The exposition of the Pañcamī vow to be observed in the twelve months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पंचम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि भक्त्या समास्थाय सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

സനാതനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, കേൾക്കുക; ഞാൻ പഞ്ചമിയുടെ വ്രതങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു. അവ ഭക്തിയോടെ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കും.

Verse 2

प्रोक्ता मत्स्यजयंती तु पंचमी मधुशुक्लगा । अस्यां मत्स्यावतारार्चा भक्तैः कार्या महोत्सवा ॥ २ ॥

മധു (ചൈത്ര) മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പഞ്ചമിയെ ‘മത്സ്യജയന്തി’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ആ ദിവസം ഭക്തർ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ മത്സ്യാവതാരാർച്ചന മഹോത്സവമായി നടത്തണം.

Verse 3

श्रीपंचमीति चैषोक्ता तत्र कार्यं श्रियोऽर्चनम् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु नैवेद्यैः पायसादिभिः ॥ ३ ॥

ഈ വ്രതം ‘ശ്രീപഞ്ചമി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അന്ന് ശ്രീലക്ഷ്മിയെ ആരാധിച്ച്, ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, പായസം മുതലായ നൈവേദ്യങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം।

Verse 4

यो लक्ष्मीं पूजयेच्चात्र तं वै लक्ष्मीर्न मुंचति । पृथ्वीव्रतं तथा चांद्रं हयग्रीवव्रतं तथा ॥ ४ ॥

ഇവിടെ ലക്ഷ്മിയെ പൂജിക്കുന്നവനെ ലക്ഷ്മീ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. അതുപോലെ പൃഥ്വീ-വ്രതം, ചാന്ദ്ര-വ്രതം, ഹയഗ്രീവ-വ്രതം എന്നിവയും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 5

कार्यं तत्तद्विधानेन तत्तत्सिद्धिमभीप्सुभिः । अथ वैशाखपंचम्यां शेषं चाभ्यर्च्य मानवः ॥ ५ ॥

ഓരോ കാര്യത്തിലും സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അതത് വിധിപ്രകാരം അതത് കര്‍മ്മം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് വൈശാഖ പഞ്ചമിയിൽ മനുഷ്യൻ ശേഷനെ (അനന്തനെ) കൂടി ആരാധിക്കണം।

Verse 6

सर्वैर्नागगणैर्युक्तमभीष्टं लभते फलम् । तथा ज्येष्ठस्य पंचम्यां पितॄनभ्यर्चयेत्सुधीः ॥ ६ ॥

സകല നാഗഗണങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ ഇഷ്ടഫലം ലഭിക്കുന്നു. അതുപോലെ ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിലെ പഞ്ചമിയിൽ ബുദ്ധിമാൻ പിതൃകളെ ആരാധിക്കണം।

Verse 7

सर्वकामफलावाप्तिर्भवेद्वै विप्रभोजनैः । अथाषाढस्य पंचम्यां वायुं सर्वगतं मुने ॥ ७ ॥

വിപ്രഭോജനത്തിലൂടെ സർവകാമഫലപ്രാപ്തി ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ഹേ മുനേ, ആഷാഢ മാസത്തിലെ പഞ്ചമിയിൽ സർവവ്യാപിയായ വായുദേവനെ ആരാധിക്കണം।

Verse 8

ग्रामाद्बहिर्विनिर्गत्य धरोपस्थे समास्तितः । ध्वजं च पंचवर्णं तु वंशदंडाग्रसंस्थितम् ॥ ८ ॥

ഗ്രാമത്തിന് പുറത്തേക്ക് പോയി അദ്ദേഹം ഭൂമിയിൽ ഇരുന്നു. അവിടെ മുളങ്കോലിന്റെ അഗ്രത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച പഞ്ചവർണ്ണ ധ്വജം ഉയർത്തി॥

Verse 9

समुच्छ्रितं निदध्यात्तु कल्पिताब्जे तु मध्यतः । ततस्तन्मूलदेशे तु दिक्षु सर्वासु नारद ॥ ९ ॥

ആ ധ്വജം ഉയർന്ന് നിൽക്കുന്നതായി, കല്പിത പദ്മത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതമാണെന്ന് ധ്യാനിക്കണം. പിന്നെ, ഹേ നാരദ, അതിന്റെ മൂലദേശത്ത് എല്ലാ ദിക്കുകളിലും അങ്ങനെ തന്നെ ഭാവിക്കണം॥

Verse 10

लोकपालान्समभ्यर्च्य कुर्याद्वायुपरीक्षणम् । प्रथमादिषु यामेषु यो यो वायुः प्रवर्तते ॥ १० ॥

ലോകപാലന്മാരെ യഥാവിധി അർച്ചിച്ച് വായു-പരീക്ഷണം നടത്തണം. ആദ്യാദി യാമങ്ങളിൽ ഏത് ഏത് വായു പ്രവർത്തിക്കുന്നുവോ അതിനെ നിരീക്ഷിക്കണം॥

Verse 11

तस्मै तस्मै दिगीशाय पूजां सम्यक् प्रकल्पयेत् । एवं स्थित्वा निराहारस्तत्र यामचतुष्टयम् ॥ ११ ॥

ഓരോ ദിഗീശനോടും യഥാവിധി പൂജ ഒരുക്കി നിർവഹിക്കണം. ഇങ്ങനെ നിലകൊണ്ട്, നിരാഹാരനായി, അവിടെ നാല് യാമം താമസിക്കണം॥

Verse 12

सायमागत्य गेहं स्वं भुक्त्वा स्वल्पं समाहितः । लोकपालान्नमस्कृत्य स्वप्याद्भूमितले शुचौ ॥ १२ ॥

സന്ധ്യയ്ക്ക് സ്വന്തം വീട്ടിൽ എത്തി, മനസ്സിനെ സമാധാനപ്പെടുത്തി അല്പം ഭുജിക്കണം. ലോകപാലന്മാരെ നമസ്കരിച്ച് ശുദ്ധമായ ഭൂമിയിൽ ശയിക്കണം॥

Verse 13

यः स्वप्नो जायते तस्यां रात्रौ यामे चतुर्थके । स एव भविता नूनं स्वप्न इत्याह वै शिवः ॥ १३ ॥

രാത്രിയുടെ നാലാം യാമത്തിൽ ഉദിക്കുന്ന സ്വപ്നം നിശ്ചയമായും സഫലമാകും—സ്വപ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് ശിവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 14

अशुभे तु समुत्पन्ने शिवपूजापरायणः । सोपवासो नयेदष्टयामं तद्दिनमेव वा ॥ १४ ॥

അശുഭം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ശിവപൂജയിൽ പരായണനായ ഭക്തൻ ഉപവാസത്തോടെ നിയമമായി എട്ട് യാമം (പൂർണ്ണദിനം) അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞത് ആ ദിനം തന്നെ വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിൽ കഴിക്കണം.

Verse 15

भोजयित्वा द्विजानष्टौ ततः शुभफलं लभेत् । व्रतमेतत्समुदितं शुभाशुभनिदर्शनम् ॥ १५ ॥

എട്ട് ദ്വിജന്മാരെ ഭോജനിപ്പിച്ച ശേഷം ശുഭഫലം ലഭിക്കും. ഈ വ്രതം ശുഭവും അശുഭവും രണ്ടും സൂചിപ്പിക്കുന്നതെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 16

नृणां सौभाग्यजनकमिह लोके परत्र च । श्रावणे कृष्णपंचम्यां व्रतं ह्यन्नसमृद्धिदम् ॥ १६ ॥

ഈ വ്രതം മനുഷ്യർക്കു ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സൗഭാഗ്യം ജനിപ്പിക്കുന്നു. ശ്രാവണ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപഞ്ചമിയിൽ ആചരിച്ചാൽ ഇത് അന്നസമൃദ്ധി നൽകും.

Verse 17

चतुर्थ्यां दिनशेषे तु सर्वाण्यन्नानि नारद । पृथक् पात्रेषु संस्थाप्य जलैराप्लावयेत्सुधीः ॥ १७ ॥

ഓ നാരദാ, ചതുർത്ഥി ദിനത്തിൽ ദിവസത്തിന്റെ ശേഷഭാഗം ബാക്കിയിരിക്കുമ്പോൾ, ബുദ്ധിമാൻ എല്ലാ ആഹാരങ്ങളും വേർവേറെ പാത്രങ്ങളിൽ വെച്ച് വെള്ളംകൊണ്ട് നന്നായി തളിച്ച് നനയ്ക്കണം.

Verse 18

ततो पात्रांतरे तत्तु निष्कास्यांबु निधापयेत् । प्रातर्भानौ समुदिते पितॄंश्चैव तथा ऋषीन् ॥ १८ ॥

അതിനുശേഷം ആ ജലം മറ്റൊരു പാത്രത്തിലേക്ക് മാറ്റി വേറെയായി വെക്കണം. പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യൻ ഉദിച്ചാൽ അതുകൊണ്ട് പിതൃന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും തർപ്പണം ചെയ്ത് ആദരിക്കണം.

Verse 19

देवांश्चाभ्यर्च्य सुस्नातं कृत्वा नैवेद्यमग्रतः । तदन्नं याचकेभ्यस्तु प्रयच्छेत्प्रीतमानसः ॥ १९ ॥

ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ച്, നന്നായി സ്നാനം ചെയ്ത്, മുന്നിൽ നൈവേദ്യം വെച്ച്, സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ ആ അന്നം യാചകര്ക്ക് നൽകണം.

Verse 20

सर्वं दिनं क्षिपेदेवं प्रदोषे तु शिवालये । गत्वा संपूजयेद्देवं लिंगरूपिणमीश्वरम् ॥ २० ॥

ഇങ്ങനെ മുഴുവൻ ദിവസം കഴിച്ചുകൂട്ടി, പ്രദോഷസമയത്ത് ശിവാലയത്തിലേക്ക് ചെന്നു, ലിംഗരൂപനായ ഈശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം.

Verse 21

गंधपुष्पादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महेश्वरम् । जपेत्पञ्चाक्षरी विद्यां शतं चापि सहस्रकम् ॥ २१ ॥

ഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവകൊണ്ട് മഹേശ്വരനെ നന്നായി പൂജിച്ച്, പഞ്ചാക്ഷരി വിദ്യയെ നൂറുതവണയോ ആയിരംതവണയോ ജപിക്കണം.

Verse 22

जपं निवेद्य देवाय भवाय भवरूपिणे । स्तुत्वा सर्वैर्वौदिकैश्च पौराणैश्चाप्यनाकुलः ॥ २२ ॥

തന്റെ ജപം ഭവരൂപനായ ഭവദേവനു സമർപ്പിച്ച്, മനസ്സിൽ കലക്കം കൂടാതെ വൈദികവും പൗരാണികവും ആയ സ്തുതികളാൽ അവനെ പുകഴ്ത്തണം.

Verse 23

प्रार्थयेद्देवमीशानं शश्वत्सर्वान्नसिद्धये । शारदीयानि चान्नानि तथा वासंतिकान्यपि ॥ २३ ॥

സകലവിധ അന്നസിദ്ധി അച്യുതമായി ലഭിക്കേണ്ടതിന് ഈശാനനായ പ്രഭുവിനെ നിത്യം പ്രാർത്ഥിക്കണം—ശരദ്കാല അന്നവും വസന്തകാല അന്നവും ഉൾപ്പെടെ।

Verse 24

यानि स्युस्तैः समृद्धोऽहं भूयां जन्मनि जन्मनि । एवं संप्रार्थ्य देवेशं गृहमागत्य वै स्वकम् ॥ २४ ॥

“അവ തന്നെയായ അനുഗ്രഹങ്ങളാൽ ഞാൻ ജന്മം ജന്മമായി സമൃദ്ധനാകട്ടെ.” ഇങ്ങനെ ദേവേശനെ ഹൃദയപൂർവ്വം പ്രാർത്ഥിച്ച് അവൻ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 25

दत्वान्नं ब्राह्मणादिभ्यः पक्वं भुञ्जीत वाग्यतः । एतदन्नव्रतं विप्र विधिनाऽचरितं नृभिः ॥ २५ ॥

ബ്രാഹ്മണന്മാർ മുതലായവർക്കു പാകം ചെയ്ത അന്നം ദാനം നൽകി, വാക്കിൽ സംയമം പാലിച്ച് താനും പാകം ചെയ്ത അന്നമേ ഭുജിക്കണം. ഹേ വിപ്ര, ഇതാണ് അന്നവ്രതം; വിധിപൂർവ്വം ആചരിക്കേണ്ടത്.

Verse 26

सर्वान्नसंपज्जनकं परलोके गतिप्रदम् । श्रावणे शुक्लपञ्चजम्यां नृभिरास्तिक्यतत्परैः ॥ २६ ॥

ശ്രാവണ മാസത്തിലെ ശുക്ല പഞ്ചമിയിൽ, ആസ്തിക്യത്തിൽ നിഷ്ഠയുള്ളവർ സകലവിധ അന്നസമൃദ്ധി നൽകുകയും പരലോകത്തിൽ ശുഭഗതി പ്രദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ആ വ്രതം ആചരിക്കണം.

Verse 27

द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः । गंधाद्यैः पूजयेत्तांश्च तथेंद्राणीमनंतरम् ॥ २७ ॥

വാതിലിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലും ഗോമയത്തോടെ വിഷനിവാരക മംഗളചിഹ്നങ്ങൾ വരയ്ക്കണം. തുടർന്ന് ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ അവയെ പൂജിച്ച്, പിന്നെ ഇന്ദ്രാണിയെ ആരാധിക്കണം.

Verse 28

संपूज्य स्वर्णरूप्यादिदध्यक्षतकुशांबुभिः । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यसंचयैः ॥ २८ ॥

സ്വർണ്ണ-രൂപ്യാദി ദ്രവ്യങ്ങൾ, തൈര്, അക്ഷതം, കുശ, പവിത്രജലം എന്നിവകൊണ്ടും; സുഗന്ധം, പുഷ്പം, ധൂപം, ദീപം, സമൃദ്ധമായ നൈവേദ്യം എന്നിവകൊണ്ടും ദേവനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം।

Verse 29

ततः प्रदक्षिणीकृत्य तद्द्रव्यं संप्रणम्य च । संप्रार्थ्य भक्तिभावेन विप्राग्र्येषु समर्पयेत् ॥ २९ ॥

അതിനുശേഷം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ആ ദ്രവ്യത്തിന് നമസ്കരിച്ച്; ഭക്തിഭാവത്തോടെ പ്രാർത്ഥിച്ചു അതിനെ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർക്കു സമർപ്പിക്കണം।

Verse 30

यदिदं स्वर्णरौप्यादि द्रव्यं वै विप्रसात्कृतम् । तदनंतफलं भूयान्मम जन्मनि जन्मनि ॥ ३० ॥

ഈ സ്വർണ്ണ-രൂപ്യാദി ദ്രവ്യം ബ്രാഹ്മണനു സത്യമായി സമർപ്പിച്ചതാകുന്നു; അത് എനിക്ക് ജന്മം ജന്മമായി അനന്തഫലദായകമായ പുണ്യമായി ഭവിക്കട്ടെ।

Verse 31

इत्येवं ददतो द्रव्यं भक्तिभावेन नारद । प्रसन्नः स्याद्धनाध्यक्षः स्वर्णादिकसमृद्धिदः ॥ ३१ ॥

ഓ നാരദാ! ഇങ്ങനെ ഭക്തിഭാവത്തോടെ ദ്രവ്യം ദാനം ചെയ്യുന്നവനോട് ധനത്തിന്റെ അധിപനായ പ്രഭു പ്രസന്നനായി സ്വർണ്ണാദി സമൃദ്ധി നൽകുന്നു।

Verse 32

एतद्व्रतं नरः कृत्वा विप्रान्संभोज्य भक्तितः । पश्चात्स्वयं च भुञ्जीत दारापत्यसुहृद्दृतः ॥ ३२ ॥

ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജിപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് ഭാര്യ, മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ എന്നിവരോടൊപ്പം താനും ഭക്ഷിക്കണം।

Verse 33

भाद्रे तु कृष्णपंचम्यां नागान् क्षीरेण तर्पयेत् ॥ ३३ ॥

ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ പഞ്ചമിയിൽ നാഗങ്ങളെ പാലുകൊണ്ട് തർപ്പണം ചെയ്ത് തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം।

Verse 34

यस्तस्याऽसप्तमं यावत्कुलं सर्पात्सुनिर्भयम् । भाद्रस्य शुक्लपंचम्यां पूजयेदृषिसत्तमान् ॥ ३४ ॥

ഭാദ്രപദത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പഞ്ചമിയിൽ ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിമാരെ പൂജിക്കുന്നവന്റെ വംശം ഏഴാം തലമുറ വരെ സർപ്പഭയത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണ നിർഭയമാകും।

Verse 35

प्रातर्नद्यादिके स्नात्वा कृत्वा नित्यमतंद्रितः । गृहमागत्य यत्नेन वेदिकां कारयेन्मृदा ॥ ३५ ॥

പ്രഭാതത്തിൽ നദിയാദികളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, അലസത വിട്ട് നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി ശ്രദ്ധയോടെ മണ്ണുകൊണ്ട് വേദിക നിർമ്മിക്കണം।

Verse 36

गोमयेनोपलिप्याथ कृत्वा पुष्पोपशोभिताम् । तत्रास्तीर्य कुशान्विप्रऋषीन्सप्त समर्चयेत् ॥ ३६ ॥

പിന്നീട് ഗോമായംകൊണ്ട് ലേപിച്ച് പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, അവിടെ കുശ പകര்ந்து ഏഴ് ബ്രാഹ്മണ ഋഷിമാരെ വിധിപൂർവ്വം സമർചിക്കണം।

Verse 37

गन्धैश्च विविधैः पुष्पैर्धूपैर्दीपैः सुशोभनेः । कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजौ विश्वामित्रोऽथ गौतमः ॥ ३७ ॥

വിവിധ സുഗന്ധങ്ങൾ, നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങൾ, ധൂപം, ദീപം എന്നിവകൊണ്ട് അത്യന്തം ശോഭിതമായി അവിടെ കശ്യപൻ, അത്രി, ഭരദ്വാജൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, പിന്നെ ഗൗതമൻ എന്നീ ഋഷിമാർ വിരാജിച്ചു।

Verse 38

जमदग्निर्वसिष्ठश्च सप्तैते ऋषयः स्मृताः । एतैभ्योऽघ्य च विधिवत्कल्पयित्वा प्रदाय च ॥ ३८ ॥

ജമദഗ്നിയും വസിഷ്ഠനും—മറ്റുള്ളവരോടൊപ്പം ഇവരാണ് സപ്തർഷികളെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. വിധിപ്രകാരം അർഘ്യം ഒരുക്കി ഭക്തിയോടെ അവർക്കു സമർപ്പിക്കണം.

Verse 39

नैवेद्यं विपचेद्वीमान्श्यामाकाद्यैरकृष्टकैः । तन्निवेद्य विसृज्येमान्स्वयं चाद्यात्तदेव हि ॥ ३९ ॥

ശ്യാമാകാദി കൃഷിയില്ലാത്ത ധാന്യങ്ങളാൽ വിഷ്ണു-ആസനം (വീമാനം) വേണ്ടി നൈവേദ്യം പാകം ചെയ്യണം. അത് നിവേദിച്ച് അവരെ വിട്ടയച്ച്, താനും അതേ പ്രസാദം ഭുജിക്കണം.

Verse 40

अनेन विधिना सप्त वर्षाणि प्रतिवत्सरम् । कृत्वा व्रतांते वरयेदाचार्यान् सप्त वैदिकान् ॥ ४० ॥

ഈ വിധിപ്രകാരം ഓരോ വർഷവും ഏഴ് വർഷം വ്രതം ആചരിക്കണം. വ്രതാന്തത്തിൽ ഏഴ് വൈദിക ആചാര്യന്മാരെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു ദക്ഷിണ നൽകണം.

Verse 41

प्रतिमाः सप्तकुर्वींत सुवर्णेन स्वशक्तितः । जटिलाः साक्षसूत्राश्च कमण्डलुसमन्विताः ॥ ४१ ॥

സ്വശക്തിയനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണത്തിൽ ഏഴ് പ്രതിമകൾ നിർമ്മിക്കണം—ജടാധാരികളായി, യജ്ഞോപവീതസഹിതവും കമണ്ഡലുസമന്വിതവുമായവയായി.

Verse 42

संस्थाप्य कलशेष्वेतांस्ताम्रेषु मृन्मयेषु वा । स्नापयेद्विधिवद्भक्त्या पृथक्पंचामृतैरपि ॥ ४२ ॥

ഇവയെ ചെമ്പോ മണ്ണോ കൊണ്ടുള്ള കലശങ്ങളിൽ സ്ഥാപിച്ച്, വിധിപ്രകാരം ഭക്തിയോടെ, വേർതിരിച്ച് പഞ്ചാമൃതങ്ങളാൽ സ്നാപനം നടത്തണം.

Verse 43

उपचारैः षोडशभिस्ततः संपूज्य भक्तितः । अर्घ्यं दत्वा ततो होमं तिलव्रीहियवादिभिः ॥ ४३ ॥

അതിനുശേഷം ഭക്തിയോടെ ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിച്ച്, അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, എള്ള്, അരി, യവം മുതലായവകൊണ്ട് ഹോമം ചെയ്യണം।

Verse 44

। सहस्तोमाइति ऋखा नामनन्त्रैस्तु वा पृथक् । पुण्यैर्मन्त्रैस्तथैवान्यैर्हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ४४ ॥

‘സഹസ്തോമാ’ എന്ന ഋഗ്‌വേദ ഋച ജപിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രത്യേകം സ്വസ്വ നാമമന്ത്രങ്ങളാൽ, പുണ്യമന്ത്രങ്ങളും മറ്റു വിധിമന്ത്രങ്ങളും കൊണ്ട് ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, അവസാനം പൂർണാഹുതി നിർവഹിക്കണം।

Verse 45

ततस्तु सप्त गा दद्याद्वस्त्रालंकारसंयुताः । आचार्यं पूजयेज्जैव वस्त्रालंकारभूषणैः ॥ ४५ ॥

അതിനുശേഷം വസ്ത്രവും അലങ്കാരവും ധരിപ്പിച്ച ഏഴ് പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ആചാര്യനെ വസ്ത്രം, ആഭരണം, ഭൂഷണം എന്നിവകൊണ്ട് ആദരപൂർവ്വം പൂജിക്കണം।

Verse 46

अनुज्ञया गुरोः पश्चान्मूर्तीर्विप्रेषु चार्पयेत् । भोजयित्वा तु तान्भक्त्या प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ ४६ ॥

ഗുരുവിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച ശേഷം വിപ്രന്മാർക്ക് മൂർത്തികൾ സമർപ്പിക്കണം; അവരെ ഭക്തിയോടെ ഭോജനിപ്പിച്ച്, നമസ്കരിച്ചു ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കണം।

Verse 47

ततश्चेष्टैः सहासीनः स्वयं ब्राह्मणशेषितम् । भुंक्त्वा वै षड्रसोपेतं प्रमुद्यात्सह बंधुभिः ॥ ४७ ॥

അതിനുശേഷം തന്റെ സഹചാരികളോടൊപ്പം ഇരുന്ന്, ബ്രാഹ്മണർ കഴിച്ചതിന് ശേഷമുള്ള ഷഡ്രസസമ്പന്നമായ പ്രസാദം സ്വയം ഭുജിച്ച്, ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കണം।

Verse 48

एतत्कृत्वा व्रतं गांगं भोगान्भुक्त्वाथ वाञ्छितान् । सप्तर्षीणां प्रसादेन विमानवरगो भवेत् ॥ ४८ ॥

ഈ ഗംഗാ-വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ഇഷ്ടഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം, സപ്തർഷികളുടെ പ്രസാദത്താൽ ശ്രേഷ്ഠ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനാകുന്നു।

Verse 49

आश्विने शुक्लपञ्चम्यामुपांगललिताव्रतम् ॥ ४९ ॥

ആശ്വിന മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പഞ്ചമിയ്ക്ക് ‘ഉപാംഗ-ലലിതാ വ്രതം’ വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിക്കണം।

Verse 50

तस्याः स्वर्णमयीं मूर्तिं शक्त्या निर्माय नारद । उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्तां विधानतः ॥ ५० ॥

ഹേ നാരദാ! യഥാശക്തി അവളുടെ സ്വർണമയ മൂർത്തി നിർമ്മിച്ച്, ഷോഡശോപചാരങ്ങളാൽ വിധിപൂർവ്വം അവളെ പൂജിക്കണം।

Verse 51

पक्वान्नं फलसंयुक्तं सघृतं दक्षिणान्वितम् । द्विजवर्याय दातव्यं व्रतसंपूर्तिहेतवे ॥ ५१ ॥

വ്രതസമ്പൂർത്തിക്കായി ഫലസഹിതമായ പക്വാന്നം, നെയ്യോടുകൂടിയതും ദക്ഷിണയോടുകൂടിയതും ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനു (ബ്രാഹ്മണനു) ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 52

सवाहना शक्तियुता वरदा पूजिता मया । मातर्मामनुगृह्याथ गम्यतां निजमंदिरम् ॥ ५२ ॥

ഹേ മാതാവേ! വാഹനം സഹിതം, ശക്തിയോടെ, വരദായിനിയായ നീ എന്റെ പൂജ സ്വീകരിച്ചു; എന്നെ അനുഗ്രഹിച്ച് പിന്നെ നിന്റെ സ്വന്തം മന്ദിരത്തിലേക്ക് മടങ്ങണമേ।

Verse 53

कार्तिके शुक्लपंचम्यां जयाव्रतमनुत्तमम् । कर्तव्यं पापनाशाय श्रद्धया द्विजसत्तम ॥ ५३ ॥

കാർത്തിക ശുക്ല പഞ്ചമിയിൽ ‘ജയാ-വ്രതം’ എന്ന അനുത്തമ വ്രതം പാപനാശത്തിനായി ശ്രദ്ധയോടെ ആചരിക്കണം, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ।

Verse 54

पूजयित्वा जयां विप्र यथाविधि समाहितः । उपचारैः षोडशभिस्ततः शुचिरलंकृतः ॥ ५४ ॥

ഹേ വിപ്രാ, ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ വിധിപ്രകാരം ജയയെ പൂജിച്ച ശേഷം, ശുചിയായി അലങ്കൃതനായി ഷോഡശോപചാരങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം।

Verse 55

विप्रैकं भोजयेच्चापि तस्मै दत्त्वा च दक्षिणाम् । विसर्जयेत्ततः पश्चात्स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५५ ॥

ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ഭോജനിപ്പിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന് ദക്ഷിണ നൽകി, പിന്നെ ആദരത്തോടെ യാത്രയാക്കണം. അതിനുശേഷം വാക്ക്-നിയമം പാലിച്ച് സ്വയം ഭുജിക്കണം।

Verse 56

यस्तु वै भक्तिसंयुक्तः स्नानं कुर्य्याज्जयादिने । नश्यन्ति तस्य पापानि सिंहाक्रांता मृगा यथा ॥ ५६ ॥

ഭക്തിയോടെ ജയാദിനത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ പാപങ്ങൾ, സിംഹം ആക്രമിക്കുമ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ നശിക്കുന്നു।

Verse 57

यदश्वमेधावभृथे फलं स्नानेन कीर्तितम् । तत्फलं प्राप्यते विप्रस्नानेनापि जयादिने ॥ ५७ ॥

അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ അവഭൃതസ്നാനത്തിൽ പറയപ്പെട്ട ഫലം ഏതാണ്, ഹേ വിപ്രാ, ജയാദിനത്തിലെ സ്നാനത്തിലൂടെയും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു।

Verse 58

अपुत्रो लभते पुत्रं वंध्या गभ च विंदति । रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बंधनात् ॥ ५८ ॥

സന്താനമില്ലാത്തവന് പുത്രനെ ലഭിക്കുന്നു; വന്ധ്യയും ഗർഭം ധരിക്കുന്നു. രോഗി രോഗത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു; ബന്ധിതൻ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടുന്നു.

Verse 59

मार्गशुक्ले च पञ्चम्यां नागानिष्ट्वा विधानतः । नागेभ्यो ह्यभयं लब्ध्वा मोदते सह बांधवैः ॥ ५९ ॥

മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ പഞ്ചമിയിൽ വിധിപ്രകാരം നാഗദേവന്മാരെ പൂജിച്ചാൽ, നാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് അഭയം നേടി ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 60

पौषेऽपि शुक्लपञ्चम्यां सम्पूज्य मधुसूदनम् । लभते बाञ्छितान्कामान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ६० ॥

പൗഷ മാസത്തിലും ശുക്ലപക്ഷ പഞ്ചമിയിൽ മധുസൂദനനെ (വിഷ്ണുവിനെ) സമ്യകമായി പൂജിച്ചാൽ ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയം വേണ്ട.

Verse 61

पंचम्यां प्रतिमासे तु शुक्ले कृष्णे च नारद । पितॄणां पूजनं शस्तं नागानां चापि सर्वथा ॥ ६१ ॥

ഓ നാരദാ! ഓരോ മാസത്തെയും പഞ്ചമിയിൽ—ശുക്ലപക്ഷത്തിലും കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും—പിതൃപൂജ ശ്രേയസ്കരമാണ്; നാഗപൂജയും എല്ലാതരത്തിലും ഹിതകരമാണ്.

Verse 62

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थपञ्चमीव्रतनिरूपणं नाम चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११४ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ, ബൃഹദുപാഖ്യാനത്തിലെ ചതുര്ഥപാദത്തിൽ ‘ദ്വാദശമാസസ്ഥ പഞ്ചമീവ്രതനിരൂപണം’ എന്ന നൂറ്റി പതിനാലാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.