Adhyaya 11

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन च महाभाग तुष्टोस्मि तव सर्वशः

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ധർമ്മജ്ഞാ, നിന്റെ ഈ വിനയം, ദമം (ആത്മനിയന്ത്രണം), സത്യനിഷ്ഠ എന്നിവകൊണ്ട്, ഹേ മഹാഭാഗ, ഞാൻ നിന്നിൽ സർവ്വവിധം പ്രസന്നനാണ്।

Verse 2

यस्येदृशस्ते धर्मोयं पितरस्तारितास्त्वया । तेन पश्यसि मां पुत्र याज्यश्चासि ममानघ

നിന്റെ ധർമ്മാചരണം ഇത്തരത്തിലുള്ളതാകയാൽ, അതിലൂടെ നീ നിന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാരെ താരിപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ട് മകനേ, നീ എന്നെ ദർശിക്കുവാൻ കഴിയും; പാപരഹിതനേ, എനിക്കായി യജ്ഞം ചെയ്യുവാൻ നീ യോഗ്യനുമാണ്.

Verse 3

प्रीतिर्मे वर्द्धते तेऽद्य ब्रूहि किं करवाणि ते । यद्वक्ष्यसि नरश्रेष्ठ तस्य दातास्मि तेनघ

ഇന്ന് നിനക്കുള്ള എന്റെ പ്രീതി വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. പറയുക—നിനക്കായി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനേ, നീ പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു നൽകും, പാപരഹിതനേ.

Verse 4

दिलीप उवाच । वेदवेदांगतत्त्वज्ञ सर्वलोकाभिपूजित । कृतमित्येव मन्ये हि यदहं दृष्टवान्प्रभुम्

ദിലീപൻ പറഞ്ഞു—വേദവും വേദാംഗങ്ങളും സംബന്ധിച്ച തത്ത്വജ്ഞനേ, സർവ്വലോകങ്ങളാൽ പൂജിതനേ! ഞാൻ കൃതാർത്ഥനെന്നു കരുതുന്നു; കാരണം ഞാൻ പ്രഭുവിനെ ദർശിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 5

यदि त्वहमनुग्राह्यस्तव धर्म्मभृतां वर । प्रक्ष्यामि हृत्स्थं संदेहं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

ഞാൻ നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിന് യോഗ്യനാണെങ്കിൽ, ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഹൃദയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എന്റെ സംശയം ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; അതിന് ഉത്തരം പറയാൻ ദയവായി അർഹത കാണിക്കണം.

Verse 6

अस्ति मे भगवन्कश्चित्तीर्थे यो धर्मसंशयः । तदहं श्रोतुमिच्छामि पृथक्संकीर्तनं त्वया

ഭഗവനേ, ഒരു തീർത്ഥവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധർമ്മവിഷയത്തിൽ എനിക്ക് ഒരു സംശയമുണ്ട്. അതിനെ നിങ്ങൾ വ്യക്തമായി, വേർതിരിച്ച് വിശദീകരിച്ച് കേൾപ്പിക്കണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 7

प्रदक्षिणां यः पृथिवीं करोति द्विजसत्तम । किं फलं तस्य विप्रर्षे तन्मे ब्रूहि तपोधन

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ഭക്തിയോടെ ഭൂമിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നവന് ഏതു ഫലം ലഭിക്കും? ഹേ ബ്രഹ്മർഷേ, ഹേ തപോധന, അത് എനിക്ക് പറയുക।

Verse 8

वसिष्ठ उवाच । कथयिष्यामि तदहमृषीणां मत्परायणम् । तदेकाग्रमनास्तात शृणु तीर्थेषु यत्फलम्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഋഷികളുടെ മത്‌പരായണമായ ആ ഉപദേശം ഞാൻ പറയാം. അതിനാൽ, ഹേ താത, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം കേൾക്കുക।

Verse 9

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

ആരുടെ കൈകളും കാലുകളും മനസ്സും സുസംയമിതമാണോ, കൂടാതെ വിദ്യ, തപസ്, കീർത്തി ഉള്ളവനോ—അവൻ തന്നെയാണ് തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കുന്നത്।

Verse 10

प्रतिग्रहादुपावृत्तः संतुष्टो नियतः शुचिः । अहंकारनिवृत्तश्च स तीर्थफलमश्नुते

പ്രതിഗ്രഹം (ദാനം സ്വീകരിക്കൽ) വിട്ടുനിൽക്കി, സന്തുഷ്ടനായി, നിയമനിഷ്ഠനായി, ശുചിയായി, അഹങ്കാരമുക്തനായി ഇരിക്കുന്നവൻ—അവൻ തീർത്ഥഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 11

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे पुष्करतीर्थमाहात्म्य । वर्णनंनाम एकादशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മ മഹാപുരാണത്തിലെ സ്വർഗ്ഖണ്ഡത്തിൽ പുഷ്കരതീർത്ഥമാഹാത്മ്യത്തിൽ ‘വർണനം’ എന്ന ഏകാദശ അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 12

अक्रोधनश्च राजेंद्र सत्यशीलो दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ക്രോധരഹിതനും സത്യനിഷ്ഠനും വ്രതത്തിൽ ദൃഢനും സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും സ്വയംപോലെ കാണുന്നവനും ആയവൻ—അവൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ യഥാർത്ഥ ഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 13

ऋषिभिः क्रतवः प्रोक्ता देवेष्वपि यथाक्रमम् । फलं चैव यथातत्त्वं प्रेत्य चेह च सर्वशः

ഋഷിമാർ യജ്ഞകർമ്മങ്ങളെ ഉപദേശിച്ചു; ദേവന്മാരിലുമവയുടെ യഥാക്രമം പറഞ്ഞു; കൂടാതെ ആ കർമഫലം തത്ത്വാനുസാരമായി—ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും—സകലവിധം വ്യാഖ്യാനിച്ചു.

Verse 14

न ते शक्या दरिद्रेण यज्ञाः प्राप्तुं महीपते । बहूपकरणा यज्ञा नानासंभारविस्तराः

ഹേ മഹീപതേ! ദരിദ്രന് ആ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്താൻ കഴിയില്ല; യജ്ഞങ്ങൾക്ക് അനേകം ഉപകരണങ്ങളും നാനാവിധ സാമഗ്രികളുടെ വിപുലമായ ഒരുക്കവും ആവശ്യമാണ്.

Verse 15

प्राप्यंते पार्थिवैरेते समृद्धैर्वा नरैः क्वचित् । न निर्धनैर्नरगणैरेकात्मभिरसाधनैः

ഇവ രാജാക്കന്മാരാലോ ചിലപ്പോൾ സമൃദ്ധരായ മനുഷ്യരാലോ ലഭിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഉപാധികളില്ലാത്ത, സ്വയം മാത്രമേ ആശ്രയിക്കുന്ന ദരിദ്രജനസമൂഹങ്ങൾക്ക് ഇവ ലഭ്യമല്ല.

Verse 16

यो दरिद्रैरपि विधिः शक्यः प्राप्तुं जनेश्वर । तुल्यो यज्ञफलैः पुण्यैस्तं निबोध महीपते

ഹേ ജനേശ്വരാ, ഹേ മഹീപതേ! ദരിദ്രർക്കും അനുഷ്ഠിക്കാനാകുന്ന ആ ധർമ്മവിധിയെ അറിയുക; അത് പുണ്യപ്രദവും യജ്ഞഫലത്തോട് തുല്യമായ ഫലം നൽകുന്നതുമാണ്.

Verse 17

ऋषीणां परमं गुह्यमिदं धर्म्मभृतां वर । तीर्थाभिगमनं पुण्यं यज्ञैरपि विशिष्यते

ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! ഇതു ഋഷികളുടെ പരമഗുഹ്യ ഉപദേശം—തീർത്ഥാഭിഗമനം മഹാപുണ്യം; യജ്ഞങ്ങളേക്കാളും അതി വിശിഷ്ടം.

Verse 18

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थाभिगमनेन च । अदत्वा कांचनं गाश्च दरिद्रो नाम जायते

ത്രിരാത്ര ഉപവാസം അനുഷ്ഠിക്കാതെയും തീർത്ഥാഭിഗമനം ഉപേക്ഷിച്ചും സ്വർണ്ണവും പശുവും ദാനം ചെയ്യാതെയും ഇരുന്നാൽ—അവൻ ‘ദരിദ്രൻ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.

Verse 19

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । न तत्फलमवाप्नोति तीर्थाभिगमनेन यत्

അഗ്നിഷ്ടോമാദി യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി ധാരാളം ദക്ഷിണ നൽകി എങ്കിലും, തീർത്ഥാഭിഗമനത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം അതിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്നില്ല.

Verse 20

नृलोके देवलोकस्य तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । पुष्करं तीर्थमासाद्य देवदेवसमो भवेत्

മനുഷ്യലോകത്തിൽ ദേവലോകസമമായും ത്രിലോകപ്രസിദ്ധമായും ഉള്ള ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്—പുഷ്കരം. ആ പുണ്യതീർത്ഥം പ്രാപിച്ചാൽ ദേവദേവനോടു സമനാകും.

Verse 21

दशकोटिसहस्राणि तीर्थानां वै महीपते । सान्निध्यं पुष्करे येषां त्रिसंध्यं सूर्यवंशज

ഹേ മഹീപതേ, സൂര്യവംശജനേ! തീർത്ഥങ്ങൾ ദശകോടി സഹസ്രങ്ങളുണ്ട്; അവയുടെ സാന്നിധ്യം പുഷ്കരത്തിൽ ത്രിസന്ധ്യാകാലങ്ങളിൽ ലഭ്യമാകുന്നു.

Verse 22

आदित्या वसवो रुद्रा साध्याश्च समरुद्गणाः । गंधर्वाप्सरसश्चैव तत्र सन्निहिताः प्रभो

പ്രഭോ, അവിടെ ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, സാധ്യന്മാർ മരുৎഗണങ്ങളോടുകൂടി, ഗന്ധർവന്മാരും അപ്സരസ്സുകളും കൂടി സന്നിഹിതരായിരുന്നു.

Verse 23

यत्र देवास्तपस्तप्त्वा दैत्या ब्रह्मर्षयस्तथा । दिव्ययोगा महाराज पुण्येन महता द्विजाः

ദേവന്മാരും ദൈത്യന്മാരും ബ്രഹ്മർഷികളും തപസ്സു ചെയ്ത ആ സ്ഥലത്ത്—മഹാരാജാ, ദ്വിജന്മാർ മഹാപുണ്യബലത്തിൽ ദിവ്യയോഗസിദ്ധികൾ പ്രാപിച്ചു.

Verse 24

मनसाप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनीषिणः । पूयंते सर्वपापानि नाकपृष्ठे च पूज्यते

വിവേകിയായ ഒരാൾ മനസ്സിൽ പോലും പുഷ്കരത്തെ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അവന്റെ എല്ലാ പാപങ്ങളും ശുദ്ധിയാകും; സ്വർഗ്ഗത്തിലും അവൻ പൂജ്യനാകും.

Verse 25

अस्मिंस्तीर्थे महाभाग नित्यमेव पितामहः । उवास परमप्रीतो देवदानवसंमतः

മഹാഭാഗാ, ഈ തീർത്ഥത്തിൽ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് നിത്യവും വസിക്കുന്നു—പരമപ്രസന്നനായി, ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ഒരുപോലെ ആദരിക്കുന്നവനായി.

Verse 26

पुष्करेषु महाभाग देवाः सर्षिपुरोगमाः । सिद्धिं परमिकां प्राप्ताः पुण्येन महतान्विताः

മഹാഭാഗാ, പുഷ്കരത്തിൽ ഋഷികൾ മുൻപന്തിയിലിരിക്കെ ദേവന്മാർ മഹാപുണ്യസമ്പന്നരായി പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 27

तत्राभिषेकं यः कुर्यात्पितृदेवार्चने रतः । अश्वमेधाद्दशगुणं प्रवदंति मनीषिणः

അവിടെ പിതൃ-ദേവാരാധനയിൽ നിരതനായി ആരെങ്കിലും അഭിഷേകം നടത്തുകയാണെങ്കിൽ, അവന്റെ പുണ്യം അശ്വമേധയാഗഫലത്തേക്കാൾ പത്തിരട്ടിയെന്ന് മുനിമാർ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 28

अप्येकं भोजयेद्विप्रं पुष्करारण्यमाश्रितः । तेनैति पूजितांल्लोकान्ब्रह्मणः सदने स्थितान्

പുഷ്കരാരണ്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് ഒരാൾ ഒരു ബ്രാഹ്മണനെയെങ്കിലും ഭോജനിപ്പിച്ചാൽ, ആ കർമഫലമായി ബ്രഹ്മസദനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പൂജിത ലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 29

सायंप्रातः स्मरेद्यस्तु पुष्कराणि कृतांजलि । उपस्पृष्टं भवेत्तेन सर्वतीर्थेषु पार्थिव

ഹേ രാജാവേ! സന്ധ്യയും പ്രഭാതവും കൃതാഞ്ജലിയായി പുഷ്കരങ്ങളെ സ്മരിക്കുന്നവൻ, സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തവനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 30

जन्मप्रभृति यत्पापं स्त्रियो वा पुरुषस्य वा । पुष्करे गतमात्रस्य सर्वमेव प्रणश्यति

ജന്മം മുതൽ സ്ത്രീയുടെയോ പുരുഷന്റെയോ സഞ്ചിതമായ ഏതു പാപവും, പുഷ്കരത്തിൽ വെറും ചെന്നാൽ മതി—അത് മുഴുവനും നിശ്ചയമായി നശിക്കുന്നു।

Verse 31

यथा सुराणां सर्वेषामादिस्तु मधुसूदनः । तथैव पुष्करो राजन्तीर्थानामादिरुच्यते

എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ആദിയായി മധുസൂദനൻ (വിഷ്ണു) പ്രസിദ്ധനായിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഹേ രാജാവേ! തീർത്ഥങ്ങളിൽ പുഷ്കരം ആദിതീർത്ഥമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 32

उष्ट्वा द्वादशवर्षाणि पुष्करे नियतः शुचिः । क्रतून्सर्वानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति

പുഷ്കരത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷം നിയമനിഷ്ഠയോടെ ശുചിയായി വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ സർവ്വയാഗഫലവും നേടി ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു।

Verse 33

यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपाश्नुते । कार्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव तत्

പൂർണ്ണ നൂറു വർഷം വിധിപൂർവ്വം അഗ്നിഹോത്രം അനുഷ്ഠിക്കുന്നതിനു തുല്യമാണ് പുഷ്കരത്തിൽ ഒരു കാർത്തികീ മാസം വസിക്കുന്നതും।

Verse 34

दुष्करं पुष्करे गंतुं दुष्करं पुष्करे तपः । दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करम्

പുഷ്കരത്തിലേക്കു പോകുക ദുഷ്കരം; പുഷ്കരത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്യുക ദുഷ്കരം. പുഷ്കരത്തിൽ ദാനം ചെയ്യുക ദുഷ്കരം; അവിടെ വസിക്കുക അത്യന്തം ദുഷ്കരം.

Verse 35

त्रीणि शृंगाणि शुभ्राणि त्रीणि प्रस्रवणानि च । पुष्कराण्यादि तीर्थानि न विद्मस्तत्र कारणम्

അവിടെ മൂന്ന് ശുഭ്ര ശിഖരങ്ങളും മൂന്ന് പ്രസ്രവണങ്ങളും ഉണ്ട്; പുഷ്കരാദി തീർത്ഥങ്ങളും ഉണ്ട്—എന്നാൽ അതിന്റെ കാരണം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല.

Verse 36

उष्ट्वा द्वादशवर्षाणि नियतो नियताशनः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यो सर्वक्रतुफलं लभेत्

പന്ത്രണ്ടു വർഷം വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, നിയമനിഷ്ഠയോടെ നിയന്ത്രിതാഹാരമുള്ളവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി സർവ്വയാഗഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।