Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

Virocana–Bali, Aditi’s Tapas, and the Vāmana–Trivikrama Episode

प्रक्षाल्य चरणौ विष्णोर्बलिर्भासमन्वितः / आचामयित्वा भृङ्गारमादाय स्वर्णनिर्मितम्

prakṣālya caraṇau viṣṇorbalirbhāsamanvitaḥ / ācāmayitvā bhṛṅgāramādāya svarṇanirmitam

വിഷ്ണുവിന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, ഭക്തിതേജസ്സാൽ ദീപ്തനായ ബലി ആചമനം ചെയ്തു; പിന്നെ സ്വർണ്ണനിർമ്മിത ഭൃംഗാരം (ജലപാത്രം) എടുത്തു കർമത്തിന് ഒരുങ്ങി।

prakṣālyahaving washed
prakṣālya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpra√kṣāl (धातु)
FormAbsolutive/gerund (क्त्वा/ल्यप्), avyaya usage
caraṇauthe two feet
caraṇau:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcaraṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā vibhakti, Dvivacana (dual)
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī vibhakti, Ekavacana
baliḥBali
baliḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootbali (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā vibhakti, Ekavacana
bhāsamsplendour, radiance
bhāsam:
Sahakārī/Upādhi (सहकारी/उपाधि) with anvitaḥ
TypeNoun
Rootbhāsa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā vibhakti, Ekavacana
anvitaḥendowed with, accompanied by
anvitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of kartā
TypeAdjective
Rootanu√i (धातु)
FormKta (क्त) past participle, Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; agrees with baliḥ
ācāmayitvāhaving caused (him) to sip water / having offered ācamana
ācāmayitvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootā√cam (धातु) (causative: ācāmaya-)
FormCausative absolutive (णिच् + क्त्वा), avyaya usage
bhṛṅgārama water-pot, ewer
bhṛṅgāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhṛṅgāra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā vibhakti, Ekavacana
ādāyahaving taken
ādāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootā√dā (धातु)
FormAbsolutive/gerund (ल्यप्), avyaya usage
svarṇa-nirmitammade of gold
svarṇa-nirmitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of karma
TypeAdjective
Rootsvarṇa (प्रातिपदिक) + nir√mā (धातु) → nirmita (कृदन्त)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; agrees with bhṛṅgāram; samāsa: tatpuruṣa (material)

Narrator (Purāṇic narrator recounting Bali’s ritual actions to the listening sages)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

V
Vishnu
B
Bali

FAQs

Indirectly: by portraying Viṣṇu as the supreme recipient of worship, it frames the Highest Reality as worthy of reverent service; the purity-acts (washing the feet, ācamana) signal approaching the Divine as the inner sanctum of consciousness.

This verse emphasizes ritual-discipline as a preparatory limb—śauca (purity) and saṃskāra-like purification (ācāmana). In the Kurma Purana’s broader spiritual program, such external discipline supports inner steadiness needed for dhyāna and yoga.

Though Viṣṇu is the explicit focus, the verse reflects a shared Purāṇic ritual grammar also used in Śaiva worship—purification, respectful approach, and offering—supporting the Kurma Purana’s integrative Shaiva–Vaishnava ethos.