Adhyaya 173

Verse 1

है अर छा | अ-क्राछ द्विसप्तत्याधिकशततमो< ध्याय: वसिष्ठदजीकी सहायतासे राजा संवरणको तपतीकी प्राप्ति गन्धर्व उवाच एवमुक्त्वा ततस्तूर्ण जगामोर्ध्वमनिन्दिता । सतु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह

ഗന്ധർവൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ആ അനിന്ദ്യയായ തപതീ ക്ഷണത്തിൽ മേലോട്ടു ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു പോയി. രാജാവ് സംവരണൻ അവിടെത്തന്നെ വീണ്ടും ഭൂമിയിൽ വീണു, മൂർഛിതനായി.

Verse 2

अन्वेषमाण: सबलस्तं राजानं नृपोत्तमम्‌ | अमात्य: सानुयात्रश्न तं ददर्श महावने

ആ നൃപോത്തമനായ രാജാവിനെ അന്വേഷിച്ച് മന്ത്രി സൈന്യത്തോടും അനുചരന്മാരോടും കൂടി എത്തി. ആ മഹാവനത്തിൽ മന്ത്രി രാജാവിനെ കണ്ടു.

Verse 3

क्षितौ निपतितं काले शक्रध्वजमिवोच्छितम्‌ । तं हि दृष्टवा महेष्वासं निरस्तं पतितं भुवि

കാലം വന്നപ്പോൾ താഴെ വീഴുന്ന ഉയർന്ന ഇന്ദ്രധ്വജംപോലെ അദ്ദേഹം ഭൂമിയിൽ പതിച്ചുകിടന്നു. ആ മഹാധനുര്ധരൻ ഇങ്ങനെ നിലത്ത് വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടവർ സ്നേഹവേദനയിൽ വിറച്ചു—തങ്ങളുടെ ശരീരത്തിൽ തീ പിടിച്ചതുപോലെ; കുലുങ്ങുന്ന ഹൃദയത്തോടെ അവർ ഉടൻ അവന്റെ അടുക്കൽ ഓടിച്ചെന്നു.

Verse 4

बभूव सो<स्य सचिव: सम्प्रदीप्त इवाग्निना । त्वरया चोपसंगम्य स्नेहादागतसम्भ्रम:

അവന്റെ മന്ത്രി തീകൊണ്ട് ജ്വലിച്ചതുപോലെ ആയി. അവൻ ഉടൻ തന്നെ ത്വരയോടെ അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു; സ്നേഹത്താൽ അവന്റെ ഹൃദയം ആശങ്കയിൽ പിടഞ്ഞു, കാരണം ആ മഹാധനുര്ധര രാജാവ് ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നത് അവൻ കണ്ടു—കാലം വന്നപ്പോൾ താഴെ വീഴുന്ന ഉയർന്ന ഇന്ദ്രധ്വജംപോലെ.

Verse 5

त॑ समुत्थापयामास नृपतिं काममोहितम्‌ | भूतलाद भूमिपालेशं पितेव पतितं सुतम्‌

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം കാമമോഹിതനായ ആ രാജാവിനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു. ഭൂമിപാലേശനെ അദ്ദേഹം നിലത്തു നിന്നു, പിതാവ് വീണുപോയ മകനെ ഉയർത്തുന്നതുപോലെ, ഉയർത്തി.

Verse 6

प्रज्ञया वयसा चैव वृद्धः कीर्त्या नयेन च । अमात्यस्तं समुत्थाप्य बभूव विगतज्वर:

ആ മന്ത്രി വയസ്സിൽ മാത്രമല്ല, പ്രജ്ഞയിലും കീർത്തിയിലും നയത്തിലും പരിപക്വനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം രാജാവിനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു; രാജാവ് വീണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ ജ്വരം—ആ വ്യാകുലത—അകന്നു.

Verse 7

उवाच चैनं कल्याण्या वाचा मधुरयोत्थितम्‌ । मा भैर्मनुजशार्दूल भद्गरमस्तु तवानघ,वे उठकर बैठे हुए महाराजसे कल्याणमयी मधुर वाणीमें बोले--“नरश्रेष्ठ। आप डरें नहीं। अनघ! आपका कल्याण हो”

പിന്നെ എഴുന്നേറ്റ് ഇരുന്ന രാജാവിനോട് അദ്ദേഹം മധുരവും മംഗളകരവുമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു—“മനുജശാർദൂലാ, ഭയപ്പെടേണ്ട. അനഘാ, നിനക്കു മംഗളം വരട്ടെ.”

Verse 8

क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास वै नृपम्‌ । पतितं पातनं संख्ये शात्रवाणां महीतले

യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുസൈന്യത്തെ ഭൂമിയിലേക്കു വീഴ്ത്തിയിരുന്ന ആ നൃപൻ നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നതു കണ്ട ഗന്ധർവൻ, രാജാവ് ക്ഷുധയും ദാഹവും മൂലം അത്യന്തം ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുകയാണെന്ന് അനുമാനിച്ചു।

Verse 9

वारिणा च सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत्‌ । अस्फुटन्मुकुटं राज्ञ: पुण्डरीकसुगन्धिना

അവൻ പദ്മസുഗന്ധമുള്ള അതിശീതളജലം കൊണ്ട് രാജാവിന്റെ ശിരസ്സിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു. രാജാവിന്റെ മുകുടം പൊട്ടിപ്പിളർന്നിരുന്നില്ല—അതുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ അദ്ദേഹം പരിക്കേറ്റിട്ടില്ലെന്ന് വ്യക്തമായി।

Verse 10

ततः प्रत्यागतप्राणस्तद्‌ बल॑ बलवान्‌ नृपः । सर्व विसर्जयामास तमेकं॑ सचिवं विना,उससे राजाको चेत हो आया। बलवान नरेशने एकमात्र अपने मन्त्रीके सिवा सारी सेनाको लौटा दिया

പിന്നീട് പ്രാണചേതന മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ, ആ ബലവാൻ നൃപൻ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും വിട്ടയച്ചു; ഒരേയൊരു മന്ത്രിയെ മാത്രം കൂടെ വെച്ച് മറ്റെല്ലാവരെയും മടക്കി അയച്ചു।

Verse 11

ततस्तस्याज्ञया राज्ञो विप्रतस्थे महद्‌ बलम्‌ | स तु राजा गिरिप्रस्थे तस्मिन्‌ पुनरुपाविशत्‌,महाराजकी आज्ञासे तुरंत वह विशाल सेना राजधानीकी ओर चल दी; परंतु वे राजा संवरण फिर उसी पर्वत-शिखरपर जा बैठे

പിന്നീട് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മഹാസൈന്യം പുറപ്പെട്ടു; എന്നാൽ രാജാവ് സംവരണൻ തന്നേ ഗിരിപ്രസ്ഥത്തിലെ അതേ പർവ്വതശിഖരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി വീണ്ടും അവിടെ ഇരുന്നു।

Verse 12

ततस्तस्मिन्‌ गिरिवरे शुचिर्भूत्वा कृताउ्जलि: । आरिराधयिषु: सूर्य तस्थावूर्ध्वमुख: क्षितौ

അതിനുശേഷം ആ ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതത്തിൽ സ്നാനാദികർമങ്ങളാൽ ശുദ്ധനായി, കൈകൂപ്പി, ഊർദ്ധ്വമുഖനായി, സൂര്യദേവനെ ആരാധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഭൂമിയിൽ നിന്നു।

Verse 13

जगाम मनसा चैव वसिष्ठमृषिसत्तमम्‌ | पुरोहितममित्रघ्नस्तदा संवरणो नृप:,उस समय शत्रुओंका नाश करनेवाले राजा संवरणने अपने पुरोहित मुनिवर वसिष्ठका मन-ही-मन स्मरण किया

അപ്പോൾ ശത്രുനാശകനായ രാജാവ് സംവരണൻ തന്റെ പുരോഹിതനും ഋഷിശ്രേഷ്ഠനുമായ വസിഷ്ഠനെ മനസ്സിൽ തന്നെ സ്മരിച്ചു।

Verse 14

नक्तं दिनमथैकत्र स्थिते तस्मिउजनाधिपे । अथाजगाम विप्रर्षिस्तदा द्वादशमे5हनि,वे रात-दिन एक ही जगह खड़े होकर तपस्यामें लगे रहे। तब बारहवें दिन महर्षि वसिष्ठका (वहाँ) शुभागमन हुआ

ആ ജനാധിപൻ രാവും പകലും ഒരേ സ്ഥലത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് തപസ്സിൽ ലീനനായി നിന്നു; തുടർന്ന് പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ അവിടെ ശുഭമായി എത്തി।

Verse 15

स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम्‌ | दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृषि:,विशुद्ध अन्तःकरणवाले महर्षि वसिष्ठ दिव्यज्ञानसे पहले ही जान गये कि सूर्यकन्या तपतीने राजाका चित्त चुरा लिया है

ശുദ്ധാന്തഃകരണനായ മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ ദിവ്യജ്ഞാനത്താൽ മുൻകൂട്ടി തന്നെ അറിഞ്ഞു—സൂര്യകন্যയായ തപതി രാജാവിന്റെ മനസ്സിനെ കവർന്നെടുത്തുവെന്ന്।

Verse 16

तथा तु नियतात्मानं त॑ नृपं मुनिसत्तम: | आबभाषे स धर्मात्मा तस्यैवार्थचिकीर्षया

ഇങ്ങനെ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച് തപസ്സിൽ സ്ഥിരനായിരുന്ന ആ രാജാവിനോട് ധർമ്മാത്മാവായ ഋഷിശ്രേഷ്ഠൻ വസിഷ്ഠൻ അവന്റെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി മാത്രം സംസാരിച്ചു।

Verse 17

स तस्य मनुजेन्द्रस्य पश्यतो भगवानृषि: । ऊर्ध्वमाचक्रमे द्रष्ट भास्करं भास्करद्युति:,उक्त महाराजके देखते-देखते सूर्यके समान तेजस्वी भगवान्‌ वसिष्ठ मुनि सूर्यदेवसे मिलनेके लिये ऊपरको गये

ആ മനുജേന്ദ്രൻ നോക്കിനിൽക്കേ, സൂര്യസമാന ദീപ്തിയുള്ള ഭഗവാൻ ഋഷി വസിഷ്ഠൻ ഭാസ്കരനായ സൂര്യദേവനെ ദർശിക്കാനായി മേലോട്ടുയർന്നു പോയി।

Verse 18

सहस्रांशुं ततो विप्र: कृताञज्जलिरुपस्थित: । वसिष्ठो5हमिति प्रीत्या स चात्मानं न्यवेदयत्‌

അപ്പോൾ വിപ്രനായ വസിഷ്ഠൻ കൈകൂപ്പി സഹസ്രകിരണങ്ങളാൽ ദീപ്തനായ ഭഗവാൻ സൂര്യദേവന്റെ സമീപത്ത് ചെന്നു, ‘ഞാൻ വസിഷ്ഠൻ’ എന്നു സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ പരിചയം അറിയിച്ചു।

Verse 19

(वसिष्ठ उवाच अजाय लोकत्रयपावनाय भूतात्मने गोपतये वृषाय । सूर्याय सर्गप्रलयालयाय नमो महाकारुणिकोत्तमाय ।।

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—“അജന്മൻ, ത്രിലോകങ്ങളെ പവിത്രമാക്കുന്നവൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ അന്തരാത്മാവ്, കിരണങ്ങളുടെ അധിപൻ, ധർമ്മസ്വരൂപൻ, സൃഷ്ടി-പ്രളയങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാനം, ദേവന്മാരിൽ പരമകരുണാമയനായ ശ്രേഷ്ഠൻ—ആ ഭഗവാൻ സൂര്യനു നമസ്കാരം. ജ്ഞാനികളുടെ അന്തരാത്മാവ്, ജഗത്തിന്റെ ദീപം, ലോകഹിതൈഷി, സ്വയംഭൂ, സഹസ്ര ദീപ്ത നേത്രങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന, സുരശ്രേഷ്ഠൻ, അപാരതേജസ്സുള്ള വിവസ്വാനു നമസ്കാരം. ജഗത്തിന്റെ ഏകചക്ഷു, ജഗത്തിന്റെ ജനനം-സ്ഥിതി-നാശങ്ങളുടെ കാരണം, ത്രയീവേദസ്വരൂപൻ, ത്രിഗുണാത്മക രൂപം ധരിച്ചു വിരിഞ്ചി, നാരായണൻ, ശങ്കരൻ എന്നിങ്ങനെ പ്രസിദ്ധനായ—ആ സവിതാവിനു നമസ്കാരം.” അപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ വിവസ്വാൻ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു—“മഹർഷേ, സ്വാഗതം. ഇഷ്ടമുള്ളതു പറയുക.”

Verse 20

यदिच्छसि महाभाग मत्त: प्रवदतां वर । तत्‌ ते दद्यामभिप्रेतं यद्यपि स्यात्‌ सुदुष्करम्‌

ഹേ മഹാഭാഗ, വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! നീ എന്നിൽ നിന്ന് എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും, അത് എത്രയേറെ ദുഷ്കരമായാലും, നിന്റെ അഭീഷ്ടം ഞാൻ തീർച്ചയായും നൽകും।

Verse 21

(स्तुतो5स्मि वरदस्ते5हं वरं वरय सुव्रत । स्तुतिस्त्वयोक्ता भक्तानां जप्येयं वरदो<5स्म्यहम्‌ ।।

“നീ എന്നെ സ്തുതിച്ചു; അതിനാൽ ഞാൻ നിനക്ക് വരം നൽകാൻ സന്നദ്ധനാണ്. ഹേ സുവ്രത മഹർഷേ, ഇഷ്ടമുള്ള വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക. നീ ഉച്ചരിച്ച ഈ സ്തുതി ഭക്തർ നിത്യവും ജപിക്കേണ്ടതാകുന്നു; ഞാൻ വരദാതാവാണ്.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാതപസ്വിയായ ഋഷി വസിഷ്ഠൻ ദീപ്തനായ വിവസ്വാൻ, ഭാനുമാനായ സൂര്യദേവനെ प्रणാമിച്ച് മറുപടി പറയാൻ ഒരുങ്ങി।

Verse 22

वसिष्ठ उवाच यैषा ते तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता । तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭാവസോ! സാവിത്രിയുടെ ഇളയ സഹോദരിയായ ‘തപതി’ എന്ന നിന്റെ പുത്രിയെ ഞാൻ രാജാവ് സംവരണനുവേണ്ടി വിവാഹാർത്ഥം അപേക്ഷിക്കുന്നു.”

Verse 23

स हि राजा बृहत्कीर्तिर्थर्मार्थविदुदारधी: । युक्त: संवरणो भर्ता दुहितुस्ते विहंगम

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ആ രാജാവ് സംവരണൻ ദൂരദൂരത്തോളം പ്രസിദ്ധകീർത്തിയുള്ളവൻ. ധർമ്മവും അർത്ഥവും അറിയുന്നവൻ; ഉദാരബുദ്ധിയുള്ളവൻ. അതിനാൽ, ഹേ ആകാശചാരി (സൂര്യദേവാ), സംവരണൻ നിങ്ങളുടെ പുത്രിക്ക് യോജ്യനായ ഭർത്താവാണ്.

Verse 24

इत्युक्त: स तदा तेन ददानीत्येव निश्चित: । प्रत्यभाषत त॑ विप्रं प्रतिनन्द्य दिवाकर:,वसिष्ठजीके यों कहनेपर अपनी कन्या देनेका निश्चय करके भगवान्‌ सूर्यने ब्रह्मर्षिका अभिनन्दन किया और इस प्रकार कहा--

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദിവാകരൻ—“ഞാൻ (എൻ പുത്രിയെ) നൽകും” എന്ന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു. ബ്രഹ്മർഷിയെ അഭിനന്ദിച്ച് ആ വിപ്രനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 25

वर: संवरणो राज्ञां त्वमृषीणां वरो मुने । तपती योषितां श्रेष्ठा किमन्‍न्यदपवर्जनात्‌

“മുനേ! രാജാക്കന്മാരിൽ സംവരണൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; ഋഷിമാരിൽ നിങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠൻ; യുവതികളിൽ തപതീ ഏറ്റവും ഉത്തമ. അവളെ വിവാഹദാനമായി നൽകുന്നതിലധികം മഹത്തായ ദാനം മറ്റെന്തുണ്ട്?”

Verse 26

ततः सर्वानिवद्याज़ीं तपतीं तपन: स्वयम्‌ । ददौ संवरणस्यार्थ वसिष्ठाय महात्मने,तदनन्तर साक्षात्‌ भगवान्‌ सूर्यने अनिन्द्यसुन्दरी तपतीको राजा संवरणकी पत्नी होनेके लिये महात्मा वसिष्ठको अर्पित कर दिया

അതിനുശേഷം സ്വയം തപനൻ (സൂര്യദേവൻ) സർവ്വഥാ അനിന്ദ്യയായ തപതിയെ രാജാവ് സംവരണന്റെ ഭാര്യയാകേണ്ടതിനായി മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനു ഏൽപ്പിച്ചു.

Verse 27

प्रतिजग्राह तां कन्यां महर्षिस्तपतीं तदा । वसिष्ठो5थ विसृष्टस्तु पुनरेवाजगाम ह

അപ്പോൾ മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ ആ കന്യയായ തപതിയെ സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന് വിടവാങ്ങിയ വസിഷ്ഠൻ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് വീണ്ടും അതേ സ്ഥലത്തേക്ക് വന്നു; അവിടെ പ്രശസ്തകീർത്തിയുള്ള, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് സംവരണൻ കാമവശനായി മനസ്സിൽ തപതിയെ മാത്രം ചിന്തിച്ചു ഇരിക്കുകയായിരുന്നു.

Verse 28

यत्र विख्यातकीर्ति: स कुरूणामृषभो5भवत्‌ । स राजा मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ആ പ്രശസ്തകീർത്തിയുള്ള, കുരുക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് സംവരണൻ കാമവേഗത്തിൽ ആകുലനായി, അന്തഃകരണം മുഴുവൻ തപതിയിലേയ്ക്ക് ലീനമായി, മനസ്സിൽ അവളെയേ ചിന്തിച്ച് ഇരുന്നിരുന്നു।

Verse 29

दृष्टवा च देवकन्यां तां तपतीं चारुहासिनीम्‌ । वसिष्ठेन सहायान्तीं संहृष्टो 5भ्यधिकं बभौ

മധുരഹാസിനിയായ ദേവകന്യ തപതിയെ വസിഷ്ഠനോടൊപ്പം വരുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ രാജാവ് സംവരണൻ അത്യന്തം ആനന്ദിതനായി; അവന്റെ തേജസ്സും കൂടുതൽ വർധിച്ചു।

Verse 30

रुरुचे साधिकं सुभ्रूरापतन्ती नभस्तलात्‌ | सौदामिनीव विजश्रष्टा द्योतयन्ती दिशस्त्विषा

സുന്ദരഭ്രൂവളിയായ തപതി ആകാശവിസ്താരത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിവരുമ്പോൾ, മേഘത്തിൽ നിന്ന് പതിച്ച മിന്നലുപോലെ, തന്റെ പ്രഭയാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളും പ്രകാശിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ ദീപ്തയായി തിളങ്ങി।

Verse 31

कृच्छाद्‌ द्वादशरात्रे तु तस्य राज्ञ: समाहिते । आजगाम विशुद्धात्मा वसिष्ठो भगवानृषि:

രാജാവ് കഷ്ടം സഹിച്ച് പന്ത്രണ്ടു രാത്രികൾ ഏകാഗ്രചിത്തനായി വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിൽ നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, വിശുദ്ധാന്തഃകരണനായ ഭഗവാൻ ഋഷി വസിഷ്ഠൻ അവന്റെ അടുക്കൽ വന്നു।

Verse 32

तपसाड<<राध्य वरदं देवं गोपतिमी श्वरम्‌ । लेभे संवरणो भार्या वसिष्ठस्यैव तेजसा

വരദായകനായ, ലോകപാലകനായ പരമേശ്വരദേവനെ തപസ്സാൽ പ്രസന്നനാക്കി, രാജാവ് സംവരണൻ വസിഷ്ഠന്റെ തന്നെ തേജസ്സാൽ തപതിയെ ഭാര്യയായി ലഭിച്ചു।

Verse 33

ततस्तस्मिन्‌ गिरिश्रेष्ठे देवगन्धर्वसेविते । जग्राह विधिवत्‌ पार्णिं तपत्या: स नरर्षभ:,तदनन्तर उन नरश्रेष्ठने देवताओं और गन्धर्वोंसे सेवित उस उत्तम पर्वतपर विधिपूर्वक तपतीका पाणिग्रहण किया

അനന്തരം ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും സേവിക്കുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠപർവതത്തിൽ ആ നരശ്രേഷ്ഠൻ വിധിപൂർവ്വം തപതിയുടെ പാണിഗ്രഹണം നടത്തി.

Verse 34

वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्नेव धराधरे । सो5कामयत राजर्षिविंहतु सह भार्यया,उसके बाद वसिष्ठजीकी आज्ञा लेकर राजर्षि संवरणने उसी पर्वतपर अपनी पत्नीके साथ विहार करनेकी इच्छा की

വസിഷ്ഠന്റെ അനുമതി ലഭിച്ച രാജർഷി സംവരണൻ അതേ പർവതത്തിൽ തന്നെ ഭാര്യയോടൊപ്പം വിഹരിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 35

ततः पुरे च राष्ट्र च वनेषूपवनेषु च । आदिदेश महीपालस्तमेव सचिवं तदा,उन दिनों भूपालने नगर, राष्ट्र वन तथा उपवनोंकी देखभाल एवं रक्षाके लिये मन्त्रीको ही आदेश देकर विदा किया

അപ്പോൾ രാജാവ് നഗരവും രാജ്യവും, വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും എന്നിവയുടെ പരിപാലനത്തിനും രക്ഷയ്ക്കുമായി അതേ മന്ത്രിയോട് ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 36

नृपतिं त्वभ्यनुज्ञाप्य वसिष्ठो<थापचक्रमे । सो<थ राजा गिरौ तस्मिन्‌ विजहारामरो यथा,वसिष्ठजी भी राजासे विदा ले अपने स्थानको चले गये। तदनन्तर राजा संवरण उस पर्वतपर देवताकी भाँति विहार करने लगे

രാജാവിന്റെ അനുമതി വാങ്ങി വസിഷ്ഠൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. തുടർന്ന് രാജാവ് സംവരണൻ ആ പർവതത്തിൽ ദേവനെപ്പോലെ വിഹരിച്ചു.

Verse 37

ततो द्वादश वर्षाणि काननेषु वनेषु च । रेमे तस्मिन्‌ गिरौ राजा तथैव सह भार्यया,वे उसी पर्वतके वनों और काननोंमें अपनी पत्नीके साथ उसी प्रकार बारह वर्षोंतक रमण करते रहे

പിന്നീട് രാജാവ് ആ പർവതത്തിലെ കാനനങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും ഭാര്യയോടൊപ്പം മുൻപുപോലെ തന്നെ പന്ത്രണ്ടു വർഷം ആനന്ദത്തോടെ കഴിഞ്ഞു.

Verse 38

तस्य राज्ञ: पुरे तस्मिन्‌ समा द्वादश सत्तम | न ववर्ष सहस्राक्षो राष्ट्रे चैवास्य भारत,अर्जुन! उन दिनों महाराज संवरणके राज्य और नगरमें इन्द्रने बारह वर्षोतक वर्षा नहीं की

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ആ രാജാവിന്റെ ആ നഗരത്തിൽ തുടർച്ചയായി പന്ത്രണ്ടു വർഷം സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ) മഴ പെയ്യിച്ചില്ല; ഹേ ഭാരത—ഹേ അർജുന—അവന്റെ മുഴുവൻ രാജ്യത്തിലും മഴയില്ലായിരുന്നു.

Verse 39

ततस्तस्यामनावृष्ट्यां प्रवृत्तायामरिंदम । प्रजा: क्षयमुपाजग्मु: सर्वा: सस्थाणुजड़मा:,शत्रुसूदन! उस अनावृष्टिके समय प्राय: स्थावर एवं जंगम सभी प्रकारकी प्रजाका क्षय होने लगा

അനാവൃഷ്ടി ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, ഹേ അരിന്ദമ, സ്ഥാവരവും ജംഗമവും—എല്ലാ ജീവികളും ക്ഷയത്തിലേക്ക് വീഴാൻ തുടങ്ങി; ജഡവും സ്തബ്ധവും ആയതുപോലെ.

Verse 40

तस्मिंस्तथाविधे काले वर्तमाने सुदारुणे । नावश्याय: पपातोर्व्या तत: सस्यानि नारुहन्‌,ऐसे भयंकर समयमें पृथ्वीपर ओसकी एक बूँदतक न गिरी। परिणाम यह हुआ कि खेती उगती ही नहीं थी

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—അത്രയും ദാരുണമായ കാലം നിലനിന്നപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ മഞ്ഞുതുള്ളിയുടെ ഒരു തുള്ളി പോലും വീണില്ല; അതിനാൽ വിളകൾ മുളച്ചില്ല.

Verse 41

ततो विश्रान्तमनसो जना: क्षुद्धयपीडिता: । गृहाणि सम्परित्यज्य बश्रमु: प्रदिशो दिश:,तब सभी लोगोंका चित्त व्याकुल हो उठा। मनुष्य भूखके भयसे पीड़ित हो घरोंको छोड़कर दिशा-विदिशाओंमें मारे-मारे फिरने लगे

അപ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിന് ആശ്വാസമില്ലാതായി; വിശപ്പാൽ പീഡിതരായി അവർ വീടുകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ദിക്കുകളിലേക്കും ഉപദിക്കുകളിലേക്കും അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു.

Verse 42

ततस्तस्मिन्‌ पुरे राष्ट्र त्यक्तदारपरिग्रहा: । परस्परममर्यादा: क्षुधार्ता जध्निरे जना:

പിന്നീട് ആ നഗരത്തിലും രാജ്യത്തിലും ജനങ്ങൾ വിശപ്പാൽ വ്യാകുലരായി ഭാര്യാ-കുടുംബബന്ധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു; എല്ലാ മര്യാദയും വിട്ട് അവർ പരസ്പരം തമ്മിൽ പാഞ്ഞുകയറി കൊല്ലാൻ തുടങ്ങി.

Verse 43

तत्‌ क्षुधार्तर्निरासहारै: शवभूतैस्तथा नरैः । अभवत्‌ प्रेतराजस्य पुरं प्रेतेरिवावृतम्‌

അപ്പോൾ ആ നഗരം വിശപ്പാൽ പീഡിതരായി, ആഹാരമില്ലാതെ ശവസമരായ മനുഷ്യരാൽ നിറഞ്ഞു. ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന അസ്ഥിപഞ്ജരങ്ങളാൽ കവിഞ്ഞ ആ പുരി, പ്രേതങ്ങൾ ചുറ്റിയ പ്രേതരാജൻ യമന്റെ നഗരത്തെപ്പോലെ തോന്നി.

Verse 44

ततस्तत्‌ तादृशं दृष्टवा स एव भगवानृषि: । अभ्यवर्षत धर्मात्मा वसिष्ठो मुनिसत्तम:,प्रजाकी ऐसी दुरवस्था देख धर्मात्मा मुनिश्रेष्ठ भगवान्‌ वसिष्ठने ही (अपने तपोबलसे) उस राज्यमें वर्षा की

പ്രജകളുടെ ഇത്തരത്തിലുള്ള ദുരവസ്ഥ കണ്ട ആ ധർമ്മാത്മാവായ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠൻ തന്റെ തപോബലത്താൽ ആ രാജ്യത്ത് മഴ പെയ്യിച്ചു.

Verse 45

त॑ च पार्थिवशार्टूलमानयामास तत्‌ पुरम्‌ । तपत्या सहित राजन व्युषितं शाश्वती: समा: । ततः प्रवृष्टस्तत्रासीदू्‌ यथापूर्व सुरारिहा

പിന്നീട്, രാജാവേ, അനേകം വർഷങ്ങളായി പ്രവാസത്തിലിരുന്ന ആ നൃപശാർദൂലൻ സംവരണനെ തപതിയോടുകൂടെ ആ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. അവൻ മടങ്ങിവന്നതോടെ ദേവശത്രുഹന്താവായ ഇന്ദ്രൻ അവിടെ മുൻപുപോലെ മഴ പെയ്യിച്ചു.

Verse 46

तस्मिन्‌ नृपतिशार्टूले प्रविष्टे नगरं पुनः । प्रववर्ष सहस्राक्ष: सस्यानि जनयन्‌ प्रभु:,उन श्रेष्ठ राजाके नगरमें प्रवेश करनेपर भगवान्‌ इन्द्रने वहाँ अन्नका उत्पादन बढ़ानेके लिये पुनः अच्छी वर्षा की

ആ നൃപശാർദൂലൻ നഗരത്തിൽ വീണ്ടും പ്രവേശിച്ചതോടെ സഹസ്രാക്ഷനായ പ്രഭു ഇന്ദ്രൻ വീണ്ടും മഴ പെയ്യിച്ചു; വിളകൾ സമൃദ്ധമായി വളർന്നു.

Verse 47

ततः सराष्ट्रं मुमुदे तत्‌ पुरं परया मुदा । तेन पार्थिवमुख्येन भावितं भावितात्मना,तबसे शुद्ध अन्तःकरणवाले नृपश्रेष्ठ संवरणके द्वारा पालित सब लोग प्रसन्न रहने लगे। उस राज्य और नगरमें बड़ा आनन्द छा गया

അതിനുശേഷം ആ മുഴുവൻ രാജ്യവും ആ നഗരവും പരമാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി. തപസ്സാൽ ശുദ്ധിയും നിയന്ത്രണവും നേടിയ അന്തഃകരണമുള്ള ആ രാജശ്രേഷ്ഠൻ സംവരണൻ പരിപാലിച്ചതിനാൽ പ്രജകൾ സംതൃപ്തിയായി ജീവിച്ചു.

Verse 48

ततो द्वादश वर्षाणि पुनरीजे नराधिप: । तपत्या सहित: पत्न्या यथा शच्या मरुत्पति:,तदनन्तर तपतीके सहित महाराज संवरणने शचीके साथ इन्द्रके समान सुशोभित होते हुए बारह वर्षोतक यज्ञ किया

അതിനുശേഷം നരാധിപൻ തന്റെ ഭാര്യ തപതിയോടൊപ്പം പന്ത്രണ്ടു വർഷം വീണ്ടും യാഗകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി; ശചിയോടുകൂടെ മരുത്പതി ഇന്ദ്രൻ എങ്ങനെ ദീപ്തനാകുന്നുവോ, അതുപോലെ തപതിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ രാജാവും ശോഭിച്ചു।

Verse 49

गन्धर्व उवाच एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी । तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मत:

ഗന്ധർവ്വൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പാർഥാ! പുരാതന വംശജനയായ മഹാഭാഗ്യവതി ‘തപതി’ വൈവസ്വാൻ സൂര്യന്റെ പുത്രി; അവൾ നിന്റെ പൂർവ്വികനായ സംവരണന്റെ ഭാര്യയായി. അതുകൊണ്ട്, ഹേ പൃഥാപുത്രാ, നീ ‘താപത്യൻ’ എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 50

तस्यां संजनयामास कुरुं संवरणो नृपः । तपत्यां तपतां श्रेष्ठ तापत्यस्त्वं ततोडर्जुन

രാജാവ് സംവരണൻ തപതിയുടെ ഗർഭത്തിൽ കുരുവിനെ ജനിപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ട്, തപസ്വികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനാ, അതേ വംശത്തിൽ ജനിച്ചതിനാൽ നീ ‘താപത്യൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 171

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत चैत्ररथपर्वमें तपती-उपाख्यानविषयक एक सौ इकद्ठत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവ്വത്തിന്റെ ചൈത്രരഥപർവ്വത്തിൽ തപതി-ഉപാഖ്യാനവിഷയമായ നൂറ്റി എഴുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 172

(कुरूद्धवा यतो यूयं कौरवा: कुरवस्तथा । पौरवा आजमीढाक्ष भारता भरतर्षभ || तापत्यमखिल प्रोक्तं वृत्तान्तं तव पूर्वकम्‌ । पुरोहितमुखा यूय॑ भुड्ग्ध्वं वै पृथिवीमिमाम्‌ ।।

ഗന്ധർവ്വൻ പറഞ്ഞു—കുരുവിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതിനാൽ നിങ്ങൾ ‘കൗരവർ’ എന്നും ‘കുരുവംശികൾ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. പുരുവിന്റെ വംശജരായതിനാൽ ‘പൗരവർ’; അജമീഢന്റെ കുലത്തിൽ ജനിച്ചതിനാൽ ‘ആജമീഢർ’; ഭരതവംശത്തിൽ ജനിച്ചതിനാൽ, ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ‘ഭാരതർ’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ നിങ്ങളുടെ വംശമാതാവായ തപതിയുടെ പുരാതന വൃത്താന്തം മുഴുവനും ഞാൻ പറഞ്ഞു. ഇനി നിങ്ങൾ പുരോഹിതനെ മുൻപിൽ നിർത്തി ഈ ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കുകയും ധർമ്മപ്രകാരം അതിനെ അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുക।