Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच देवमित्रश्च शाकल्यो महात्मा द्विजपुङ्गवः / चकार संहिताः पञ्च बुद्धिमान्वेदवित्तमः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത പൂർവഭാഗത്തിലെ ദ്വിതീയ അനുഷംഗപാദത്തിൽ ‘വ്യാസശിഷ്യോത്പത്തി-വർണനം’ എന്ന നാമത്തിലുള്ള മുപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദേവമിത്രനും ശാകല്യനും മഹാത്മാക്കളായ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠർ, ബുദ്ധിമാന്മാരും വേദവിദ്യയിൽ അഗ്രഗണ്യരുമായവർ; അവർ അഞ്ചു സംഹിതകൾ രചിച്ചു.

Verse 2

पञ्च तस्याभवञ्छिष्या मुद्गलो गोखलस्तथा / खलीयान्सुतपा वत्सः शैशिरेयश्च पञ्चमः

അവന് അഞ്ചു ശിഷ്യർ ഉണ്ടായിരുന്നു—മുദ്ഗലൻ, ഗോക്ഖലൻ, ഖലീയാൻ, സുതപാ, വത്സൻ, അഞ്ചാമൻ ശൈശിരേയൻ.

Verse 3

प्रोवाच संहितास्तिस्रः शाको वैणो रथीतरः / निरुक्तं च पुनश्चक्रे चतुर्थं द्विजसत्तमः

ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ ശാക വൈണ രഥീതരൻ മൂന്നു സംഹിതകൾ പ്രസ്താവിച്ചു; പിന്നെ നാലാമതായി നിരുക്തവും വീണ്ടും രചിച്ചു.

Verse 4

तस्य शिष्यास्तु चत्वारः पैलश्चेक्षलकस्तथा / धीमाञ्छ तबलाकश्च गजश्चैव द्विजोत्तमाः

അവന്റെ ശിഷ്യർ നാലുപേർ—പൈലൻ, ഇക്ഷലകൻ, ധീമാൻ തബലാകൻ, കൂടാതെ ഗജൻ—ഇവർ എല്ലാവരും ദ്വിജോത്തമർ ആയിരുന്നു.

Verse 5

बाष्कलिस्तु भरद्वाजस्तिस्रः प्रोवाच संहिताः / त्रयस्तस्याभवञ्च्छिष्या महात्मानो गुणान्विताः

ഭരദ്വാജനായ ബാഷ്കലി മൂന്നു സംഹിതകൾ പ്രസ്താവിച്ചു; അവന് മൂന്നു ശിഷ്യർ ഉണ്ടായി—മഹാത്മാക്കളും ഗുണസമ്പന്നരുമായവർ.

Verse 6

धीमांश्च त्वापनापश्च पान्नगारिश्च बुद्धिमान् / तृतीयश्चार्जवस्ते च तपसा शंसितव्रताः

ധീമാൻ, ആപനാപൻ, ബുദ്ധിമാനായ പാന്നഗാരി, മൂന്നാമൻ ആർജവൻ—ഇവർ തപസ്സാൽ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട വ്രതധാരികൾ ആയിരുന്നു.

Verse 7

वीतरागा महातेजाः संहिताज्ञानपारगाः / इत्येते बहूवृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः

അവർ വിരക്തരും മഹാതേജസ്സുള്ളവരും സംഹിതാജ്ഞാനത്തിൽ പാരംഗതരുമായിരുന്നു; സംഹിതകൾ പ്രചരിപ്പിച്ച ഇവരെയാണ് ‘ബഹൂവൃചർ’ എന്നു പറഞ്ഞത്.

Verse 8

वैशंपायनशिष्यो ऽसौ यजुर्वेदमकल्पयत् / षडशीतिस्तु तेनोक्ताः संहिता यजुषां शुभाः

വൈശംപായനന്റെ ആ ശിഷ്യൻ യജുർവേദം വിധിപൂർവ്വം ക്രമപ്പെടുത്തി. അവൻ യജുസ്സുകളുടെ ശുഭമായ എൺപത്താറ് സംഹിതകൾ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 9

शिष्येभ्यः प्रददौ ताश्च जगूहुस्ते विधानतः / एकस्तत्र परित्यक्तो या५वल्क्यो महातपाः

അവൻ ആ സംഹിതകൾ ശിഷ്യർക്കു നൽകി; അവർ വിധിപൂർവ്വം അവ സ്വീകരിച്ചു. അവിടെ മഹാതപസ്വിയായ യാജ്ഞവൽക്യൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 10

षडशीतिस्तथा शिष्याः संहितानां विकल्पकाः / सर्वेषामेव तेषां वै त्रिधा भेदाः प्रकीर्त्तिताः

അതുപോലെ എൺപത്താറ് ശിഷ്യർ സംഹിതകളുടെ വ്യത്യസ്ത പാഠരൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. അവരൊക്കെയുടെയും മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ഭേദങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 11

त्रिधा भेदास्तु ते वेदभेदे ऽस्मिन्नवमे शुभे / उदीच्या मध्यदेश्याश्च प्राच्यश्चैव पृथग्विधाः

ഈ ശുഭമായ ഒൻപതാം വേദഭേദത്തിൽ ആ മൂന്നു ഭേദങ്ങൾ—ഉദീച്യ, മധ്യദേശീയ, പ്രാച്യ—എന്നിങ്ങനെ വേറേവേറെ രീതികളാണ്.

Verse 12

श्यामायनिरुदीच्यानां प्रधानः संबभूव ह / मध्यदेशप्रतिष्ठाता चासुरिः प्रथमः स्मृतः

ഉദീച്യരിൽ ശ്യാമായനി പ്രധാനനായിത്തീർന്നു. മധ്യദേശത്ത് പ്രതിഷ്ഠ സ്ഥാപിച്ച ആസുരി ആദ്യനായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 13

आलंबिरादिः प्राच्यानां त्रयोदेश्यादयस्तु ते / इत्येते चरकाः प्रोक्ताः संहिता वादिनो द्विजाः

പ്രാച്യരിൽ ആലംബിരാദികളും ത്രയോദേശ്യാദികളും—ഇവരെല്ലാം ‘ചരകർ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; അവർ സംഹിത വാദികളായ ദ്വിജന്മാർ.

Verse 14

ऋषय ऊचुः चरकाध्वर्यवः केन कारणं ब्रूहि तत्त्वतः / किं चीर्णं कस्य वा हेतोश्चरकत्वं हि भेजिरे

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതാ! ചരക-അധ്വര്യുക്കൾ ഏതു കാരണത്താൽ ആയിത്തീർന്നു, തത്ത്വമായി പറയുക. അവർ എന്ത് ആചരിച്ചു, അല്ലെങ്കിൽ ഏതു ഹേതുവാൽ ചരകത്വം സ്വീകരിച്ചു?

Verse 15

सूत उवाच कार्यमासीदृषीणां च किञ्चिद्ब्राह्मणसत्तमाः / मेरुपृष्ठं समासाद्य तैस्तदा त्विति मन्त्रितम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണസത്തമന്മാരേ! ഋഷികൾക്കൊരു കാര്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. അവർ മേരു പൃഷ്ഠം പ്രാപിച്ച് അപ്പോൾ പരസ്പരം ‘ത്വ’ എന്നു പറഞ്ഞ് ആലോചിച്ചു.

Verse 16

यो वात्र सप्तरात्रेण नागच्छेद्द्विजसत्तमः / स कुर्याद्ब्रह्महत्यां वै समयो नः प्रकीर्तितः

ഇവിടെ ഏഴ് രാത്രിക്കുള്ളിൽ വരാത്ത ദ്വിജസത്തമൻ, തീർച്ചയായും ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷം വരുത്തും—ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ നിശ്ചിത സമയമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.

Verse 17

ततस्ते सगणाः सर्वे वैशंपायनवर्जिताः / प्रययुः सप्तरात्रेण यत्र संधिः कृतो ऽभवत्

അതിനുശേഷം അവർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ സംഘങ്ങളോടുകൂടെ, വൈശംപായനനെ ഒഴിവാക്കി, ഏഴ് രാത്രിക്കുള്ളിൽ സംധി നടന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 18

ब्रह्मणानां तु वचनाद्ब्रह्महत्यां चकार सः / शिष्यानथ समानीय स वैशंपायनो ऽब्रवीत्

ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ വചനപ്രകാരം അവൻ ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പ്രായശ്ചിത്തം ഏറ്റെടുത്തു. പിന്നെ ശിഷ്യരെ വിളിച്ചു വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു.

Verse 19

ब्रह्महत्यां चरध्वं वै मत्कृते द्विजसत्तमाः / सर्वे यूयं समागम्य ब्रूत कामं हितं वचः

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരേ, എന്റെ നിമിത്തം നിങ്ങൾ ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പ്രായശ്ചിത്തം ആചരിക്കുവിൻ. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും കൂടിച്ചേർന്ന് ഇഷ്ടമുള്ള ഹിതവചനം പറയുവിൻ.

Verse 20

याज्ञवल्क्य उवाच अहमेकश्चरिष्यामि तिष्ठन्तु मुनयस्त्विमे / बलेनोत्थापयिष्यामि तपसा स्वेन भावितः

യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഒരുത്തൻ തന്നെ ഈ പ്രായശ്ചിത്തം ആചരിക്കും; ഈ മുനിമാർ ഇവിടെ തന്നെ നില്ക്കട്ടെ. എന്റെ തപസ്സാൽ പാകപ്പെട്ട് ഞാൻ ബലത്തോടെ അതിനെ ഏറ്റെടുക്കും.

Verse 21

एव मुक्तस्ततः क्रुद्धो या५वल्क्यम थात्यजत् / उवाच यत्त्वयाधीतं सर्वं प्रत्यर्पयस्व मे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം ക്രോധിച്ച് യാജ്ഞവൽക്യനെ ഉപേക്ഷിച്ചു; പിന്നെ പറഞ്ഞു—നീ പഠിച്ചതെല്ലാം എനിക്ക് തിരികെ സമർപ്പിക്കു.

Verse 22

एवमुक्तः सरूपाणि यजूंषि गुरवे ददौ / रुधिरेण तथाक्तानि च्छर्दित्वा ब्रह्मवित्तमाः

ഇങ്ങനെ കല്പിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവൻ യജുസ്സുകൾ സ്വരൂപസഹിതം ഗുരുവിന് തിരികെ നൽകി; ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രഹ്മവിദ്യാധര ശിഷ്യർ അവയെ രക്തസഹിതം ഛർദ്ദിച്ച് പുറത്താക്കി സമർപ്പിച്ചു.

Verse 23

ततः स ध्यानमास्थाय सर्यमाराधयद्द्विजः / सूर्ये ब्रह्म यदुत्पन्नं तं गत्वा प्रतितिष्ठति

അപ്പോൾ ആ ദ്വിജൻ ധ്യാനം ആശ്രയിച്ച് സൂര്യദേവനെ ആരാധിച്ചു. സൂര്യനിൽ ഉദ്ഭവിച്ച ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിച്ച് അവിടെ സ്ഥിരപ്പെട്ടു.

Verse 24

ततो यानि गतान्यूर्ध्वं यजूष्यादित्यमडलम् / तानि तस्मै ददौ तुष्टः सूर्यो वै ब्रह्मरातये

പിന്നീട് ആദിത്യ മണ്ഡലത്തിന് മുകളിലേക്ക് പോയ യജുസ് മന്ത്രങ്ങളെ സന്തുഷ്ടനായ സൂര്യൻ ബ്രഹ്മരാതിക്ക് ദാനമായി നൽകി.

Verse 25

अश्वरूपाय मार्त्तण्डो याज्ञवक्ल्याय धीमते / यजूंष्यधीयते तानि ब्राह्मणा येन केनचित्

മാർത്താണ്ഡനായ സൂര്യൻ അശ്വരൂപം ധരിച്ചു ധീമാനായ യാജ്ഞവൽക്ക്യന് ആ യജുസ് മന്ത്രങ്ങൾ നൽകി; അവയെ ഏതു ബ്രാഹ്മണനും അധ്യയനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 26

अश्वरूपाय दत्तानि ततस्ते वाजिनो ऽमवन् / ब्रह्महत्या तु यैश्चीर्णा चरणाच्चरकाः स्मृताः

അശ്വരൂപത്തിന് നൽകിയതുകൊണ്ട് ആ വാജിന (ശാഖാ-പാഠങ്ങൾ) രക്ഷപ്പെട്ടു. ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തവർ ചരണത്തിൽ നിന്നു ‘ചരകർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 27

वैशंपायनशिष्यास्ते चरकाः समुदाहृताः / इत्येते चरकाः प्रोक्ता वाजिनस्तु निबोधत

ആ ചരകർ വൈശംപായനന്റെ ശിഷ്യരെന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ ഇവർ ‘ചരകർ’ എന്നു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി ‘വാജിന’യെക്കുറിച്ചും അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 28

या५वल्क्यस्य शिष्यास्ते कण्वो बौधेय एव च / मध्यन्दिनस्तु सापत्यो वैधेयश्चाद्धबौद्धकौ

യാജ്ഞവൽക്യന്റെ ശിഷ്യർ—കണ്വനും ബൗധേയനും; കൂടാതെ മധ്യന്ദിനൻ, സാപത്യൻ, വൈധേയൻ, അദ്ധബൗദ്ധകർ.

Verse 29

तापनीयश्च वत्साश्च तथा जाबालकेवलौ / आवटी च तथा पुण्ड्रो वैणोयः सपराशरः

താപനീയനും വത്സന്മാരും; അതുപോലെ ജാബാലകർ—ആ രണ്ടുപേരും; പിന്നെ ആവടി, പുണ്ഡ്രൻ, വൈണോയൻ, പരാശരസഹിതൻ.

Verse 30

इत्येते वाजिनः प्रोक्ता दशपञ्च च सत्तमाः / शतमेकाधिकं ज्ञेयं यजुषां ये विकल्पकाः

ഇങ്ങനെ ഇവരെ ‘വാജിന’ (ശാഖകൾ) എന്നു പറഞ്ഞു—പതിനഞ്ചും ഏഴും, ആകെ ഇരുപത്തിരണ്ട്; യജുസ്സിന്റെ വ്യത്യസ്ത പാഠങ്ങൾ നൂറൊന്ന് എന്നു അറിയണം.

Verse 31

पुत्रमध्यापयामास सुमन्तुमथ जैमिनिः / सुमन्तुश्चापि सुत्वानं पुत्रमध्यापयत्पुनः

ജൈമിനി തന്റെ പുത്രൻ സുമന്തുവിനെ അധ്യയനം പഠിപ്പിച്ചു; സുമന്തുവും തന്റെ പുത്രൻ സുത്വാനനെ വീണ്ടും അധ്യയനം പഠിപ്പിച്ചു.

Verse 32

सुकर्माणं ततः सुन्वान्पुत्रमध्यापयत्पुनः / स सहस्रमधीत्याशु सुकर्माप्यथ संहिताः

അതിനുശേഷം സുന്വാൻ തന്റെ പുത്രൻ സുകർമനെ അധ്യയനം പഠിപ്പിച്ചു; സുകർമൻ വേഗത്തിൽ ആയിരം (പാഠങ്ങൾ) പഠിച്ച് സംഹിതകളും കൈവരിച്ചു.

Verse 33

प्रोवाचाथ सहस्रस्य सुकर्मा सूर्यवर्चसः / अनध्यायेष्वधीयानांस्तञ्जघान शतक्रतुः

അപ്പോൾ സഹസ്രന്റെ സൂര്യവർചസ്സുള്ള സുകർമൻ പ്രസ്താവിച്ചു; അനധ്യായകാലത്തും അധ്യയനം ചെയ്തവരെ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) വധിച്ചു.

Verse 34

प्रायोपवेशमकरोत्ततो ऽसौ शिष्यकारमात् / क्रुद्धं दृष्ट्वा ततः शक्रोवरं सो ऽथ पुनर्ददौ

പിന്നീട് ശിഷ്യന്റെ കാരണത്താൽ അവൻ പ്രായോപവേശം ചെയ്തു; അവൻ ക്രുദ്ധനായതുകണ്ട് ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) വീണ്ടും വരം നൽകി.

Verse 35

भविष्यतो महावीर्यौं शिष्यौ ते ऽतुलवर्चसौ / अधीयातां महाप्राज्ञौ सहस्रं संहिता उभौ

ഭാവിയിൽ നിനക്ക് മഹാവീര്യവും അതുലവർചസ്സും ഉള്ള രണ്ടു ശിഷ്യർ ഉണ്ടാകും; ആ മഹാപ്രാജ്ഞർ ഇരുവരും സഹസ്ര സംഹിതകൾ അധ്യയനം ചെയ്യും.

Verse 36

एते सुरा महाभागाः संक्रुद्धा द्विजसत्तम / इत्युक्त्वा वासवः श्रीमान्सुकर्माणं यशस्विनम्

ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! ഈ മഹാഭാഗ്യസുരർ അത്യന്തം ക്രുദ്ധരാണ്—എന്ന് പറഞ്ഞ് ശ്രീമാൻ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) യശസ്വിയായ സുകർമനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 37

शान्तक्रोधं द्विजं दृष्ट्वा क्षिप्रमन्तर धात्प्रभुः / तस्य शिष्यो ऽभवद्धीमान् पौष्यञ्जिर्द्विजसत्तमाः

ക്രോധം ശമിച്ച ദ്വിജനെ കണ്ടപ്പോൾ പ്രഭു ക്ഷിപ്രം അന്തർധാനം ചെയ്തു; അവന്റെ ശിഷ്യൻ ധീമാനായ പൗഷ്യഞ്ജി ആയി, ഹേ ദ്വിജസത്തമാ.

Verse 38

हिरण्यनाभः कौशल्यो द्वितीयो ऽभून्नराधिपः / अध्यापयत पौष्याञ्जिः सहस्रार्द्धं तुसंहिताः

കൗശലദേശീയനായ ഹിരണ്യനാഭൻ രണ്ടാമത്തെ നരാധിപനായി. പൗഷ്യഞ്ജി ശിഷ്യന്മാർക്ക് ‘തു-സംഹിത’യുടെ സഹസ്രാർദ്ധം (അഞ്ഞൂറ്) സംഹിതകൾ അധ്യാപിച്ചു.

Verse 39

ते नाम्नोदीच्यसामानः शिष्याः पौष्यञ्जिनः शुभाः / सत्त्वानि पञ्च कौशिल्यः संहिताना मधीतवान्

അവർ പൗഷ്യഞ്ജിയുടെ ശുഭ ശിഷ്യന്മാർ; ‘ഉദീച്യസാമാന’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധർ. കൗശില്യൻ സംഹിതകളിലെ അഞ്ചു ‘സത്ത്വ’ (പ്രധാന വിഭാഗങ്ങൾ) പഠിച്ചു.

Verse 40

शिष्या हिरण्यनाभस्य स्मृतास्तु प्राच्यसामगाः / लौगाक्षिः कुशुमिश्चैव कुशीदिर्लाङ्गलिस्तथा / पौष्यञ्जि शिष्याश्चत्वारस्तेषां भेदान्निबोधत

ഹിരണ്യനാഭന്റെ ശിഷ്യന്മാർ ‘പ്രാച്യസാമഗ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—ലൗഗാക്ഷി, കുശുമി, കുശീദി, ലാങ്ഗലി. പൗഷ്യഞ്ജിക്കും നാലു ശിഷ്യർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരുടെ ഭേദങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കുവിൻ.

Verse 41

नाडायनीयः सहतण्डिपुत्रस्तस्मादनोवैननामा सुविद्वान् / सकोतिपुत्रः सुसहाः सुनामा चैतान्भेदान्वित्तलौगाक्षिणस्तु

ലൗഗാക്ഷിയുടെ പരമ്പരാഭേദങ്ങൾ ഇവയാണ്—നാഡായനീയൻ, സഹതണ്ഡിയുടെ പുത്രൻ; അവനിൽ നിന്ന് അനോവൈൻ എന്ന മഹാവിദ്വാൻ; പിന്നെ സകോതിപുത്രൻ; സുസഹാ, സുനാമാ. ഇവ ലൗഗാക്ഷി-ശാഖാഭേദങ്ങൾ ആകുന്നു.

Verse 42

त्रयस्तु कुशुमेः शिष्या औरसः स पराशरः

കുശുമിക്ക് മൂന്നു ശിഷ്യർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ പരാശരൻ അവന്റെ ഔരസൻ (സ്വന്തം പുത്രൻ) ആയിരുന്നു.

Verse 43

नाभिर्वित्तस्तु तेजस्वी त्रिविधा कौशुमाः स्मृताः / शौरिषुः शृङ्गिपुत्रश्च द्वावेतौ तु चिरव्रतौ

നാഭിർവിത്തൻ എന്ന തേജസ്വി മുനി; കൗശുമ ശാഖയ്ക്ക് മൂന്ന് വിധ ഭേദങ്ങൾ സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ശൗരിഷുവും ശൃംഗിപുത്രനും—ഇവർ ഇരുവരും ചിരവ്രതധാരികൾ.

Verse 44

राणायनीयिः सौमित्रिः सामवेदविशारदौ / प्रोवाच संहितास्ति स्रः शृङ्गिपुत्रौ महात्पाः

രാണായനീയിയും സൗമിത്രിയും—ഇരുവരും സാമവേദവിശാരദർ. മഹാത്മാക്കളായ ശൃംഗിപുത്രർ സംഹിതകൾ പ്രസംഗിച്ചു.

Verse 45

वैनः प्राजीनयोगश्च सुरालश्च द्विजौत्तमः / प्रोवाच संहिताः षट्तु पाराशर्यस्तु कौथुमः

വൈനൻ, പ്രാജീനയോഗൻ, സുരാലൻ—ഇവർ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജർ. പാരാശര്യ കൗഥുമൻ ആറു സംഹിതകൾ പ്രസംഗിച്ചു.

Verse 46

आसुरायणवैशाख्यौ वेदवृद्धपरायणौ / प्राचीनयोगपुत्रश्च बुद्धिमांश्च पतञ्जलिः

ആസുരായണനും വൈശാഖ്യനും—ഇരുവരും വേദവൃദ്ധന്മാരിൽ പരായണർ. കൂടാതെ പ്രാചീനയോഗന്റെ പുത്രനായ ബുദ്ധിമാൻ പതഞ്ജലിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 47

कौथुमस्य तु भेदाश्च पाराशर्यस्य पट् समृताः / लाङ्गलः शालिहोत्रश्च षडुवाचाथ संहिताः

കൗഥുമന്റെ ഭേദങ്ങളും പാരാശര്യന്റെതും ആറ് എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. തുടർന്ന് ലാങ്ഗലനും ശാലിഹോത്രനും ആറു സംഹിതകൾ ഉപദേശിച്ചു.

Verse 48

हालिनिर्ज्यामहानिश्च जैमिनिर्लोमगायनिः / कण्डुश्च कोहलश्चैव षडे ते लाङ्गलाः स्मृताः

ഹാലിനിർജ്യാ, മഹാനിശ്ച, ജൈമിനി, ലോംഗഗായനി, കണ്ഡു, കോഹലൻ—ഇവരെ ആറുപേരെയും ‘ലാങ്ഗല’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 49

एते लाङ्गलिनः शिष्याः संहिता यैः प्रवर्त्तिताः / एको हिरण्यनाभस्य कृतः शिष्यो नृपात्मजः

ഇവർ ലാങ്ഗലിയുടെ ശിഷ്യർ; ഇവരാൽ സംഹിതകൾ പ്രചരിച്ചു. അവരിൽ ഒരാൾ ഹിരണ്യനാഭന്റെ ശിഷ്യനായി—രാജപുത്രനായി—നിയുക്തനായി.

Verse 50

सो ऽकरोत्तु चतुर्विशसंहिता द्विपदां वरः / प्रोवाच चैव शिष्येभ्यो येभ्यस्ताश्च निबोधत

ആ ശ്രേഷ്ഠൻ ഇരുപത്തിനാലു സംഹിതകൾ രചിച്ചു; അവയെ ഏത് ശിഷ്യർക്കു ഉപദേശിച്ചുവോ, അതും നിങ്ങൾ ഗ്രഹിക്കുവിൻ.

Verse 51

राडिश्च राडवीयश्च पञ्जमौ वाहनस्तथा / तलको माण्डुकश्चैव कालिको राजिकंस्तथा

റാഡി, റാഡവീയ, പഞ്ജമ, വാഹനം, തലക, മാണ്ഡുക, കാലിക, രാജിക—ഇവരും (ശിഷ്യരിൽ) എണ്ണപ്പെടുന്നു.

Verse 52

गौतमश्चाजबस्तश्च सोमराजायनस्ततः / पुष्टिश्च परिकृष्टश्च उलूखलक एव च

അതിനുശേഷം ഗൗതമൻ, ആജബസ്തൻ, സോമരാജായനൻ, പുഷ്ടി, പരികൃഷ്ടൻ, ഉലൂഖലകൻ—ഇവരും (ശിഷ്യരിൽ) പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 53

यवीयसस्तु वै शालीरङ्गुलीयश्च कौशिकः / शालिमञ्जरिपाकश्च शधीयः कानिनिश्च यः

യവീയസൻ, ശാലീരാംഗുലീയ കൗശികൻ, ശാലിമഞ്ജരിപാകൻ, ശധീയൻ, കാനിനി—ഇവർ (സാമഗർ) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 54

पाराशर्यस्तु धर्मात्मा इति क्रान्तास्तु सामगाः / सामगानां तु सर्वेषां श्रेष्ठौ द्वौ परिकीर्त्तितौ

‘പാരാശര്യൻ ധർമാത്മാവ്’ എന്നു സാമഗർ പ്രസിദ്ധരായി; സാമഗന്മാരിൽ രണ്ടുപേർ ശ്രേഷ്ഠരെന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 55

पौष्यञ्जिश्च कृतश्चैव संहितानां विकल्पकौ / अथर्वाणं द्विधा कृत्वा सुमन्तुरददाद्द्विजाः

പൗഷ്യഞ്ജിയും കൃതനും—സംഹിതകളുടെ വിഭജകർ; ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, സുമന്തു അഥർവവേദത്തെ രണ്ടായി വിഭജിച്ച് നൽകി.

Verse 56

कबन्धाय पुनः कृष्णं स च विद्वान्यथाश्रुतम् / कबन्धस्तु द्विधा कृत्वा पथ्यायैकं पुनर्ददौ

വീണ്ടും കബന്ധനു കൃഷ്ണ (അഥർവ) നൽകപ്പെട്ടു; അവൻ ശ്രുതപ്രകാരം പണ്ഡിതനായിരുന്നു. കബന്ധൻ അതിനെ രണ്ടായി വിഭജിച്ച് ഒരു ഭാഗം പഥ്യനു വീണ്ടും നൽകി.

Verse 57

द्वितीयं देवदर्शायस चतुर्धाकरोत्प्रभुः / मोदो ब्रह्मबलश्चैव पिप्पलादस्तथैव च

രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം ദേവദർശനു (ലഭിച്ചു); പ്രഭു അതിനെ നാലായി വിഭജിച്ചു—മോദ, ബ്രഹ്മബല, പിപ്പലാദ (എന്നിവ).

Verse 58

शौल्कायनिश्च धर्मज्ञश्चतुर्थस्तपसि स्थितः / देवदर्शस्य चत्वारः शिष्या ह्येते दृढव्रताः

ശൗൽകായനി ധർമ്മജ്ഞനും തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട നാലാമനും ആയിരുന്നു. ദേവദർശന്റെ ഈ നാലു ശിഷ്യരും ദൃഢവ്രതന്മാർ.

Verse 59

पुनश्च त्रिविधं विद्धि पथ्यानां भेदमुत्तमम् / जाजलिः कुमुदादिश्च तृतीयः शौनकः स्मृतः

വീണ്ടും പഥ്യങ്ങളുടെ ഉത്തമമായ മൂന്ന് ഭേദങ്ങൾ അറിയുക—ജാജലി, കുമുദാദി, മൂന്നാമത് ശൗനകൻ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 60

शौनकस्तु द्विधा कृत्वा ददावेकान्तु बभ्रवे / द्द्वितीयां संहितां धीमान्सैन्धवायनसंज्ञि ते

ശൗനകൻ അതിനെ രണ്ടായി വിഭജിച്ച് ഒന്നിനെ ബഭ്രുവിന് നൽകി; രണ്ടാമത്തെ സംഹിത ആ ധീമാൻ ‘സൈന്ധവായന’ എന്നു പേരുള്ളവന് നൽകി.

Verse 61

सैन्धवो मुञ्जकेश्यश्च भिन्नामाधाद्द्विधा पुनः / नक्षत्रकल्पो वैतानस्तृतीयः संहिताविधिः

സൈന്ധവനും മുന്ജകേശ്യനും ആ ഭിന്നമായ പാരമ്പര്യം വീണ്ടും രണ്ടായി സ്ഥാപിച്ചു; നക്ഷത്രകൽപവും വൈതാനവും—ഇവയാണ് മൂന്നാം സംഹിതാവിധി.

Verse 62

चतुर्थोंऽगिरसः कल्पः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः / श्रेष्ठास्त्वथर्वणामेते संहितानां विकल्पकाः

നാലാമത് ആംഗിരസ കൽപവും അഞ്ചാമത് ശാന്തി കൽപവും. ഇവർ അഥർവണ സംഹിതകളുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ വികൽപകര്ത്താക്കൾ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 63

खड्गः कृत्वा मया युक्तं पुराणमृषिसत्तमाः / आत्रेयः सुमतिर्धीमान्काश्यपो ह्यकृतव्रणः

ഹേ ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഞാൻ ഖഡ്ഗംപോലെ തീക്ഷ്ണമായി ക്രമപ്പെടുത്തി ഈ പുരാണം യുക്തമാക്കി; ആത്രേയൻ, ധീമാനായ സുമതി, അകൃതവ്രണനായ കാശ്യപൻ [ഇതിന്റെ ധാരകർ].

Verse 64

भारद्वाजो ऽग्निवर्चाश्च वासिष्ठा मित्रयुश्च यः / सावर्णिः सोमदत्तिश्च सुशर्मा शांशपायनः

ഭാരദ്വാജൻ, അഗ്നിവർച്ചൻ, വാസിഷ്ഠൻ, മിത്രയു; കൂടാതെ സാവർണി, സോമദത്തൻ, സുശർമാ, ശാംശപായനൻ।

Verse 65

एते शिष्या मम प्रोक्ताः पुराणेषु धृतव्रताः / त्रिभिस्तत्र कृतास्तिस्रः संहिताः पुनरेव हि

ഇവർ എന്റെ ശിഷ്യരെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടവർ, പുരാണങ്ങളിൽ ധൃതവ്രതന്മാർ; അവിടെ ആ മൂവരും വീണ്ടും മൂന്നു സംഹിതകൾ രചിച്ചു.

Verse 66

काश्यपः संहिता कर्त्ता सावर्णिः शांशपायनः / मामिका तु चतुर्थी स्याच्चतस्रो मूलसंहिताः

കാശ്യപൻ സംഹിതാകർത്താവ്; സാവർണി, ശാംശപായനൻ [മറ്റു കർത്താക്കൾ]. എന്റെ (മാമികാ) നാലാമത്തേതു—ഇവയാണ് നാലു മൂലസംഹിതകൾ.

Verse 67

सर्वास्ता हि चतुष्पादाः सर्वाश्चैकार्थवाचिकाः / पाठान्तरे वृथाभूता वेदशाखा यथा तथा

അവ എല്ലാം ചതുഷ്പാദങ്ങളാണ്, എല്ലാം ഒരേ അർത്ഥം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; പാഠാന്തരങ്ങളിൽ അവ വേദശാഖകളെപ്പോലെ വ്യർത്ഥമായ ഭേദമായി തോന്നുന്നു.

Verse 68

चतुः साहस्रिकाः सर्वाः शांशपायनिकामृते / लौमहर्षणिका मूला ततः काश्यपिका परा

ശാംശപായനിക അമൃതപാഠത്തിൽ ഇവയൊക്കെയും നാലായിരക്കണക്കുള്ളവ. മൂലധാര ലൗമഹർഷണിക; അതിനുശേഷം കാശ്യപിക പരമധാരയാണ്.

Verse 69

सावर्णिका तृतीयासावृजुवाक्यार्थमण्डिता / शांशपायनिका चान्या नोदनार्थविभूषिता

മൂന്നാമത്തെ സാവർണിക പരമ്പര ലളിതവാക്യാർത്ഥങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റൊരു ശാംശപായനിക പരമ്പര പ്രേരണാർഥങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതമാണ്.

Verse 70

सहस्राणि ऋचां चाष्टौ षट्शतानि तथैव च / एताः पञ्चदशान्याश्च दशान्या दशभिस्तथा

ഋചകളുടെ എണ്ണം എട്ടായിരവും അതോടൊപ്പം ആറുനൂറും ആകുന്നു. ഇതുകൂടാതെ മറ്റൊരു പതിനഞ്ചും, മറ്റൊരു പത്തും, അതുപോലെ പത്ത് പത്തായും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 71

सवालखिल्याः सप्तैताः ससुपर्णाः प्रकीर्त्तिताः / अष्टौ सामसहस्राणि सामानि च चतुर्द्दश

വാലഖില്യങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ഏഴെണ്ണം ‘സുപർണ’ങ്ങളോടൊപ്പം പ്രസിദ്ധമാണെന്ന് കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. സാമങ്ങൾ എട്ടായിരവും, കൂടാതെ പതിനാലു സാമഗാനങ്ങളും പറയുന്നു.

Verse 72

सारण्यकं सहोहं च एतद्गायन्ति सामगाः / द्वादशैव सहस्राणि च्छन्द आध्वर्यवं स्मृतम्

‘സാരണ്യകം’ ‘സഹോഹം’ എന്നിവ സാമഗന്മാർ പാടുന്നു. ‘ആധ്വര്യവ’ ഛന്ദസ് പന്ത്രണ്ടായിരമെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 73

यजुषां ब्राह्मणानां च तथा व्यासो व्यकल्पयत् / सग्राम्यारण्यकं तस्मात्समन्त्रकरणं तथा

യജുര്‍വേദത്തിലെ ബ്രാഹ്മണഗ്രന്ഥങ്ങളെയും വ്യാസന്‍ അതുപോലെ ക്രമപ്പെടുത്തി; പിന്നെ അവയില്‍നിന്ന് ഗ്രാമ്യവും ആരണ്യകവും ആയ ഭാഗങ്ങളെ മന്ത്രസഹിതമായി യഥാവിധി രൂപപ്പെടുത്തി.

Verse 74

अतः परं कथानं तु पूर्वा इति विशेषणम् / ग्राम्यारण्यं समन्त्रं तदृग्ब्राह्मणयजुः स्मृतम्

ഇതിനുശേഷമുള്ള വിവരണം ‘പൂർവാ’ എന്ന വിശേഷണത്തോടെ പറയുന്നു; മന്ത്രസഹിതമായ ആ ഗ്രാമ്യ–ആരണ്യകത്തെ ഋക്, ബ്രാഹ്മണം, യജുഃ എന്നിങ്ങനെ സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 75

तथा हारिद्रवीर्याणां खिलान्युपखिलानितु / तथैव तैत्तिरीयाणां परक्षुद्रा इति स्मृतम्

അതുപോലെ ഹാരിദ്രവീര്യ ശാഖയ്ക്ക് ഖിലവും ഉപഖിലവും ഉണ്ട്; തൈത്തിരീയ ശാഖയിൽ അവ ‘പരക്ഷുദ്രാ’ എന്ന പേരിൽ സ്മൃതമാണ്.

Verse 76

द्वे सहस्रे शतन्यूने वेदे वाजसनेयके / ऋग्गमः परिसंख्यातो ब्राह्मणं तु चतुर्गुणम्

വാജസനേയ വേദത്തിൽ രണ്ടായിരത്തിൽ നിന്ന് നൂറ് കുറവ് (അഥവാ 1900) ഋഗ്-ഗമങ്ങൾ എണ്ണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണഭാഗം അതിന്റെ നാലിരട്ടിയെന്ന് പറയുന്നു.

Verse 77

अष्टौ सहस्राणि शतानि वाष्टावशीतिरन्यान्यधिकानि वा च / एतत्प्रमाणं यजुषामृचां च सशुक्रियं सखिलं याज्ञवल्क्यम्

എട്ടായിരവും നൂറും, അല്ലെങ്കിൽ അതിനുമേൽ എൺപത്തെട്ട് കൂടി—ഇതാണ് യജുസ്സിന്റെയും ഋച്ചുകളുടെയും പ്രമാണം; ശുക്രീയസഹിതവും ഖിലസഹിതവും—ഇത് യാജ്ഞവൽക്ക്യപരമ്പരയായി സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 78

तथा चारणविद्यानां प्रमाणसहितं शृणु / षट्सहस्रमृचामुक्तमृचः षड्विंशतिं पुनः

അതുപോലെ ചാരണവിദ്യകളുടെ പ്രമാണസഹിതമായ വിവരണം കേൾക്കുക. ഋചകൾ ആറായിരമെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പിന്നെയും ഇരുപത്താറ് ഋചകളും.

Verse 79

एतावदधिकं तेषां यजुः कि मपि वक्ष्यते / एकादशसहस्राणि ऋचश्चान्या दशोत्तराः

ഇതിലും കുറച്ച് അധികമായി അവരുടെ യജുസ്സും പറയപ്പെടും. ഋചകൾ പതിനൊന്ന് ആയിരം; മറ്റൊരു വിഭാഗം ഋചകൾ പത്തിലധികം.

Verse 80

ऋचां दशसहस्राणि ह्यशीतिस्त्रिंशदेव तु / सहस्रमेकं मन्त्राणामृचामुक्तं प्रमाणतः

ഋചകൾ പത്തായിരം; കൂടാതെ എൺപതും മുപ്പതും കൂടി. പ്രമാണപ്രകാരം മന്ത്രങ്ങളുടെ ഋചകൾ ആയിരമെന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 81

एतावानृचि विस्तारो ह्यन्यच्चाथर्विकं बहु / ऋचामथर्वणां पञ्चसहस्राणीति निश्चयः

ഋചിയുടെ വിപുലത ഇത്രയേ; അതോടൊപ്പം ആഥർവണിക ഭാഗവും വളരെ കൂടുതലാണ്. ആഥർവണ ഋചകൾ അഞ്ചായിരമെന്നത് നിശ്ചയം.

Verse 82

सहस्रमन्यद्विज्ञेयमृषि भिर्विशतिं विना / एतदङ्गिरसां प्रोक्तं तेषामारण्यकं पुनः

ഇനിയും മറ്റൊരു ആയിരം അറിയേണ്ടതാണ്, എന്നാൽ ഋഷിമാരുടെ ഇരുപത് ഒഴികെ. ഇത് അങ്കിരസന്മാർ പറഞ്ഞതാകുന്നു; പിന്നെയും അവരുടെ ആരണ്യകവും ഉണ്ട്.

Verse 83

इति संख्या प्रसंख्याता शाखाभेदास्तथैव तु / कर्तारशचैव शाखानां भेदहेतूंस्तथैव च

ഇങ്ങനെ ശാഖാഭേദങ്ങളുടെ സംഖ്യ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞു; അതുപോലെ ആ ശാഖകളുടെ കർത്താക്കളെയും ഭേദകാരണമാരെയും കൂടി വിവരിച്ചു।

Verse 84

सर्वमन्वन्तरेष्वेवं शाखाभेदाः समाश्रिताः / प्राजापत्या श्रुतिर्नित्या तद्विकल्पास्त्विमे स्मृताः

എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ഇങ്ങനെ ശാഖാഭേദങ്ങൾ നിലനിന്നിരിക്കുന്നു. പ്രാജാപത്യ ശ്രുതി നിത്യമാണ്; ഇവ അതിന്റെ വികൽപ്പങ്ങളെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।

Verse 85

अनित्यभावाद्देवानां मन्त्रोत्पत्तिः पुनः पुनः / द्वापरेषु पुनर्भेदाः श्रुतीनां परिकीर्त्तिताः

ദേവന്മാരുടെ അനിത്യഭാവം മൂലം മന്ത്രോത്പത്തി വീണ്ടും വീണ്ടും സംഭവിക്കുന്നു; ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ ശ്രുതികളുടെ ഭേദങ്ങളും പുനഃപുനഃ കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 86

एवं वेदं तदाप्यस्य भगवानृषिसत्तमः / शिष्चेब्यश्च प्रदत्त्वा तु तपस्तप्तु वन गतः

ഇങ്ങനെ അന്നേരം ഭഗവാനായ ഋഷിസത്തമൻ വേദത്തെ (ക്രമപ്പെടുത്തി) ശിഷ്യന്മാർക്ക് നൽകി; തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 87

तस्य शिष्यप्रशिष्यैस्तु शाखाभेदास्त्विमे कृताः / अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः

അവന്റെ ശിഷ്യ-പ്രശിഷ്യന്മാർ ഈ ശാഖാഭേദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി. കൂടാതെ വേദാംഗങ്ങൾ, നാല് വേദങ്ങൾ, മീമാംസയും ന്യായത്തിന്റെ വിപുലീകരണവും (പരാമർശിച്ചു)।

Verse 88

धर्मशास्त्रं पुराणं च विद्याश्चेमाश्चतुर्दश / आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेति ते त्रयः

ധർമ്മശാസ്ത്രവും പുരാണവും കൂടാതെ പതിനാലു വിദ്യകളും പ്രസിദ്ധം; ആയുർവേദം, ധനുർവേദം, ഗാന്ധർവം—ഇവ മൂന്നും എന്നും പറയുന്നു.

Verse 89

अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव हि / ज्ञेया ब्रह्मर्षयः पूर्वं तेभ्यो देवर्षयः पुनः

അർത്ഥശാസ്ത്രം നാലാമത്; ഇങ്ങനെ വിദ്യകൾ നിശ്ചയമായി പതിനെട്ട്. ആദ്യം ബ്രഹ്മർഷികളെ അറിയണം; പിന്നെ അവരുടെ ശേഷം ദേവർഷികൾ.

Verse 90

राजर्षयः पुनस्तेभ्य ऋषिप्रकृतयस्त्रिधा / काश्यपेषु वसिष्ठेषु तथा भृग्वङ्गिरो ऽत्रिषु

വീണ്ടും അവരിൽ നിന്നു രാജർഷികൾ; ഋഷികളുടെ പ്രകൃതികൾ മൂന്നു വിധം—കാശ്യപ, വസിഷ്ഠ, കൂടാതെ ഭൃഗു-അംഗിരസ്-അത്രി ഗോത്രങ്ങളിൽ.

Verse 91

पञ्चस्वेतेषु जायन्ते गोत्रेषु ब्रह्मवादिनः / यस्मादृषन्ति ब्रह्माणं ततो ब्रह्मर्षयः स्मृताः

ഈ അഞ്ചു ഗോത്രങ്ങളിൽ ബ്രഹ്മവാദികൾ ജനിക്കുന്നു. അവർ ബ്രഹ്മാ/ബ്രഹ്മത്തെ ദർശിക്കുന്നതിനാൽ, അവർ ബ്രഹ്മർഷികൾ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 92

धर्मस्याथ पुलस्त्यस्य क्रतोश्च पुलहस्य च / प्रत्यूषस्य च देवस्य कश्यपस्य तथा पुनः

ധർമ്മൻ, പുലസ്ത്യൻ, ക്രതു, പുലഹൻ, പ്രത്യൂഷ ദേവൻ, കൂടാതെ കശ്യപൻ—ഇവരെയും (പരമ്പര/വംശം) ഇവിടെ പരാമർശിക്കുന്നു.

Verse 93

देवर्षयः सुतास्तेषां नामतस्तान्निबोधत / देवार्षी धर्मपुत्रौ तु नरनारायणवुभौ

അവർ ദേവർഷികളുടെ പുത്രന്മാർ; അവരുടെ നാമങ്ങൾ കേൾക്കുക. ധർമ്മന്റെ പുത്രരായ ആ രണ്ടു ദേവർഷികൾ—നരനും നാരായണനും.

Verse 94

वालखिल्याः क्रतोः पुत्राः कर्दमः पुलहस्य तु / कुबेरश्चैव पौलस्त्यः प्रत्यूषस्य दलः सुत

വാലഖില്യർ ക്രതുവിന്റെ പുത്രന്മാർ; പുലഹന്റെ പുത്രൻ കർദമൻ. പൗലസ്ത്യനായ കുബേരൻ; പ്രത്യൂഷന്റെ പുത്രൻ ദലൻ.

Verse 95

नारदः पर्वतश्चैव कश्यपस्यात्मजावुभौ / ऋषन्ति वेदान्यस्मात्ते तस्माद्देवर्षयः स्मृताः

നാരദനും പർവതനും—ഇരുവരും കശ്യപന്റെ പുത്രന്മാർ. അവർ വേദങ്ങളെ ഋഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവർ ‘ദേവർഷി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 96

मानवे चैव ये वंशे ऐलवंशे च ये नृपाः / ये च ऐक्ष्वाकनाभागा ज्ञेया राजर्षयस्तु ते

മാനവവംശത്തിലും ഐലവംശത്തിലും ഉണ്ടായ രാജാക്കന്മാരും, ഐക്ഷ്വാക-നാഭാഗ വംശങ്ങളിലെ നൃപന്മാരും—അവർ രാജർഷികളായി അറിയപ്പെടണം.

Verse 97

ऋषन्ति रञ्जनाद्यस्मात्प्रजा राजर्षयस्ततः / ब्रह्मलोकप्रतिष्ठास्तु समृता ब्रह्मर्षयो ऽमलाः

പ്രജയെ രഞ്ജിപ്പിച്ചു ഋഷിക്കുന്നവർ രാജർഷികൾ. ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതരായവർ നിർമല ബ്രഹ്മർഷികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 98

देवलोकप्रतिष्ठास्तु ज्ञेया देवर्षयः शुभाः / इन्द्रलोकप्रतिष्ठास्तु सर्वे राजर्षयो मताः

ദേവലോകത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതരായ ശുഭ ദേവർഷിമാരെന്നു അറിയണം; ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതരായ എല്ലാവരും രാജർഷിമാരെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 99

अभिजात्याथ तपसा मन्त्रव्याहरणैस्तथा / ये च ब्रह्मर्षयः प्रोक्ता दिव्या देवर्षयश्च ये

ഉന്നതജന്മം, തപസ്സ്, മന്ത്രോച്ചാരണം എന്നിവയാൽ യുക്തരായവർ ബ്രഹ്മർഷിമാരെന്ന് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; ദിവ്യരായവർ ദേവർഷിമാരെന്നും പറയുന്നു।

Verse 100

राजर्षयस्तथा चैव तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् / भूतं भव्यं भवज्ज्ञानं सत्याभि व्यात्दृतं तथा

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ആ രാജർഷിമാരുടെ ലക്ഷണം പറയുന്നു—ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം എന്നീ കാലങ്ങളിലെ ജ്ഞാനം, കൂടാതെ സത്യത്തെ വ്യക്തമായി ഉച്ചരിക്കൽ।

Verse 101

संतुष्टाश्च स्वयं ये तु संबुद्धा ये च वै स्वयम् / तपसेह प्रसिद्धा ये गर्भे यैश्च प्रवेदितम्

സ്വയം സംതൃപ്തരായവർ, സ്വയം ബോധോദയം പ്രാപിച്ചവർ; തപസ്സിൽ പ്രസിദ്ധരായവർ, ഗർഭത്തിലിരിക്കെ തന്നെ ജ്ഞാനം വെളിപ്പെട്ടവർ।

Verse 102

मन्त्रव्याहारिणो ये च ऐश्वर्यात्सर्वगाश्च ये / एते राजर्षयो युक्ता देवाद्विजनृपाश्च ये

മന്ത്രോച്ചാരണം ചെയ്യുന്നവരും ഐശ്വര്യബലാൽ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നവരും—ഇങ്ങനെ ദേവസമാനരായ ദ്വിജ-നൃപന്മാരാണ് രാജർഷിമാർ എന്നു യുക്തം।

Verse 103

एतान्भावानधिगता ये वै त ऋषयो मताः / सप्तैते सप्तभिश्चैव गुणैः सप्तर्षयः स्मृताः

ഈ ഭാവങ്ങളെ സാക്ഷാത്കരിച്ചവരാണ് ഋഷികളെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്. ഈ ഏഴുപേരും ഏഴു ഗുണങ്ങളാൽ യുക്തരായതിനാൽ ‘സപ്തർഷികൾ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 104

दीर्घायुषो मन्त्रकृत ईश्वराद्दिव्यचक्षुषः / बुद्धाः प्रत्यक्ष धर्माणो गोत्रप्रावर्त्तकाश्च ते

അവർ ദീർഘായുസ്സുള്ളവർ, മന്ത്രസിദ്ധരായവർ, ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്താൽ ദിവ്യദൃഷ്ടിയുള്ളവർ. അവർ പ്രബുദ്ധർ, ധർമ്മത്തെ പ്രത്യക്ഷമായി അറിഞ്ഞവർ, ഗോത്രപരമ്പരയുടെ പ്രാവർത്തകരുമായിരുന്നു.

Verse 105

षट्कर्मनिरता नित्यं शालीना गृहमेधिनः / तुल्यैर्व्यवहरन्ति स्म ह्यदुष्टैः कर्महेतुभिः

അവർ നിത്യമായി ഷട്കർമ്മങ്ങളിൽ നിരതരായ ശീലവാന്മാരായ ഗൃഹസ്ഥർ. സമാനരോടേ, ദുഷ്ടതയില്ലാത്ത കര്‍മ്മഹേതുക്കളോടെ അവർ ഇടപഴകി.

Verse 106

अग्राम्यैर्वर्त्तयन्ति स्म रसैश्चैव स्वयङ्कृतैः / कुटुंबिनो बुद्धिमन्तो वनान्तरनिवासिनः

അവർ ഗ്രാമ്യഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്ന്, തങ്ങളാൽ തന്നെ തയ്യാറാക്കിയ ലളിതമായ രസങ്ങളാൽ ജീവിച്ചു. അവർ കുടുംബസ്ഥരും ബുദ്ധിമാന്മാരും, വനാന്തരത്തിൽ വസിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു.

Verse 107

कृतादिषु युगाख्यासु सर्वैरेव पुनः पुनः / वर्णाश्रमव्यवस्थानं क्रियते प्रथमं तु वै

കൃതാദി എന്ന പേരുള്ള യുഗങ്ങളിൽ, എല്ലാവരും വീണ്ടും വീണ്ടും ആദ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നത് വർണാശ്രമ വ്യവസ്ഥയെയത്രേ.

Verse 108

प्राप्ते त्रेतायुगमुखे पुनः सप्तर्षयस्त्विह / प्रवर्त्तयन्ति ये वर्णानाश्रमांश्चैव सर्वशः

ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഇവിടെ വീണ്ടും സപ്തർഷിമാർ സർവ്വവിധം വർണ്ണാശ്രമക്രമം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 109

तेषामेवान्वये वीरा उत्पद्यन्ते पुनः पुनः / जायमाने पितापुत्रे पुत्रः पितरि चैव हि

അവരുടെ തന്നെ വംശത്തിൽ വീരന്മാർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; പിതാവും പുത്രനും ജനിക്കുമ്പോൾ, പുത്രൻ തന്നെയാണ് പിതാവിൽ (പുനർജന്മമായി) ഉണ്ടാകുന്നത്।

Verse 110

एवं संतत्य विच्छेदाद्वर्तयन्त्यायुगक्षयात् / अष्टाशीतिसहस्राणि प्रोक्तानि गृहमेधिनाम्

ഇങ്ങനെ സന്തതിയുടെ വിച്ഛേദത്തിൽ നിന്ന് യുഗക്ഷയം വരെ അത് തുടരുന്നു; ഗൃഹമേധികളുടെ എൺപത്തിയെട്ടായിരം (എണ്ണം/ഭേദം) എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 111

अर्यम्णो दक्षिणं ये तु पितृयानं समाश्रिताः / दाराग्निहोत्रिणस्ते वै यै प्रजाहेतवः स्मृताः

അര്യമന്റെ ദക്ഷിണമാർഗമായ പിതൃയാനം ആശ്രയിക്കുന്നവർ, ഭാര്യയോടുകൂടെ അഗ്നിഹോത്രം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവർ; അവരാണ് പ്രജയുടെ കാരണമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 112

गृहमेधिनस्त्वसंख्येयाः श्मशानान्याश्रयन्ति ते / अष्टाशीतिसहस्राणि निहिता उत्तरापथे

അസംഖ്യ ഗൃഹമേധികൾ ശ്മശാനങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നു; എൺപത്തിയെട്ടായിരം ഉത്തരാപഥത്തിൽ നിഹിതമായി (സ്ഥിതമായി) പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 113

ये श्रूयन्ते दिवं प्राप्ता ऋषयो ह्यूर्ध्वरेतसः / मन्त्रब्राह्मणकर्त्तारो जायन्ते च युगक्षयात्

ദിവ്യലോകം പ്രാപിച്ച ഊർധ്വരേതസ്സായ ഋഷിമാർ എന്നു ശ്രുതിയുള്ളവർ, യുഗക്ഷയത്തിൽ വീണ്ടും ജനിച്ച് മന്ത്രവും ബ്രാഹ്മണഗ്രന്ഥങ്ങളും രചിക്കുന്നവരാകുന്നു।

Verse 114

एवमावर्त्तमानास्तेद्वापरेषु पुनः पुनः / कल्पानामार्षविद्यानां नानाशास्त्रकृतश्च ये

ഇങ്ങനെ അവർ ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; കല്പങ്ങളിലെ ആർഷവിദ്യകളുടെയും നാനാശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും രചയിതാക്കളുമാകുന്നു।

Verse 115

क्रियते यैर्व्यवत्दृतिर्वैदिकानां च कर्मणाम् / वैवस्वते ऽन्तरे तस्मिन्द्वापरेषु पुनः पुनः

വൈദികകർമ്മങ്ങളുടെ ക്രമവും വിഭജനവും സ്ഥാപിക്കുന്നവർ, ഈ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു।

Verse 116

अष्टाविंशतिकृत्वो वै वेदा व्यस्ता महर्षिभिः / सप्तमे द्वापरे व्यमताः स्वयं वेदाः स्वयंभुवा

മഹർഷിമാർ ഇരുപത്തിയെട്ടു പ്രാവശ്യം വേദങ്ങളെ വിഭജിച്ചു; ഏഴാം ദ്വാപരത്തിൽ സ്വയംഭൂ തന്നേ വേദങ്ങളെ വിഭജിച്ചു.

Verse 117

द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः / तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे च बृहस्पतिः

രണ്ടാം ദ്വാപരത്തിൽ പ്രജാപതി വേദവ്യാസനായി; മൂന്നാമത്തിൽ ഉശനാ വ്യാസനായി; നാലാമത്തിൽ ബൃഹസ്പതി ആയിരുന്നു।

Verse 118

सविता पञ्चमे व्यासो मृत्युः षष्ठे स्मृतः प्रभुः / सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश्चाष्टमे स्मृतः

അഞ്ചാമത്തിൽ സവിതാ വ്യാസൻ; ആറാമത്തിൽ പ്രഭുവായ മൃത്യു സ്മൃതൻ. ഏഴാമത്തിൽ അതുപോലെ ഇന്ദ്രൻ, എട്ടാമത്തിൽ വസിഷ്ഠൻ സ്മൃതൻ.

Verse 119

सारस्वतस्तु नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः / एकादशे तु त्रिवर्षा सनद्वाजस्ततः परम्

ഒൻപതാമത്തിൽ സാരസ്വതൻ; പത്താമത്തിൽ ത്രിധാമാ സ്മൃതൻ. പതിനൊന്നാമത്തിൽ ത്രിവർഷാ, അതിന് ശേഷം സനദ്വാജൻ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 120

त्रयोदशे चान्तरिक्षो धर्मश्चापि चतुर्दशे / त्रैय्यारुणिः पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः

പതിമൂന്നാമത്തിൽ അന്തരിക്ഷൻ; പതിനാലാമത്തിൽ ധർമ്മനും സ്മൃതൻ. പതിനഞ്ചാമത്തിൽ ത്രയ്യാരുണി, പതിനാറാമത്തിൽ ധനഞ്ജയൻ.

Verse 121

कृतञ्जयः सप्तदशे ऋजीषो ऽष्टादशे स्मृतः / ऋजीषात्तु भरद्वाजो भरद्वाजात्तु गौतमः

പതിനേഴാമത്തിൽ കൃതഞ്ജയൻ; പതിനെട്ടാമത്തിൽ ഋജീഷൻ സ്മൃതൻ. ഋജീഷനിൽ നിന്ന് ഭരദ്വാജൻ, ഭരദ്വാജനിൽ നിന്ന് ഗൗതമൻ.

Verse 122

गौतमादुत्तमश्चैव ततो हर्यवनः स्मृतः / हर्यवनात्परो वेनः स्मृतो वाजश्रवास्ततः

ഗൗതമനിൽ നിന്ന് ഉത്തമൻ; തുടർന്ന് ഹര്യവനൻ സ്മൃതൻ. ഹര്യവനത്തിനു ശേഷം വേനൻ, പിന്നെ വാജശ്രവാ സ്മൃതൻ.

Verse 123

अर्वाक्च वाजश्रवसः सोममुख्यायनस्ततः / तृणबिन्दुस्ततस्तस्मात्ततजस्तृणबिन्दुतः

അർവാക് മുതൽ വാജശ്രവസ്, അവനിൽ നിന്ന് സോമമുഖ്യായനൻ; തുടർന്ന് തൃണബിന്ദു, അവനിൽ നിന്ന് താതജൻ, താതജനിൽ നിന്ന് വീണ്ടും തൃണബിന്ദു ജനിച്ചു।

Verse 124

ततजाच्च स्मृतः शक्तिः शक्तेश्चापि पराशरः / जातूकर्णो भवत्तस्मात्त स्माद्द्वैपायनः स्मृतः

താതജയിൽ നിന്ന് ശക്തി എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ശക്തിയിൽ നിന്ന് പരാശരൻ; അവനിൽ നിന്ന് ജാതൂകർണൻ; ജാതൂകർണനിൽ നിന്ന് ദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) സ്മൃതനായി।

Verse 125

अष्टाविंशतिरित्येते वेदव्यासाः पुरातनाः / भविष्ये द्वापरे चैव द्वोणिर्द्वैपायने ऽपि च

ഇവരെല്ലാം പുരാതന വേദവ്യാസന്മാർ; എണ്ണം ഇരുപത്തെട്ട് എന്നു പറയുന്നു. വരാനിരിക്കുന്ന ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ദ്വോണി എന്നും ദ്വൈപായനനും (വ്യാസരൂപത്തിൽ) ഉണ്ടാകും।

Verse 126

वेदव्यासे ह्यतीते ऽस्मिन्भविता सुमहातपाः / भविष्यन्ति भविष्येषु शाखाप्रमयनानि तु

ഈ വേദവ്യാസൻ കഴിഞ്ഞുപോയ ശേഷം മഹാതപസ്വികൾ ഉദയം ചെയ്യും; വരാനിരിക്കുന്ന കാലങ്ങളിൽ വേദശാഖകളുടെ പ്രചാരവും സ്ഥാപിതവുമാകൽ തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കും।

Verse 127

तस्यैव ब्रह्मणो ब्रह्म तपसः प्राप्तमव्ययम् / तपसा कर्म च प्राप्तं कर्मणा चापि ते यशः

അതേ ബ്രഹ്മന്റെ അവ്യയമായ ബ്രഹ്മം തപസ്സിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു; തപസ്സിലൂടെ കര്‍മസിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു, കര്‍മത്തിലൂടെയേ നിന്റെ യശസ്സും ലഭിക്കൂ।

Verse 128

पुनश्च तेजसा सत्यं सत्येनानन्दमव्ययम् / व्याप्तं ब्रह्मामृतं शुक्रं ब्रह्मैवामृतमुच्यते

വീണ്ടും തേജസ്സാൽ സത്യം പ്രകാശിക്കുന്നു; സത്യത്താൽ അവ്യയമായ ആനന്ദം. സർവ്വവ്യാപിയായ, അമൃതസ്വരൂപമായ, നിർമല ബ്രഹ്മനെയേ ‘അമൃതം’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 129

ध्रुवमेकाक्षरमिदमोमित्येव व्यवस्थितम् / बृहत्वाद्बृंहणाच्चैव तद्ब्रह्मेत्यभिधीयते

ഈ ധ്രുവമായ ഏകാക്ഷരം ‘ഓം’ എന്നായിട്ടാണ് സ്ഥിരമായി സ്ഥാപിതം. മഹത്ത്വവും വിപുലീകരണശക്തിയും കൊണ്ടുതന്നെ അതിനെ ‘ബ്രഹ്മം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 130

प्रमवा वस्थितं भूयो भूर्भुवः स्वरिति स्मृतम् / अथर्वऋग्यजुः साम्नि यत्तस्मै ब्रह्मणे नमः

പ്രണവം വീണ്ടും ‘ഭൂഃ ഭുവഃ സ്വഃ’ എന്നായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അഥർവ, ഋഗ്, യജുർ, സാമ വേദങ്ങളിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായ ആ ബ്രഹ്മനു നമസ്കാരം.

Verse 131

जगतः प्रलयोत्पत्तौ यत्तत्कारणसंज्ञितम् / महतः परमं गुह्यं तस्मै सुब्रह्मणे नमः

ലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തിലും പ്രളയത്തിലും ‘കാരണം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്, മഹത്തിനെക്കാൾ അപ്പുറം പരമ ഗുഹ്യം—ആ ശുഭ ബ്രഹ്മനു നമസ്കാരം.

Verse 132

अगाधापारमक्षय्यं जगत्संबोहसंभवम् / संप्रकाशप्रवृत्तिभ्यां पुरुषार्थप्रयोजनम्

അത് അഗാധവും അപാരവും അക്ഷയവും; ലോകസമൂഹത്തിന്റെ ഉദ്ഭവകാരണം. പ്രകാശവും പ്രവൃത്തിയും—ഇരണ്ടിലൂടെയും പുരുഷാർത്ഥത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധമാക്കുന്നു.

Verse 133

सांख्यज्ञानवतां निष्ठा गतिः शमदमात्मनाम् / यत्तदव्यक्तमतं प्रकृतिर्ब्रह्म शाश्वतम्

സാംഖ്യജ്ഞാനികളുടെ നിഷ്ഠയും ശമദമങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിതമായ ആത്മാക്കളുടെ പരമഗതിയും അതുതന്നെ; അവ്യക്തമെന്നു പറയപ്പെടുന്നതും അതേ—അതേ പ്രകൃതി, അതേ ശാശ്വത ബ്രഹ്മം.

Verse 134

प्रधानमात्मयोनिश्च गृह्यं सत्त्वं च शस्यते / अविभागस्तथा शुक्रमक्षरं बहुधात्मकम्

പ്രധാനം, ആത്മയോനി, കൂടാതെ ‘ഗ്രാഹ്യം’ എന്നും സത്ത്വം എന്നും പ്രസ്തുതമാകുന്നു; അത് അവിഭക്തം, നിർമലം, അക്ഷരം, ബഹുരൂപാത്മകം.

Verse 135

परमब्रह्मणे तस्मै नित्यमेव नमोनमः / कृते पुनः क्रिया नास्ति कुत एवाकृतक्रियाः

ആ പരബ്രഹ്മനു നിത്യവും നമോ നമഃ. കൃതമായത്—പൂർണ്ണമായത്—അവിടെ പിന്നെ ക്രിയയില്ല; അപ്പോൾ അകൃതക്രിയരായവരെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം?

Verse 136

सकृदेव कृतं सर्वं यद्वै लोके कृताकृतम् / श्रोतव्यं वा श्रुतं वापि तथैवासाधु साधु वा

ലോകത്തിൽ കൃതാകൃതമായി ഉള്ളതെല്ലാം ഒരിക്കൽ തന്നെയായി ചെയ്തതാകുന്നു; കേൾക്കേണ്ടതോ കേട്ടതോ, അതുപോലെ അസാധുവോ സാധുവോ—എല്ലാം അതുപോലെ തന്നേ.

Verse 137

ज्ञातव्यं वाप्यमन्तव्यं सप्रष्टव्यं भोज्यमेव च / द्रष्टव्यं वाथ श्रोतव्यं घ्रातव्यं वा कथञ्चन

അറിയേണ്ടതും അംഗീകരിക്കേണ്ടതും ചോദിക്കേണ്ടതും ഭോജ്യവുമാകുന്നതും; കാണേണ്ടതും കേൾക്കേണ്ടതും, എങ്ങനെയെങ്കിലും മണക്കേണ്ടതും—എല്ലാം അതുപോലെ തന്നേ.

Verse 138

दर्शितं यदनेनैव ज्ञातं तद्वै सुरर्षिभिः / यन्न दर्शितवानेष कस्तदन्वेष्टुमर्हति

ഇവൻ തന്നേ കാണിച്ചതു തന്നെയാണ് ദേവർഷിമാർ അറിഞ്ഞത്; അവൻ കാണിക്കാത്തതു അന്വേഷിക്കാൻ ആര് അർഹൻ?

Verse 139

सर्वाणि सर्वं सर्वांश्च भगवानेव सो ऽब्रवीत् / यदा यत्क्रियते येन तदा तस्मो ऽभिमन्यते

‘എല്ലാം, സമസ്തം, എല്ലാവരും’ എന്ന് ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു; ഏതു കാര്യം ആരാൽ നടക്കുമോ, അപ്പോൾ അവനെയേ കർത്താവെന്ന് കരുതുന്നു.

Verse 140

यत्रेदं क्रियते पूर्वं न तदन्येन भाषितम् / यदा च क्रियते किञ्चित्केनचिद्वा कथं क्वचित्

ഇത് മുമ്പ് എവിടെ ചെയ്യപ്പെടുന്നുവോ, അത് മറ്റാരും പറഞ്ഞിട്ടില്ല; പിന്നെ എപ്പോഴെങ്കിലും എവിടെയെങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും ആരാലെങ്കിലും എന്തെങ്കിലും ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ.

Verse 141

तनैव तत्कृतं कृत्यं कर्त्तॄणां प्रतिभाति वै / विरिक्तं चातिरिक्तं च ज्ञानाज्ञानेप्रियाप्रिये

അവനാൽ തന്നേ നടന്ന കൃത്യം കർത്താക്കൾക്ക് തങ്ങളുടേതായി തോന്നുന്നു; ജ്ഞാനം-അജ്ഞാനം, പ്രിയം-അപ്രിയം എന്നിവയിൽ കുറവും അധികവും അങ്ങനെ തന്നെ.

Verse 142

धर्माधर्मौं सुशं दुःखं मृत्युश्चामृतमेव च / ऊर्द्ध्वं तिर्य्यगधोभावस्तस्यैवादृष्टकारिणः

ധർമ്മം-അധർമ്മം, സുഖം-ദുഃഖം, മരണംയും അമൃതവും; കൂടാതെ ഊർദ്ധ്വം, തിര്യക്, അധോഭാവം—ഇവയെല്ലാം ആ അദൃഷ്ട-കർത്താവിന്റേതാണ്.

Verse 143

स्वयंभुवो ऽथ ज्येष्ठस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / प्रत्येकवेद्यंभवति त्रेतास्विह पुनः पुनः

സ്വയംഭൂവായ ജ്യേഷ്ഠ പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മനെക്കുറിച്ച്—ത്രേതായുഗങ്ങളിൽ ഇവിടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓരോ വേദവും വേറേവേറെ ഗ്രാഹ്യമാകുന്നു.

Verse 144

व्यस्यते ह्येकवेद्यं तु द्वापरेषु पुनः पुनः / ब्रह्मा चैतानुवाचादौ तस्मिन्वैवस्वते ऽन्तरे

ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ ആ ഏകവേദ്യം വീണ്ടും വീണ്ടും വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു; ആ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിൽ ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഇവയെ ഉപദേശിച്ചു.

Verse 145

आवर्त्तमाना ऋषयो युगाख्यासु पुनः पुनः / कुर्वन्ति संहिता ह्येते जायमानाः परस्परम्

യുഗനാമങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്ന ഋഷിമാർ, പരസ്പരം ജന്മം കൈക്കൊണ്ടുകൊണ്ട്, ഈ സംഹിതകളെ തന്നെയാണ് രചിക്കുന്നത്.

Verse 146

अष्टाशीतिसहस्राणि श्रुतर्षीणां समृतानि वै / अतीतेषु व्यतीतानि वर्त्तन्ते पुनः पुनः

ശ്രുതി-ഋഷിമാരുടെ എണ്ണം എൺപത്തിയെട്ടായിരം എന്നു നിശ്ചയമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; കഴിഞ്ഞ യുഗങ്ങളിൽ കടന്നുപോയിട്ടും അവ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവഹിക്കുന്നു.

Verse 147

श्रिता दक्षिणपन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे / युगे युगे तु ताः शाखा व्यस्यन्ते तै पुनः पुनः

ദക്ഷിണപഥം ആശ്രയിച്ച് ശ്മശാനങ്ങളെ അഭയം ചെയ്തവർ—അവരാൽ യുഗം യുഗമായി ആ ശാഖകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 148

द्वापरेष्विह सर्वेषु संहितास्तु श्रुतर्षिभिः / तेषां गोत्रेष्विमाः शाखा भवन्ति हि पुनः पुनः

ഇവിടെ ഓരോ ദ്വാപരയുഗത്തിലും ശ്രുതി ഋഷിമാർ സംഹിതകൾ സമാഹരിക്കുന്നു; അവരുടെ ഗോത്രങ്ങളിൽ ഈ ശാഖകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 149

ताः शाखास्ते च कर्त्तारो भवं तीहायुगक्षयात् / एवमेव तु विज्ञेया अतीतानागतेष्वपि

ആ ശാഖകളും അവയുടെ കർത്താക്കളും ഇവിടെ യുഗക്ഷയസമയത്ത് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ അതീതത്തിലും അനാഗതത്തിലും അറിയേണ്ടതാണ്।

Verse 150

मन्वन्तरेषु सर्वेषु शाखाप्रणयनानि वै / अतीतेषु व्यतीतानि वर्त्तन्ते सांप्रते ऽन्तरे

എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ശാഖാ-പ്രണയനം നടക്കുന്നു; അതീതങ്ങളിൽ അത് കഴിഞ്ഞുപോയി, ഇപ്പോഴത്തെ അന്തരത്തിൽ അത് തുടരുന്നു।

Verse 151

भविष्यन्ति च यानि स्युर्वर्त्स्यन्ते ऽनागतेष्वपि / पूर्वेण पश्चिमं ज्ञेयं वर्तमानेन चोभयम्

ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്നവ അനാഗത യുഗങ്ങളിലും ഉണ്ടാകും; മുൻപുള്ളതുകൊണ്ട് പിന്നിലുള്ളത് അറിയുക, വർത്തമാനത്താൽ ഇരുവരെയും ഗ്രഹിക്കുക।

Verse 152

एतेन क्रमयोगेन मन्वन्तरविनिश्चयः / एवं देवाः सपितर ऋषयो मनवश्च वै

ഈ ക്രമയോഗംകൊണ്ട് മന്വന്തരനിർണ്ണയം ലഭിക്കുന്നു; അതുപോലെ ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, ഋഷികൾ, മനുക്കൾ എന്നിവരും ക്രമമായി അറിയപ്പെടുന്നു।

Verse 153

मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति ह्यावर्त्तन्ते च तैः सह / जनलोकात्सुराः सर्वे दशकल्पान्पुनः पुनः

മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ജനലോകത്തിൽ നിന്ന് മേലോട്ടു പോകുന്നു; അവയോടുകൂടെ വീണ്ടും വീണ്ടും പത്ത് കല്പങ്ങൾ വരെ മടങ്ങിവരുന്നു।

Verse 154

पर्यायकाले संप्राप्ते संभूता निधनस्य ते / अवश्यभाविनार्ऽथेन संभध्यन्ते तदा तु ते

അവരുടെ പര്യായകാലം എത്തിയാൽ അവർ നിധനത്തിനായി തന്നെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവശ്യംഭാവിയായ നിയമം മൂലം അപ്പോൾ അവർ അതിൽ ബന്ധിതരാകുന്നു।

Verse 155

ततस्ते दोषवज्जन्म पश्यन्तो रोगपूर्वकम् / निवर्त्तते तदा वृत्तिः सा तेषां दोषदर्शनात्

പിന്നീട് അവർ രോഗത്തിന് മുൻപേ ഉള്ള ദോഷപൂർണ്ണ ജന്മം കാണുന്നു; ദോഷദർശനത്താൽ അപ്പോൾ അവരുടെ ആ പ്രവൃത്തി നിവൃത്തമാകുന്നു।

Verse 156

एवं देवयुगानीह दशकृत्वो विवर्त्य वै / जनलोकात्तपोलोकं गच्छन्तीहानिवर्त्तकम्

ഇങ്ങനെ ഇവിടെ ദേവയുഗങ്ങളെ പത്ത് പ്രാവശ്യം ചക്രവത്കരിച്ച് അവർ ജനലോകത്തിൽ നിന്ന് തപോലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; അവിടെ നിന്ന് മടങ്ങിവരൽ ഇല്ല।

Verse 157

एवं देवयुगानीह व्यती तानि सहस्रशः / निधनं ब्रह्मलोके वै गतानि ऋषिभिः सह

ഇങ്ങനെ ഇവിടെ ദേവയുഗങ്ങൾ ആയിരങ്ങളായി കടന്നുപോകുന്നു; ഋഷികളോടുകൂടെ അവർ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ തന്നെ നിധനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 158

न शक्य आनुपूर्व्येण तेषां वक्तुं सुविस्तरः / अनादित्वाच्च कालस्य संख्यानां चैव सर्वशः

കാലം അനാദിയാണ്; സംഖ്യകളും സർവ്വത്ര അപാരമാണ്. അതിനാൽ അവയെ ക്രമമായി വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല।

Verse 159

मन्वन्तराण्यतीतानि यानि कल्पैः पुरा सह / पितृभिर्मुनिभिर्देवैः सार्द्धं च ऋषिभिः सह

പൂർവ്വകല്പങ്ങളോടൊപ്പം കടന്നുപോയ മന്വന്തരങ്ങൾ—പിതൃകൾ, മുനികൾ, ദേവന്മാർ, ഋഷികൾ എന്നിവരോടുകൂടി—എല്ലാം അതീതമായി.

Verse 160

कालेन प्रतिसृष्टानि युगानां च विवर्त्तनम् / एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वन्तराणि च

കാലത്താൽ യുഗങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; യുഗങ്ങളുടെ പരിവർത്തനവും നടക്കുന്നു. ഈ ക്രമയോഗത്താൽ കല്പങ്ങളും മന്വന്തരങ്ങളും പ്രവഹിക്കുന്നു.

Verse 161

सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः / मन्वन्तरान्ते संहारः संहारान्ते च संभवः

പ്രജകളോടുകൂടി നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും കാലഘട്ടങ്ങൾ കടന്നുപോയി; മന്വന്തരാന്തത്തിൽ സംഹാരം, സംഹാരാന്തത്തിൽ വീണ്ടും സംഭവം ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 162

देवतानामृषीणां च मनोः पितृगणस्य च / न शक्य आनुपूर्व्येण वक्तुं वर्षशतैरपि

ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും മനുവിന്റെയും പിതൃഗണത്തിന്റെയും ക്രമാനുസൃത വിവരണം നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടും പറയാൻ കഴിയില്ല।

Verse 163

विस्तरस्तु निसर्गस्य संहारस्य च सर्वशः / मन्वन्तरस्य संख्या तु मानुषेण निबोधत

സൃഷ്ടിയുടെയും സംഹാരത്തിന്റെയും സമഗ്രമായ വിപുലതയും, മന്വന്തരങ്ങളുടെ സംഖ്യയും മനുഷ്യഗണനപ്രകാരം ഗ്രഹിക്കുവിൻ।

Verse 164

मन्वन्तरास्तु संख्याताः संख्यानार्थविशारदैः / त्रिंशत्कोट्यस्तु संपूर्णा संख्याताः संख्याया द्विजैः

സംഖ്യയും അർത്ഥവും അറിയുന്നവർ മന്വന്തരങ്ങളെ എണ്ണിയിരിക്കുന്നു; ദ്വിജന്മാർ സംഖ്യയിൽ പൂർണ്ണമായി മുപ്പത് കോടി എന്നു നിർണ്ണയിച്ചു।

Verse 165

सप्तषष्टिस्तन्थान्यानि नियुतानि च संख्याया / विंशतिश्च सहस्रामि कालो ऽयं साधिकं विना

സംഖ്യയിൽ അറുപത്തേഴു നിയുതങ്ങളും മറ്റും, കൂടാതെ ഇരുപതിനായിരവും—ഇത് അധികമില്ലാതെ പറഞ്ഞ കാലമാണ്।

Verse 166

मन्वन्तरस्य संख्येयं मानुषेण प्रकीर्त्तिता / वर्षाग्रेणापि दिव्येन प्रवक्ष्याम्युत्तरं मनोः

മന്വന്തരത്തിന്റെ ഈ സംഖ്യ മനുഷ്യഗണനപ്രകാരം പ്രസ്താവിച്ചു; ഇനി ദിവ്യവർഷമാനപ്രകാരം കൂടി മനുവിന്റെ ഉത്തരഭാഗം ഞാൻ പറയും।

Verse 167

अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतम् / द्विपञ्चाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

ദിവ്യഗണനപ്രകാരം എട്ട് ശതസഹസ്രം സ്മൃതമായി പറയുന്നു; കൂടാതെ അധികമായി രണ്ട്-അമ്പത് സഹസ്രവും ഉണ്ട്।

Verse 168

चतुर्दशगुणो ह्येष कालो ह्याभूतसंप्लवम् / पूर्णं युगसहस्रं स्यात्तदहर्ब्रह्मणः स्मृतम्

ഈ കാലം പതിനാലിരട്ടിയായി ഭൂത-സംപ്ലവം വരെ വ്യാപിക്കുന്നു. പൂർണ്ണമായ ആയിരം യുഗങ്ങളുടെ കാലമത്രേ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിനമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 169

ततः सर्वाणि भूतानि दग्धान्यादित्यरश्मिभिः / ब्रह्माणामग्रतः कृत्वा सह देवर्षिदानवैः

അപ്പോൾ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും ആദിത്യരശ്മികളാൽ ദഗ്ധമാകുന്നു; ദേവർഷികളും ദാനവരും കൂടെ, ബ്രഹ്മാവിനെ അഗ്രസ്ഥാനത്ത് വെച്ച് അവർ നീങ്ങുന്നു.

Verse 170

प्रविशन्ति सुरश्रेष्ठं देवं नारायणं प्रभुम् / स स्रष्टा सर्व भूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः

അവർ ദേവശ്രേഷ്ഠനായ പ്രഭു നാരായണദേവനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് കല്പാദികളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവ്.

Verse 171

इत्येष स्थितिकालो वै मतो देवर्षिभिः सह / सर्वमन्वन्तराणां हि प्रतिसंधिं निबोधत

ഇങ്ങനെ ഈ സ്ഥിതികാലം ദേവർഷികളോടൊപ്പം അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇനി സർവ്വ മന്വന്തരങ്ങളുടെയും പ്രതിസന്ധി (സന്ധികാലം) അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 172

युगख्या या समुद्दिष्टा प्रागेतस्मिन्मयानघाः / कृतत्रेतादिसंयुक्तं चतुर्युगमिति स्मृतम्

ഹേ അനഘന്മാരേ! ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ യുഗസഞ്ജ്ഞ, കൃത-ത്രേതാ മുതലായവ ചേർന്ന് ‘ചതുര്യുഗം’ എന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 173

तच्चैकसप्ततिगुणं परिवृत्तं तु साधिकम् / मनोरेतमधीकारं प्रोवाच भगवान्प्रभुः

അത് ഏകസപ്തതി ഗുണത്തേക്കാളും അധികമായി വർദ്ധിച്ചതെന്നു പറഞ്ഞു, ഭഗവാൻ പ്രഭു മനുവിന്റെ ഈ അധികാരം പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 174

एवं मन्वन्तराणां च सर्वेषामेव लक्षणम् / अतीतानागतानां वै वर्त्तिमानेन कीर्त्तितम्

ഇങ്ങനെ എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളുടെയും ലക്ഷണം—കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും—വർത്തമാനത്തെ ആധാരമാക്കി വിവരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 175

इत्येष कीत्तितः सर्गो मनोः स्वायंभुवस्य ते / प्रतिसंधिं तु वक्ष्यामि तस्य चैवापरस्य च

ഇങ്ങനെ സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ സൃഷ്ടി നിനക്കു വിവരിക്കപ്പെട്ടു; ഇനി അതിന്റെയും അടുത്തതിന്റെയും സംധി (പരിവർത്തനസന്ധി) ഞാൻ പറയും।

Verse 176

मन्वन्तरं यथा पूर्वमृषिभिर्दैवतैः सह / अवश्यभाविनार्थेन यथावद्विनिवर्त्तते

മുമ്പുപോലെ ഋഷിമാരും ദേവന്മാരും കൂടെയുള്ള മന്വന്തരവും, അനിവാര്യമായ നിയതികാരണം മൂലം യഥാവിധി സമാപിച്ച് പിൻവാങ്ങുന്നു।

Verse 177

एतस्मिन्नन्तरे पूर्वं त्रैलाक्यस्ये श्वरास्तु ये / सप्तर्षयश्च देवाश्च पितरो मनवस्तथा

ഈ ഇടവേളയിൽ മുമ്പ് ത്രൈലോക്യത്തിന്റെ അധിപതികളായിരുന്നവർ—സപ്തർഷികൾ, ദേവന്മാർ, പിതൃകൾ, മനുക്കൾ—അവരായിരുന്നു।

Verse 178

मन्वन्तरस्य काले तु संपूर्णे साधिके तदा / क्षीणे ऽधिकारे संविग्ना बुद्ध्वा पर्ययमात्मनः

മന്വന്തരകാലം പൂർണ്ണമായി കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അധികാരം ക്ഷയിച്ചതറിഞ്ഞ്, സ്വന്തം പര്യായം (മാറ്റം) ബോധിച്ച് അവർ വിഷണ്ണരായി।

Verse 179

महर्लोकाय ते सर्वे उन्मुखा दधिरे मतिम् / ततो मन्वन्तरे तस्मिन्प्रक्षीणे देवतास्तु ताः

അവർ എല്ലാവരും മഹർലോകത്തേക്കു മുഖം തിരിച്ച് മനസ്സുറപ്പിച്ചു; പിന്നെ ആ മന്വന്തരമൊടുങ്ങുമ്പോൾ ആ ദേവതകൾ (അങ്ങനെ) ആയിരുന്നു।

Verse 180

संपूर्णेस्थितिकाले तु तिष्ठेदेकं कृतं युगम् / उत्पद्यन्ते भविष्यन्तो ये वै मन्वन्तरेश्वराः

സമ്പൂർണ്ണസ്ഥിതികാലത്ത് ഒരു കൃതയുഗം നിലനിൽക്കും; ഭാവിയിലെ മന്വന്തരേശ്വരന്മാർ അപ്പോൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 181

देवताः पितरश्चैव ऋषयो मनुरेव च / मन्वन्तरे तु संपूर्णे तद्वदन्ते कलौ युगे

ദേവതകളും പിതാക്കളും ഋഷികളും മനുവും—മന്വന്തരമൊടുങ്ങുമ്പോൾ, കലിയുഗത്തിൽ അവർ അങ്ങനെ പറയുന്നു।

Verse 182

संपद्यते कृतं तेषु कलिशिष्टेषु वै तदा / यथा कृतस्य संतानः कलिपूर्वः स्मृतो बुधैः

അപ്പോൾ ആ കലി-ശിഷ്ടാവസ്ഥയിൽ കൃതയുഗത്തിന്റെ ഭാവം സിദ്ധമാകുന്നു; കൃതയുഗത്തിന്റെ പരമ്പരയെ പണ്ഡിതർ ‘കലി-പൂർവം’ എന്നു സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 183

तथा मन्वन्तरान्तेषु आदिर्मन्वन्तरस्य च / क्षीणे मन्वन्तरे पूर्वे प्रवृत्ते चापरे पुनः

അതുപോലെ മന്വന്തരങ്ങളുടെ അവസാനംതന്നെയും മന്വന്തരത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും; മുൻ മന്വന്തരം ക്ഷീണിച്ച് മറ്റൊന്ന് വീണ്ടും പ്രവൃത്തമായപ്പോൾ।

Verse 184

मुखे कृतयुगस्याथ तेषां शिष्टास्तु ये तदा / सप्तर्षयो मनुश्चैव कालापेक्षास्तु ये स्थिताः

പിന്നെ കൃതയുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ, അന്നത്തെ ശിഷ്ടർ—സപ്തർഷികളും മനുവും—കാലത്തെ കാത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 185

मन्वन्तरप्रतीक्षास्ते क्षीयमाणास्तपस्विनः / मन्वन्तरोत्सवस्यार्थे संतत्यर्थे च सर्वदा

അവർ തപസ്വികൾ, മന്വന്തരത്തെ കാത്തിരിക്കെ (മുൻകാലത്തിന്റെ ക്ഷയത്തോടൊപ്പം) ക്ഷീണിച്ചു പോകുന്നു; എപ്പോഴും മന്വന്തരോത്സവത്തിനും പരമ്പരയുടെ തുടർച്ചയ്ക്കുമായി.

Verse 186

पूर्ववत्संप्रवर्त्तन्ते प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने / द्वन्द्वेषु संप्रवृत्तेषु उत्पन्नास्वौषधीषु च

മഴയുടെ സൃഷ്ടി ആരംഭിക്കുമ്പോൾ അവർ മുൻപുപോലെ പ്രവർത്തനത്തിലേർപ്പെടുന്നു; ശീത-ഉഷ്ണാദി ദ്വന്ദ്വങ്ങൾ പ്രവൃത്തമാകുന്നു, ഔഷധിവൃക്ഷങ്ങളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 187

प्रजासु चानिकेतासु संस्थितासु क्वचित्क्वचित् / वार्त्तायां संप्रवृत्तायां धर्मे चैवोपसंस्थिते

പ്രജകൾ ചിലിടങ്ങളിൽ അനികേതരായി (വീടില്ലാത്തവരായി) നിലകൊള്ളുന്നു; വാർത്ത (കൃഷി-വ്യാപാരം) പ്രവൃത്തമാകുമ്പോൾ ധർമ്മവും സമീപിച്ച് സ്ഥാപിതമാകുന്നു.

Verse 188

निरानन्दे चापि लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे / अग्रामनगरे चैव वर्णाश्रमविवर्जिते

ആനന്ദരഹിതമായ ലോകത്തിൽ സ്ഥാവര-ജംഗമങ്ങൾ നശിച്ച്, ഗ്രാമനഗരങ്ങൾ ഇല്ലാതായി, വർണാശ്രമധർമ്മം വിട്ടുപോയപ്പോൾ।

Verse 189

पूर्वमन्वन्तरे शिष्टा ये भवन्तीह धार्मिकाः / सप्तर्षयो मनुश्चैव संतानार्थं व्यवस्थिताः

മുൻ മന്വന്തരത്തിൽ ഇവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ധാർമ്മിക ശിഷ്ടർ സന്താനവർദ്ധനയ്ക്കായി സപ്തർഷികളും മനുവുമായ് നിയുക്തരാകുന്നു।

Verse 190

प्रजार्थं तपतां तेषां तपः परमदुश्चरम् / उत्पद्यन्ते हि पूर्वेषां निधनेष्विह पूर्ववत्

പ്രജാർത്ഥം തപിക്കുന്ന അവരുടെ തപസ് അത്യന്തം ദുഷ്കരം; മുൻവരുടെ നാശത്തിനു ശേഷം അവർ ഇവിടെ മുൻപുപോലെ തന്നെ വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 191

देवासुराः पितृगणा ऋषयो मानुषास्तथा / सर्पा भूतपिशाचाश्च गन्धर्वा यक्षराक्षसाः

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും, പിതൃഗണങ്ങളും, ഋഷികളും മനുഷ്യരും; സർപ്പങ്ങൾ, ഭൂത-പിശാചുകൾ, ഗന്ധർവങ്ങൾ, യക്ഷർ, രാക്ഷസർ।

Verse 192

ततस्तेषां तु ये शिष्टाः शिष्टाचारान्प्रजक्षते / सप्तर्षयो मनुश्चव ह्यादौ मन्वन्तरस्य हि

അപ്പോൾ അവരിൽ ഉള്ള ശിഷ്ടർ ശിഷ്ടാചാരം ഉപദേശിക്കുന്നു; കാരണം മന്വന്തരത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ സപ്തർഷികളും മനുവും തന്നെയാണ് മാർഗദർശകർ।

Verse 193

प्रारभन्ते च कर्माणि मनुष्यो दैवतैः सह / ऋषीणां ब्रह्मचर्येण गत्वानृण्यं तु व तदा

മനുഷ്യർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം കർമ്മങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നു; ഋഷികളുടെ ബ്രഹ്മചര്യത്താൽ അപ്പോൾ അവർ ঋണമുക്തരാകുന്നു.

Verse 194

पितॄणां प्रजाया चैव देवानामिज्यया तथा / शतंवर्षसहस्राणां धर्मे वर्णात्मके स्थिताः

പിതൃകൾക്കും പ്രജയ്ക്കും ദേവന്മാർക്കും യജ്ഞാരാധനയാലും; അവർ വർണാത്മക ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ആയിരക്കണക്കിന് ശതവർഷങ്ങൾ തുടർന്നു.

Verse 195

त्रयी वार्त्ता दण्डनीतिर्धर्मान्वर्णाश्रमांस्तथा / स्थापयित्वाश्रमांश्चैव स्वर्गाय देधिरे मनः

ത്രയീ, വാർത്ത, ദണ്ഡനീതി, വർണാശ്രമധർമ്മങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച്; ആശ്രമങ്ങളെയും ക്രമപ്പെടുത്തി അവർ സ്വർഗ്ഗലക്ഷ്യത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.

Verse 196

पूर्वदेवेषु तेष्वेवं स्वर्गाया भिमुखेषु वै / पूर्वदेवास्ततस्ते वै स्थिता धर्मेण कृत्स्नशः

ആ പൂർവദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗാഭിമുഖരായിരിക്കുമ്പോൾ; തുടർന്ന് അവർ മുഴുവനായും ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി.

Verse 197

मन्वन्तरे पुरावृत्ते स्थानान्युत्सृज्य सर्वशः / मन्त्रैः सहोर्ध्वं गच्छन्ति महर्लोकमनामयम्

മന്വന്തരകാലം കഴിഞ്ഞാൽ അവർ എല്ലാസ്ഥാനങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്; മന്ത്രങ്ങളോടൊപ്പം മേലോട്ടുയർന്ന് രോഗരഹിതമായ മഹർലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 198

विनिवृत्ताधिकारास्ते मानसीं सिद्धिमास्थिताः / अवेक्षमाणा वशिनस्तिष्ठन्त्या भूतसंप्लवात्

അവർ അധികാരങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച് മാനസിക സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു; വശികളായി ഭൂതസമ്പ്ലവം നിരീക്ഷിച്ച് സ്ഥിരമായി നിന്നു.

Verse 199

ततस्तेषु व्यतीतेषु पूर्वदेवेषु वै तदा / शून्येषु देवस्थानेषु त्रैलोक्ये तेषु सर्वशः

അപ്പോൾ മുൻദേവന്മാർ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, ത്രൈലോക്യത്തിലുടനീളം ദേവസ്ഥാനങ്ങൾ എല്ലാം ശൂന്യമായി.

Verse 200

उपस्थिता इहान्ये वै ये देवाः स्वर्गवासिनः / ततस्ते तपसा युक्ताः स्थानान्यापूरयन्ति च

അപ്പോൾ സ്വർഗവാസികളായ മറ്റു ദേവന്മാർ ഇവിടെ എത്തി; തുടർന്ന് തപസ്സിൽ യുക്തരായി അവർ ആ സ്ഥാനങ്ങൾ നിറച്ചു.