Shloka 168
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
चतुर्दशगुणो ह्येष कालो ह्याभूतसंप्लवम् / पूर्णं युगसहस्रं स्यात्तदहर्ब्रह्मणः स्मृतम्
Transliteration
caturdaśaguṇo hyeṣa kālo hyābhūtasaṃplavam / pūrṇaṃ yugasahasraṃ syāttadaharbrahmaṇaḥ smṛtam
Translation
ഈ കാലം പതിനാലിരട്ടിയായി ഭൂത-സംപ്ലവം വരെ വ്യാപിക്കുന്നു. പൂർണ്ണമായ ആയിരം യുഗങ്ങളുടെ കാലമത്രേ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു ദിനമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.
Word by Word
चतुर्दशगुणःfourteenfold
चतुर्दशगुणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश-गुण (प्रातिपदिक; चतुर्दश + गुण)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (adjective)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
कालःtime/period
कालः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
आभूतसंप्लवम्up to the cosmic dissolution
आभूतसंप्लवम्:
Karma (कर्म/Object; extent)
TypeNoun
Rootआ-भूत-संप्लव (प्रातिपदिक; आभूत + संप्लव)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अवधी/पर्यन्तार्थे (up to/unto)
पूर्णम्complete
पूर्णम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
युगसहस्रम्a thousand yugas
युगसहस्रम्:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootयुग-सहस्र (प्रातिपदिक; युग + सहस्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
स्यात्would be/is said to be
स्यात्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण/Determiner)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम
अहःday
अहः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
स्मृतम्is remembered/called
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे (as ‘is called/remembered’)