലാവരെയും സമമായി കണ്ട് ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകിക്കൊടുക്കണം. എന്നാൽ ഐശ്വര്യലോഭത്താലോ മോഹത്താലോ ഈ വഴിയിൽ പോകുന്ന മനുഷ്യൻ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുകയില്ല.

Verse 7

निष्फलं तस्य तत्तीर्थं तस्माद्यानं परित्यजेत् । गंगायमुनयोर्मध्ये यस्तु कन्यां प्रयच्छति

അവനു ആ തീർത്ഥം ഫലശൂന്യമാകുന്നു; അതിനാൽ അത്തരമൊരു യാത്ര ഉപേക്ഷിക്കണം. എന്നാൽ ഗംഗയും യമുനയും ഇടയിലുള്ള ദേശത്ത് കന്യാദാനം ചെയ്യുന്നവൻ പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 8

आर्षेण तु विधानेन यथाविभवसंभवम् । न पश्यति यमं घोरं नरकं तेन कर्मणा

ഋഷികൾ നിർദേശിച്ച വിധിപ്രകാരം, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ആചരിക്കുന്നവൻ ആ കർമം മൂലം ഭയങ്കരനായ യമനെ കാണുകയില്ല; നരകത്തിലേക്കും പതിക്കുകയില്ല.

Verse 9

उत्तरान्स कुरून्गत्वा मोदते कालमक्षयम् । पुत्रांस्तु दारांल्लभते धार्मिकान्नयसंयुतान्

ഉത്തര കുരുദേശത്ത് ചെന്നാൽ അവൻ അക്ഷയകാലം ആനന്ദിക്കുന്നു; ധർമ്മനിഷ്ഠയും സദാചാരവും ഉള്ള പുത്രന്മാരെയും ഭാര്യയെയും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 10

तत्र दानं प्रदातव्यं यथाविभवसंभवम् । तेन तीर्थफलैनैव वर्द्धते नात्र संशयः

അവിടെ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദാനം നൽകണം; അതിനാൽ തീർത്ഥഫലം നിശ്ചയമായും വർധിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 11

स्वर्गे तिष्ठति राजेंद्र यावदाभूतसंप्लवम् । वटमूलं समाश्रित्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! വടവൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിനെ ആശ്രയിച്ച് പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ മഹാപ്രളയം വരെ സ്വർഗത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 12

सर्वलोकानतिक्रम्य रुद्रलोकं च गच्छति । तत्र ते द्वादशादित्यास्तपंते रुद्रमाश्रिताः

സകല ലോകങ്ങളും അതിക്രമിച്ച് അവൻ രുദ്രലോകത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു; അവിടെ രുദ്രനെ ആശ്രയിച്ച് ദ്വാദശ ആദിത്യർ തപസ്സു ചെയ്യുന്നു.

Verse 13

निर्दहंति जगत्सर्वं वटमूलं न दह्यते । नष्टचंद्रार्कपवनं यदा चैकार्णवं जगत्

അഗ്നി സർവ്വജഗത്തെയും ദഹിപ്പിച്ചാലും വടവൃക്ഷത്തിന്റെ മൂലം ദഹിക്കുകയില്ല. ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, വായു എന്നിവ ലയിച്ച് ലോകം ഏക മഹാകർണവമായാലും—അത് നിലനിൽക്കും.

Verse 14

स्वपित्यत्रैव वै विष्णुर्जायमानः पुनः पुनः । देवदानवगंधर्व ऋषयः सिद्धचारणाः

ഇവിടെയേ വിഷ്ണു പുനഃപുനഃ ശയിക്കുകയും പുനഃപുനഃ ജന്മം ധരിച്ചു അവതരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇവിടെയേ ദേവന്മാർ, ദാനവർ, ഗന്ധർവർ, ഋഷികൾ, സിദ്ധർ, ചാരണർ എന്നിവരും ഉള്ളവർ ആകുന്നു.

Verse 15

सदा सेवंति तत्तीर्थं गंगायमुनसंगमे । तत्र गच्छंति राजेंद्र प्रयागे संयुतं च यत्

ഗംഗാ-യമുന സംഗമത്തിലെ ആ തീർത്ഥത്തെ അവർ സദാ സേവിക്കുന്നു. രാജേന്ദ്രാ, അവർ അവിടേക്കുതന്നെ പോകുന്നു—ആ സംയുക്ത സംഗമസ്ഥലം ‘പ്രയാഗ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്.

Verse 16

तत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्चैव दिगीश्वराः । लोकपालाश्च साध्याश्च पितरो लोकसंमताः

അവിടെ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; ദിക്കുകളും തത്തത്ത ദിഗീശ്വരന്മാരോടുകൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു. ലോകപാലകർ, സാധ്യർ, കൂടാതെ സർവ്വലോകസമ്മതമായ പിതൃഗണങ്ങളും അവിടെ സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 17

सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव परमर्षयः । अंगिरप्रमुखाश्चैव तथा ब्रह्मर्षयः परे

അതുപോലെ സനത്കുമാരപ്രമുഖ പരമർഷിമാർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അങ്ങിരസിനെ മുൻനിർത്തിയ ബ്രഹ്മർഷിമാരും മറ്റ് ഉന്നത മഹർഷിമാരും അവിടെ സമാഗമിച്ചിരുന്നു.

Verse 18

तथा नागाश्च सिद्धाश्च सुपर्णाः खेचराश्च ये । सरितः सागराः शैला नागा विद्याधरास्तथा

അതുപോലെ നാഗന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, സുപർണന്മാർ, ആകാശചരന്മാരായ സകല ജീവികളും; നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, കൂടാതെ നാഗന്മാരും വിദ്യാധരന്മാരും (അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു)।

Verse 19

हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः । गंगायमुनयोर्मध्ये पृथिव्या जघनं स्मृतम्

അവിടെ പ്രജാപതിമാർ ആദരിക്കുന്ന ഭഗവാൻ ഹരി വിരാജിക്കുന്നു। ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം ഭൂമിയുടെ ‘ജഘനം’ (കടി-ഭാഗം) എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 20

प्रयागं राजशार्दूल त्रिषुलोकेषु विश्रुतम् । ततः पुण्यतमं नास्ति त्रिषुलोकेषु भारत

ഹേ രാജശാർദൂലാ! പ്രയാഗം ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്। ഹേ ഭാരതാ! ത്രിലോകങ്ങളിൽ അതിനേക്കാൾ പരമ പുണ്യദായകമായ മറ്റൊന്നുമില്ല।

Verse 21

श्रवणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि । मृत्तिका लंभनाद्वापि नरः पापात्प्रमुच्यते

ആ തീർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നതുകൊണ്ടും, അതിന്റെ നാമസംകീർത്തനം കൊണ്ടും, അല്ലെങ്കിൽ അവിടത്തെ പുണ്യ മൃതിക ലഭിക്കുന്നതുകൊണ്ടും മനുഷ്യൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു।

Verse 22

तत्राभिषेकं यः कुर्य्यात्संगमे संशितव्रतः । तुल्यं फलमवाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः

വ്രതത്തിൽ ദൃഢനായി സങ്കമത്തിൽ അവിടെ അഭിഷേകസ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ, രാജസൂയവും അശ്വമേധവും എന്ന യാഗങ്ങളുടെ തുല്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 23

न वेदवचनात्तात न लोकवचनादपि । मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागगमनं प्रति

ഹേ താത! വേദവചനങ്ങളാലും ജനങ്ങളുടെ വാക്കുകളാലും നിന്റെ നിശ്ചയം മാറിപ്പോകരുത്; പ്രയാഗഗമനത്തോടുള്ള നിന്റെ മനസ്സുറപ്പ് അചഞ്ചലമായിരിക്കട്ടെ।

Verse 24

दशतीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथापराः । येषां सान्निध्यमत्रैव कीर्तनात्कुरुनंदन

ഹേ കുരുനന്ദന! പത്തായിരം തീർത്ഥങ്ങളും പിന്നെയും അറുപത് കോടി മറ്റു തീർത്ഥങ്ങളും—അവയൊക്കെയുടെയും സാന്നിധ്യം ഇവിടെ വെറും കീർത്തനമാത്രത്താൽ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 25

या गतिर्योगयुक्तस्य सदुत्थस्य मनीषिणः । सा गतिस्त्यजतः प्राणान्गंगायमुनसंगमे

യോഗത്തിൽ സംയുക്തനായി സദാചാരത്തിൽ സ്ഥിരനായ മേധാവി തപസ്വിക്ക് ലഭിക്കുന്ന പരമഗതി, ഗംഗാ-യമുന സംഗമത്തിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവനും അതേ ഗതി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 26

तेन जीवंति लोकेऽस्मिन्यत्र यत्र युधिष्ठिर । ये प्रयागं न संप्राप्तास्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ഹേ യുധിഷ്ഠിര! ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായ പ്രയാഗത്തെ എത്താത്തവർ, ഈ ലോകത്തിൽ ഇവിടെ അവിടെ അലയുന്നവരായി വെറും ജീവൻ മാത്രം തുടരുന്നു।

Verse 27

एवं दृष्ट्वा तु तत्तीर्थं प्रयागं परमं पदम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यः शशांक इव राहुणा

ഇങ്ങനെ ആ തീർത്ഥമായ പ്രയാഗം—പരമ പവിത്ര പദം—ദർശനമാത്രത്താൽ മനുഷ്യൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകുന്നു; രാഹുവിന്റെ ഗ്രാസത്തിൽ നിന്നു ചന്ദ്രൻ വിടുതൽ നേടുന്നതുപോലെ।

Verse 28

कंबलाश्वतरौ नागौ यमुना दक्षिणे तटे । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च मुच्यते सर्वपातकैः

യമുനയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് കംബലനും അശ്വതരനും എന്ന രണ്ടു നാഗങ്ങൾ വസിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ആ ജലം പാനം ചെയ്താൽ സർവ്വ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.

Verse 29

तत्र गत्वा तु तत्स्थानं महादेवस्य धीमतः । नरस्तारयते सर्वान्दशातीतान्दशापरान्

അവിടെ ചെന്നു ധീമാനായ മഹാദേവന്റെ ആ പുണ്യധാമത്തിൽ, മനുഷ്യൻ എല്ലാവരെയും തരിക്കുന്നു—പത്തിനെ അതിക്രമിച്ചവരെയും, പത്തിന്റെ അപ്പുറത്തുള്ളവരെയും.

Verse 30

कृत्वाभिषेकं तु नरः सोऽश्वमेधफलं लभेत् । स्वर्गलोकमवाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम्

അഭിഷേകം നിർവഹിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ അശ്വമേധയാഗഫലത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യം നേടുന്നു; ഭൂതസമ്പ്ലവമായ മഹാപ്രളയം വരെയും നിലനിൽക്കുന്ന സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 31

पूर्वपार्श्वे तु गंगायां त्रिषु लोकेषु भारत । कूपं चैव तु सामुद्रं प्रतिष्ठानं तु विश्रुतम्

ഹേ ഭാരതാ! ഗംഗയുടെ കിഴക്കൻ ഭാഗത്ത് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായ ‘സാമുദ്ര കൂപം’ എന്ന കിണർ ഉണ്ട്; അത് ‘പ്രതിഷ്ഠാനം’ എന്ന പേരിൽ വിശ്രുതമാണ്.

Verse 32

ब्रह्मचारी जितक्रोधस्त्रिरात्रं यदि तिष्ठति । सर्वपापविशुद्धात्मा सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ബ്രഹ്മചാരി ക്രോധം ജയിച്ച് മൂന്നു രാത്രികൾ (ഈ വ്രതം) അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അവൻ സർവ്വ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും ശുദ്ധനായി അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 33

उत्तरेण प्रतिष्ठानाद्भागीरथ्यास्तु पूर्वतः । हंसप्रपतनं नाम तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

പ്രതിഷ്ഠാനത്തിന്റെ വടക്കിലും ഭാഗീരഥി (ഗംഗ)യുടെ കിഴക്കിലും ‘ഹംസപ്രപതന’ എന്ന തീർത്ഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അത് ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 34

अश्वमेधफलं तस्मिन्स्नातमात्रस्य भारत । यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च तावत्स्वर्गे महीयते

ഹേ ഭാരതാ, ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താൽ അശ്വമേധയാഗഫലത്തോടു തുല്യമായ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു; ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം അവൻ സ്വർഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 35

उर्वशीपुलिने रम्ये विपुले हंसपांडुरे । सलिलैस्तर्प्पयेद्यस्तु पितॄंस्तत्र विमत्सरः

അസൂയരഹിതനായി അവിടെ മനോഹരവും വിശാലവും ഹംസവെളുപ്പുള്ള ഉർവശീതീരത്ത് ജലത്തോടെ പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നവൻ പിതൃദേവന്മാരെ സത്യമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു।

Verse 36

षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च । सेवते पितृभिः सार्द्धं स्वर्गलोकं नराधिप

ഹേ നരാധിപാ, അവൻ അറുപതിനായിരം വർഷവും പിന്നെയും ആറായിരം വർഷവും പിതൃകളോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗലോകം അനുഭവിക്കുന്നു।

Verse 37

पूज्यते सततं तत्र ऋषिगंधर्वकिन्नरैः । ततः स्वर्गपरिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः

അവിടെ അവൻ ഋഷിമാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, കിന്നരന്മാർ എന്നിവരാൽ നിരന്തരം പൂജിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ പുണ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വീണു ദിവ്യലോകച്യുതനാകുന്നു।

Verse 38

उर्वशीसदृशीनां तु कन्यानां लभते शतम् । गवां शतसहस्राणां भोक्ता भवति भूमिप

ഹേ ഭൂമിപതേ! അവൻ ഉർവശീസദൃശമായ നൂറു കന്യകളെ പ്രാപിക്കുകയും ലക്ഷലക്ഷം ഗാവുകളുടെ ഭോക്താവും അധിപതിയും ആകുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 39

कांचीनूपुरशब्देन सुप्तोऽसौ प्रतिबुध्यते । भुक्त्वा तु विपुलान्भोगांस्तत्तीर्थं लभते पुनः

രത്നജടിത കാഞ്ചിയും നൂപുരങ്ങളുടെയും ശബ്ദം കേട്ട് നിദ്രയിൽ നിന്നവൻ ഉണരുന്നു; വിപുലമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് വീണ്ടും ആ തീർത്ഥം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 40

कुशासनधरो नित्यं नियतः संयतेंद्रियः । एककालं तु भुंजानो मासं भोगपतिर्भवेत्

നിത്യവും കുശാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, നിയമനിഷ്ഠനായി ഇന്ദ്രിയസംയമത്തോടെ, ദിവസത്തിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ—ഒരു മാസം ഭോഗങ്ങളുടെ അധിപതിയാകുന്നു।

Verse 41

सुवर्णालंकृतानां तु नारीणां लभते शतम् । पृथिव्यामासमुद्रायां महाभोगपतिर्भवेत्

അവൻ സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നൂറു സ്ത്രീകളെ പ്രാപിക്കുന്നു; സമുദ്രപര്യന്തം വ്യാപിച്ച ഭൂമിയിൽ മഹാഭോഗങ്ങളുടെ അധിപതിയാകുന്നു।

Verse 42

दशग्रामसहस्राणां भोक्ता भवति भूमिपः । धनधान्यसमायुक्तो दाता भवति नित्यशः

ഭൂമിപതി പത്തായിരം ഗ്രാമങ്ങളുടെ ഭോഗം (രാജസ്വം) അനുഭവിക്കുന്നവനാകുന്നു; ധനധാന്യസമൃദ്ധനായി നിത്യദാതാവും ഉപകാരകനും ആകുന്നു।

Verse 43

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे प्रयागमाहात्म्ये त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ ‘പ്രയാഗമാഹാത്മ്യം’ എന്ന നാൽപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 44

उपोष्य योगयुक्तश्च ब्रह्मज्ञानमवाप्नुयात् । कोटितीर्थं समासाद्य यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

ഉപവസിച്ച് യോഗനിയമത്തിൽ സംയമത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നവൻ ബ്രഹ്മജ്ഞാനം പ്രാപിക്കും. കൂടാതെ കോടിതീർത്ഥം പ്രാപിച്ച് അവിടെ തന്നെ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ…

Verse 45

कोटिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । ततः स्वर्गात्परिभ्रष्टः क्षीणकर्म्मा दिवश्च्युतः

അവൻ ആയിരക്കോടി വർഷങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ മഹിമയോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു; പിന്നെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച്—പുണ്യം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ—ദേവലോകത്തിൽ നിന്ന് ച്യുതനാകുന്നു।

Verse 46

सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले भवति रूपवान् । ततो भोगवतीं गत्वा वासुकेरुत्तरेण तु

അവൻ സ്വർണം, മണി, മുത്ത് എന്നിവയിൽ സമൃദ്ധമായ കുലത്തിൽ സുന്ദരനായി ജനിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഭോഗവതിയിലേക്കു പോയി വാസുകിയുടെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് മുന്നേറുന്നു।

Verse 47

दशाश्वमेधकं तत्र तीर्थं तत्रापरं भवेत् । कृत्वाभिषेकं तु नरः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

അവിടെ ‘ദശാശ്വമേധകം’ എന്ന അപൂർവ തീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ സ്നാനാഭിഷേകം ചെയ്യുന്നവൻ അശ്വമേധയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 48

धनाढ्यो रूपवान्दक्षो दाता भवति धार्मिकः । चतुर्वेदेषु यत्पुण्यं सत्यवादिषु यत्फलम्

അവൻ ധനവാൻ, രൂപവാൻ, ദക്ഷൻ, ദാനശീലൻ, ധാർമ്മികൻ ആകുന്നു; ചതുര്വേദാധ്യയനത്തിലെ പുണ്യവും സത്യവാദികൾക്കുള്ള ഫലവും അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 49

अहिंसायां तु यो धर्म्मो गमनादेव तद्भवेत् । कुरुक्षेत्रसमा गंगा यत्रतत्रावगाह्यते

അഹിംസയിൽ നിന്നുയരുന്ന ധർമ്മഫലം അവിടെ പോകുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു. ഗംഗ കുരുക്ഷേത്രസമം—എവിടെയെവിടെ അവളിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും ആ സ്ഥലം അതുപോലെ തന്നെയാകും।

Verse 50

कुरुक्षेत्राद्दशगुणा यत्र सिंध्वा समागता । यत्र गंगा महाभागा बहुतीर्थतपोधना

കുരുക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ പത്തിരട്ടി പുണ്യപ്രദമായത്—സിന്ധു സംഗമിക്കുന്ന ആ സ്ഥലം; അവിടെ മഹാഭാഗയായ ഗംഗ അനേകം തീർത്ഥങ്ങളും തപോബലവും കൊണ്ട് സമൃദ്ധയായി വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 51

सिद्धक्षेत्रं हि तज्ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा । क्षितौ तारयते मर्त्यान्नागांस्तारयतेऽप्यधः

ആ സ്ഥലത്തെ സിദ്ധക്ഷേത്രമെന്നു അറിയുക; ഇവിടെ സംശയചിന്ത വേണ്ട. അത് ഭൂമിയിൽ മർത്ത്യരെ രക്ഷിക്കുന്നു; അധോലോകത്തിൽ നാഗന്മാരെയും രക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 52

दिवि तारयते देवांस्तेन सा त्रिपथा स्मृता । यावदस्थीनि गंगायां तिष्ठंति तस्य देहिनः

സ്വർഗത്തിൽ അവൾ ദേവന്മാരെയും രക്ഷിക്കുന്നതിനാൽ അവൾ ‘ത്രിപഥാ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ആ ദേഹിയുടെ അസ്ഥികൾ ഗംഗയിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം അവന്റെ ശ്രേയസ്സും പുണ്യഫലവും നിലനിൽക്കും।

Verse 53

तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । तीर्थानां तु परं तीर्थं नदीनामुत्तमा नदी

അത്രയും സഹസ്രവർഷങ്ങൾ വരെ അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. തീർത്ഥങ്ങളിൽ പരമതീർത്ഥവും നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനദിയും ഇതുതന്നെ.

Verse 54

मोक्षदा सर्वभूतानां महापातकिनामपि । सर्वत्र सुलभा गंगा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा

ഗംഗ എല്ലാ ജീവികൾക്കും—മഹാപാതകികൾക്കുപോലും—മോക്ഷം നൽകുന്നു. അവൾ എല്ലായിടത്തും സുലഭയായിട്ടും, മൂന്നു സ്ഥലങ്ങളിൽ ദുർലഭയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 55

गंगाद्वारे प्रयागे च गंगासागरसंगमे । तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः

ഗംഗാദ്വാരം (ഹരിദ്വാർ), പ്രയാഗം, ഗംഗാസാഗര സംഗമം—അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് അവിടെയേ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്നവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; പുനർജന്മം അവർക്കില്ല.

Verse 56

सर्वेषां चैव भूतानां पापोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां नास्ति गंगासमा गतिः

പാപം കൊണ്ട് മുറിവേറ്റ മനസ്സോടെ മോചനഗതി അന്വേഷിക്കുന്ന എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഗംഗയെപ്പോലൊരു ഗതിയോ ആശ്രയമോ ഇല്ല.

Verse 57

पवित्राणां पवित्रं या मंगलानां च मंगलम् । महेश्वरशिरोभ्रष्टा सर्वपापहरा शुभा

പവിത്രങ്ങളിൽ പരമപവിത്രയും, മംഗളങ്ങളിൽ പരമമംഗളവും—മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ)ന്റെ ശിരസ്സിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച—ആ ശുഭ ഗംഗ സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നു.