Adhyaya 8

Verse 1

इति श्रीब्रह्मांडे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषंगपादे लोकज्ञान वर्णनं नाम सप्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ततोभिध्यायतस्तस्य मानस्यो जज्ञिरे प्रजाः / तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്തമായ പൂർവഭാഗത്തിന്റെ ദ്വിതീയ അനുഷംഗപാദത്തിൽ ‘ലോകജ്ഞാന-വർണ്ണനം’ എന്ന ഏഴാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ മനസ്സിൽ നിന്നു പ്രജകൾ ജനിച്ചു; അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച കാര്യ-കാരണങ്ങളോടുകൂടി।

Verse 2

क्षेत्रज्ञाः समवर्त्तन्त क्षेत्रस्यैतस्य धीमतः / ततो देवासुरपितॄन्मनुष्यांश्च चतुषृयम्

ആ ധീമാന്റെ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ ക്ഷേത്രജ്ഞർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് ദേവർ, അസുരർ, പിതൃകൾ, മനുഷ്യർ—ഇങ്ങനെ നാലു വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ടായി।

Verse 3

सिसृक्षुरयुतातानि स चात्मानमयूयुजत् / युक्तात्मनस्ततस्तस्य तमोमात्रासमुद्भवः

അസംഖ്യ സൃഷ്ടികളെ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു അവൻ തന്റെ ആത്മാവിനെ നിയന്ത്രിച്ചു; യുക്താത്മനായപ്പോൾ അവനിൽ നിന്നു തമോമാത്ര ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 4

तदाभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नो ऽभूत्प्रजापतेः / ततो ऽस्य जघ नात्पूर्वमसुरा जज्ञिर सुताः

അപ്പോൾ സൃഷ്ടിയെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന പ്രജാപതിക്ക് സൃഷ്ടിക്കായി മഹത്തായ ശ്രമം ഉദിച്ചു. തുടർന്ന് അവന്റെ ജഘനഭാഗത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യം അസുരപുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 5

असुः प्राणः स्मृतो विज्ञैस्तज्जन्मानस्ततो ऽसुराः / सृष्टा यया सुरास्तन्वा तां तनुं स व्यपोहत

വിദ്വാന്മാർ ‘അസു’യെ പ്രാണനെന്ന് സ്മരിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്നു ജനിച്ചതിനാൽ അവർ ‘അസുരർ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു. ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ആ ദേഹത്തെ പ്രജാപതി ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 6

सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत / सा तमोबहुला यस्मात्ततो रात्रिस्त्रियामिका

അവൻ ഉപേക്ഷിച്ച ആ ദേഹം ഉടൻ തന്നെ ‘രാത്രി’യായി ജനിച്ചു. അത് തമസ്സാൽ നിറഞ്ഞതിനാൽ രാത്രിയെ ‘ത്രിയാമിക’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 7

आवृतास्तमसा रात्रौ प्रजा स्तस्मात्स्वयं पुनः / सृष्ट्वासुरांस्ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत

രാത്രിയിൽ തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ട പ്രജകൾ അതിൽ നിന്നുതന്നെ സ്വയം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അസുരരെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം പ്രജാപതി മറ്റൊരു ദേഹം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 8

अव्यक्तां सत्त्वबहुलां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततस्तां युञ्ज मानस्य प्रियमासीत्प्रभोः किल

പിന്നീട് അവൻ അവ്യക്തവും സത്ത്വം നിറഞ്ഞതുമായ ആ ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. ആ ദേഹത്തിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ പ്രഭുവിന്റെ മനസ്സിന് അത് പ്രിയമായിരുന്നു എന്നു പറയുന്നു.

Verse 9

ततो मुखात्समुत्पन्ना दीव्यतस्तस्य देवताः / यतो ऽस्य दीव्यतो जातास्तेन देवाः प्रकीर्त्तिताः

അപ്പോൾ അവന്റെ ദിവ്യ മുഖത്തിൽ നിന്ന് ദേവതകൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; അവന്റെ ദിവ്യ തേജസ്സിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതിനാൽ അവർ ‘ദേവർ’ എന്നു പ്രസിദ്ധരായി.

Verse 10

धातुर्दिव्येति यः प्रोक्तः क्रीडायां स विभाव्यते / तस्मात्तन्वास्तु दिव्याया जज्ञिरे तेन देवताः

‘ധാതാവ് ദിവ്യൻ’ എന്നു പറയപ്പെടുന്നവൻ ലീലയിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; ആ ദിവ്യ ശരീരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ദേവതകൾ ജനിച്ചു.

Verse 11

देवान् सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुं दिव्यामपोहत / उत्सृष्टा सा तनुस्तेन अहः समभवत्तदा

ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം അവൻ തന്റെ ദിവ്യ ശരീരം അകറ്റി; അവൻ ഉപേക്ഷിച്ച ആ ശരീരം അപ്പോൾ ‘അഹഃ’ അഥവാ പകലായി മാറി.

Verse 12

तस्मादहःकर्मयुक्ता देवताः समुपासते / देवान्सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत

അതുകൊണ്ട് ദേവതകൾ പകലിലെ കര്‍മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു അവനെ ഉപാസിക്കുന്നു; ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം അവൻ മറ്റൊരു ശരീരം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 13

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यामभ्ययुङ्क्त वै / पितेव मन्यमानस्तान्पुत्रान्प्रध्याय स प्रभुः

പിന്നീട് അവൻ സത്ത്വമാത്രസ്വഭാവമുള്ള മറ്റൊരു ശരീരം സ്വീകരിച്ചു; പ്രഭു അവരെ പുത്രന്മാരെന്നു കരുതി പിതാവുപോലെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 14

पितरो ह्यभवंस्तस्या सध्ये रात्र्यहयोः पृथक् / तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेषु तत्स्मृतम्

ആ സന്ധ്യയാൽ രാത്രി-പകൽ വേർപെട്ടപ്പോൾ പിതൃകൾ ഉദ്ഭവിച്ചു. അതുകൊണ്ട് അവർ പിതൃദേവന്മാർ; അവരിൽ പിതൃത്വം സ്മൃതമാണ്.

Verse 15

ययासृष्टास्तु पितरस्तां तनुं स व्यपोहत / सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत

പിതൃകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ആ ദേഹത്തെ അവൻ നീക്കി. അവനാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ആ ദേഹം ഉടൻ തന്നെ സന്ധ്യയായി ജനിച്ചു.

Verse 16

तस्मादहर्देवतानां रात्रिर्या साऽसुरी स्मृता / तयोर्मध्ये तु वै पैत्री या तनुः सा गरीयसी

അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാർക്കു പകൽ; രാത്രി അസുരീയെന്ന് സ്മൃതമാണ്. അവയുടെ മദ്ധ്യേ ഉള്ള പൈത്രീ ദേഹം അത്യന്തം ശ്രേഷ്ഠം.

Verse 17

तस्माद्देवासुराश्चैव ऋषयो मानवास्तथा / युक्तास्तनुमुपासंते उषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम्

അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഋഷിമാരും മനുഷ്യരും—എല്ലാവരും നിയന്ത്രണത്തോടെ ഉഷസ്സും വ്യുഷ്ടിയും ഇടയിലെ ആ രൂപത്തെ ഉപാസിക്കുന്നു.

Verse 18

तस्माद्रात्र्यहयोः संधिमुपासंते तथा द्विजाः / ततो ऽन्यस्यां पुनर्ब्रह्मा स्वतन्वामुपपद्यत

അതുകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാരും രാത്രി-പകൽ സന്ധിയെ ഉപാസിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും മറ്റൊരു ദേഹം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 19

रजोमात्रात्मिका या तु मनसा सो ऽसृजत्प्रभुः / मनसा तु सुतास्तस्य प्रजनाज्जज्ञिरे प्रजाः

രജോഗുണമയമായ ആ സൃഷ്ടിയെ പ്രഭു മനസ്സാൽ സൃഷ്ടിച്ചു. അവന്റെ മനോജന്മ പുത്രന്മാരുടെ പ്രജനനത്തിൽ നിന്ന് പ്രജകൾ ജനിച്ചു.

Verse 20

मननाच्च मनुषयास्ते प्रजनात्प्रथिताः प्रजाः / सृष्ट्वा पुनः प्रजाः सो ऽथ स्वां तनुं स व्यपोहत

മനനത്തിന്റെ കാരണത്താൽ അവർ ‘മനുഷ്യർ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; പ്രജനനത്താൽ അവർ പ്രസിദ്ധ പ്രജകളായി. പിന്നെ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം അവൻ തന്റെ ദേഹം അകറ്റി വെച്ചു.

Verse 21

सापविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना सद्यस्त्वजायत / तस्माद्भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्भवे प्रजाः

അവൻ ഉപേക്ഷിച്ച ആ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ഉടൻ തന്നെ ‘ജ്യോത്സ്ന’ ജനിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ജ്യോത്സ്നയുടെ ഉദയത്തിൽ പ്രജകൾ ആനന്ദിക്കുന്നു.

Verse 22

इत्येतास्तनवस्तेन ह्यपविद्धा महात्मना / सद्यो रात्र्यहनी चैवसंध्या ज्योत्स्ना च जज्ञिरे

ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവ് ഉപേക്ഷിച്ച ആ ദേഹങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉടൻ തന്നെ രാത്രി, പകൽ, സന്ധ്യ, ജ്യോത്സ്ന എന്നിവ ജനിച്ചു.

Verse 23

ज्योत्स्ना संध्याहनी चैव सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् / तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मान्नियामिका

ജ്യോത്സ്ന, സന്ധ്യ, പകൽ—ഈ മൂന്നും സത്ത്വമയമാണ്. രാത്രി തമോമയമാണ്; അതിനാൽ അതാണ് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന നിയാമിക.

Verse 24

तस्माद्देवा दिव्यतन्वा तुष्ट्या सृष्टा सुखात्तु वै / यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन ते दिवा

അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ ദിവ്യദേഹധാരികളായി, തൃപ്തിയോടെ സുഖമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അവരുടെ ജനനം പകലിൽ ആയതിനാലും അവർ ബലവാന്മാരായതിനാലും അവർ ‘ദിവാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 25

तन्वा यदसुरान्रत्र्या जघनादसृजत्प्रभुः / प्राणेभ्यो रात्रिजन्मानो ह्यजेया निशि तेन ते

പ്രഭു രാത്രിയിൽ തന്റെ ദേഹത്താൽ അസുരന്മാരെ സംഹരിച്ചപ്പോൾ, അന്നേ അവരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവർ പ്രാണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള രാത്രിജന്മർ; രാത്രിയിൽ അജേയർ; അതിനാൽ അവർ അങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 26

एतान्येव भविष्याणां देवानामसुरैः सह / पितॄणां मानुषाणां च अतीताना गतेषु वै

ഇവ തന്നെയാണ് ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാരോടൊപ്പം, പിതൃകൾക്കും മനുഷ്യർക്കും—കഴിഞ്ഞുപോയ കാലങ്ങളിലും—നിമിത്തങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 27

मन्वन्तरेषु सर्वेषु निमित्तानि भवन्ति हि / ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्येतानि तानि वा

എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും നിമിത്തങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു—ജ്യോത്സ്ന, രാത്രി, പകൽ, സന്ധ്യ; ഇവ നാലും തന്നേ.

Verse 28

भान्ति यस्मात्ततो भाति भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु / अंभांस्येतानि सृष्ट्वा तु देवदानवमानुषान्

അവ പ്രകാശിക്കുന്നതിനാൽ ‘ഭാ’ എന്ന ശബ്ദം വ്യാപ്തിയും ദീപ്തിയും എന്ന അർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ‘അംഭാംസി’ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം (പ്രഭു) ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും ഉത്പാദിപ്പിച്ചു.

Verse 29

पितॄंश्चैव तथा चान्यान्विविधान्व्य सृजत्प्रजाः / तामुत्सृज्य ततो च्योत्स्नां ततो ऽन्यां प्राप्य स प्रभुः

ആ പ്രഭു പിതൃകളെയും നാനാവിധമായ മറ്റു പ്രജകളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. ആ സൃഷ്ടിയെ വിട്ട് പിന്നെ ജ്യോത്സ്ന (പ്രകാശം) പ്രാപിച്ച്, തുടർന്ന് മറ്റൊരു സൃഷ്ടിയിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു।

Verse 30

मूर्त्तिं रजस्तमोद्रिक्तां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततो ऽन्याः सोंऽधकारे च क्षुधाविष्टाः प्रजाः सृजन्

പിന്നീട് അദ്ദേഹം രജസ്-തമസ് അധികമുള്ള ആ രൂപം ധരിച്ചു. തുടർന്ന് അന്ധകാരത്തിൽ, ക്ഷുധയാൽ പീഡിതരായ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 31

ताः सृष्टास्तु क्षुधाविष्टा अम्भांस्यादातुमुद्यताः / अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये

സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട അവർ ക്ഷുധയാൽ പിടിപെട്ട് ജലങ്ങളെ കൈക്കൊള്ളാൻ ഒരുങ്ങി. അവരിൽ ചിലർ “ഈ ജലങ്ങളെ നാം കാക്കാം” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 32

राक्षसास्ते स्मृतास्तस्मात्क्षुधात्मानो निशाचराः / ये ऽब्रुवन् क्षिणुमो ऽम्भांसि तेषां त्दृष्टाः परस्परम्

“രക്ഷിക്കാം” എന്നു പറഞ്ഞതിനാൽ അവർ ‘രാക്ഷസർ’ എന്നു പ്രസിദ്ധർ—ക്ഷുധയാണ് സ്വഭാവം, രാത്രിചരർ. “ജലങ്ങളെ ക്ഷയിപ്പിക്കാം” എന്നു പറഞ്ഞവർ പരസ്പരം നോക്കി।

Verse 33

तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यकाः क्रूरकर्मिणः / रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाव्यते

ആ കർമം മൂലം അവർ യക്ഷരും ഗുഹ്യകരും എന്നു പ്രസിദ്ധർ—ക്രൂരകർമ്മികൾ. ഇവിടെ ‘രക്ഷ്’ ധാതുവിന് ‘പാലനം/സംരക്ഷണം’ എന്ന അർത്ഥവും പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 34

य एष क्षीतिधातुर्वै क्षपणे स निरुच्यते / रक्षणाद्रक्ष इत्युक्तं क्षपणाद्यक्ष उच्यत

ഈ ക്ഷിതിധാതു ക്ഷപണം (ക്ഷയം) കാരണം ഇങ്ങനെ നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു. രക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് ‘രക്ഷ’ എന്നും, ക്ഷപണത്തിൽ നിന്ന് ‘യക്ഷ’ എന്നും പറയുന്നു.

Verse 35

तान्दृष्ट्वा त्वप्रियेणास्य केशाः शीर्णाश्च धीमतः / ते शीर्णा व्युत्थिता ह्यूर्द्धमारो हन्तः पुनः पुनः

അവരെ അപ്രീതികരമായി കണ്ടതോടെ ആ ധീമാന്റെ കേശങ്ങൾ വീണുപോയി. വീണ കേശങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മേലോട്ടുയർന്ന്, അടിക്കാനൊരുങ്ങിയതുപോലെ നിന്നു.

Verse 36

हीना ये शिरसो बालाः पन्नाश्चैवापसर्पिणः / बालात्मना स्मृता व्याला हीनत्वादहयः स्मृताः

ശിരസ്സില്ലാത്തവർ ‘ബാല’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടു; വഴുതി ഇഴഞ്ഞുപോയവർ ‘പന്ന’ എന്നും. ബാലസ്വഭാവം കൊണ്ടു അവർ ‘വ്യാല’, ഹീനത കൊണ്ടു ‘അഹയ’ എന്നും സ്മരിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 37

पन्नत्वात्पन्नगाश्चापि व्यपसर्पाच्च सर्प्पता / तेषां लयः पृथिव्यां यः सूर्याचन्द्रमसौ घनाः

പന്നത്വം കൊണ്ടു അവർ ‘പന്നഗ’ എന്നും, മാറി ഇഴഞ്ഞുപോകുന്നതുകൊണ്ട് ‘സർപ്പ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. അവരുടെ ലയം ഭൂമിയിൽ ഉള്ളത്; അതേ സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുടെ ഘനതേജസ്സായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 38

तस्य क्रोधोद्भवो यो ऽसावग्निगर्भः सुदारुणः / स तान्सर्प्पान् सहोत्पन्नानाविवेश विषात्मकः

അവന്റെ ക്രോധത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അത്യന്തം ദാരുണമായ ‘അഗ്നിഗർഭ’ം വിഷസ്വഭാവമായി, സഹോത്പന്നമായ ആ സർപ്പങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 39

सर्प्पान्सृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्मिताः / वर्णेन कपिशेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः

സർപ്പങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ക്രോധത്തിൽ നിന്നു ക്രോധസ്വഭാവമുള്ള ഉഗ്രഭൂതങ്ങൾ ഉണ്ടായി; അവർ കപിശവർണ്ണമുള്ള മാംസഭോജികൾ ആയിരുന്നു.

Verse 40

भूतत्वात्ते रमृता भूताः पिशाचा पिशिताशनात् / गायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः

ഭൂതസ്വഭാവം കൊണ്ടു അവർ ‘ഭൂതങ്ങൾ’ എന്നും, മാംസഭക്ഷണം കൊണ്ടു ‘പിശാചുകൾ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നെ അവൻ പാടുമ്പോൾ ഗന്ധർവർ പുത്രന്മാരായി ജനിച്ചു.

Verse 41

धयेति धातुः कविभिः पानार्थे परिपठ्यते / पिबतो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः

കവികൾ ‘ധയേ’ എന്ന ധാതുവിനെ പാനാർത്ഥത്തിൽ പാരായണം ചെയ്യുന്നു; അവൻ കുടിക്കുമ്പോൾ വാക്ക് ജനിച്ചു, അതുകൊണ്ട് അവർ ‘ഗന്ധർവർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 42

अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः / छन्दतश्चैव छन्दासि वयांसि वयसासृजत्

എട്ട് ദേവയോണികൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ശേഷം ആ പ്രഭു ഛന്ദസ്സിനനുസരിച്ച് ഛന്ദസ്സുകളെയും, വയസ്സിനനുസരിച്ച് പക്ഷികളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 43

पक्षिणस्तु स सृष्ट्वा वै ततः पशुगणान्सृजन् / मुखतोजाः सृजन्सो ऽथ वक्षसश्चाप्यवीः सृजन्

അവൻ ആദ്യം പക്ഷികളെ സൃഷ്ടിച്ചു; പിന്നെ മൃഗസമൂഹങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. തുടർന്ന് മുഖത്തിൽ നിന്ന് ആടുകളെയും, വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് ചെമ്മരിയാടുകളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 44

गावश्चैवोदराद्ब्रह्मा पाश्वीभ्यां च विनिर्ममे / पादतो ऽश्वान्समातङ्गान् रासभान् गवयान्मृगान्

ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് പശുക്കളെയും പാർശ്വങ്ങളിൽ നിന്ന് മറ്റു ജീവികളെയും സൃഷ്ടിച്ചു; തന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് കുതിരകൾ, മഹാഹസ്തികൾ, കഴുതകൾ, ഗവയങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ എന്നിവയെ ജനിപ്പിച്ചു।

Verse 45

उष्ट्रांश्चैव वराहांश्च शुनो ऽन्यांश्चैव जातयः / ओषध्यः फल मूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे

ഒട്ടകങ്ങൾ, വരാഹങ്ങൾ, നായകൾ എന്നിവയും മറ്റു ജാതികളും ജനിച്ചു; അവന്റെ രോമങ്ങളിൽ നിന്ന് ഫലവും മൂലവും നൽകുന്ന ഔഷധസസ്യങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 46

एवं पञ्चौषधीः सृष्ट्वा व्ययुञ्जत्सो ऽध्वरेषु वै / अस्य त्वादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखेपुरा

ഇങ്ങനെ അഞ്ചുതരം ഔഷധികളെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, അവയെ യാഗങ്ങളിൽ നിശ്ചയമായും പ്രയോഗിച്ചു; ഈ കല്പത്തിന്റെ ആദിയിൽ, പുരാതനമായി, ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭസന്ധിയിൽ।

Verse 47

गौरजः पुरुषो ऽथाविरश्वाश्वतरगर्दभाः / एते ग्राम्याः समृताः सप्त आरण्याः सप्त चापरे

ഗൗരജ, പുരുഷ, അവിര, കുതിര, അശ്വതര (ഖച്ചർ), കഴുത—ഇവയെ ഏഴ് ഗ്രാമ്യ (ഗൃഹപാലിത)മായി കണക്കാക്കി; കൂടാതെ മറ്റൊരു ഏഴ് ആരണ്യ (വന്യ)വുമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 48

श्वापदो द्वीपिनो हस्ती वानरः पक्षिपञ्चमः / औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः

ശ്വാപദങ്ങൾ, ദ്വീപിനുകൾ, ഹസ്തി, വാനരൻ—അഞ്ചാമത് പക്ഷികൾ; ആറാമത് ഔദക (ജലചര) ജീവികൾ; ഏഴാമത് സരീസൃപങ്ങൾ (ഇഴയുന്നവ) ആകുന്നു।

Verse 49

महिषा गवयोष्ट्राश्च द्विखुराः शरभो द्विषः / मर्कटः सप्तमो ह्येषां चारण्याः पशवस्तु ते

മഹിഷം, ഗവയം, ഉഷ്ട്രം, ദ്വിഖുരങ്ങൾ, ശരഭം, ദ്വിഷം, ഏഴാമത് മർക്കടം—ഇവയാണ് അരണ്യത്തിലെ മൃഗങ്ങൾ.

Verse 50

गायत्रीं च ऋचं चैव त्रिवृत्सतोमरथन्तरे / अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्

പ്രഥമ മുഖത്തിൽ നിന്നു അദ്ദേഹം ഗായത്രി, ഋക്, ത്രിവൃത്സ്തോമം, രഥന്തരവും യജ്ഞങ്ങളിൽ അഗ്നിഷ്ടോമവും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 51

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा / बृहत्साम तथोक्तं च दक्षिणात्सो ऽसृजन्मुखात्

ദക്ഷിണ മുഖത്തിൽ നിന്നു അദ്ദേഹം യജൂംഷി, ത്രൈഷ്ടുഭ ഛന്ദസ്, പഞ്ചദശ സ്തോമം, ബൃഹത്സാമം എന്നിവയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 52

सामानि जगतीं चैव स्तोमं सप्तदशं तथा / वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमात्सो ऽसृजन्मखात्

പശ്ചിമ മുഖത്തിൽ നിന്നു അദ്ദേഹം സാമങ്ങൾ, ജഗതീ ഛന്ദസ്, സപ്തദശ സ്തോമം, വൈരൂപ്യം, അതിരാത്ര യജ്ഞം എന്നിവ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 53

एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामं तथैव च / अनुष्टुभं सवैराजं चतुर्थादसृजन्मुखात्

നാലാം മുഖത്തിൽ നിന്നു അദ്ദേഹം ഏകവിംശ സ്തോമം, അഥർവവേദം, ആപ്തോര്യാമം, അനുഷ്ടുഭ് ഛന്ദസ്, വൈരാജം എന്നിവയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 54

विद्युतो ऽशनिमेघांश्व रोहितेद्रधनूंषि च / सृष्ट्वासौ भगवान्देवः पर्जन्यमितिविश्रुतम्

ആ ഭഗവാൻ ദേവൻ മിന്നൽ, ഇടിവാൾ, മേഘങ്ങൾ, ചുവപ്പുനിറമുള്ള ഇന്ദ്രധനുസ്സുകൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിച്ചു; അവൻ ‘പർജന്യൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 55

ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये / उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

യജ്ഞസിദ്ധിക്കായി അവൻ ഋക്, യജുസ്, സാമ മന്ത്രങ്ങളെ നിർമ്മിച്ചു; അവന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന് പലവിധ ജീവികൾ ജനിച്ചു.

Verse 56

ब्रह्मणास्तु प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः / सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवर्षिपितृमानवान्

പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ് പ്രജാസൃഷ്ടി ചെയ്യുമ്പോൾ, ആദ്യം ദേവർ, ഋഷികൾ, പിതൃകൾ, മനുഷ്യർ എന്ന നാലുവർഗ്ഗത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 57

ततो ऽसृजत भूतानि चराणि स्थावराणि च / सृष्ट्वा यक्षपिशाचांश्च गन्धर्वप्सरसस्तदा

പിന്നീട് അവൻ ചരവും സ്ഥാവരവും ആയ ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അതോടൊപ്പം യക്ഷൻമാർ, പിശാചുകൾ, ഗന്ധർവർ, അപ്സരസ്സുകൾ എന്നിവരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 58

नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान् / अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

നരൻമാർ, കിന്നരൻമാർ, രാക്ഷസർ, പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ, മൃഗങ്ങൾ, സർപ്പങ്ങൾ എന്നിവയെ അവൻ സൃഷ്ടിച്ചു; കൂടാതെ സ്ഥാവര-ജംഗമമായി അവ്യയവും വ്യയവും എന്ന ഇരട്ടത്തെയും സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 59

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टानि प्रपेदिरे / तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनःपुनः

അവർക്കു മുൻസൃഷ്ടിയിൽ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഏത് ഏത് കർമ്മങ്ങളോ, വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവയേ അവർ പുനഃപുനഃ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 60

हिंस्राहिंस्रे सृजन् क्रूरे धर्माधर्मावृतानृते / तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते

ഹിംസാ-അഹിംസ, ക്രൂരത, ധർമ്മാധർമ്മം മൂടിയ സത്യാസത്യങ്ങൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിച്ച്; ഏത് ഭാവം അവരെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നുവോ, അതിലേക്കാണ് അവർ ചേരുന്നത്; അതുകൊണ്ട് അതേ അവർക്കു രുചിക്കുന്നു।

Verse 61

महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्तेषु मूर्तिषु / विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधात्स्वयम्

മഹാഭൂതങ്ങളിൽ വൈവിധ്യം, ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ അനുഭവിക്കുന്ന രൂപങ്ങളിൽ ഭേദം, കൂടാതെ ഭൂതങ്ങളുടെ വിനിയോഗം—ഇവയെല്ലാം ധാതാവ് സ്വയം ക്രമപ്പെടുത്തി।

Verse 62

केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्म च मानवाः / दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः

ചില മനുഷ്യർ പുരുഷകാരവും കർമ്മവും കാരണമെന്നു പറയുന്നു; മറ്റു വിപ്രർ അതിനെ ദൈവമെന്നു പറയുന്നു; ഭൂതചിന്തകർ അതിനെ സ്വഭാവമെന്നു കരുതുന്നു।

Verse 63

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः / न चैव तु पृथग्भावमधिकेन ततो विदुः

ഫലത്തിന്റെ പ്രവാഹസ്വഭാവപ്രകാരം പുരുഷകാരവും കർമ്മവും ദൈവവും—മൂന്നും പ്രവർത്തിക്കുന്നു; എന്നാൽ ജ്ഞാനികൾ അവയെ വേർതിരിച്ച് ഒന്നിനെ അധികമെന്നു കരുതുന്നില്ല।

Verse 64

एतदेवं च नैवं च न चोभे नानुभे न च / स्वकर्मविषयं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः

അവർ ‘ഇതുതന്നെ’ എന്നും അല്ല, ‘ഇതല്ല’ എന്നും അല്ല; രണ്ടും അല്ല, രണ്ടും‑അല്ലയും അല്ല. സത്ത്വസ്ഥരായ സമദർശികൾ സ്വകർമ്മവിഷയമേ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 65

नानारूपं च भूतानां कृतानां च प्रपञ्चनम् / वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः

മഹേശ്വരൻ ആദിയിൽ വേദശബ്ദങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ സൃഷ്ടഭൂതങ്ങളുടെ നാനാരൂപവും കൃതജഗത്തിന്റെ വിപുലതയും നിർമ്മിച്ചു।

Verse 66

आर्षाणि चैव नामानि याश्च देवेषु दृष्टयः / शर्वर्यन्ते प्रसूतानां पुनस्तेभ्यो दधात्यजः

ഋഷിപ്രദത്തമായ നാമങ്ങളും ദേവന്മാരിൽ ദർശിതമായ ദൃഷ്ടികളും—രാത്രിയുടെ അവസാനം പ്രസൂതമായ പ്രജകൾക്ക് അജൻ (ബ്രഹ്മാ) അവയെ വീണ്ടും അവിടത്തുനിന്നുതന്നെ നൽകുന്നു।