Adhyaya 47: Brahma’s Awakening and the Ninefold Scheme of Creation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे ब्रह्मायु-प्रमाणो नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः । सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः । क्रौष्टुकिरुवाच— यथा ससर्ज वै ब्रह्मा भगवानादिकृत् प्रजाः । प्रजापतिः पतिर्देवस् तन्मे विस्तरतो वद ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിൽ ‘ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ്സിന്റെ പരിമാണം’ എന്ന പേരിലുള്ള നാൽപ്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി നാൽപ്പത്തേഴാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. ക്രൗഷ്ടുകി പറഞ്ഞു—ആദികർത്താവായ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മൻ പ്രജകളെ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചു? ഹേ പ്രജാപതേ, ഭൂതങ്ങളുടെ ദേവാ, എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക।

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच— कथयाम्येष ते ब्रह्मन् ससर्ज भगवान् यथा । लोककृत् शाश्वतः कृत्स्नं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നിത്യ ലോകകർത്താവായ ഭഗവാൻ അചലവും ചരവുമായ എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന സമഗ്ര ജഗത്തിനെ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചുവെന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് പറയും।

Verse 3

पद्मावसाने प्रलये निशासुत्पोत्थितः प्रभुः । सत्त्वोद्रिक्तस्तदा ब्रह्मा शून्यं लोकमवैक्षत ॥

പാദ്മകൽപാന്ത്യത്തിലെ പ്രളയം സംഭവിച്ചപ്പോൾ, മഹാരാത്രിക്കു ശേഷം പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്നുയർന്ന ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാവ് സത്ത്വഗുണസമൃദ്ധനായി ലോകത്തെ ശൂന്യപ്രായമായി കണ്ടു।

Verse 4

इमञ्चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति । ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् ॥

ഇവിടെ നാരായണനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഈ ശ്ലോകം പാരായണം ചെയ്യുന്നു— ‘ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ ദേവൻ തന്നെയാണ് ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും.’

Verse 5

आपो नारा वै तनव इत्यपां नाम शुश्रुम । तासु शेते स यस्माच्च तेन नारायणः स्मृतः ॥

‘നാരാ’ എന്നത് ജലങ്ങളുടെ പേരാണെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അവയിൽ ശയിക്കുന്നതിനാൽ അവൻ നാരായണൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 6

विबुद्धः सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम् । अनुमानात् समुद्धारं कर्तुकामस्तदा क्षिते ॥

ആ ജലങ്ങളിൽ ഉണർന്നിട്ട്, ഭൂമി അവയിൽ മുങ്ങിക്കിടക്കുന്നതെന്ന് അറിഞ്ഞു, പിന്നെ അവൻ അനുമാനബോധത്തോടെ ഭൂമിയെ ഉയർത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 7

अकरोत् स तनूरन्याः कल्पादिषु यथा पुरा । मत्स्यकूर्मादिकास्तद्वद्वाराहं वपुरास्थितः ॥

മുമ്പുപോലെ മറ്റു കൽപങ്ങളിൽ ചെയ്തതുപോലെ അവൻ മറ്റൊരു ശരീരം ധരിച്ചു; മത്സ്യവും കൂർമവും മുതലായ രൂപങ്ങൾ എടുത്തതുപോലെ, വരാഹരൂപമായ ശരീരവും സ്വീകരിച്ചു।

Verse 8

वेदयज्ञमयं दिव्यं वेदयज्ञमयो विभुः । रूपं कृत्वा विवेशाप्सु सर्वगः सर्वसम्भवः ॥

സർവ്വവ്യാപിയായ ഭഗവാൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ മൂലകാരണം, വേദയജ്ഞമയമായ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 9

समुद्धृत्य च पातालान्मुमोच सलिले भुवम् । जनलोकस्थितैः सिद्धैश्चिन्त्यमानो जगत्पतिः ॥

പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ ഉയർത്തി ജഗദീശൻ അവളെ ജലത്തിന്മേൽ വിട്ടു; ജനലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ അവനെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 10

तस्योपरि जलौघस्य महती नैरिव स्थिताः । विततत्वात्तु देहस्य न मही याति सम्प्लवम् ॥

ആ ജലസമൂഹത്തിന്മേൽ മഹാഭൂമി ആധാരമുള്ളതുപോലെ നിലകൊണ്ടു; അവന്റെ ദേഹം വിശാലമായി വ്യാപിച്ചതിനാൽ ഭൂമി പ്രളയജലത്തിൽ മുങ്ങിയില്ല।

Verse 11

ततः क्षितिं समीक्ष्य पृथिव्यां सोऽसृजद् गिरिन् । प्राक् सर्गे दह्यमाने तु तदा संवर्तकाग्निना ॥

അപ്പോൾ ഭൂമിയെ സമമാക്കി അവൻ ഭൂമിയിൽ പർവ്വതങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു; മുൻസൃഷ്ടിയിൽ അവ പ്രളയാഗ്നിയാൽ അന്നേ ദഹിച്ചുപോയിരുന്നു।

Verse 12

तेनाग्निना विशीर्णास्ते पर्वता भुवि सर्वशः । शैला एकार्णवे मग्ना वायुनापस्तु संहताः ॥

ആ അഗ്നിയാൽ ഭൂമിയിലുടനീളം പർവ്വതങ്ങൾ തകർന്നു ചിതറി; പാറക്കൂട്ടങ്ങൾ ഒരൊറ്റ മഹാസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി, കാറ്റ് ജലങ്ങളെ കൂട്ടിച്ചേർത്തു।

Verse 13

निषक्ता यत्र यत्रासंस्तत्र तत्राचलाभवन् । भूविभागं ततः कृत्वा सप्तद्वीपोपशोभितम् ॥

ആ പിണ്ഡസമൂഹങ്ങൾ എവിടെയെവിടെ നിശ്ചലമായോ അവിടെയവിടെ പർവ്വതങ്ങളായി; തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഭൂമിയെ വിഭജിച്ച് അതിനെ സപ്തദ്വീപങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതമാക്കി।

Verse 14

भूराद्यांश्चतुरो लोकान् पूर्वंवत् समकल्पयत् । सृष्टिंचिन्तयतस्तस्य कल्पादिषु यथा पुरा ॥

ഭൂ (പൃഥ്വി) മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന നാല് ലോകങ്ങളെ അദ്ദേഹം മുൻപുപോലെ ക്രമപ്പെടുത്തി; സൃഷ്ടിയെ അദ്ദേഹം എങ്ങനെ ധ്യാനിച്ചുവോ, അതുപോലെ തന്നെ കല്പങ്ങളുടെ ആദിയിൽ മുൻപുപോലെ സംഭവിച്ചു।

Verse 15

अबुद्धिपूर्वकस्तस्मात् प्रादुर्भूतस्तमोमयः । तमो मोहो महामोहस्तामिस्त्रो ह्यन्धसंज्ञितः ॥

അവനിൽ നിന്ന് പ്രത്യേകമായ ഉദ്ദേശമില്ലാതെ തന്നെ അന്ധകാരമയമായ വികാരം ഉദ്ഭവിച്ചു—തമസ്, മോഹം, മഹാമോഹം, താമിസ്രം, കൂടാതെ അന്ധം (അന്ധത)।

Verse 16

अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः । पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतोऽप्रतिबोधवान् ॥

അഞ്ച് ‘ഗ്രന്ഥി’ (വിഭാഗങ്ങൾ) ഉള്ള ഈ അവിദ്യ ആ മഹാസത്തയിൽ നിന്ന് പ്രകടമായി; അദ്ദേഹം ഇനിയും അപ്രബുദ്ധനായിരിക്കെ സൃഷ്ടിയെ ധ്യാനിച്ചതോടെ സൃഷ്ടി പഞ്ചവിധമായി സ്ഥാപിതമായി।

Verse 17

बहिरन्तश्चाप्रकाशः संवृतात्मा नगात्मकः । मुख्या नगा यतश्चोक्ता मुख्यसर्गस्ततस्त्वयम् ॥

പുറത്തും അകത്തും പ്രകാശമില്ലാതെ, ആത്മാവ് ആവരണത്താൽ മറഞ്ഞ ഈ സൃഷ്ടി സ്ഥാവര-സ്വഭാവമായിരുന്നു; ഇതിനെ ‘നാഗ’ (അചല/സസ്യജീവികൾ) എന്നു പറയുന്നു. ഈ ‘നാഗ’കൾ ‘മുഖ്യ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ ഇതിനെ ‘മുഖ്യസർഗം’ (പ്രാഥമിക സൃഷ്ടി) എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു।

Verse 18

तं दृष्ट्वासाधकं सर्गममन्यदपरं पुनः । तस्याभिध्यायतः सर्गं तिर्यक्‍स्रोतो ह्यवर्तत ॥

ആ സൃഷ്ടി ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കു അനുപയോഗ്യമെന്നു കണ്ടു, അദ്ദേഹം വീണ്ടും മറ്റൊരു സൃഷ്ടിയെ മനസ്സിൽ സംकल्पിച്ചു. ധ്യാനിക്കുമ്പോൾ ‘തിര്യക്-സ്രോതസ്’ എന്ന സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു.

Verse 19

यस्मात्तिर्यक्प्रवृत्तिः सा तिर्यक्‍स्रोतस्ततः स्मृतः । पश्वादयस्ते विख्यातास्तमः प्रायो ह्यवेदिनः ॥

അവരുടെ പ്രവർത്തനം വശത്തേക്കു (തിര്യകമായി) ഒഴുകുന്നതിനാൽ അവർ ‘തിര്യക്-സ്രോതസ്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവർ മൃഗാദികളായി അറിയപ്പെടുന്നു; തമോഗുണപ്രധാനരും വിവേകരഹിതരുമാണ്.

Verse 20

अतपथग्राहिणश्चैव ते ’ज्ञाने ज्ञानमानिनः । अहङ्कृता अहंमाना अष्टाविंशद्विधात्मकाः ॥

അവർ മാർഗമല്ലാത്തതിനെ തന്നെ മാർഗമെന്നു പിടിച്ചു, അജ്ഞാനത്താൽ തങ്ങളേ ജ്ഞാനികളെന്നു കരുതുന്നു. അഹങ്കാരവും ആത്മഗർവവും കൊണ്ടു രൂപപ്പെട്ടവർ; അഷ്ടാവിംശതി തത്ത്വസംഘാതസ്വരൂപർ.

Verse 21

अन्तः प्रकाशास्ते सर्वे आवृतास्तु परस्परम् । तमप्यसाधकं मत्वा ध्यायतो ’न्यस्ततो ’भवत् ॥

എല്ലാവർക്കും അന്തർതേജസ് ഉണ്ടായിരുന്നു; എങ്കിലും അവർ പരസ്പരം മറഞ്ഞുകിടന്നു. ആ സൃഷ്ടിയെയും അപ്രയോജനമെന്നു കരുതി, ധ്യാനിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു സൃഷ്ടി ഉദിച്ചു.

Verse 22

ऊर्ध्वस्रोतस्तृतीयस्तु सात्त्विकः समवर्तत । ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तस्त्वनावृताः ॥

മൂന്നാമത്തെ സൃഷ്ടി ‘ഊർധ്വ-സ്രോതസ്’ എന്ന പേരിൽ സാത്ത്വികമായി ഉദിച്ചു. അവർ സുഖവും പ്രീതിയും നിറഞ്ഞവർ; ബാഹ്യവും അന്തർവും ഇരുവശത്തും അനാവൃതർ ആയിരുന്നു.

Verse 23

प्रकाशा बहिरन्तश्च ऊर्ध्वस्रोतः समुद्भवाः । तुष्टात्मकस्तृतीयस्तु देवसर्गो हि स स्मृतः ॥

ഊർധ്വസ്രോതസ്സായി ജനിച്ച ജീവികൾ പുറമെയും അകത്തെയും പ്രകാശമയരായിരുന്നു. സന്തോഷസ്വഭാവമായ ഈ മൂന്നാം സൃഷ്ടി ‘ദേവസർഗം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 24

तस्मिन् सर्गे ’भवत् प्रीतिर्निष्पन्ने ब्रह्मणस्तदा । ततो ’न्यं स तदा दध्यौ साधकं सर्गमुत्तमम् ॥

ആ സൃഷ്ടി പൂർത്തിയായപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അതിൽ ആനന്ദിച്ചു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം മറ്റൊന്ന്—ഉത്തമവും യഥാർത്ഥത്തിൽ സാധകമായ (ഫലപ്രദമായ) സൃഷ്ടി—സങ്കല്പിച്ചു.

Verse 25

तथाभिध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्ततः । प्रादुर्बभौ तदाव्यक्तादर्वाक्‍स्रोतस्तु साधकः ॥

ഇങ്ങനെ അദ്ദേഹം സമ്യകായി ധ്യാനിച്ചു—സത്യമായി ചിന്തിച്ചു—കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് ‘അർവാക്‌സ്രോതസ്’ എന്ന സാധക (ഫലപ്രദ) സൃഷ്ടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 26

यस्मादर्वाग् व्यवर्तन्त ततोऽर्वाक्‍स्रोतसस्तु ते । ते च प्रकाशबहुलास्तमोद्रिक्ता रजो ’धिकाः ॥

അവർ താഴോട്ടു പ്രവഹിച്ചതിനാൽ ‘അർവാക്‌സ്രോതസ്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവർ തേജസ്സിൽ സമൃദ്ധരാണ്; എങ്കിലും തമസ്സ് വർധിക്കുകയും രജസ്സിന് പ്രാധാന്യം ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 27

तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश्च कारिणः । प्रकाशा बहिरन्तश्च मनुष्याः साधकाश्च ते ॥

അതുകൊണ്ട് അവർ ദുഃഖം നിറഞ്ഞവരായി വീണ്ടും വീണ്ടും കർമ്മം ചെയ്യുന്നു. എങ്കിലും അവർ പുറമെയും അകത്തെയും തേജോമയരാണ്; അവർ മനുഷ്യർ, സാധനയ്ക്ക് സമർത്ഥർ (സാധകർ) ആകുന്നു.

Verse 28

पञ्चमोऽनुग्रहः सर्गः स चतुर्धा व्यवस्थितः । विपर्ययेण सिद्ध्या च शान्त्या तुष्ट्या तथैव च ॥

അഞ്ചാമത്തേത് 'അനുഗ്രഹ' സർഗ്ഗമാണ്. ഇത് വിപര്യയം, സിദ്ധി, ശാന്തി, തുഷ്ടി എന്നിങ്ങനെ നാലു വിധത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 29

निर्वृत्तं वर्तमानञ्च तेर्’थं जानन्ति वै पुनः । भूतादिकानां भूतानां षष्ठः सर्ग स उच्यते ॥

അവർ ഭൂതകാലത്തെയും വർത്തമാനകാലത്തെയും അർത്ഥം വീണ്ടും അറിയുന്നു. ഇതിനെ ഭൂതാദികളിൽ (പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ) തുടങ്ങുന്ന ജീവികളുടെ ആറാമത്തെ സർഗ്ഗം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

Verse 30

ते परिग्राहिणः सर्वे संविभागरता तथा । चोदनाश्चाप्यशीलाś्च ज्ञेया भूतादिकाश्च ते ॥

അവരെല്ലാവരും സമ്പാദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും പങ്കുവെക്കുന്നതിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവരുമാണ്. അവർ പ്രേരണയാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരും അച്ചടക്കമില്ലാത്തവരുമാണ്; അവരെ ഭൂതാദി വർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ടവരായി അറിയുക.

Verse 31

प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः । तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गः स उच्यते ॥

ആദ്യത്തെ സർഗ്ഗം 'മഹത്' (മഹത്തത്വം) ആണ്, ഇത് ബ്രഹ്മാവിന്റേതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. രണ്ടാമത്തേത് തന്മാത്രകളുടേതാണ്; ഇതിനെ ഭൂതസർഗ്ഗം (പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

Verse 32

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गश्चैन्द्रियकः स्मृतः । इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धैपूर्वकः ॥

മൂന്നാമത്തെ സൃഷ്ടിയെ 'വൈകാരികം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു, ഇത് ഇന്ദ്രിയ സർഗ്ഗം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇപ്രകാരം ഈ പ്രാകൃത സർഗ്ഗം ബുദ്ധിയെ മുൻനിർത്തി ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 33

मुख्यः सर्गश्चतुर्थस्तु मुख्याः वै स्थावराः स्मृताः । तिर्यक्स्रोतस्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स पञ्चमः ॥

നാലാമത്തത് ‘മുഖ്യ’ സൃഷ്ടി; സ്ഥാവരങ്ങൾ തന്നെയാണ് പ്രധാനമെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അഞ്ചാമത്തത് ‘തിര്യക്-സ്രോതസ്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്, തിര്യഗ്-യോനിയിൽ ജനിക്കുന്ന മൃഗ-പ്രാണികളുടെ സൃഷ്ടിയാണ്.

Verse 34

तथोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः । ततोऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः ॥

അതുപോലെ ആറാമത്തത്—ഊർധ്വ-സ്രോതസ് ഉള്ളവരുടെ—ദേവസൃഷ്ടിയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് അർവാക്-സ്രോതസ് ഉള്ളവരുടെ സൃഷ്ടി ഏഴാമത്തത്; അതാണ് മനുഷ്യസൃഷ്ടി.

Verse 35

अष्टमोऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः । पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः ॥

എട്ടാമത്തത് ‘അനുഗ്രഹ’ സൃഷ്ടി; അത് സാത്ത്വികവും താമസവും ഇരട്ടയായിരിക്കുന്നു. ഈ അഞ്ചും വൈകൃത സൃഷ്ടികൾ; പ്രാകൃത സൃഷ്ടികൾ മൂന്നു എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 36

प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः । इत्येते वै समाख्याता नव सर्गाः प्रजापतेः ॥

കൂടാതെ ഒൻപതാമത്തത് ‘കൗമാര’ സൃഷ്ടിയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അത് പ്രാകൃതവും വൈകൃതവും ഇരട്ടയാണ്. ഇങ്ങനെ പ്രജാപതിയുടെ ഈ ഒൻപത് സൃഷ്ടികൾ യഥാവിധി എണ്ണിപ്പറയപ്പെട്ടു.