Adhyaya 177

Verse 1

नशा (0) अल अन+- पजञ्चसप्तत्यधिकशततमोड< ध्याय: घटोत्कच और उसके रथ आदिके स्वरूपका वर्णन तथा कर्ण और घटोत्कचका घोर संग्राम धृतराष्ट उवाच यत्तद्‌ वैकर्तन: कर्णो राक्षसश्व॒ घटोत्कच: । निशीथे समसज्जेतां तद्‌ युद्धमभवत्‌ कथम्‌

ധൃതരാഷ്ട്രൻ ചോദിച്ചു—സഞ്ജയാ! അർദ്ധരാത്രിയിൽ സൂര്യപുത്രനായ വൈകർത്തനൻ കർണനും രാക്ഷസനായ ഘടോത്കചനുമെല്ലാം പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ, ആ യുദ്ധം എങ്ങനെ നടന്നു?

Verse 2

कीदृशं चाभवद्‌ रूप॑ तस्य घोरस्य रक्षस: । रथश्न कीदृशस्तस्य हया: सर्वायुधानि च,उस भयंकर राक्षसका रूप उस समय कैसा था? उसका रथ कैसा था? उसके घोड़े और सम्पूर्ण आयुध कैसे थे?

ധൃതരാഷ്ട്രൻ ചോദിച്ചു—ആ ഭീകരരാക്ഷസന്റെ രൂപം അപ്പോൾ എങ്ങനെയായിരുന്നു? അവന്റെ രഥം എങ്ങനെയായിരുന്നു? അവന്റെ കുതിരകളും അവന്റെ എല്ലാ ആയുധങ്ങളും എങ്ങനെയായിരുന്നു?

Verse 3

किंप्रमाणा हयास्तस्य रथकेतुर्धनुस्तथा । कीदृशं वर्म चैवास्य शिरस्त्राणं च कीदृशम्‌

ധൃതരാഷ്ട്രൻ ചോദിച്ചു—അവന്റെ കുതിരകൾ ഏതു അളവിലുള്ളവയായിരുന്നു? അവന്റെ രഥകേതുവും ധനുസ്സും എങ്ങനെയായിരുന്നു? അവന്റെ വർമ്മം എങ്ങനെയായിരുന്നു, അവന്റെ ശിരസ്ത്രാണം (തലരക്ഷ) എങ്ങനെയായിരുന്നു?

Verse 4

पृष्टस्त्वमेतदाचक्ष्य कुशलो हासि संजय । उसके घोड़े कितने बड़े थे, रथकी ध्वजाकी ऊँचाई और धनुषकी लंबाई कितनी थी? उसके कवच और शिरस्त्राण कैसे थे, संजय! मेरे प्रश्नंके अनुसार ये सारी बातें बताओ; क्योंकि तुम इस कार्यमें कुशल हो ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ഘടോത്കചൻ അതിവിശാലകായനായിരുന്നു. അവന്റെ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവ; മുഖം താമ്രവർണ്ണം; വയർ ഉള്ളിലേക്ക് വലിഞ്ഞിരുന്നു. ദേഹരോമങ്ങൾ മേലോട്ടുയർന്നിരുന്നു; താടി-മീശ കറുപ്പ്; താടി വലിയതായി തോന്നി. വായ് ചെവിവരെ പിളർന്നതുപോലെ, മൂർച്ചയുള്ള ദന്തങ്ങളാൽ അവൻ അത്യന്തം ഭീകരനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 5

ऊर्ध्वरोमा हरिश्मश्रु: शड्कुकर्णो महाहनु: । आकर्णदारितास्यश्व तीक्ष्णदंष्ट: करालवान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! അവന്റെ ദേഹരോമങ്ങൾ മേലോട്ടുയർന്നിരുന്നു; താടി-മീശ ഹരിത-ശ്യാമ വർണ്ണം; ചെവികൾ ശംഖാകാരം; താടിയെല്ല് മഹാവിശാലം. വായ് ചെവിവരെ പിളർന്നതുപോലെ; ദന്തങ്ങൾ മൂർച്ചയുള്ളത്; മുഖം അത്യന്തം വികരാളം.

Verse 6

सुदीर्घताम्रजिद्दीष्ठो लम्बभ्रू: स्थूलनासिक: । नीलाज़रे लोहितग्रीवो गिरिवर्ष्मा भयंकर:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ നാവും അധരങ്ങളും താമ്രചുവപ്പായി ദീർഘമായിരുന്നു; ഭ്രൂകൾ നീളവും കനവും; മൂക്ക് കട്ടിയുള്ളത്; ദേഹവർണ്ണം കറുപ്പ്; കഴുത്ത് ചുവപ്പ്; ശരീരം പർവ്വതംപോലെ മഹത്തരം. കാണുന്നതിന് തന്നെ അവൻ ഭയങ്കരനായി തോന്നി.

Verse 7

महाकायो महाबाहुर्महाशीर्षो महाबल: । विकृत: परुषस्पर्शो विकटोद्वृद्धपिण्डक:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ മഹാകായൻ, മഹാബാഹു, മഹാശിരസ്സുള്ളവൻ, മഹാബലവാൻ. അവന്റെ രൂപം വികൃതം; സ്പർശം കഠിനം; കാല്പിണ്ഡങ്ങൾ വികടവും അത്യന്തം ദൃഢവുമായിരുന്നു.

Verse 8

स्थूलस्फिग्गूढनाभिश्न शिथिलोपचयो महान्‌ । तथैव हस्ताभरणी महामायो<5ड्रदी तथा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ നിതംബങ്ങൾ സ്ഥൂലമായിരുന്നു; നാഭി ചെറുതായതിനാൽ മറഞ്ഞിരുന്നു; ദേഹവളർച്ച ശിഥിലമായിരുന്നാലും അവൻ ഉയരം കൂടിയവൻ. കൈകൾ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു; ഭുജങ്ങളിൽ ബാഹുബന്ധങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. അവൻ മഹാമായകളിലും കപടകലകളിലും നിപുണൻ ആയിരുന്നു.

Verse 9

उरसा धारयन्‌ निष्कमग्निमालां यथाचल: । तस्य हेममयं चित्र बहुरूपाज्शशोभितम्‌

വക്ഷസ്സിൽ ദീപ്തമായ അഗ്നിമാല ധരിച്ചു, അവൻ പർവതംപോലെ അചലനായി നിന്നു. അവന്റെ മേൽ പലരൂപങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന അത്ഭുതകരമായ സ്വർണാലങ്കാരം തിളങ്ങി.

Verse 10

कुण्डले बालसूर्याभे मालां हेममयीं शुभाम्‌

അവന്റെ കുണ്ഡലങ്ങൾ ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു; ശുഭവും സുന്ദരവുമായ സ്വർണമയ മാലയും അവൻ ധരിച്ചു.

Verse 11

धारयन्‌ विपुलं कांस्यं कवचं च महाप्रभम्‌ | वह प्रभातकालके सूर्यकी भाँति कान्तिमान्‌ दो कुण्डल, सोनेकी सुन्दर माला और काँसीका विशाल एवं चमकीला कवच धारण किये हुए था || १० ई ।।

അവൻ വിശാലമായ കാംസ്യകവചവും മഹാപ്രഭമായ ബർമവും ധരിച്ചു; നൂറു കിങ്കിണികളുടെ നാദം മുഴങ്ങുകയും, ചുവന്ന ധ്വജപതാകകളാൽ അടയാളപ്പെടുകയും ചെയ്ത്, പ്രഭാതസൂര്യനെപ്പോലെ കാന്തിമാനായി തോന്നി.

Verse 12

सर्वायुधवरोपेतमास्थितो ध्वजशालिनम्‌

ധ്വജശോഭിതമായ രഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ഉത്തമമായ എല്ലാ ആയുധങ്ങളാലും സമുപേതനായി, യുദ്ധധർമ്മത്തിനായി സന്നദ്ധനായി നിന്നു.

Verse 13

मत्तमातड्रसंकाशा लोहिताक्षा विभीषणा:

അവർ മത്തഗജങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി—ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, ഭീതിജനകരായി.

Verse 14

वहन्तो राक्षसं घोरं वालवन्तो जितश्रमा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭീകരനായ ഒരു രാക്ഷസനെ കൂടെ കൊണ്ടു, ബലവാന്മാരും ക്ഷീണം ജയിച്ച യുവവീരന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ കഠിനതയ്ക്കിടയിലും തേജസ്സു മങ്ങാതെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി.

Verse 15

राक्षसो<स्य विरूपाक्ष: सूतो दीप्तास्यकुण्डल:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ സാരഥി വിരൂപാക്ഷൻ എന്ന രാക്ഷസൻ; മുഖവും കുണ്ഡലങ്ങളും ദീപ്തിമാനായിരുന്നു. സൂര്യകിരണങ്ങളെപ്പോലെ മിന്നുന്ന കയറുകൾ പിടിച്ച് അവൻ കുതിരകളെ ദൃഢമായി നിയന്ത്രിച്ചു. അത്തരം സാരഥിയോടൊപ്പം രഥത്തിൽ ഇരുന്ന ഘടോത്കചൻ, അരുണനെ സാരഥിയാക്കി രഥസ്ഥനായ സൂര്യദേവനെപ്പോലെ തോന്നി.

Verse 16

रश्मिश्रि: सूर्यरश्म्याभै: संजग्राह हयान्‌ रणे | स तेन सहितस्तस्थावरुणेन यथा रवि:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധഭൂമിയിൽ രശ്മിശ്രീ സൂര്യകിരണങ്ങളെപ്പോലെ മിന്നുന്ന കയറുകൾകൊണ്ട് കുതിരകളെ പിടിച്ച് നിയന്ത്രിച്ചു. അവനോടൊപ്പം രഥത്തിൽ ഉണ്ടായ ഘടോത്കചൻ അരുണനോടുകൂടിയ രഥസ്ഥ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനായി തോന്നി.

Verse 17

संसक्त इव चाशभ्रेण यथाद्रिर्महता महान्‌ । दिव:स्पृक्‌ सुमहान्‌ केतु: स्यन्दने5स्य समुच्छित:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വലിയ മേഘം ചേർന്നു പിടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു മഹാപർവ്വതം തോന്നുന്നതുപോലെ, അവന്റെ രഥത്തിൽ ഉയർത്തിയ അത്യുച്ചമായ പതാക ആകാശത്തെ തൊടുമെന്നപോലെ കുതിച്ചുനിന്നു.

Verse 18

वासवाशनिनिर्घोषं दृढज्यमतिविक्षिपन्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വീരന്മാരെ കവർന്നെടുക്കുന്ന ആ രാത്രിയിൽ ഘടോത്കചൻ കർണ്ണന്റെ നേരെ നീങ്ങി. ദൃഢജ്യയുള്ള ധനുസ്സു വലിച്ച്, ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലെ ഭീകരമായ ഗർജ്ജനം ഉയർത്തി, രഥധുരംപോലെ കട്ടിയുള്ള അമ്പുകൾ പ്രചണ്ഡവേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞ് ദിക്കുകളെല്ലാം മൂടി.

Verse 19

व्यक्त किष्कुपरीणाहं द्वादशारत्निकार्मुकम्‌ । रथाक्षमात्रैरिषुभि: सर्वा: प्रच्छादयन्‌ दिश:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പന്ത്രണ്ട് രത്നി നീളമുള്ള, വ്യക്തമായ കട്ടിയുള്ള പരിസരമുള്ള വില്ലുകൊണ്ട് അവൻ രഥാക്ഷമാത്രമായ അമ്പുകൾ വർഷിപ്പിച്ച് എല്ലാ ദിക്കുകളെയും മൂടി.

Verse 20

तस्य विक्षिपतश्षापं रथे विष्टभ्य तिछत:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന്, സ്വയം താങ്ങി, തന്റെ മേൽ എറിയപ്പെടുന്ന ശാപത്തെ അവൻ തടഞ്ഞു.

Verse 21

तेन वित्रास्यमानानि तव सैन्यानि भारत

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരത (ധൃതരാഷ്ട്രാ), അവൻ കാരണം നിന്റെ സൈന്യങ്ങൾ ഭീതിയിലായി.

Verse 22

तमापततन्तं सम्प्रेक्ष्य विरूपाक्षं विभीषणम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭയങ്കരനും വിരൂപനേത്രനുമായ ആ യോദ്ധാവ് പാഞ്ഞുവരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അവർ വിറച്ചു.

Verse 23

ततः कर्णो5 भ्ययादेनमस्यन्नस्यन्तमन्तिकात्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ കർണ്ണൻ അവന്റെ നേരെ പാഞ്ഞുചെന്നു; സ്വയം ആയുധങ്ങൾ എറിയുന്നവന്റെ മേൽ അടുത്തുനിന്ന് ആയുധങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 24

स संनिपातस्तुमुलस्तयोरासीद्‌ विशाम्पते

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രജാപതേ! ആ രണ്ടു സേനകളുടെ ഏറ്റുമുട്ടൽ അത്യന്തം തുമുലമായി; യുദ്ധത്തിന്റെ ഘോരനാദവും ക്രോധോന്മാദവും നിറഞ്ഞ മഹാസമരം മുഴങ്ങി.

Verse 25

तौ प्रगृह्य महावेगे धनुषी भीमनि:स्वने

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാവേഗമുള്ളതും ഭീമനിനാദംപോലെ ഭയങ്കരമായി മുഴങ്ങുന്നതുമായ ആ രണ്ടു ധനുസ്സുകൾ അവർ പിടിച്ചു; പിന്നെയും അടുത്ത യുദ്ധപ്രഹരത്തിനായി സജ്ജരായി നിന്നു.

Verse 26

ततः पूर्णायतोत्सूष्टैरिषुभिर्नतपर्वभि:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം പൂർണ്ണമായി വലിച്ചുവിട്ട് വിട്ട അമ്പുകളാൽ, അവയുടെ പ്രഹരത്തിൽ സന്ധികൾ വരെ വളയുന്ന വിധം, ആ രണ്ടു മഹാവീരരും സമരത്തിൽ പരസ്പരം അമർത്തിത്തുടങ്ങി.

Verse 27

तौ नखैरिव शार्दूलौ दन्तैरिव महाद्विपौ

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവർ നഖങ്ങളാൽ ശാർദൂലന്മാരെപ്പോലെയും, ദന്തങ്ങളാൽ മഹാഗജങ്ങളെപ്പോലെയും; പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി സമരത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു.

Verse 28

संछिन्दन्तौ च गात्राणि संदधानौ च सायकान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവർ പരസ്പരം അവയവങ്ങൾ ഛേദിക്കുകയും, പിന്നെ ഉടൻ തന്നെ അമ്പുകൾ വില്ലിൽ ഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു; ഇതായിരുന്നു യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരമായ താളം—ആഘാതത്തിന് ശേഷം ഇടവേളയില്ല, വീണ്ടും പ്രഹരത്തിനുള്ള ക്ഷണിക സജ്ജത മാത്രം.

Verse 29

तौ तु विक्षतसर्वाड्री रुधिरौचपरिप्लुती

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവർ ഇരുവരും സർവ്വാംഗവും മുറിവേറ്റവരായി രക്തപ്രവാഹങ്ങളിൽ മുഴുവനായി നനഞ്ഞിരുന്നു।

Verse 30

तौ शराग्रविनुन्नाड्ौ निर्भिन्दन्तौ परस्परम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അമ്പുകളുടെ മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രങ്ങളാൽ കുത്തേറ്റ് തള്ളപ്പെടുന്ന അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം കുത്തി ഭേദിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 31

तत्‌ प्रवृत्तं निशायुद्धं चिरें सममिवाभवत्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ രാത്രിയുദ്ധം ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം ദീർഘകാലം തുടർന്നു; അത് സമമായതുപോലെ തോന്നി।

Verse 32

तस्य संदधतस्ती क्ष्णान्‌ शरांश्षासक्तमस्यत:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ സംധാനം ചെയ്ത്, ആയുധത്തിൽ ആസക്തനായി, തുടർച്ചയായി പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 33

घटोत्कचं यदा कर्णो विशेषयति नो नूप

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപാ! കർണ്ണൻ ഘടോത്കചനെ പ്രത്യേകമായി ലക്ഷ്യമാക്കുമ്പോൾ—

Verse 34

ततः प्रादुष्करोद्‌ दिव्यमस्त्रमस्त्रविदां वर: । नरेश्वर! जब कर्ण घटोत्कचसे बढ़ न सका, तब उस अस्त्रवेत्ताओंमें श्रेष्ठ वीरने दिव्यास्त्र प्रकट किया ।। कर्णेन संधितं दृष्टवा दिव्यमस्त्रं घटोत्कच:

അപ്പോൾ അസ്ത്രവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ വീരൻ ദിവ്യായുധം വെളിപ്പെടുത്തി. നരേശ്വരാ! കർണ്ണന് ഘടോത്കചന്റെ പ്രഹരം ഇനി സഹിക്കാനാകാതെ വന്നപ്പോൾ, ആ ശൂരൻ ദിവ്യശസ്ത്രം ഉയർത്തി. കർണ്ണൻ ലക്ഷ്യം വെച്ച് സംധാനിച്ച ആ ദിവ്യായുധം കണ്ട ഘടോത്കചനും ജാഗ്രതനായി.

Verse 35

शूलमुद्गरधारिण्या शैलपादपहस्तया

അവൾ ശൂലവും മുദ്ഗരവും ധരിച്ച് മുന്നേറി; അവളുടെ പാദങ്ങൾ പാറശിഖരങ്ങളെപ്പോലെയും കൈകൾ കല്ലുപോലെ പ്രഹരിക്കുന്നതുപോലെയും ആയിരുന്നു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവൾ മനുഷ്യാതീതമായ യുദ്ധശക്തിയുടെ പ്രതിമയായി തോന്നി.

Verse 36

तमुद्यतमहाचापं दृष्टवा ते व्यथिता नृपा:

അവൻ മഹാവില്ലുയർത്തി സജ്ജനായി നിൽക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ ആ രാജാക്കന്മാർ വിറച്ചു. മഹാവില്ലോടെ നിലകൊള്ളുന്ന അവനെ കണ്ടതോടെ അവരുടെ മനസ്സിൽ ഭയവും വ്യാകുലതയും പടർന്നു.

Verse 37

घटोत्कचप्रयुक्तेन सिंहनादेन भीषिता:

ഘടോത്കചൻ മുഴക്കിയ സിംഹനാദത്തിൽ അവർ ഭീതരായി. ആ ഗർജനയാൽ യുദ്ധഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും വിറച്ചു.

Verse 38

ततो&श्मवृष्टिरत्युग्रा महत्यासीत्‌ समन्तत:ः

അപ്പോൾ എല്ലാടത്തും അത്യന്തം ഉഗ്രവും മഹത്തുമായ കല്ലുമഴ പെയ്തു. സമന്തതഃ ഭീകരമായ ശിലാവൃഷ്ടി പടർന്നു.

Verse 39

अर्धरात्रेडधिकबलै विंमुक्ता रक्षसां बलै: । तदनन्तर चारों ओरसे पत्थरोंकी अत्यन्त भयंकर एवं भारी वर्षा होने लगी। आधी रातके समय अधिक बलशाली हुए राक्षसोंके समुदाय वह प्रस्तर-वर्षा कर रहे थे || ३८ ६ || आयसानि च चक्राणि भुशुण्ड्य: शक्तितोमरा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അർദ്ധരാത്രിയിൽ, രാക്ഷസസൈന്യങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തരായപ്പോൾ, എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഭയാനകവും ഭാരവുമായ കല്ലുമഴ അവർ ചൊരിഞ്ഞു. ആ കല്ലുമഴയോടൊപ്പം ഇരുമ്പുചക്രങ്ങൾ, ഭുശുണ്ഡികൾ, ശക്തികൾ, തോമര-കുന്തങ്ങളും പാഞ്ഞുവന്നു—ധർമ്മയുദ്ധത്തിന്റെ നീതിയാൽ അല്ല, ഭയവും ബലവും കൊണ്ട് അടിച്ചമർത്താൻ।

Verse 40

तदुग्रमतिरौद्रं च दृष्टवा युद्ध नराधिप

ഹേ നരാധിപാ! ഉദ്ദേശത്തിൽ ഉഗ്രവും ഹിംസയിൽ രൗദ്രവുമായ ആ യുദ്ധം കണ്ടപ്പോൾ (എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയം വിറച്ചു)।

Verse 41

पुत्राश्न तव योधाश्व व्यथिता वि्रदुद्रुवु: । नरेश्वरर उस अत्यन्त भयंकर और उग्र संग्रामको देखकर आपके पुत्र और योद्धा भयभीत होकर भाग चले || ४० $ || तत्रैको<स्त्रबलश्लाघी कर्णो मानी न विव्यथे

അത്യന്തം ഭയാനകവും ഉഗ്രവുമായ ആ സമരം കണ്ടപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരും യോദ്ധാക്കളും വിറച്ച് ഭയത്തോടെ ചിതറി ഓടി. എന്നാൽ അവിടെ ആയുധബലത്തിൽ അഭിമാനം കൊള്ളുന്ന കർണ്ണൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം കുലുങ്ങിയില്ല।

Verse 42

मायायां तु प्रहीणायाममर्षाच्च घटोत्कच:

അവന്റെ മായ നീങ്ങിയപ്പോൾ, സഹിക്കാനാകാത്ത കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ച് ഘടോത്കചൻ (പ്രവർത്തിക്കാൻ എഴുന്നേറ്റു)।

Verse 43

विससर्ज शरान्‌ घोरान्‌ सूतपुत्रं त आविशन्‌ | उस मायाके नष्ट हो जानेपर घटोत्कचने अमर्षमें भरकर भयंकर बाण छोड़े, जो सूतपुत्रके शरीरमें समा गये ।। ततस्ते रुधिराभ्यक्ता भित्त्वा कर्ण महाहवे

അവൻ ഭയാനകമായ അമ്പുകൾ വിട്ടു; അവ സൂതപുത്രനായ കർണ്ണന്റെ ശരീരത്തിൽ കുത്തിക്കയറി. പിന്നെ മഹായുദ്ധത്തിൽ കർണ്ണനെ ഭേദിച്ച് ആ അമ്പുകൾ രക്തം പുരണ്ടവയായി (തുടരും).

Verse 44

विविशुर्धरणीं बाणा: संक्रुद्धा इव पन्नगा: । तदनन्तर वे रुधिरसे रँगे हुए बाण उस महासमरमें कर्णको छेदकर कुपित हुए सर्पोके समान धरतीमें समा गये ।। ४३ $ ।। सूतपुत्रस्तु संक्रुद्धो लघुहस्त: प्रतापवान्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ക്രുദ്ധ സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ബാണങ്ങൾ ഭൂമിയിലേക്കു കുത്തിനുഴഞ്ഞു. തുടർന്ന് ആ രക്തവർണ്ണിത ശരം മഹാസമരത്തിൽ കർണനെ ഭേദിച്ച്, കോപിച്ച നാഗങ്ങളെപ്പോലെ നിലത്തിനകത്ത് ലയിച്ചു.

Verse 45

घटोत्कचो विनिर्भिन्न: सूतपुत्रेण मर्मसु

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സൂതപുത്രൻ ഘടോത്കചനെ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഭേദിച്ചു.

Verse 46

चक्र दिव्यं सहस्रारमगृह्नाद्‌ व्यथितो भृशम्‌ | सूतपुत्रके द्वारा मर्मस्थानोंमें विदीर्ण होकर अत्यन्त व्यथित हुए घटोत्कचने दिव्य सहस्रार चक्र हाथमें लिया ।। क्षुरान्तं बालसूर्याभं मणिरत्नविभूषितम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സൂതപുത്രൻ മർമ്മസ്ഥാനങ്ങളിൽ കീറിവെച്ചതാൽ ഘടോത്കചൻ അത്യന്തം വേദനിച്ചു. എങ്കിലും അവൻ കൈയിൽ എടുത്തു ദിവ്യമായ സഹസ്രാര ചക്രം—ക്ഷുരാന്തംപോലെ മൂർച്ചയുള്ളത്, ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായത്, മണിരത്നങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതം.

Verse 47

प्रविद्धमतिवेगेन विक्षिप्तं कर्णममायकै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാവേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞ ആ അസ്ത്രം കർണനെ ലക്ഷ്യമാക്കി വന്നെങ്കിലും, കപടമില്ലാത്ത യോദ്ധാക്കൾ അതിനെ നൈപുണ്യത്തോടെ വഴിമാറ്റി തള്ളിക്കളഞ്ഞു.

Verse 48

घटोत्कचस्तु संक्रुद्धों दृष्टवा चक्रं निपातितम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ചക്രം നിലത്തേക്ക് വീണതുകണ്ട് ഘടോത്കചൻ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു.

Verse 49

कर्ण प्राच्छादयद्‌ बाणै: स्वर्भानुरिव भास्करम्‌ । चक्रको गिराया हुआ देख क्रोधमें भरे हुए घटोत्कचने अपने बाणोंद्वारा कर्णको उसी प्रकार आच्छादित कर दिया, जैसे राहु सूर्यको ढक देता है || ४८ $ ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഘടോത്കചൻ കർണനെ അമ്പുകളുടെ ഘനവർഷംകൊണ്ട് മൂടി; സ്വർഭാനു (രാഹു) സൂര്യനെ മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ. എങ്കിലും സൂതപുത്രനായ കർണൻ കുലുങ്ങിയില്ല; യുദ്ധക്രോധത്തിന്റെ നടുവിൽ രുദ്രൻ, ഉപേന്ദ്രൻ (വിഷ്ണു), ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരെപ്പോലെ പരാക്രമം കാട്ടി അചഞ്ചല ധൈര്യത്തോടെ ആ ആക്രമണം നേരിട്ടു.

Verse 50

घटोत्कचेन क्रुद्धेन गदा हेमाड़दा तदा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ഘടോത്കചൻ സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച ഗദ കൈയിലെടുത്തു.

Verse 51

क्षिप्ता55 भ्राम्प शरै: सापि कर्णेनाभ्याहतापतत्‌ । तब कुपित हुए घटोत्कचने सोनेके कड़ेसे विभूषित गदा घुमाकर चलायी, किंतु कर्णके बाणोंसे आहत होकर वह भी नीचे गिर पड़ी ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ചുഴറ്റി എറിഞ്ഞ ആ ഗദ കർണന്റെ കഠിന അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട് നിലത്തേക്ക് വീണു. പിന്നെ ഘടോത്കചൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പൊങ്ങി, കാളമേഘംപോലെ ഗർജിച്ചു.

Verse 52

ततो मायाविनं कर्णो भीमसेनसुतं दिवि

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ കർണൻ ആകാശത്തിൽ മായാവിദ്യയുള്ള ഭീമസേനപുത്രനെ കണ്ടു.

Verse 53

मार्गणैरभिविव्याध घन सूर्य इवांशुभि: । तब कर्ण भीमसेनके मायावी पुत्रको अपने बाणोंद्वारा आकाशमें उसी प्रकार बींधने लगा, जैसे सूर्य अपनी किरणोंद्वारा मेघोंको विद्ध कर देते हैं ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കർണൻ തന്റെ അമ്പുകളാൽ അവനെ ആകാശത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും കുത്തിവീഴ്ത്തി; സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ഘനമേഘങ്ങളെ ഭേദിക്കുന്നതുപോലെ. പിന്നെ അവന്റെ എല്ലാ കുതിരകളെയും കൊന്ന്, രഥം നൂറായി വെട്ടിച്ചിതറിച്ചു.

Verse 54

अभ्यवर्षच्छरै: कर्ण: पर्जन्य इव वृष्टिमान्‌ उसके सारे घोड़ोंको मारकर और रथके सैकड़ों टुकड़े करके कर्णने वर्षा करनेवाले मेघकी भाँति बाणोंकी वृष्टि आरम्भ कर दी ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കർണൻ മഴ നിറഞ്ഞ മേഘംപോലെ അമ്പുകളുടെ വർഷം ചൊരിഞ്ഞു. അവന്റെ പ്രഹരം അത്രയും നിരന്തരമായിരുന്നു; ആ യോദ്ധാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ രണ്ട് വിരൽ വീതിയെങ്കിലും അമ്പുകൾ കുത്തിത്തുറക്കാത്ത ഇടം ഒന്നും ശേഷിച്ചില്ല—യുദ്ധത്തിന്റെ നിർദയ ഗതിയിൽ വീര്യവും ക്രോധവും സംയമത്തെയും കരുണയെയും മറികടക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 55

सो<दृश्यत मुहूर्तेन श्वाविच्छधललितो यथा । घटोत्कचके शरीरमें दो अंगुल भी ऐसा स्थान नहीं बचा था, जो बाणोंसे विदीर्ण न हो गया हो। वह दो ही घड़ीमें काँटोंसे युक्त साहीके समान दिखायी देने लगा ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അൽപ്പനേരംകൊണ്ട് തന്നെ അവൻ മുള്ളുകളാൽ നിറഞ്ഞ മുള്ളൻപന്നിയെപ്പോലെ ദൃശ്യമാവാൻ തുടങ്ങി. ഘടോത്കചന്റെ ശരീരത്തിൽ രണ്ട് വിരൽ വീതിയെങ്കിലും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് കീറപ്പെടാത്ത ഇടം ഒന്നും ശേഷിച്ചില്ല. വെറും രണ്ട് ഘടികകളിൽ അവൻ മുള്ളുകളാൽ മൂടപ്പെട്ട മുള്ളൻപന്നിയെപ്പോലെ തോന്നി. അവന്റെ കുതിരകളും, രഥവും, ധ്വജവും—അല്ലെങ്കിൽ ഘടോത്കചൻ തന്നെയും—ആ അമ്പുവർഷത്തിൽ അവിദ്ധമായി ഒന്നും ശേഷിച്ചില്ല.

Verse 56

स तु कर्णस्य तद्‌ दिव्यमस्त्रमस्त्रेण शातयन्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—എന്നാൽ അവൻ കർണന്റെ ആ ദിവ്യാസ്ത്രത്തെ മറ്റൊരു അസ്ത്രംകൊണ്ട് ശമിപ്പിച്ചു. രണധർമ്മത്തിൽ ബലത്തിന് ബലത്താൽ തന്നെ പ്രതിഘാതം; അവിടെ കൗശലവും സംയമവും ശക്തിയെ രക്ഷയാക്കുന്നു, വെറും നാശമല്ല.

Verse 57

सो5योधयत्‌ तदा कर्ण मायया लाघवेन च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പിന്നീട് അവൻ മായയും ലാഘവവും ആശ്രയിച്ച് കർണനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു. അവിടെ വെറും ബാഹുബലം മാത്രമല്ല; ബുദ്ധിയും സംയമവും കൂടി രണനീതിയെ താങ്ങുന്നു.

Verse 58

भैमसेनिर्महामायो मायया कुरुसत्तम

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഓ കുരുശ്രേഷ്ഠാ, ഭീമസേനന്റെ പുത്രൻ, മഹാമായാവി, തന്റെ മായയാൽ…

Verse 59

स तु कृत्वा विरूपाणि वदनान्यशुभानि च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—എന്നാൽ അവൻ വികൃതവും അമംഗളവുമായ മുഖങ്ങൾ ധരിച്ചു.

Verse 60

पुनश्चापि महाकाय: संछिन्न: शतधा रणे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—എന്നിട്ടും വീണ്ടും ആ മഹാകായ യോദ്ധാവ് യുദ്ധത്തിൽ വെട്ടിവീഴ്ത്തപ്പെട്ടു—നൂറായി ചിതറിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 61

तं॑ हतं मन्यमाना: सम प्राणदन्‌ कुरुपुड़वा:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതി കുരുക്കളിലെ ശ്രേഷ്ഠർ ഒരുമിച്ച് ഉച്ചഘോഷം മുഴക്കി.

Verse 62

अथ देहैर्नवैरन्यैर्दिक्षु सर्वास्वदृश्यत । उस समय उसे मरा हुआ मानकर कौरव-दलके प्रमुख वीर जोर-जोरसे गर्जना करने लगे। इतनेहीमें वह दूसरे बहुत-से नये-नये शरीर धारण करके सम्पूर्ण दिशाओंमें दिखायी देने लगा ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അവൻ പുതുപുതിയ മറ്റു ശരീരങ്ങൾ ധരിച്ചു എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ദൃശ്യമാവാൻ തുടങ്ങി. കൗരവസേനയിലെ പ്രമുഖ വീരർ അവൻ മരിച്ചുവെന്ന് കരുതി ഉച്ചത്തിൽ ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അതേ നിമിഷം അവൻ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—മഹാകായൻ, നൂറു തലകളും നൂറു ഉദരങ്ങളും ഉള്ളവൻ.

Verse 63

अड्गुष्ठमात्रो भूत्वा च पुनरेव स राक्षस:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ രാക്ഷസൻ അങ്കുഷ്ഠമാത്രനായി മാറി, പിന്നെയും (തന്റെ രൂപം) വീണ്ടെടുത്തു.

Verse 64

सागरोर्मिरिवोद्धूतस्तिर्यगूर्ध्वमवर्तत । तत्पश्चात्‌ वह राक्षस अँगूठेके बराबर होकर उछलती हुई समुद्रकी लहरके समान कभी ऊपर और कभी इधर-उधर होने लगा ।। ६३ $ ।। वसुधां दारयित्वा च पुनरप्सु न्यमज्जत

കാറ്റാൽ ഉയർത്തപ്പെട്ട സമുദ്രതരംഗംപോലെ അത് ചിലപ്പോൾ വശത്തേക്കും ചിലപ്പോൾ മേലോട്ടും കുതിച്ചു ചലിച്ചു. പിന്നെ ഭൂമിയെ പിളർത്തി വീണ്ടും ജലത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 65

सो<वतीर्य पुनस्तस्थौ रथे हेमपरिष्कृते

പിന്നീട് അവൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ വീണ്ടും നിലകൊണ്ടു.

Verse 66

क्षितिं खं च दिशश्वैव माययाभ्येत्य दंशित: । गत्वा कर्णरथाभ्याशं व्यचरत्‌ कुण्डलानन:

കവചധാരിയായ അവൻ മായാബലത്താൽ ഭൂമി, ആകാശം, എല്ലാ ദിക്കുകളും ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു കർണ്ണന്റെ രഥസമീപത്തെത്തി അവിടെ തന്നെ വിഹരിച്ചു; അവന്റെ മുഖം കുണ്ഡലങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചു.

Verse 67

प्राह वाक्यमसम्भ्रान्त: सूतपुत्र॑ विशाम्पते । तिछ्लेदानीं क्व मे जीवन सूतपुत्र गमिष्यसि

അവൻ അശാന്തിയില്ലാതെ സൂതപുത്രനോട് പറഞ്ഞു—“ഇപ്പോൾ നില്ക്ക! എന്നെ ജീവനോടെ വിട്ടിട്ട് നീ എവിടേക്ക് പോകും, ഹേ സൂതപുത്രാ?”

Verse 68

युद्धश्रद्धामहं तेड्द्य विनेष्यामि रणाजिरे । प्रजानाथ! अब घटोत्कच सम्भ्रमरहित हो सूतपुत्र कर्णसे बोला--'सारथिके बेटे! खड़ा रह। अब तू मुझसे जीवित बचकर कहाँ जायगा? आज मैं समरांगणमें तेरा युद्धका हौसला मिटा दूँगा” || ६७ $ ।।

“ഇന്ന് रणഭൂമിയിൽ നിന്റെ യുദ്ധവിശ്വാസം ഞാൻ നശിപ്പിക്കും.” എന്ന് പറഞ്ഞ്, കോപത്തിൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള ക്രൂരപരാക്രമിയായ രാക്ഷസൻ ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടി ഭയങ്കരമായി അട്ടഹസിച്ചു. പിന്നെ സിംഹം ഗജരാജനെ പ്രഹരിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ കർണ്ണനെ ആക്രമിച്ചു.

Verse 69

उत्पपातान्तरिक्षं च जहास च सुविस्तरम्‌ | कर्णमभ्यहनच्चैव गजेन्द्रमिव केसरी

കോപത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ആ ക്രൂരപരാക്രമിയായ രാക്ഷസൻ ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ് ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടി, ഉച്ചത്തിൽ അട്ടഹസിച്ചു. പിന്നെ സിംഹം ഗജരാജനെ പ്രഹരിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ കർണ്ണനെ ആക്രമിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 70

रथाक्षमात्रैरिषुभिरभ्यवर्षद्‌ घटोत्कच: । रथिनामृषभं कर्ण धाराभिरिव तोयद:

മേഘം പർവതത്തിന്മേൽ ജലധാരകൾ പെയ്യുന്നതുപോലെ, ഘടോത്കചൻ രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കർണ്ണന്റെ മേൽ രഥത്തിന്റെ അച്ചുതണ്ടിനോളം കട്ടിയുള്ള അമ്പുകൾ ധാരയായി വർഷിച്ചു.

Verse 71

शरवृष्टिं च तां कर्णो दूरात्‌ प्राप्तामशातयत्‌ । दृष्टवा च विहतां मायां कर्णेन भरतर्षभ

ദൂരത്തുനിന്ന് വന്നുകൊണ്ടിരുന്ന ആ ശരവൃഷ്ടിയെ കർണ്ണൻ അവിടെ നിന്നുതന്നെ തകർത്തുകളഞ്ഞു. ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, കർണ്ണൻ തന്റെ മായായുക്ത ഉപായം തകർത്തതായി കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ മായയും ഉപായവും പരാജിതമായി.

Verse 72

सो5भवद्‌ गिरिरत्युच्च: शिखरैस्तरुसंकटै:

അത് അത്യുച്ചമായ ഒരു പർവതംപോലെ ആയി; അതിന്റെ ശിഖരങ്ങൾ ദട്ടമായ വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 73

तमज्जनचयप्रख्यं कर्णो दृष्टयवा महीधरम्‌

അഞ്ജനക്കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ കറുത്ത പർവതരൂപം ധരിച്ചു, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളെന്നപോലെ ഭയങ്കര അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ ഒഴുക്കിവിടുന്ന ഘടോത്കചനെ കണ്ടിട്ടും കർണ്ണന്റെ മനസ്സിൽ അല്പംപോലും ക്ഷോഭമുണ്ടായില്ല. മറിച്ച്, മന്ദഹാസം ചൂടിയവനെന്നപോലെ അവൻ തന്റെ ദിവ്യാസ്ത്രം വെളിപ്പെടുത്തി സജ്ജനായി.

Verse 74

प्रपातैरायुधान्युग्राण्युद्वहन्तं न चुक्षुभे । स्मयन्निव तत: कर्णो दिव्यमस्त्रमुदैरयत्‌

അഞ്ജനരാശിപോലെ കറുത്ത പർവ്വതസമനായ ഘടോത്കചൻ പ്രപാതങ്ങളെന്നപോലെ ഭീകരായുധധാരകൾ ഒഴുക്കിവിടുന്നതു കണ്ടിട്ടും കർണ്ണന്റെ മനസ്സ് അല്പവും കുലുങ്ങിയില്ല. പിന്നെ പുഞ്ചിരിയോടെയെന്നപോലെ കർണ്ണൻ തന്റെ ദിവ്യാസ്ത്രം വെളിപ്പെടുത്തി പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 75

ततः सोउस्त्रेण शैलेन्द्रो विक्षिप्तो वै व्यनश्यत । ततः स तोयदो भूत्वा नील: सेन्द्रायुधो दिवि

അസ്ത്രപ്രഹരത്തിൽ ആ ശൈലേന്ദ്രൻ തള്ളപ്പെടുകയും അദൃശ്യമാവുകയും ചെയ്തു. പിന്നെ അവൻ ആകാശത്തിൽ നീലമേഘമായി, ഇന്ദ്രായുധം (ഇന്ദ്രധനുസ്സ്) ധരിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 76

अथ संधाय वायव्यमस्त्रमस्त्रविदां वर:

അസ്ത്രവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ വീരൻ ലക്ഷ്യം ഉറപ്പിച്ച് വായവ്യാസ്ത്രം സംധാനം ചെയ്തു.

Verse 77

स मार्गणगणै: कर्णो दिश: प्रच्छाद्य सर्वश:

കർണ്ണൻ അമ്പുകളുടെ ഘനസമൂഹങ്ങളാൽ എല്ലാദിക്കുകളും ചുറ്റുമെല്ലാം മൂടി.

Verse 78

ततः प्रहस्य समरे भैमसेनिर्महाबल:

അപ്പോൾ മഹാബലനായ ഭീമസേനൻ സമരത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു.

Verse 79

स दृष्टवा पुनरायान्तं रथेन रथिनां वरम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: രഥയോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ വീരൻ തന്റെ രഥത്തിൽ വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, കാണികൾക്ക് യുദ്ധത്തിന്റെ ഗതി വീണ്ടും ഉയർന്നുവെന്ന് തോന്നി—ശുഭമാകട്ടെ അശുഭമാകട്ടെ, വീര്യവും ദൃഢനിശ്ചയവും മനുഷ്യരെ വീണ്ടും വീണ്ടും रणത്തിലേക്ക് തള്ളുന്നു.

Verse 80

घटोत्कचमसम्भान्तं राक्षसैर्बहुभिव॒तम्‌ । सिंहशार्दूलसदृशैर्मत्तमातड्विक्रमै:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ഘടോത്കചൻ അല്പവും വിറച്ചില്ല. അനേകം രാക്ഷസർ അവനെ ചുറ്റിനിന്നു—സിംഹ-വ്യാഘ്രങ്ങളെപ്പോലെ ഭീകരരും, മദിച്ച ഗജരാജങ്ങളെപ്പോലെ പരാക്രമശാലികളും. ഈ ദൃശ്യം രാത്രിചര യോദ്ധാക്കളുടെ ഭീതിജനക ശക്തി കാണിക്കുമ്പോഴും, യുദ്ധത്തിന്റെ കലാപ-ഭയത്തിനിടയിലും അചഞ്ചലതയെ തെളിയിക്കുന്നു.

Verse 81

उस समय कर्णने रथियोंमें श्रेष्ठ घटोत्कचको पुनः रथपर बैठकर आते देखा। उसके मनमें तनिक भी घबराहट नहीं थी। सिंह, शार्टूल और मतवाले गजराजके समान पराक्रमी बहुत-से राक्षस उसे घेरे हुए थे ।।

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ കർണ്ണൻ, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഘടോത്കചൻ വീണ്ടും രഥാരൂഢനായി മുന്നോട്ട് വരുന്നതു കണ്ടു. അവന്റെ മനസ്സിൽ അല്പമെങ്കിലും ഭയം ഉണർന്നില്ല. സിംഹം, വ്യാഘ്രം, മദിച്ച ഗജരാജൻ എന്നിവയെപ്പോലെ പരാക്രമശാലികളായ അനേകം രാക്ഷസർ അവനെ ചുറ്റിനിന്നു. അവരിൽ ചിലർ ആനപ്പുറത്ത്, ചിലർ രഥത്തിൽ, മറ്റുചിലർ കുതിരപ്പുറത്ത്—ഭീകര നിശാചരർ നാനാവിധ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചു, വിവിധ കവചങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 82

वृतं घटोत्कचं क्र्रैर्मरुद्धिरिव वासवम्‌ । दृष्टवा कर्णो महेष्वासो योधयामास राक्षसम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: മരുത്തുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലെ, ക്രൂര യോദ്ധാക്കളാൽ ആവൃതനായ ഘടോത്കചനെ മുന്നിൽ കണ്ട മഹാധനുർധരൻ കർണ്ണൻ ആ രാക്ഷസനോടു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

Verse 83

घटोत्कचस्तत: कर्ण विद्ध्वा पञ्चभिराशुगै: । ननाद भैरवं नादं भीषयन्‌ सर्वपार्थिवान्‌,तदनन्तर घटोत्कचने कर्णको पाँच बाणोंसे घायल करके समस्त राजाओंको भयभीत करते हुए वहाँ भयानक गर्जना की

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: തുടർന്ന് ഘടോത്കചൻ കർണ്ണനെ അഞ്ചു വേഗബാണങ്ങളാൽ കുത്തിവെച്ച്, സർവ്വരാജാക്കളെയും ഭീതിയിലാഴ്ത്തിക്കൊണ്ട് ഭീകരനാദം മുഴക്കി.

Verse 84

भूयश्वाञज्जलिकेनाथ सम्मार्गणगणं महत्‌ | कर्णहस्तस्थितं चापं चिच्छेदाशु घटोत्कच:,तत्पश्चात्‌ अंजलिक नामक बाण मारकर घटोत्कचने कर्णके हाथमें स्थित हुए विशाल धनुषको बाणसमूहोंसहित शीघ्र काट डाला

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ വീണ്ടും ‘അഞ്ജലിക’ എന്ന അമ്പുകൊണ്ട് ഘടോത്കചൻ ആ മഹത്തായ അമ്പുസമൂഹത്തെയും, കർണ്ണന്റെ കൈയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന മഹാധനുസ്സിനെയും വേഗത്തിൽ മുറിച്ചുതള്ളി.

Verse 85

अथान्यद्‌ धनुरादाय दृढं भारसहं महत्‌ | विचकर्ष बलात्‌ कर्ण इन्द्रायुधमिवोच्छितम्‌,तब कर्णने भार सहन करनेमें समर्थ दूसरा विशाल, सुदृढ़ एवं इन्द्रधनुषके समान ऊँचा धनुष हाथमें लेकर उसे बलपूर्वक खींचा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ കർണ്ണൻ ഭാരമേറ്റു താങ്ങാൻ കഴിയുന്ന മറ്റൊരു മഹത്തായ, ദൃഢമായ ധനുസ്സ് എടുത്തു; ഇന്ദ്രായുധംപോലെ ഉയർത്തി, ബലത്തോടെ വലിച്ചു കെട്ടി.

Verse 86

तत: कर्णो महाराज प्रेषयामास सायकान्‌ | सुवर्णपुड्खाउछत्रुघ्नान्‌ खेचरान्‌ राक्षसान्‌ प्रति,महाराज! तदनन्तर कर्णने उन आकाशबचारी राक्षसोंको लक्ष्य करके सोनेके पंखवाले बहुत-से शत्रुनाशक बाण चलाये

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ! തുടർന്ന് കർണ്ണൻ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന രാക്ഷസന്മാരെ ലക്ഷ്യമാക്കി, സ്വർണ്ണപ്പക്ഷങ്ങളുള്ള ശത്രുഘ്നമായ അനേകം അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 87

तद्‌ बाणैररदितं यूथं रक्षसां पीनवक्षसाम्‌ । सिंहेनेवार्दितं वन्‍्यं गजानामाकुलं कुलम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ അമ്പുകളാൽ പീഡിതരായ വിശാലവക്ഷസ്ഥലമുള്ള രാക്ഷസന്മാരുടെ സംഘം, സിംഹം ആക്രമിച്ച വന്യഗജക്കൂട്ടംപോലെ വ്യാകുലമായി ചിതറിപ്പോയി.

Verse 88

विधम्य राक्षसान्‌ बाणै: साशथ्वसूतगजान्‌ विभु: । ददाह भगवान्‌ वद्ठिर्भूतानीव युगक्षये

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുഗക്ഷയത്തിലെ പ്രളയകാലത്ത് ഭഗവാൻ അഗ്നിദേവൻ സകലഭൂതങ്ങളെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ശക്തിമാൻ കർണ്ണൻ തന്റെ അമ്പുകളാൽ കുതിരകളും സാരഥികളും ആനകളും ഉൾപ്പെടെ ആ രാക്ഷസന്മാരെ ചുട്ടെരിച്ച് നശിപ്പിച്ചു.

Verse 89

स हत्वा राक्षसीं सेनां शुशुभे सूतनन्दन: । पुरेव त्रिपुरं दग्ध्वा दिवि देवो महेश्वर:

രാക്ഷസസൈന്യത്തെ വധിച്ച ശേഷം സൂതനന്ദനൻ കർണ്ണൻ, പൂർവകാലത്ത് മഹേശ്വരൻ ദിവിയിൽ ത്രിപുരം ദഹിപ്പിച്ച് ശോഭിച്ചതുപോലെ, അതിവിശേഷമായി ദീപ്തനായി।

Verse 90

तेषु राजसहस्रेषु पाण्डवेयेषु मारिष | नैनं निरीक्षितुमपि कश्चिच्छक्नोति पार्थिव:,माननीय नरेश! पाण्डवपक्षके सहस्रों राजाओंमेंसे कोई भी भूपाल उस समय कर्णकी ओर आँख उठाकर देख भी नहीं सकता था

മാന്യനായ രാജാവേ! പാണ്ഡവപക്ഷത്തിലെ ആ ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാരിൽ, ആ സമയത്ത് കർണ്ണനെ നോക്കി കണ്ണുയർത്താൻ പോലും ഒരുവനും ശേഷിയുണ്ടായിരുന്നില്ല।

Verse 91

ऋते घटोत्कचादू राजन्‌ राक्षसेन्द्रान्महाबलात्‌ । भीमवीर्यबलोपेतात्‌ क्रुद्धाद्‌ वैवस्चतादिव

രാജാവേ! ഭീമനോടു തുല്യമായ വീര്യബലമുള്ളവനും, ക്രോധത്തിൽ വൈവസ്വത യമനെപ്പോലെ ഭയങ്കരനുമായ മഹാബല രാക്ഷസരാജൻ ഘടോത്കചനെ ഒഴിച്ചാൽ, മറ്റാരും കർണ്ണനെ നേരിടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।

Verse 92

तस्य क्ुद्धस्य नेत्राभ्यां पावक: समजायत । महोल्काभ्यां यथा राजन्‌ सार्चिष: स्नेहबिन्दव:

നരേശ്വരാ! വലിയ मशാലകളിൽ നിന്ന് ചിങ്ങാരികളോടെ കത്തുന്ന എണ്ണത്തുള്ളികൾ വീഴുന്നതുപോലെ, ക്രോധം കത്തിയ ഘടോത്കചന്റെ ഇരുകണ്ണുകളിൽ നിന്നു തീച്ചിങ്ങാരങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു।

Verse 93

तोरणप्रतिमं शुभ्र॑ किरीटं मूर्थ्यशोभत । वह अपनी छातीपर सुवर्णमय निष्क (पदक) पहनकर अग्निकी माला धारण किये पर्वतके समान प्रतीत होता था। उसके मस्तकपर सोनेका बना हुआ विचित्र उज्ज्वल मुकुट तोरणके समान सुशोभित हो रहा था। उस मुकुटकी विविध अंगोंसे बड़ी शोभा हो रही थी

അവന്റെ ശിരസ്സിൽ തോരണത്തെപ്പോലെ ദീപ്തമായ, വിചിത്ര സ്വർണ്ണകിരീടം ശോഭിച്ചു. പിന്നെ അവൻ കൈപ്പത്തികൾ തമ്മിൽ ഉരച്ച്, പല്ലുകൊണ്ട് അധരം കടിച്ചുകൊണ്ട്, മായയാൽ നിർമ്മിതമായ രഥത്തിൽ വീണ്ടും കയറി, തന്റെ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു—“എന്നെ സൂതപുത്രൻ കർണ്ണന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോവുക।”

Verse 94

युक्त गजनिभेर्वाहै: पिशाचवदनै: खरै: । स सूतमत्रवीत्‌ क्रुद्ध: सूतपुत्राय मां वह

കോപം കത്തിയവൻ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു—“ആനയെപ്പോലെ ബലമുള്ളതും പിശാചമുഖമുള്ളതുമായ ഉഗ്ര കഴുതകളെ കെട്ടി, എന്നെ സൂതപുത്രൻ കർണ്ണന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോ.”

Verse 95

स ययौ घोररूपेण रथेन रथिनां वर: । द्वैरथं सूतपुत्रेण पुनरेव विशाम्पते,प्रजानाथ! ऐसा कहकर रथियोंमें श्रेष्ठ घटोत्कच पुनः: उस भयंकर रथके द्वारा सूतपुत्र कर्णके साथ द्वैरथ युद्ध करनेके लिये गया

പ്രജാനാഥാ! രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഘടോത്കചൻ ആ ഭയങ്കര രഥത്തിൽ കയറി, സൂതപുത്രൻ കർണ്ണനോടൊപ്പം വീണ്ടും ദ്വൈരഥ യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു.

Verse 96

स चिक्षेप पुनः क्रुद्ध: सूतपुत्राय राक्षस: । अष्टचक्रां महाघोरामशनिं रुद्रनिर्मिताम्‌

ആ രാക്ഷസൻ വീണ്ടും കോപത്തോടെ സൂതപുത്രൻ കർണ്ണനിലേക്കു എട്ടുചക്രങ്ങളുള്ള, അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ, രുദ്രനിർമ്മിത അശനി എറിഞ്ഞു.

Verse 97

द्वियोजनसमुत्सेधां योजनायामविस्तराम्‌ । आयसी निचितां शूलै: कदम्बमिव केसरै:

അതിന്റെ ഉയരം രണ്ടു യോജന; നീളവും വീതിയും ഓരോ യോജന വീതം; ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ളത്, ശൂലങ്ങളാൽ കട്ടിയായി പതിപ്പിച്ചത്—കേസരങ്ങളുള്ള കടമ്പപ്പൂവുപോലെ തോന്നി.

Verse 98

तामवसप्लुत्य जग्राह कर्णो न्यस्य महद्‌ धनु: । चिक्षेप चैनां तस्यैव स्यन्दनात्‌ सो5वपुप्लुवे

കർണ്ണൻ തന്റെ മഹാധനുസ്സ് താഴെ വെച്ച് ചാടിയിറങ്ങി ആ അശനി കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു; പിന്നെ അതേ ഘടോത്കചനിലേക്കു തന്നെ എറിഞ്ഞു. ഘടോത്കചനും ഉടൻ തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി.

Verse 99

साश्वसूतध्वजं यान भस्म कृत्वा महाप्रभा । विवेश वसुधां भिन्त्वा सुरास्तत्र विसिस्मियु:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അത്യന്തം ദീപ്തിയുള്ള ആ മഹാശനി ഘടോത്കചന്റെ രഥത്തെ കുതിരകളും സാരഥിയും ധ്വജവും സഹിതം ഭസ്മമാക്കി; പിന്നെ ഭൂമിയെ പിളർത്തി ഭൂഗർഭത്തിൽ ലയിച്ചു. അത് കണ്ടു അവിടെ നിന്നിരുന്ന ദേവന്മാർ എല്ലാവരും വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 100

कर्ण तु सर्वभूतानि पूजयामासुरञ्जसा । यदवप्लुत्य जग्राह देवसृष्टां महाशनिम्‌

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ സർവ്വഭൂതങ്ങളും അനായാസം കർണ്ണനെ പുകഴ്ത്തി; കാരണം അവൻ ചാടി ഉയർന്ന് മഹാദേവൻ സൃഷ്ടിച്ച ആ മഹാശനിയെ എളുപ്പത്തിൽ പിടിച്ചെടുത്തു.

Verse 101

एवं कृत्वा रणे कर्ण आरुरोह रथं पुन: । ततो मुमोच नाराचान्‌ सूतपुत्र: परंतप

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യുദ്ധത്തിൽ ഇങ്ങനെ പരാക്രമം കാട്ടിയ ശേഷം കർണ്ണൻ വീണ്ടും തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി. പിന്നെ ശത്രുസന്താപകനായ സൂതപുത്രൻ കർണ്ണൻ നാരാച അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്ത്തു.

Verse 102

अशव्यं कर्तुमन्येन सर्वभूतेषु मानद । यदकार्षीत्‌ तदा कर्ण: संग्रामे भीमदर्शने

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മാനദനായ രാജാവേ! കാണുന്നതുതന്നെ ഭീതിജനകമായ ആ ഭയങ്കര സംഗ्रामത്തിൽ കർണ്ണൻ അന്ന് ചെയ്ത കാര്യം, സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ മറ്റാരാലും ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതായിരുന്നു.

Verse 103

स हन्यमानो नाराचैर्धाराभिरिव पर्वत: । गन्धर्वनगराकार: पुनरन्तरधीयत,जैसे पर्वतपर जलकी धाराएँ गिरती हैं, उसी प्रकार नाराचोंके प्रहारसे आहत हुआ घटोत्कच गन्धर्व-नगरके समान पुन: अदृश्य हो गया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—പർവതത്തിന്മേൽ ജലധാരകൾ പതിക്കുന്നതുപോലെ നാരാച അമ്പുകളുടെ ധാരയാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ഘടോത്കചൻ ഗന്ധർവനഗരംപോലെ വീണ്ടും അദൃശ്യമാവുകയുണ്ടായി.

Verse 104

एवं स वै महाकायो मायया लाघवेन च । अस्त्राणि तानि दिव्यानि जघान रिपुसूदन:

ഇങ്ങനെ ശത്രുസംഹാരകനായ മഹാകായൻ ഘടോത്കചൻ തന്റെ മായാശക്തിയാലും ആയുധപ്രയോഗത്തിലെ വേഗത്താലും കർണന്റെ ആ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളെ നിഷ്ഫലമാക്കി.

Verse 105

निहन्यमानेष्वस्त्रेषु मायया तेन रक्षसा । असम्भ्रान्तस्तदा कर्णस्तदू रक्ष: प्रत्ययुध्यत

ആ രാക്ഷസൻ മായയാൽ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളെ നിഷ്ഫലമാക്കിയിട്ടും അന്ന് കർണന്റെ മനസ്സിൽ അല്പംപോലും ഭ്രമമുണ്ടായില്ല; അവൻ അചഞ്ചലചിത്തനായി ആ രാക്ഷസനോടു പ്രതിയുദ്ധം തുടർന്നു.

Verse 106

ततः क्रुद्धो महाराज भैमसेनिर्महाबल: । चकार बहुधा55त्मानं भीषयाणो महारथान्‌,महाराज! तत्पश्चात्‌ क्रोधमें भरे हुए महाबली भीमसेनकुमार घटोत्कचने महारथियोंको भयभीत करते हुए अपने बहुत-से रूप बना लिये

മഹാരാജാവേ! തുടർന്ന് ക്രോധം നിറഞ്ഞ മഹാബലനായ ഭീമസേനപുത്രൻ ഘടോത്കചൻ മഹാരഥികളെ ഭീതിപ്പെടുത്താൻ തന്റെ പല രൂപങ്ങളും ധരിച്ചു.

Verse 107

ततो दिग्भ्य: समापेतु: सिंहव्याप्रतरक्षव: । अग्निजिद्नाश्व भुजगा विहगाश्चाप्ययोमुखा:

അതിനുശേഷം എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമെ സിംഹങ്ങളും വ്യാഘ്രങ്ങളും തരക്ഷുക്കളും (ഹൈന) പാഞ്ഞെത്തി; അഗ്നിജിഹ്വകളുള്ള സർപ്പങ്ങളും ഇരുമ്പുകൊക്കുള്ള പക്ഷികളും ആക്രമണം തുടങ്ങി.

Verse 108

स कीर्यमाणो विशिखै: कर्णचापच्युतै: शरै: । नागराडिव दुष्प्रेक्ष्यस्तत्रैवान्तरधीयत

കർണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ശിഖയില്ലാത്ത അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെടുമ്പോൾ ഘടോത്കചൻ നാഗരാജനെപ്പോലെ ദൃഷ്ടിക്കു ദുഷ്കരനായി; അവിടെത്തന്നെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അപ്രത്യക്ഷനായി.

Verse 109

राक्षसाश्न पिशाचाश्न यातुधानास्तथैव च । शालावृकाश्न बहवो वृकाश्न विकृतानना:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അനേകം രാക്ഷസന്മാരും പിശാചുകളും യാതുധാനന്മാരും, കൂടാതെ കൂട്ടങ്ങളായി കുറുക്കന്മാരും വികൃതമുഖമുള്ള ചെന്നായകളും എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവരുടെ ഭീകര അലർച്ചയും ഉളളലും യുദ്ധഭൂമിയിൽ അശുഭസൂചനയായി പടർന്നു; യുദ്ധകലഹത്തിനിടയിൽ ആ വീരനെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തി കീഴടക്കാൻ വേട്ടക്കാരശക്തികൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുപോലെ തോന്നി।

Verse 110

ते कर्ण क्षपयिष्यन्त: सर्वतः समुपाद्रवन्‌ अथीैनं वाग्भिरुग्राभिस्त्रासयांचक्रिरे तदा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—കർണനെ നശിപ്പിക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ അവർ എല്ലാദിക്കിലും നിന്നു അവന്റെ മേൽ പാഞ്ഞുകയറി, ഉഗ്രവും ഭീതിജനകവുമായ വാക്കുകളാൽ അവനെ ത്രസിപ്പിച്ചു. രാക്ഷസന്മാർ, പിശാചുകൾ, യാതുധാനന്മാർ, നായ്ക്കൾ, വികരാളദന്തമുള്ള ചെന്നായകൾ—കർണനെ കീറിത്തെറിപ്പിക്കാൻ ചാടിയതുപോലെ—ഭീകര ഗർജ്ജനങ്ങളാൽ അവനെ ഭയത്തിൽ മുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 111

उद्यतैर्बहुभिघेरिरायुधै: शोणितो क्षितै: । तेषामनेकैरेकैकं कर्णो विव्याध सायकै:,कर्णने खूनसे रँगे हुए अपने बहुत-से भयंकर आयुधों तथा बाणोंद्वारा उनमेंसे प्रत्येकको बींध डाला

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച അനേകം ഭീകരായുധങ്ങളോടും രക്തം പുരണ്ട അമ്പുകളോടും കൂടി കർണൻ അവരിൽ ഓരോരുത്തനെയും ഒരൊരുത്തനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും, തന്റെ ശരംകൊണ്ട് കുത്തിത്തുളച്ചു।

Verse 112

प्रतिहत्य तु तां मायां दिव्येनास्त्रेण राक्षसीम्‌ । आजपघान हयानस्य शरै: संनतपर्वभि:,अपने दिव्यास्त्रसे उस राक्षसी मायाका विनाश करके उसने झुकी हुई गाँठवाले बाणोंसे घटोत्कचके घोड़ोंको मार डाला

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ രാക്ഷസീ മായയെ ദിവ്യാസ്ത്രംകൊണ്ട് പ്രതിഹതപ്പെടുത്തി നശിപ്പിച്ച ശേഷം, വളഞ്ഞ കണികകളുള്ള അമ്പുകളാൽ അവൻ ഘടോത്കചന്റെ കുതിരകളെ വീഴ്ത്തി കൊന്നു।

Verse 113

ते भग्ना विक्षताड्श्च भिन्नपृष्ठाश्न सायकै: । वसुधामन्वपद्यन्त पश्यतस्तस्य रक्षस:

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ കുതിരകൾ തകർന്നു, ക്ഷതവിക്ഷതമായി; അമ്പുകളുടെ പ്രഹരത്തിൽ അവരുടെ പുറം പിളർന്നു, ആ രാക്ഷസൻ നോക്കി നിൽക്കേ തന്നെ അവർ ഭൂമിയിലേക്കു വീണു।

Verse 114

स भग्नमायो हैडिम्बि: कर्ण वैकर्तनं तदा । एष ते विदथे मृत्युमित्युक्त्वान्तरधीयत

അവന്റെ മായ ഭംഗപ്പെട്ടപ്പോൾ ഹൈഡിംബൻ (ഘടോത്കചൻ) കർണ വൈകർത്തനനോട്—“ഇതാ, ഈ യുദ്ധഭൂമിയിൽ തന്നേ ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്റെ മരണത്തെ ഒരുക്കുന്നു” എന്നു പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ഉടൻ അവൻ അവിടെത്തന്നെ അദൃശ്യമാവുകയും ചെയ്തു.

Verse 116

ऋक्षचर्मावनद्धाड़ं नल्वमात्रं महारथम्‌ | उसके रथमें सैकड़ों क्षुद्र घण्टिकाओंका मधुर घोष होता था। उसपर लाल रंगकी ध्वजा-पताका फहरा रही थी। उस रथके सम्पूर्ण अंगोंपर रीछकी खाल मढ़ी गयी थी। वह विशाल रथ चारों ओरसे चार सौ हाथ लंबा था

ആ മഹാരഥം കരടിയുടെ ചർമംകൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞതും അത്യന്തം വിശാലവുമായിരുന്നു. അതിൽ നൂറുകണക്കിന് ചെറുഘണ്ടികളുടെ മധുരധ്വനി മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അതിന്മേൽ ചുവന്ന ധ്വജപതാക പാറി. രഥത്തിന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങളിലും കരടിച്ചർമം പൊതിഞ്ഞിരുന്നു; ആ മഹാരഥം നാലുവശത്തും നാലുനൂറ് ഹസ്തം വ്യാപ്തിയുള്ളതായിരുന്നു.

Verse 126

अष्टचक्रसमायुक्त मेघगम्भीरनि:स्वनम्‌ । उसपर सभी प्रकारके श्रेष्ठ आयुध रखे गये थे। उसमें आठ पहिये लगे थे और चलते समय उस रथसे मेघ-गर्जनाके समान गम्भीर ध्वनि होती थी। विशाल ध्वज उस रथकी शोभा बढ़ा रहा था। उसीपर घटोत्कच आरूढ़ था

ആ രഥം എട്ട് ചക്രങ്ങളോടുകൂടിയതായിരുന്നു; സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മേഘഗർജ്ജനപോലെ ഗംഭീരധ്വനി ഉയർത്തി. അതിന്മേൽ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ശ്രേഷ്ഠായുധങ്ങളും ഒരുക്കിയിരുന്നു. മഹാധ്വജം അതിന്റെ ശോഭ വർധിപ്പിച്ചു. അതേ രഥത്തിൽ ഘടോത്കചൻ ആരൂഢനായിരുന്നു.

Verse 136

कामवर्णजवा युक्ता बलवन्त: शतं हया: । मतवाले हाथीके समान प्रतीत होनेवाले सौ बलवान्‌ एवं भयंकर घोड़े उस रथमें जुते हुए थे। जिनकी आँखें लाल थीं तथा जो इच्छानुसार रूप धारण करनेवाले और मनचाहे वेगसे चलनेवाले थे

ആ രഥത്തിൽ നൂറ് ബലവാന്മാരും ഭയാനകരുമായ കുതിരകൾ കെട്ടിയിരുന്നു; അവ മദിച്ച ആനകളെപ്പോലെ തോന്നി. അവയുടെ കണ്ണുകൾ ചുവപ്പായിരുന്നു; ഇഷ്ടാനുസരണം രൂപം ധരിക്കാനും, ആഗ്രഹിച്ച വേഗത്തിൽ പായാനും അവയ്ക്കു കഴിവുണ്ടായിരുന്നു.

Verse 146

विपुलाभि: सटाभिस्ते ह्लेषमाणा मुहुर्मुहु: । उन घोड़ोंके कंधोंपर लंबे-लंबे बाल थे। वे परिश्रमको जीत चुके थे। वे सभी अपने विशाल केसरों (गर्दनके लंबे बालों)-से सुशोभित थे और उस भयानक राक्षसका भार वहन करते हुए वे बारंबार हिनहिना रहे थे

അവ കുതിരകൾ സമൃദ്ധമായ സടകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവയായി, വീണ്ടും വീണ്ടും ഹ്രേഷിച്ചു. അവയുടെ തോളുകളിൽ ദീർഘരോമങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; മഹത്തായ കേശരങ്ങൾ അവയെ കൂടുതൽ ശോഭിപ്പിച്ചു. പരിശ്രമത്തെ ജയിച്ച അവയെല്ലാം ആ ഭയങ്കര രാക്ഷസന്റെ ഭാരം വഹിച്ചുകൊണ്ട് പുനഃപുനഃ ഹ്രേഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 174

इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें रात्रियुद्धके प्रसंगमें अलगम्बुषवधविषयक एक सौ चौहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വാന്തർഗതമായ ഘടോത്കചവധപർവ്വത്തിൽ, രാത്രിയുദ്ധപ്രസംഗത്തിൽ, അലഗംബുഷവധവിഷയകമായ നൂറ്റി എഴുപത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 175

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे कर्णघटोत्कचयुद्धि पडज्चसप्तत्यधिकशततमो< ध्याय:

ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ദ്രോണപർവ്വാന്തർഗതമായ ഘടോത്കചവധപർവ്വത്തിൽ, രാത്രിയുദ്ധപ്രസംഗത്തിൽ, കർണ-ഘടോത്കചയുദ്ധവിഷയകമായ നൂറ്റി എഴുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 176

रक्तोत्तमाज़: क्रव्यादो गृध्र: परमभीषण: । जैसे महान्‌ पर्वत किसी महामेघसे संयुक्त हो जाय

രക്തവർണ്ണ ശിരസ്സുള്ള, മാംസഭോജി, പരമഭീഷണനായ ഒരു ഗൃദ്ധ്രൻ—മഹാപർവ്വതം മഹാമേഘത്തോടു ചേർന്നതുപോലെ—അങ്ങനെ തന്നെ സാരഥിയോടൊപ്പം രഥത്തിൽ ഇരുന്ന ഘടോത്കചൻ ശോഭിച്ചു. അവന്റെ രഥത്തിൽ ആകാശചുംബിയായ ഉയർന്ന ധ്വജം പാറി; അതിൽ ചുവന്ന തലമുള്ള അതിഭയങ്കര മാംസഭോജി ഗൃദ്ധ്രന്റെ ചിഹ്നം ദൃശ്യമായിരുന്നു।

Verse 193

तस्यां वीरापहारिण्यां निशायां कर्णम भ्ययात्‌ । वीरोंका संहार करनेवाली उस रात्रिमें इन्द्रके वज़्की भाँति भयानक टंकार करनेवाले और सुदृढ़ प्रत्यंचावाले एक हाथ चौड़े एवं बारह अरत्नि लंबे धनुषको खींचता और रथके धुरेके समान मोटे बाणोंसे सम्पूर्ण दिशाओंको आच्छादित करता हुआ घटोत्कच ([पूर्वोक्त रथपर आरूढ़ हो) कर्णकी ओर चला

വീരാപഹാരിണിയായ ആ രാത്രിയിൽ ഘടോത്കചൻ കർണനോട് നേരെ മുന്നേറി. ഇന്ദ്രവജ്രംപോലെ ഭയങ്കരമായ ടങ്കാരധ്വനി ഉയർത്തുന്ന, ദൃഢപ്രത്യഞ്ചയുള്ള, ഒരു കൈവീതിയും പന്ത്രണ്ടു അരത്നി നീളവുമുള്ള ധനുസ്സു വലിച്ച്, രഥധുരംപോലെ കട്ടിയുള്ള അമ്പുകളാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളും മൂടിക്കൊണ്ട്—മുൻപറഞ്ഞ രഥത്തിൽ ആരൂഢനായി—അവൻ കർണന്റെ അഭിമുഖമായി നീങ്ങി।

Verse 206

अश्रूयत धनुर्घोषो विस्फूर्जितमिवाशने: । रथपर स्थिरतापूर्वक खड़े हो जब वह अपने धनुषको खींच रहा था, उस समय उसकी टंकार वजकी गड़गड़ाहटके समान सुनायी देती थी

അശനിയുടെ പൊട്ടിത്തെറിയെപ്പോലെ ധനുര്ഘോഷം കേട്ടു. രഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന് അവൻ ധനുസ്സു വലിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ ടങ്കാരം വജ്രഗർജ്ജനസദൃശമായി മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു।

Verse 213

समकम्पन्त सर्वाणि सिन्धोरिव महोर्मय: । भारत! उस घोर शब्दसे डरायी हुई आपकी सारी सेनाएँ समुद्रकी बड़ी-बड़ी लहरोंके समान काँपने लगीं

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതാ! ആ ഭയങ്കര ഗർജ്ജനത്തിൽ ഭീതരായി നിന്റെ സകല സൈന്യങ്ങളും സമുദ്രത്തിലെ മഹാതരംഗങ്ങൾപോലെ വിറച്ചു.

Verse 233

मातड़ इव मातड़ं यूथर्षभमिवर्ष भ: । जैसे एक यूथपति गजराजका सामना करनेके लिये दूसरे यूथका अधिपति गजराज चढ़ आता है

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഒരു യൂഥപതി ഗജരാജൻ മറ്റൊരു യൂഥപതി ഗജരാജനെ നേരിടാൻ പാഞ്ഞുചേരുന്നതുപോലെ, പ്രധാനം വൃഷഭൻ പ്രതിവൃഷഭനെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നതുപോലെ, കർണ്ണൻ ഘനമായ അമ്പുവർഷം ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഘടോത്കചനിലേക്കു അടുത്തുനിന്ന് പാഞ്ഞുകയറി.

Verse 243

कर्णराक्षसयो राजन्निन्द्रशम्बरयोरिव । प्रजानाथ! राजन! पूर्वकालमें जैसे इन्द्र और शम्बरासुरमें युद्ध हुआ था, उसी प्रकार कर्ण और राक्षसका वह संग्राम बड़ा भयंकर हुआ

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ! കർണ്ണനും ആ രാക്ഷസനും തമ്മിലുള്ള സമരം അത്യന്തം ഭയങ്കരമായി; പൂർവകാലത്ത് ഇന്ദ്രനും ശംബരാസുരനും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധംപോലെ.

Verse 253

प्राच्छादयेतामन्योन्यं तक्षमाणौ महेषुभि: । वे दोनों भयंकर टंकार करनेवाले अत्यन्त वेगशाली धनुष लेकर बड़े-बड़े बाणोंद्वारा एक-दूसरेको क्षत-विक्षत करते हुए आच्छादित करने लगे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഭയങ്കര ടങ്കാരധ്വനി മുഴക്കുന്ന അതിവേഗ ധനുസ്സുകൾ കൈവശമാക്കി, അവർ ഇരുവരും മഹാശരങ്ങളാൽ പരസ്പരം മുറിവേൽപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് ഒരുത്തനെ മറ്റൊരുത്തൻ മൂടിത്തുടങ്ങി.

Verse 266

न्यवारयेतामन्योन्यं कांस्ये निर्भिद्य वर्मणी । तदनन्तर वे दोनों वीर धनुषको पूर्णतः खींचकर छोड़े गये झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा परस्पर कांस्यनिर्मित कवचोंको छिजत्न-भिन्न करके एक-दूसरेको रोकने लगे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം അവർ ഇരുവരും ധനുസ്സിനെ പൂർണ്ണമായി വലിച്ച്, വളഞ്ഞ-കെട്ടുള്ള (കണ്ടകിത) അമ്പുകൾ വിട്ടു; പരസ്പരത്തിന്റെ കാംസവർമം തുളച്ച് പിളർത്തി, ഒരുത്തനെ മറ്റൊരുത്തൻ തടയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 273

रथशक्तिभिरन्योन्यं विशिखैश्व ततक्षतु: । जैसे दो सिंह नखोंसे और दो महान्‌ गजराज दाँतोंसे परस्पर प्रहार करते हैं, उसी प्रकार वे दोनों योद्धा रथशक्तियों और बाणोंद्वारा एक-दूसरेको घायल करने लगे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ രണ്ടു വീരന്മാർ രഥങ്ങളിൽ നിന്നെറിഞ്ഞ ശക്തികളാലും മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാലും മാറിമാറി പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചു ഒരുവനെ മറ്റൊരുവൻ മുറിവേൽപ്പിച്ചു—രണ്ട് സിംഹങ്ങൾ നഖങ്ങളാൽ കീറുന്നതുപോലെയും, രണ്ട് മഹാഗജരാജങ്ങൾ ദന്തങ്ങളാൽ കുത്തുന്നതുപോലെയും।

Verse 283

दहन्तौ च शरोलकाभिर्दष्प्रेक्ष्या च बभूवतु: । वे सायकोंका संधान करके एक-दूसरेके अंगोंको छेदते और बाणमयी उल्काओंसे दग्ध करते थे। उससे उन दोनोंकी ओर देखना अत्यन्त कठिन हो रहा था

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അമ്പുമയമായ ഉല്കകളാൽ പരസ്പരം ദഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവർ ഇരുവരും ദൃഷ്ടിക്കുതന്നെ ദുഷ്കരരായി. സായകങ്ങൾ സംധാനം ചെയ്ത് ഒരുവൻ മറ്റൊരുവന്റെ അവയവങ്ങൾ തുളച്ചു; ആ അഗ്നിമയ അമ്പുകളുടെ ജ്വാലകൊണ്ട് അവരെ നോക്കുന്നതുതന്നെ അത്യന്തം പ്രയാസമായി।

Verse 296

व्यभ्राजेतां यथा वारि स्रवन्ती गैरिकाचलौ । उन दोनोंके सारे अंग घावोंसे भर गये थे और दोनों ही खूनसे लथपथ हो गये थे। उस समय वे जलका स्रोत बहाते हुए गेरूके दो पर्वतोंके समान शोभा पा रहे भे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവരുടെ ശരീരമൊട്ടാകെ മുറിവുകൾ നിറഞ്ഞു, ഇരുവരും രക്തത്തിൽ കുതിർന്നു. അപ്പോൾ അവർ ജലധാരകൾ ഒഴുകുന്ന ഗൈരികവർണ്ണമുള്ള രണ്ട് പർവതങ്ങളെപ്പോലെ ഭാസ്വരമായി തോന്നി।

Verse 303

नाकम्पयेतामन्योन्यं यतमानौ महाद्युती । दोनोंके अंग बाणोंके अग्रभागसे छिदकर छलनी हो रहे थे। दोनों ही एक-दूसरेको विदीर्ण कर रहे थे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാതേജസ്വികളായ വീരന്മാർ എത്ര ശ്രമിച്ചാലും പരസ്പരം കുലുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. അമ്പുകളുടെ മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രങ്ങൾ അവരുടെ അവയവങ്ങളെ തുളച്ച് ചാലനിപോലെ ആക്കുകയായിരുന്നു; എന്നിട്ടും ഒരുവൻ മറ്റൊരുവനെ പിളർത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അവർ വിജയം മാത്രമേ ലക്ഷ്യമാക്കി അചഞ്ചലമായി പോരാടിച്ചു.

Verse 316

प्राणयोर्दीव्यतो राजन्‌ कर्णराक्षसयोर्मुथे । राजन! युद्धके जूएमें प्राणोंकी बाजी लगाकर खेलते हुए कर्ण और राक्षसका वह रात्रियुद्ध दीर्थकालतक समानरूपमें ही चलता रहा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! യുദ്ധമെന്ന ചൂതാട്ടത്തിൽ പ്രാണങ്ങളെ പണയമാക്കി കളിക്കുന്നതുപോലെ കർണ്ണനും ആ രാക്ഷസനും തമ്മിലുള്ള രാത്രിയുദ്ധം ദീർഘകാലം സമമായി തുടർന്നു; ഇരുവരിലും ആര്ക്കും വ്യക്തമായ മേൽക്കൈ ലഭിച്ചില്ല।

Verse 326

धनुर्घोषेण वित्रस्ता: स्वे परे च तदाभवन्‌ | घटोत्कच तीखे बाणोंका संधान करके उन्हें इस प्रकार छोड़ता कि वे एक-दूसरेसे सटे हुए निकलते थे। उसके धनुषकी टंकारसे अपने और शत्रुपक्षके योद्धा भी भयसे थर्रा उठते थे

അപ്പോൾ വില്ലിന്റെ ഇടിമുഴക്കമുള്ള ടങ്കാരത്തിൽ സ്വന്തം പക്ഷവും ശത്രുപക്ഷവും—ഇരുവരും ഭീതിയിൽ വിറച്ചു. ഘടോത്കചൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ ചേർത്ത്, അവ പരസ്പരം ചേർന്നു പിടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ കൂട്ടമായി പാഞ്ഞുപോകുന്ന വിധം വിട്ടു; അവന്റെ ധനുര്‍നാദം യുദ്ധഭൂമിയിലെ ഭീതിയും ആശയക്കുഴപ്പവും കൂടുതൽ കനപ്പിച്ചു।

Verse 343

प्रादुश्षक्रे महामायां राक्षसीं पाण्डुनन्दन: । कर्णको दिव्यास्त्रका संधान करते देख पाण्डवनन्दन घटोत्कचने अपनी राक्षसी महामाया प्रकट की

കർണൻ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾ സംധാനം ചെയ്യുന്നതു കണ്ട പാണ്ഡുനന്ദനൻ ഘടോത്കചൻ തന്റെ രാക്ഷസീ മഹാമായയെ പ്രകടമാക്കി. യുദ്ധത്തിൽ ഇത് അസാധാരണ മാർഗങ്ങളുടെ ആശ്രയം—ശക്തിയും മായയും പ്രതിമായയും ആയുധങ്ങളാകുന്ന നിമിഷം।

Verse 356

रक्षसां घोररूपाणां महत्या सेनया वृत:ः । वह तत्काल ही शूल, मुद्गर, शिलाखण्ड और वृक्ष हाथमें लिये हुए घोररूपधारी राक्षसोंकी विशाल सेनासे घिर गया

അപ്പോൾ തന്നെ ശൂലം, മുദ്ഗരം, പാറക്കഷണം, വേരോടെ പിഴുത മരങ്ങൾ എന്നിവ കൈയിൽ പിടിച്ച ഭീകരരൂപമുള്ള രാക്ഷസന്മാരുടെ മഹാസേന അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി.

Verse 363

भूतान्तकमिवायान्तं कालदण्डोग्रधारिणम्‌ । भयानक कालदण्ड धारण किये, समस्त भूतोंके प्राणहन्ता यमराजके समान उसे विशाल धनुष उठाये आते देख वहाँ उपस्थित हुए वे सभी नरेश व्यथित हो उठे

ഭയാനകമായ കാലദണ്ഡം ധരിച്ച്, സർവ്വജീവപ്രാണഹന്താവായ യമനെപ്പോലെ, മഹാധനുസ്സ് ഉയർത്തി അവൻ മുന്നേറുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ രാജാക്കളും വ്യാകുലരായി വിറച്ചു.

Verse 376

प्रसुखुवुर्गजा मूत्र विव्यथुश्न नरा भृशम्‌ । घटोत्कचके सिंहनादसे भयभीत हो हाथियोंके पेशाब झरने लगे और मनुष्य भी अत्यन्त व्यथित हो गये

ഘടോത്കചന്റെ സിംഹനാദത്തിൽ ഭീതിയേറ്റ് ആനകൾ മൂത്രം ഒഴുക്കിത്തുടങ്ങി; മനുഷ്യരും അത്യന്തം വ്യാകുലരായി.

Verse 396

पतन्त्यविरला: शूला: शतघ्न्य: पट्टिशास्तथा । लोहेके चक्र, भुशुण्डी, शक्ति, तोमर, शूल, शतघ्नी और पट्टिश आदि अस्त्र-शस्त्रोंकी अविरल धाराएँ गिर रही थीं

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഇടവിടാതെ ഭാരമേറിയ ആയുധങ്ങൾ മഴപോലെ പതിച്ചു—ശൂലങ്ങൾ, ശതഘ്നികൾ, പട്ടിശങ്ങൾ, ഇരുമ്പുചക്രങ്ങൾ, ഭുശുണ്ഡികൾ, ശക്തികൾ, തോമരങ്ങൾ. യുദ്ധഭൂമി നിരന്തര ലോഹവൃഷ്ടിയാൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി; അതോടെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഭീതിയും ധർമ്മസങ്കടവും കൂടുതൽ കടുത്തു.

Verse 413

व्यधमच्च शरैर्मायां तां घटोत्कचनिर्मिताम्‌ | अपने अस्त्रबलकी प्रशंसा करनेवाला एकमात्र अभिमानी कर्ण ही वहाँ खड़ा रहा। उसके मनमें तनिक भी व्यथा नहीं हुई। उसने अपने बाणोंसे घटोत्कचद्वारा निर्मित मायाको नष्ट कर दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഘടോത്കചൻ സൃഷ്ടിച്ച ആ മായയെ കർണ്ണൻ തന്റെ അമ്പുകളാൽ തകർത്തു. അവിടെ ഒറ്റയ്ക്കായി അവൻ നിന്നു—സ്വന്തം ആയുധബലം പുകഴ്ത്തി അഹങ്കാരത്തോടെ; മനസ്സിൽ അല്പവും വ്യഥയുണ്ടായില്ല. തന്റെ ശരംകൊണ്ട് ആ വഞ്ചനാമായയെ നശിപ്പിച്ച് കൗരവസേനയെ മോചിപ്പിച്ചു.

Verse 446

घटोत्कचमतिक्रम्य बिभेद दशभि: शरै: । इससे शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाला प्रतापी वीर सूतपुत्र कर्ण अत्यन्त कुपित हो उठा। उसने घटोत्कचका उल्लंघन करके उसे दस बाणोंसे घायल कर दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഘടോത്കചനെ മറികടന്ന് മുന്നോട്ട് കുതിച്ച കർണ്ണൻ അവനെ പത്ത് അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു. വേഗഹസ്തനും പ്രതാപവാനുമായ സൂതപുത്രൻ കർണ്ണൻ യുദ്ധമദ്ധ്യേ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി; ഘടോത്കചനെ അതിക്രമിച്ച് പത്ത് ശരങ്ങളാൽ അവനെ പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.

Verse 463

चिक्षेपाधिरथे: क्रुद्धों भैमसेनिर्जिघांसया । उस चक्रके किनारे-किनारे छुरे लगे हुए थे। मणि एवं रत्नोंसे विभूषित हुआ वह चक्र प्रातःकालीन सूर्यके समान प्रतीत होता था। क्रोधमें भरे हुए भीमसेनकुमार घटोत्कचने अधिरथपुत्र कर्णको मार डालनेकी इच्छासे उस चक्रको चला दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ക്രോധം നിറഞ്ഞ ഭീമസേനപുത്രൻ ഘടോത്കചൻ, അധിരഥപുത്രൻ കർണ്ണനെ വധിക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ ചക്രായുധം എറിഞ്ഞു. ആ ചക്രത്തിന്റെ അരികൊട്ടാകെ മൂർച്ചയുള്ള ക്ഷുരങ്ങൾ പതിപ്പിച്ചിരിന്നു; മണി-രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അത് പ്രഭാതസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തമായി തിളങ്ങി. യുദ്ധമദ്ധ്യേ ക്രോധാവേശത്തോടെ കർണ്ണന്റെ ജീവൻ തേടി അവൻ ആ ചക്രം പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 473

अभाग्यस्येव संकल्पस्तन्मोघमपतद्‌ भुवि । परंतु अत्यन्त वेगसे फेंका गया वह घूमता हुआ चक्र कर्णके बाणोंद्वारा आहत हो भाग्यहीनके संकल्पकी भाँति व्यर्थ होकर पृथ्वीपर गिर पड़ा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ദുര്ഭാഗ്യവാന്റെ തീരുമാനത്തെപ്പോലെ അത് വ്യർത്ഥമായി ഭൂമിയിൽ വീണു. അത്യന്തം വേഗത്തിൽ എറിഞ്ഞ് ചുറ്റിക്കൊണ്ടുവന്ന ആ ചക്രം കർണ്ണന്റെ അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടു; ഫലശൂന്യമായി മാറി നിലത്തേക്ക് പതിച്ചു.

Verse 493

घटोत्कचरथं तूर्ण छादयामास पत्रिभि: । परंतु रुद्र, विष्णु और इन्द्रके समान पराक्रमी सूतपुत्र कर्णको इससे तनिक भी घबराहट नहीं हुई। उसने तुरंत ही पंखदार बाणोंसे घटोत्कचके रथको आच्छादित कर दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഘടോത്കചൻ വേഗത്തിൽ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് കർണന്റെ രഥം ചുറ്റും മൂടി. എങ്കിലും രുദ്രൻ, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരെപ്പോലെ പരാക്രമമുള്ള സൂതപുത്രൻ കർണൻ അല്പവും കുലുങ്ങിയില്ല. ഉടൻ തന്നെ അവൻ ചിറകുള്ള അമ്പുകളാൽ ഘടോത്കചന്റെ രഥം എല്ലാ വശത്തും ആച്ഛാദനം ചെയ്തു.

Verse 513

प्रववर्ष महाकायो द्रुमवर्ष नभस्तलात्‌ । तदनन्तर अन्तरिक्षमें उछलकर वह विशालकाय राक्षस प्रलयकालके मेघकी भाँति गर्जना करता हुआ आकाशशसे वृक्षोंकी वर्षा करने लगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആ മഹാകായൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വൃക്ഷവർഷം പെയ്യാൻ തുടങ്ങി. പിന്നെ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് ചാടി, പ്രളയകാല മേഘംപോലെ ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് ആ ഭീമരാക്ഷസൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വൃക്ഷങ്ങളെ മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 533

मायायुद्धेन मायावी सूतपुत्रमयोधयत्‌ | वह मायावी राक्षस कर्णके दिव्यास्त्रको अपने अस्त्रद्वारा काटते हुए वहाँ सूतपुत्रके साथ मायामय युद्ध करने लगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മായാവി മായായുദ്ധത്തിലൂടെ സൂതപുത്രൻ കർണനോടു പോരാടി. ആ രാക്ഷസൻ കർണന്റെ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളെ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ മുറിച്ചെറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, അവിടെ സൂതപുത്രനോടൊപ്പം മായാമയമായ സമരം നടത്തി.

Verse 553

दृष्टवन्त: सम समरे शरौघैरभिसंवृतम्‌ । समरांगणमें बाणोंके समूहसे घिरे हुए घटोत्कचको, उसके घोड़ोंको, रथको तथा ध्वजको भी कोई नहीं देख पाते थे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—സമരഭൂമിയിൽ അമ്പുകളുടെ പ്രളയത്തിൽ പൂർണ്ണമായി പൊതിഞ്ഞ ഘടോത്കചനെ ആരും വ്യക്തമായി കാണാനായില്ല. അമ്പുകളുടെ ഘനമായ കൂട്ടത്തിൽ അവനും, അവന്റെ കുതിരകളും, രഥവും, ധ്വജവും പോലും മറഞ്ഞുപോയിരുന്നു.

Verse 573

अलक्ष्यमाणानि दिवि शरजालानि चापतन्‌ । उस समय माया तथा शीघ्रकारिताके द्वारा वह कर्णको लड़ा रहा था। आकाशसे कर्णपर अलक्षित बाणसमूहोंकी वर्षा हो रही थी

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ആകാശത്തിൽ അദൃശ്യമായ അമ്പുവലങ്ങൾ വീഴുകയായിരുന്നു. മായയും അതിവേഗ കപടചലനങ്ങളും കൊണ്ട് അവൻ കർണനെ സമരത്തിൽ അമർത്തി; മുകളിൽ നിന്ന് കർണന്റെ മേൽ കാണാനാകാത്ത അമ്പുസമൂഹങ്ങളുടെ മഴ പെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 583

विचचार महाकायो मोहयन्निव भारत । कुरुश्रेष्ठ! भरतनन्दन! वह विशालकाय महामायावी भीमसेनकुमार घटोत्कच मायासे सबको मोहित करता हुआ-सा सब ओर विचरने लगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭാരതവംശജനേ! ഹേ കുരുശ്രേഷ്ഠനേ! ഹേ ഭരതനന്ദനേ! ഭീമസേനപുത്രനായ ഘടോത്കചൻ മഹാകായനും മഹാമായാവിയും ആയി, തന്റെ മായാബലത്തോടെ എല്ലാവരെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ സർവ്വദിക്കുകളിലും സഞ്ചരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 593

अग्रसत्‌ सूतपुत्रस्य दिव्यान्यस्त्राणि मायया । उसने मायाद्वारा बहुत-से विकराल एवं अमंगल-सूचक मुख बनाकर सूतपुत्रके दिव्यास्त्रोंको अपना ग्रास बना लिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മായാബലത്താൽ അവൻ സൂതപുത്രന്റെ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളെ വിഴുങ്ങിക്കളഞ്ഞു।

Verse 603

गतसत्त्वो निरुत्साह: पतितः खाद्धयदृश्यत । फिर वह महाकाय राक्षस धैर्यहीन एवं उत्साहशून्य-सा होकर रणभूमिमें आकाशसे सैकड़ों टुकड़ोंमें कटकर गिरा हुआ दिखायी दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—ശക്തിയും സത്ത്വവും നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഉത്സാഹരഹിതനായി, അവൻ പതിതനായി ദൃശ്യമായി—യുദ്ധഭൂമിയിൽ നൂറുകണക്കിന് ഖണ്ഡങ്ങളായി വെട്ടിത്തെറിപ്പിക്കപ്പെട്ട് വീണതുപോലെ।

Verse 623

व्यदृश्यत महाबाहुर्मैनाक इव पर्वत: । फिर वह बड़ी-बड़ी बाँहोंवाला एक ही विशालकाय रूप धारण करके मैनाक पर्वतके समान दृष्टिगोचर हुआ। उस समय उसके सौ मस्तक तथा सौ पेट हो गये थे

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാബാഹുവായ അവൻ ഒരൊറ്റ മഹാവിശാല രൂപം ധരിച്ചു മൈനാകപർവ്വതംപോലെ ദൃശ്യമായി; അപ്പോൾ അവന് നൂറു തലകളും നൂറു ഉദരങ്ങളും ഉണ്ടായി।

Verse 646

अदृश्यत तदा तत्र पुनरुन्मज्जितोडन्यत: । फिर पृथ्वीको फाड़कर वह पानीमें डूब गया और दूसरी जगह पुनः जलसे ऊपर आकर दिखायी देने लगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അവൻ അവിടെ അദൃശ്യമായി; പിന്നെ ഭൂമി പിളർത്തി ജലത്തിൽ മുങ്ങി, മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് വീണ്ടും ജലത്തിൽ നിന്നുയർന്ന് ദൃശ്യമായി।

Verse 716

घटोत्कचस्ततो मायां ससर्जान्तर्हित: पुन: । अपने ऊपर प्राप्त हुई उस बाण-वर्षाको कर्णने दूरसे ही काट गिराया। भरतश्रेष्ठ! कर्णके द्वारा अपनी मायाको नष्ट हुई देख घटोत्कचने अदृश्य होकर पुनः दूसरी मायाकी सृष्टि की

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ഘടോത്കചൻ അദൃശനായി വീണ്ടും മായ സൃഷ്ടിച്ചു. കർണ്ണൻ തന്റെ മേൽ വന്ന ബാണവൃഷ്ടിയെ ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ വെട്ടി വീഴ്ത്തി. ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! കർണ്ണൻ തന്റെ മായ നശിപ്പിച്ചതുകണ്ട് ഘടോത്കചൻ അദൃശനായി വീണ്ടും മറ്റൊരു മായ പടുത്തുയർത്തി.

Verse 726

शूलप्रासासिमुसलजलप्रस्रवणो महान्‌ | वह वृक्षावलियोंद्वारा हरे-भरे शिखरोंसे सुशोभित एक अत्यन्त ऊँचा महान्‌ पर्वत बन गया और उससे पानीके झरनेकी भाँति शूल

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ വൃക്ഷനിരകളാൽ ശോഭിച്ച്, പച്ചപ്പാർന്ന ശിഖരങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, അത്യന്തം ഉയർന്ന മഹാപർവ്വതംപോലെ ആയി. ആ ‘പർവ്വത’ത്തിൽ നിന്ന് ജലധാരപോലെ ശൂലം, പ്രാസം, ഖഡ്ഗം, മുസലം മുതലായ അസ്ത്ര-ശസ്ത്രങ്ങളുടെ തുടർച്ചയായ പ്രവാഹം ഒഴുകി വന്നു.

Verse 753

अभ्मवृष्टिभिरत्युग्र: सूतपुत्रमवाकिरत्‌ । उस दिव्यास्त्रद्वारा दूर फेंका गया वह पर्वतराज क्षणभरमें अदृश्य हो गया और पुनः आकाशमें इन्द्रधनुषसहित काला मेघ बनकर वह अत्यन्त भयंकर राक्षस सूतपुत्र कर्णपर पत्थरोंकी वर्षा करने लगा

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അവൻ അത്യന്തം ഭീകരമായ കല്ലുവൃഷ്ടിയാൽ സൂതപുത്രൻ കർണ്ണനെ മൂടിക്കളഞ്ഞു. ദിവ്യാസ്ത്രം കൊണ്ട് ദൂരേക്ക് എറിഞ്ഞ ആ പർവ്വതരാജൻ ക്ഷണനേരം അദൃശനായി; പിന്നെ ഇന്ദ്രധനുസ്സോടുകൂടി കറുത്ത മേഘമായി ആകാശത്ത് വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ആ അതിഭീകരനായ രാക്ഷസൻ കർണ്ണന്റെ മേൽ വീണ്ടും കല്ലുകൾ മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 763

व्यधमत्‌ कालमेघं तं कर्णो वैकर्तनो वृष: । तब अस्त्रवेत्ताओंमें श्रेष्ठ वैकर्तन दानी कर्णने वायव्यास्त्रका संधान करके उस काले मेघको नष्ट कर दिया

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—യോദ്ധാക്കളിൽ വൃഷഭനായ വൈകർത്തനൻ കർണ്ണൻ ആ കാലമേഘത്തെ ചിതറിച്ചു. അസ്ത്രവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദാനവീരൻ കർണ്ണൻ വായവ്യാസ്ത്രം സംധാനം ചെയ്ത് ആ കറുത്ത മേഘത്തെ നശിപ്പിച്ചു.

Verse 773

जघानास्त्रं महाराज घटोत्कचसमीरितम्‌ । महाराज! कर्णने अपने बाणसमूहोंद्वारा सारी दिशाओंको आच्छादित करके घटोत्कचद्वारा चलाये गये अस्त्रोंको काट डाला

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാ! ഘടോത്കചൻ പ്രയോഗിച്ച അസ്ത്രത്തെ കർണ്ണൻ തകർത്തു. ബാണസമൂഹങ്ങളാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളും മൂടി, ഘടോത്കചൻ എറിഞ്ഞ അസ്ത്രങ്ങളെ വെട്ടിമുറിച്ചു.

Verse 783

प्रादुश्षक्रे महामायां कर्ण प्रति महारथम्‌ | तब महाबली भीमसेनकुमारने जोर-जोरसे हँसकर समरभूमिमें महारथी कर्णके प्रति अपनी महामाया प्रकट की

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മഹാബലനായ ഭീമസേനപുത്രൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മഹാരഥൻ കർണനോടു വിരോധമായി മഹാമായയെ പ്രകടമാക്കി।

Verse 2236

उत्स्मयन्निव राधेयस्त्वरमाणो5 भ्यवारयत्‌ । विकराल नेत्रोंवाले उस भयानक राक्षसको आते देख राधापुत्र कर्णने मुसकराते हुए-से शीघ्रतापूर्वक आगे बढ़कर उसे रोका

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു—വികരാളനേത്രങ്ങളുള്ള ആ ഭയാനക രാക്ഷസൻ വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, രാധാപുത്രൻ കർണൻ പുഞ്ചിരിയോടെയെന്നപോലെ വേഗത്തിൽ മുന്നേറി അവനെ തടഞ്ഞു।