Adhyaya 18

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे किंपुरुषादिवर्षवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच मध्ये हिमवतः पृष्ठे कैलासो नाम पर्वतः / तस्मिन्निवसति श्रीमान्कुबेरः सह राक्षसैः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത പൂർവഭാഗത്തിന്റെ ദ്വിതീയ അനുഷംഗപാദത്തിൽ ‘കിംപുരുഷാദി-വർഷവർണനം’ എന്ന പതിനേഴാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹിമവതിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ കൈലാസം എന്നൊരു പർവ്വതമുണ്ട്; അവിടെ ശ്രീമാൻ കുബേരൻ രാക്ഷസന്മാരോടുകൂടെ വസിക്കുന്നു.

Verse 2

अप्सरोनुचरो राजा मोदते ह्यलकाधिपः / कैलासपादात्संभूतं पुण्यं शीतजलं शुभम्

അപ്സരസ്സുകളുടെ അനുചരനായ ആ രാജാവ്, അലകയുടെ അധിപൻ, ആനന്ദിക്കുന്നു; കൈലാസത്തിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പുണ്യവും ശീതളവും മംഗളവുമായ ജലം (അവിടെ) ഒഴുകുന്നു.

Verse 3

मदं नाम्ना कुमुद्वत्त्त्सरस्तूदधिसन्निभम् / तस्माद्दिव्यात्प्रभवति नदी मन्दाकिनी शुभा

‘മദ’ എന്ന പേരുള്ള, കുമുദപുഷ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ സരോവരം സമുദ്രസദൃശമാണ്; ആ ദിവ്യ സരോവരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ മംഗളമായ മന്ദാകിനി നദി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 4

दिव्यं च नन्दनवनं तस्यास्तीरे महद्वनम् / प्रागुत्तरेम कैलासाद्दिव्यं सर्वौंषधि गिरिम्

അതിന്റേതീരത്ത് ദിവ്യ നന്ദനവനവും മഹാവനവും ഉണ്ട്. കൈലാസത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കായി സർവ്വൗഷധിസമൃദ്ധമായ ദിവ്യഗിരി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 5

रत्नधातुमयं चित्रं सबलं पर्वतं प्रति / चन्द्रप्रभो नाम गिरिः सुशुभ्रो रत्नसन्निभः

രത്നധാതുക്കളാൽ നിർമ്മിതവും വിചിത്രവും ബലവാനുമായ ആ പർവ്വതം. അതിന്റെ പേര് ചന്ദ്രപ്രഭ; അതി ശുഭ്രമായി രത്നസദൃശം പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 6

तस्य पादे महाद्दिव्यं स्वच्छोदं नाम तत्सरः / तस्माद्दिव्यात्प्रभवति स्वच्छोदा नाम निम्नगा

ആ പർവ്വതത്തിന്റെ പാദത്തിൽ ‘സ്വച്ഛോദ’ എന്ന മഹാദിവ്യ സരോവരം ഉണ്ട്. ആ ദിവ്യ സരോവരത്തിൽ നിന്നാണ് ‘സ്വച്ഛോദാ’ എന്ന നദി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

Verse 7

तस्यास्तीरे महद्दिव्यं वनं चैत्ररथं शुभम् / तस्मिन् गिरौ निवसति मणिभद्रः सहानुगः

അതിന്റേതീരത്ത് ‘ചൈത്രരഥ’ എന്ന മഹാദിവ്യവും ശുഭവും ആയ വനമുണ്ട്. ആ ഗിരിയിൽ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ മണിഭദ്രൻ വസിക്കുന്നു.

Verse 8

यक्षसेनापतिः क्रूरो गुह्यकैः परिवारितः / पुण्या मन्दाकिनी चैव नदी स्वच्छोदका च या

ആ ക്രൂരനായ യക്ഷസേനാപതി ഗുഹ്യകരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെ പുണ്യമായ മന്ദാകിനി നദിയും, സുതാര്യജലമുള്ള സ്വച്ഛോദകാ നദിയും ഉണ്ട്.

Verse 9

महीमण्डलमध्येन प्रविष्टे ते महोदधिम् / कैलासाद्दक्षिणे प्राच्यां शिवसत्त्वौषधिं गिरिम्

അവർ ഭൂമണ്ഡലത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലൂടെ പ്രവേശിച്ച് മഹോദധിയിൽ എത്തി, കൈലാസത്തിന്റെ തെക്ക്-കിഴക്കായി ശിവസത്ത്വമുള്ള ഔഷധികളാൽ സമൃദ്ധമായ ഗിരിയെ ദർശിച്ചു।

Verse 10

मनः शिलामयं दिव्यं चित्राङ्गं पर्वतं प्रति / लोहितो हेमशृङ्गश्च गिरिः सूर्यप्रभो महान्

മനഃശിലാമയമായ ദിവ്യവും ചിത്രാംഗങ്ങളുള്ളതുമായ ആ പർവതത്തെ അവർ കണ്ടു; ‘ലോഹിത’യും ‘ഹേമശൃംഗ’വും എന്ന മഹാഗിരി സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു।

Verse 11

तस्य पादे महद्दिव्यं लोहितं नाम तत्सरः / तस्मात्पुण्यः प्रभवति लौहित्यः स नदो महान्

അതിന്റെയടിവാരത്തിൽ ‘ലോഹിത’ എന്ന മഹത്തായ ദിവ്യസരോവരം ഉണ്ടായിരുന്നു; അതിൽ നിന്നാണ് പുണ്യപ്രദമായ ‘ലൗഹിത്യ’ എന്ന മഹാനദി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്।

Verse 12

देवारण्यं विशोकं च तस्य तीरे महद्वनम् / तस्मिन्गिरौ निवसति यक्षो मणिधरो वशी

അതിന്റെയകരയിൽ ‘ദേവാരണ്യം’ എന്നും ‘വിശോകം’ എന്നും പേരുള്ള മഹാവനം ഉണ്ട്; ആ ഗിരിയിൽ മണിധരൻ എന്ന വശനായ യക്ഷൻ വസിക്കുന്നു।

Verse 13

सौम्यैः मुधार्मिकैश्चैव गुह्यके परिवारितः / कैलासाद्दक्षिणे पार्श्वे क्रूरसत्त्वौषधिर्गिरिः

അവൻ സൗമ്യരും മധാർമികരുമായ ഗുഹ്യകരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; കൈലാസത്തിന്റെ തെക്കേ പാർശ്വത്തിൽ ‘ക്രൂരസത്ത്വൗഷധി’ എന്ന ഗിരിയുണ്ട്।

Verse 14

वृत्रकायात्किलोत्पन्नमञ्जनं त्रिककुं प्रति / सर्वधातुमयस्तत्र सुमहान्वैद्युतो गिरिः

വൃത്രന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച അഞ്ജനം ത്രികകുവിലേക്കു പോയി; അവിടെ സർവധാതുമയമായ മഹാ വൈദ്യുതഗിരി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 15

तस्य पादे कलः पुण्यं मानसं सिद्धसेवितम् / तस्मात्प्रभवेते पुण्या सरयूर्लोकविश्रुता

അതിന്റെയടിവാരത്തിൽ ‘കല’ എന്ന പുണ്യമായ മാനസസരോവർ ഉണ്ട്, സിദ്ധന്മാർ സേവിക്കുന്നതു; അതിൽ നിന്നുതന്നെ ലോകവിഖ്യാതമായ പുണ്യ സരയൂ നദി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 16

तस्यास्तीरे वन दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम् / कुबेरा नुचरस्तत्र प्रहेतितनयो वशी

ആ (സരയൂ) തീരത്ത് ‘വൈഭ്രാജ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ദിവ്യവനം ഉണ്ട്; അവിടെ കുബേരന്റെ അനുചരൻ, പ്രഹേതിയുടെ പുത്രൻ വശീ വസിക്കുന്നു.

Verse 17

ब्रह्मपितो निवसति राक्षसो ऽनन्तविक्रमः / अतरिक्षचरैर्घोरैर्यातुधानशतैर्वृतः

അവിടെ ബ്രഹ്മപിതാവിന്റെ പുത്രനായ അനന്തവിക്രമൻ എന്ന രാക്ഷസൻ വസിക്കുന്നു; ആകാശചരികളായ ഭീകര യാതുധാനരുടെ നൂറുകണക്കിന് കൂട്ടങ്ങൾ അവനെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു.

Verse 18

अपरेण तु कैलासात्पुण्यसत्त्वौषधिर्गिरिः / अरुणः पर्वतश्रेष्ठो रुक्मधातुमयः शुभः

കൈലാസത്തിന്റെ മറുവശത്ത് പുണ്യസത്ത്വവും ഔഷധികളും നിറഞ്ഞ ‘അരുണ’ എന്ന ശുഭമായ, രുക്മധാതുമയമായ ശ്രേഷ്ഠഗിരി ഉണ്ട്.

Verse 19

भवस्य दयितः श्रीमान्पर्वतो मेघसन्निभः / शातकैंभमयैः शुभ्रैः शिलाजालैः समावृतः

ഭവന്റെ പ്രിയനായ ആ ശ്രീമാൻ പർവ്വതം മേഘസദൃശമായി ദീപ്തമാണ്; ശാതകുംഭ-സ്വർണ്ണമയമായ ശുഭ്ര ശിലാജാലങ്ങളാൽ അത് ആവൃതമാണ്।

Verse 20

शातसंख्यैस्तापनीयैः शृङ्गैर्दिवमिवोल्लिखन् / मुञ्जवास्तु महादिव्यो दुर्गः शैलो हिमाचितः

ശതസംഖ്യ താപനീയ (സ്വർണ്ണ) ശിഖരങ്ങളാൽ അത് ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ; ‘മുഞ്ജവാസ്തു’ എന്ന മഹാദിവ്യ ദുർഗ്ഗശൈലം ഹിമംകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 21

तस्मिन्गिरौ निवसति गिरीशो धूम्रलोचनः / तस्या पादात्प्रभवति शैलोदं नाम तत्सरः

ആ ഗിരിയിൽ ധൂമ്രലോചനനായ ഗിരീശൻ വസിക്കുന്നു; അവന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നാണ് ‘ശൈലോദ’ എന്ന ആ സരോവർ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്।

Verse 22

तस्मात्प्रभवते पुण्या शिलोदा नाम निम्रगा / सा चक्षुः सीतयोर्मध्ये प्रविष्टा लवणोदधिम्

അവിടെ നിന്ന് ‘ശിലോദാ’ എന്ന പുണ്യനദി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; അവൾ ചക്ഷുഃയും സീതയും എന്ന നദികളുടെ മദ്ധ്യേകൂടി ഒഴുകി ലവണസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു।

Verse 23

तस्यास्तीरे वनं दिव्यं विश्रुतं सुरभीति वै / सव्योत्तरेण कैलासाच्छिवः सत्त्वौषधिर्गिरिः

അവളുടെ തീരത്ത് ‘സുരഭി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായ ദിവ്യവനം ഉണ്ട്; കൈലാസത്തിന്റെ ഇടത്-വടക്കുഭാഗത്ത് ‘ശിവ’ എന്ന സത്ത്വൗഷധിസമൃദ്ധമായ ഗിരിയുണ്ട്।

Verse 24

गौरं नाम गिरिश्रेष्ठं हरितालमयं प्रति / हिरण्यशृङ्गः सुमहान् दिव्यो मणिमयो गिरिः

‘ഗൗര’ എന്ന പേരുള്ള ആ ശ്രേഷ്ഠഗിരി ഹരിതാലവർണ്ണത്തിൽ രഞ്ജിതമായിരുന്നു; സ്വർണ്ണശൃംഗമുള്ള, അതിമഹത്തായ, ദിവ്യവും മണിമയവുമായ പർവ്വതം അത്।

Verse 25

तस्या पादे महाद्दिव्यं शुभं काञ्चनवालुकम् / रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः

ആ ഗിരിയുടെ പാദദേശത്ത് ദിവ്യവും ശുഭവും ആയ സ്വർണ്ണമണൽ നിറഞ്ഞ മനോഹരമായ ‘ബിന്ദുസര’ എന്ന സരോവരം ഉണ്ട്; അവിടെ രാജാവ് ഭഗീരഥൻ വസിച്ചു।

Verse 26

गङ्गनिमित्तं राजर्षिरुवास बहुलाः समाः / दिवं यास्यन्ति ते बुर्वे गङ्गतोयपरिप्लुताः

ഗംഗയെ ലക്ഷ്യമാക്കി രാജർഷി അനേകം വർഷങ്ങൾ അവിടെ വസിച്ചു. ഞാൻ പറയുന്നു—ഗംഗാജലത്തിൽ നനഞ്ഞും സ്നാനിച്ചും ഉള്ളവർ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകും.

Verse 27

मदीय इति निश्चित्य समाहितमनाः शिवे / तत्र त्रिपयगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता / सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रतिपद्यते

‘ഇത് എന്റേതാണ്’ എന്നു നിശ്ചയിച്ച്, ശിവനിൽ ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ, അവിടെ ത്രിപഥഗാ ദേവി (ഗംഗ) ആദ്യം പ്രതിഷ്ഠിതയായി. സോമന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നു പ്രസവിച്ച അവൾ ഏഴു ധാരകളായി പ്രവഹിക്കുന്നു.

Verse 28

यूपा मणिमयास्तत्र वितताश्च हिरण्मयाः / तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं शक्रः सर्वैः सुरैः सह

അവിടെ മണിമയ യൂപങ്ങൾ (യജ്ഞസ്തംഭങ്ങൾ) വ്യാപിച്ചുനിന്നു; അവ സ്വർണ്ണമയവുമായിരുന്നു. അവിടെ യജ്ഞം നടത്തി ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) സർവ്വ ദേവന്മാരോടൊപ്പം സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 29

दिवि च्छायापथो यस्तु अनुनक्षत्रमण्डलः / दृश्यते भास्वरो रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा

ആകാശത്തിൽ നക്ഷത്രമണ്ഡലത്തെ അനുഗമിക്കുന്ന ആ ഛായാപഥം രാത്രിയിൽ ദീപ്തമായി ദൃശ്യമാകുന്നു; അവളേ ദേവി ത്രിപഥഗാ.

Verse 30

अन्तरिक्षं दिवञ्चैव भावयन्ती सुरापगा / भवोत्तमाङ्गे पतिता संरूद्धा यौगमायया

അന്തരീക്ഷത്തെയും സ്വർഗ്ഗത്തെയും പാവനമാക്കിക്കൊണ്ട് സുരാപഗാ ഭവന്റെ (ശിവന്റെ) ശിരസ്സിൽ പതിച്ചു; യോഗമായയാൽ തടയപ്പെട്ടു.

Verse 31

तस्या ये बिन्दवः केचित् क्रुद्धायाः पतिता भुवि / कृतं तु तैर्बिदुसरस्ततो बिन्दुसरः स्मृतम्

ക്രുദ്ധയായ ദേവിയുടെ ചില തുള്ളികൾ ഭൂമിയിൽ വീണു; അവകൊണ്ട് ‘ബിദുസര’ എന്ന തടാകം ഉണ്ടായി; അതിനാൽ അത് ‘ബിന്ദുസര’ എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 32

ततो निरूद्धा सा देवी भवेन स्मयता किल / चिन्तयामास मनसा शङ्करक्षेपमं प्रति

അപ്പോൾ ഭവൻ (ശിവൻ) സ്മിതത്തോടെ ആ ദേവിയെ തടഞ്ഞു; അവൾ മനസ്സിൽ ശങ്കരനെ ഊതി തള്ളാനുള്ള മാർഗം ചിന്തിച്ചു.

Verse 33

भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसागृह्य शङ्करम् / ज्ञात्वा तम्या अभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम्

‘പാതാളം ഭേദിച്ച് ഞാൻ പ്രവേശിക്കും; എന്റെ പ്രവാഹംകൊണ്ട് ശങ്കരനെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോകും’—എന്ന ദേവിയുടെ ക്രൂരാഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ്.

Verse 34

तिरोभावयितुं बुद्धिरासीदङ्गेषु तां नदीम् / तस्यावलेपं ज्ञात्वा तु नद्याःक्रुद्धस्तुशङ्करः

ആ നദിയെ തന്റെ അംഗങ്ങളിൽ ലയിപ്പിക്കാനുള്ള ബുദ്ധി ഉണ്ടായി; നദിയുടെ അഹങ്കാരം അറിഞ്ഞ് ശങ്കരൻ ക്രുദ്ധനായി.

Verse 35

न्यरुपाच्च शिरस्येनां वेगेन पततीं भुवि / एतस्मिन्नेव काले तु दृष्ट्वा राजानमग्रतः

വേഗത്തോടെ ഭൂമിയിലേക്കു വീഴുന്ന ആ നദിയെ അദ്ദേഹം തന്റെ ശിരസ്സിൽ തടഞ്ഞു ധരിച്ചു; അതേ സമയത്ത് മുന്നിൽ രാജാവിനെ കണ്ടു.

Verse 36

धमनीसंततं क्षीणं क्षुधया व्याकुलेन्द्रियम् / अनेन तोषितश्चाहं नद्यर्थं पूर्वमेव तु

ക്ഷുധയാൽ വ്യാകുലമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നാഡിനാഡിവരെ ക്ഷീണിച്ച ദേഹവും—ഇതുകൊണ്ട് ഞാൻ തൃപ്തനായി; നദിയുടെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ പ്രസന്നനായിരുന്നു.

Verse 37

बुद्धास्य वरदानं च कोपं नियतवांस्तु सः / ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धारय स्वर्णदीमिति

ബുദ്ധയ്ക്ക് നൽകിയ വരദാനം ഓർത്ത് അദ്ദേഹം കോപം നിയന്ത്രിച്ചു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനം കേട്ട്—‘സ്വർണദിയെ ധരിക്ക’—എന്ന് അനുസരിച്ചു.

Verse 38

ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा / नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः

അപ്പോൾ തന്റെ തേജസ്സാൽ തടഞ്ഞുവെച്ചിരുന്ന ആ നദിയെ അദ്ദേഹം വിട്ടയച്ചു; ഭഗീരഥന്റെ കാര്യത്തിനായി, അവന്റെ ഉഗ്രതപസ്സിൽ തൃപ്തനായി.

Verse 39

ततो विसृज्यमानायाः स्रोत स्तत्सप्तधा गतम् / तिस्रः प्ताचीमिमुखं प्रतीचीं तिस्र एव तु

അപ്പോൾ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്ന ആ നദിയുടെ പ്രവാഹം ഏഴായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു; മൂന്നു കിഴക്കോട്ടും, മൂന്നു പടിഞ്ഞാറോട്ടും പോയി।

Verse 40

नद्याः स्रोतस्तु गङ्गायाः प्रत्यपद्यत सप्तधा / नलिनी ह्लादिनी चैव पावनी चैव प्राच्यगाः

ഗംഗാനദിയുടെ പ്രവാഹം ഏഴായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു; നലിനി, ഹ്ലാദിനി, പാവനി എന്ന മൂന്നു ശാഖകൾ കിഴക്കോട്ടു ഒഴുകി।

Verse 41

सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च प्रतीचीन्दिशमास्थिताः / सप्तमी त्वन्वगात्तासां दक्षिणेन भगीरथम्

സീതാ, ചക്ഷു, സിന്ധു—ഈ മൂന്നു ശാഖകൾ പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ നിലകൊണ്ടു; ഏഴാമത്തെ ശാഖ അവയുടെ തെക്കുവഴി ഭഗീരഥനെ അനുഗമിച്ചു।

Verse 42

तस्माद्भागीरथी या सा प्रविष्टा लवणोदधिम् / सप्तैता भावयन्तीदं हिमाह्वं वर्षमेव तु

അതുകൊണ്ട് ലവണസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ആ ഭാഗീരഥീ ശാഖയോടുകൂടി, ഈ ഏഴു നദീധാരകളും ‘ഹിമ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഈ വർഷഭൂമിയെ പവിത്രമാക്കി പോഷിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 43

प्रसूताः सप्त नद्यस्ताः शुभा बिन्दु सरोद्भवाः / नानादेशान्प्लावयन्त्यो मलेच्छप्रायास्तु सर्वशः

ബിന്ദു സരോവരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ ഏഴു മംഗള നദികൾ, പല ദേശങ്ങളെയും പ്രളയിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലായിടത്തും മ്ലേച്ഛപ്രായ പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു।

Verse 44

उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / शिलीन्ध्रान्कुन्त लांश्चीनान्बर्बरान्यवनाध्रकान्

വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) മഴ പെയ്യിക്കുന്നിടത്തേക്കാണ് അവയെല്ലാം എത്തുന്നത്—ശിലീന്ദ്രർ, കുന്തലർ, ചീനർ, ബർബരർ, യവനാധ്രകർ എന്നീ ദേശങ്ങളെ നനച്ചുകൊണ്ട്।

Verse 45

पुष्कराश्च कुलिन्दांश्च अचोंलद्विचराश्च ये / कृत्वा त्रिधा सिंहवन्तं सीतागात्पश्चिमोद धिम्

പുഷ്കരർ, കുലിന്ദർ, അചോള-ദ്വിചരർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ—സിംഹവന്ത പർവതത്തെ മൂന്നു പ്രവാഹങ്ങളാക്കി സീത പടിഞ്ഞാറൻ സമുദ്രത്തിലേക്ക് എത്തി।

Verse 46

अथ चीनमरूंश्चैव तालांश्च मसमूलिकान् / भद्रास्तुषारांल्लाम्याकान्बाह्लवान्पारटान्खशान्

പിന്നെ ചീന-മരു, താല, മസമൂലിക; ഭദ്ര, തുഷാര, ലാമ്യക, ബാഹ്ലവ, പാരട, ഖശ—ഇവിടങ്ങളിലേക്കും അത് ഒഴുകി.

Verse 47

एताञ्जनपदां श्चक्षुः प्रावयन्ती गतोदधिम् / दरदांश्च सकाश्मीरान् गान्धरान् रौरसान् कुहान्

ഈ ജനപദങ്ങളെ കണ്ണുനോട്ടംപോലെ നനച്ചുകൊണ്ട് അത് സമുദ്രത്തിലെത്തി; ദരദ, കാശ്മീർ, ഗാന്ധാര, റൗരസ, കുഹ—ഇവിടങ്ങളെയും കടന്നു.

Verse 48

शिवशैलानिन्द्रपदान्वसतीश्च विसर्जमान् / सैन्धवान्रन्ध्रकरकाञ्छमठाभीररोहकान्

ശിവശൈലവും ഇന്ദ്രപദവും, വസതി പ്രദേശങ്ങളും പിന്നിലാക്കി; സൈന്ധവ, രന്ധ്രകരക, ഛമഠ, ആഭീര, റോഹക—ഇവരുടെ ദേശങ്ങളിലേക്കും അത് എത്തി.

Verse 49

शुनासुखांश्चोर्द्धमरून्सिन्धुरेतान्निषेवते / गन्धर्वकिन्नरान्यक्षान्रक्षोविद्याधरोरगान्

ഗംഗ ശുനാസുഖം, ഊർദ്ധ്വമരു, സിന്ധു മുതലായ ദേശങ്ങളെയും, ഗന്ധർവൻ, കിന്നരൻ, യക്ഷൻ, രാക്ഷസൻ, വിദ്യാധരൻ, നാഗൻ എന്നിവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളെയും സ്പർശിച്ച് പവിത്രമാക്കുന്നു।

Verse 50

कलापग्रामकांश्चैव पारदांस्तद्गणान् खशान् / किरातांश्चपुलिन्दांश्च कुरून् सभरतानपि

അവൾ കലാപഗ്രാമക, പാരദ, അവരുടെ ഗണങ്ങൾ, ഖശ, കിരാത, പുലിന്ദ, കൂടാതെ കുരു-ഭരത ജനങ്ങളെയും പവിത്രമാക്കുന്നു।

Verse 51

पञ्चालान्काशिमत्स्यां श्च मगधाङ्गांस्तथैव च / सुह्मोत्तरांश्च वङ्गांश्च ताम्रलिप्तांस्तथैव च

അവൾ പാഞ്ചാല, കാശി, മത്സ്യ, മഗധ, അങ്ങ; അതുപോലെ സുഹ്മോത്തര, വംഗ, താമ്രലിപ്ത എന്നീ ദേശങ്ങളെയും പവിത്രമാക്കുന്നു।

Verse 52

एताञ्जनपदान्मान्यान्गङ्गा भावयते शुभान् / ततः प्रतिहता विन्ध्यात्प्रविष्टा लवणोदधिम्

ഗംഗ ഈ മാന്യ ജനപദങ്ങളെ മംഗളകരമായി പവിത്രമാക്കുന്നു; പിന്നെ വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിൽ തടയപ്പെട്ട് ലവണോദധി—സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 53

ततश्च ह्लादिनी पुण्य प्राचीमभिमुखा ययौ / प्रावयन्त्युपभागांश्च नैषधांश्च त्रिगर्त कान्

പിന്നീട് പുണ്യദായിനിയായ ഹ്ലാദിനി കിഴക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് നീങ്ങി; ഉപഭാഗ, നൈഷധ, ത്രിഗർത്ത എന്നീ ദേശങ്ങളെയും പവിത്രമാക്കി ഒഴുകി।

Verse 54

धीवरानृषिकांश्चैव तथा नीलमुखानपि / केकरानौष्टकर्णांश्च किरातानपि चैव हि

അവൾ ധീവരന്മാരെയും ഋഷികന്മാരെയും നീലമുഖന്മാരെയും, കൂടാതെ കേകരന്മാരെയും ഔഷ്ഠകർണ്ണന്മാരെയും കിരാതന്മാരെയും കൂടി കണ്ടു.

Verse 55

कालोदरान्विवर्णाश्च कुमारान्स्वर्णभूमिकान् / आमण्डलं समुद्रस्य तिरोभूतांश्च पूर्वतः

അവൾ കാലോദരന്മാരെയും വിവർണ്ണന്മാരെയും സ്വർണ്ണഭൂമിയിലെ കുമാരന്മാരെയും കണ്ടു; സമുദ്രത്തിന്റെ ആമണ്ഡലം കിഴക്കോട്ട് മറഞ്ഞിരുന്നതും അറിഞ്ഞു.

Verse 56

ततस्तु पावनी चापि प्राचीमेव दिशं ययौ / सुपथान्पावयं तीह त्विन्द्रद्युम्नसरोपि च

അതിനുശേഷം പാവനിയും കിഴക്കുദിശയിലേക്കു പോയി; അവിടെ അവൾ സുപഥങ്ങളെ പവിത്രമാക്കി, ഇന്ദ്രദ്യുമ്നസരോവരത്തെയും പാവനമാക്കി.

Verse 57

तथा खरपथांश्चैव वेत्रशङ्कुपथानपि / मध्यतोजानकिमथो कुथप्रावरणान्ययौ

അവൾ ഖരപഥങ്ങളെയും വേത്രശങ്കുപഥങ്ങളെയും പവിത്രമാക്കി; പിന്നെ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് ജാനകിയും കുഥപ്രാവരണ പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും പോയി.

Verse 58

इन्द्रद्वीप समुद्रं तु प्रविष्टां लवणोदधिम् / ततस्तु नलिनी प्रायात् प्राचीमाशां जवेन तु

അവൾ ഇന്ദ്രദ്വീപസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ലവണോദധിയിലേക്കെത്തി; തുടർന്ന് നലിനി വേഗത്തോടെ കിഴക്കുദിശയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 59

तोमरान्भावयन्तीह हंसमार्गान्सहैहयान् / पूर्वन्देशांश्च सेवन्ती भित्त्वा सा बहुधागिरीन्

അവൾ ഇവിടെ തോമരധാരികളെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചു, ഹൈഹയരോടൊപ്പം ഹംസമാർഗങ്ങൾ പിന്തുടർന്ന്, പൂർവദേശങ്ങളെ സേവിച്ചു, അനേകം പർവതങ്ങൾ ഭേദിച്ച് മുന്നേറി।

Verse 60

कर्णप्रावरणान्प्राप्य संगत्या श्वमुखानपि / सिकतापर्वतमरुं गत्वा विद्याधरान्ययौ

കർണപ്രാവരണ ദേശത്തെ പ്രാപിച്ച്, കൂട്ടായ്മയോടെ ശ്വമുഖരെയും കൂടെ കൂട്ടി, സികതാപർവതത്തിന്റെ മരുഭൂമിയിലേക്ക് പോയി അവൾ വിദ്യാധരന്മാരുടെ അടുക്കൽ എത്തി।

Verse 61

नगमण्डलमध्येन प्रविष्टा लवणोदधिम् / तासां नद्युपनद्यश्च शतशो ऽथ सहस्रशः

പർവതമണ്ഡലത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ കടന്ന് അവർ ലവണസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവരുടെ നദികളും ഉപനദികളും നൂറുകളായും പിന്നെ ആയിരങ്ങളായും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 62

उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / वक्वौकसायास्तीरे तु वनं सुरभि विश्रुतम्

അവയെല്ലാം വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) മഴ പെയ്യിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്കാണ് എത്തുന്നത്; വക്വൗകസാ നദീതീരത്ത് ‘സുരഭി’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ വനവും ഉണ്ട്।

Verse 63

हिरण्यशृङ्गे वसति विद्वान्कौबेरको वशी / यज्ञोपेतश्च सुमहानमितौजाः सुविक्रमः

ഹിരണ്യശൃംഗത്തിൽ കൗബേരകൻ എന്ന വശിയായ പണ്ഡിതൻ വസിക്കുന്നു; അവൻ യജ്ഞോപേതൻ, അതിമഹാൻ, അമിതതേജസ്സുള്ളവൻ, മഹാവിക്രമൻ।

Verse 64

तत्रत्यैस्तैः परिवृतौ विद्वद्भिर्ब्रह्मराक्षसैः / कुबेरानुचरा ह्येते चत्वारस्तु समाः स्मृताः

അവിടെ അവർ പണ്ഡിതന്മാരായ ബ്രഹ്മരാക്ഷസന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റി നിന്നിരുന്നു; ഇവർ കുബേരന്റെ അനുചരന്മാർ, നാലുപേരും സമന്മാരെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।

Verse 65

एवमेव तु विज्ञेया ऋद्धिः पर्वतवासिनाम् / परस्परेण द्विगुणा धर्मतः कामतोर्ऽथतः

ഇങ്ങനെ തന്നെ പർവ്വതവാസികളുടെ സമൃദ്ധി അറിയണം; അത് പരസ്പരം ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം അനുസരിച്ച് ഇരട്ടിയാകുന്നു।

Verse 66

हेमकूटस्य पृष्ठे तु वर्चोवन्नामतः सरः / मनस्विनीप्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती च या

ഹേമകൂട പർവ്വതത്തിന്റെ പൃഷ്ഠഭാഗത്ത് ‘വർചോവത്’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു സരോവരം ഉണ്ട്; അവിടെ നിന്ന് ‘മനസ്വിനി’ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, അതിൽ നിന്നുതന്നെ ‘ജ്യോതിഷ്മതി’യും പിറക്കുന്നു।

Verse 67

अवगाढे ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ / सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे

കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും—ഇരുവശത്തും സമുദ്രങ്ങൾ ആഴമുള്ളവയാണ്; നിഷധ എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതത്തിൽ ‘വിഷ്ണുപദം’ എന്ന പേരിലുള്ള സരോവരം ഉണ്ട്।

Verse 68

तस्माद्द्वयं प्रभवति गान्धर्वी नाकुली च तैः / मेरोः पार्श्वात्प्रभवति ह्रदश्चन्द्रप्रभो महान्

അവിടെ നിന്ന് രണ്ട് പ്രവാഹങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—ഗാന്ധർവീയും നാകുലീയും; കൂടാതെ മേരു പർവ്വതത്തിന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിന്ന് ‘ചന്ദ്രപ്രഭ’ എന്ന മഹത്തായ ഹ്രദം പിറക്കുന്നു।

Verse 69

तत्र जंबूनदी पुण्या यस्या जांबूनदं स्मृतम् / पयोदं तु सरो नीले सुशुभ्रं पुण्डरीकवत्

അവിടെ പുണ്യമായ ജംബൂനദി ഒഴുകുന്നു; അതിലെ സ്വർണ്ണം ‘ജാംബൂനദം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. നീലദേശത്ത് ‘പയോദ’ എന്ന സരോവർ, ശ്വേത പുണ്ഡരീകപദ്മംപോലെ ദീപ്തമാണ്।

Verse 70

पुण्डरीका पयोदा य तस्मान्नद्यौ विनिर्गते / श्वेतात्प्रवर्त्तते पुण्यं सरयूर्मानसाद्ध्रुवम्

‘പുണ്ഡരീകാ’യും ‘പയോദാ’യും എന്ന രണ്ടു നദികൾ ആ സരോവരത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു. ശ്വേതസരോവരത്തിൽ നിന്നു പുണ്യമായ സരയൂ നദി മാനസത്തിൽ നിന്നു നിശ്ചയമായി പ്രവഹിക്കുന്നു।

Verse 71

ज्योत्स्ना च मृगाकामा च तस्माद्द्वे संबभूवतुः / सरः कुरुषु विख्यातं पद्ममीनद्विजाकुलम्

‘ജ്യോത്സ്നാ’യും ‘മൃഗാകാമാ’യും എന്ന രണ്ടു നദികൾ അവിടെ നിന്നു ജനിച്ചു. കുരുദേശത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു സരോവർ ഉണ്ട്; അത് പദ്മങ്ങളും മീനുകളും പക്ഷികളും നിറഞ്ഞതാണ്।

Verse 72

रुद्रकान्तमिति ख्यातं निर्मितं तद्भवेन तु / अन्ये चाप्यत्र विख्याताः पद्मामीनद्विजाकुलाः

ആ സരോവർ ‘രുദ്രകാന്തം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധം; അതിന്റെ ഉദ്ഭവം തന്നെയാണ് അതിനെ നിർമ്മിച്ചത്. ഇവിടെ മറ്റും പ്രസിദ്ധമായ സരോവരങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവ പദ്മം, മീൻ, പക്ഷി എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞവയാണ്।

Verse 73

नाम्ना ह्रदा जया नाम द्वादशोदधिसन्निभाः / तेभ्यः शान्ता य माध्वी च द्वे नद्यौ संबभूवतुः

‘ജയാ’ എന്ന പേരിൽ പന്ത്രണ്ട് ഹ്രദങ്ങൾ ഉണ്ട്, സമുദ്രസദൃശമായി വിശാലം. അവയിൽ നിന്ന് ‘ശാന്താ’യും ‘മാധ്വീ’യും എന്ന രണ്ടു നദികൾ ജനിച്ചു।

Verse 74

यानि किंपुरुषाद्यानि तेषु देवो न वर्षति / उद्भिदान्युदकान्यत्र प्रवहन्ति सरिद्वराः

കിംപുരുഷാദി ദേശങ്ങളിൽ ദേവൻ (മേഘം) മഴ പെയ്യിക്കുന്നില്ല; അവിടെ സസ്യജന്യ ജലങ്ങൾ ഒഴുകി, ശ്രേഷ്ഠ നദികൾ പ്രവഹിക്കുന്നു।

Verse 75

ऋषभो दुन्दुभिश्चैव धूम्नश्च सुमहागिरिः / पूर्वायता महापर्वा निमग्ना लवणाभसि

ഋഷഭം, ദുന്ദുഭി, ധൂമ്നം എന്നീ മഹാഗിരികൾ കിഴക്കോട്ടു നീണ്ടു ലവണസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി।

Verse 76

चन्द्रः काकस्तथा द्रोणः सुमहान्तः शिलोच्चयाः / उदग्याता उदीच्यान्ता अवगाढा महोदधिम्

ചന്ദ്രം, കാകം, ദ്രോണം എന്നീ അതിവിശാല ശിലാപർവതങ്ങൾ വടക്കോട്ടു നീണ്ടു മഹാസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 77

सोमकश्च वराहश्च नारदश्च महीधरः / प्रतीच्यामायतास्ते वै प्रविष्टा लवणोदधिम

സോമകം, വരാഹം, നാരദം എന്നീ പർവതങ്ങൾ പടിഞ്ഞാറോട്ടു നീണ്ടു ലവണസമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 78

चक्रो बलाहकश्चैव मैनाको यश्च पर्वतः / आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति

ചക്രം, ബലാഹകം, മൈനാകം എന്നീ മഹാശൈലങ്ങൾ തെക്കൻ സമുദ്രത്തേക്കു നീണ്ടു വ്യാപിച്ചു।

Verse 79

चक्रमैनाकयोर्मध्य विदिशं दक्षिणां प्रति / तत्र संवर्त्तको नाम सो ऽग्निः पिबति तज्जलम्

ചക്രവും മൈനാകവും തമ്മിലുള്ള മദ്ധ്യത്തിൽ, ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു, അവിടെ ‘സംവർ‍ത്തക’ എന്ന അഗ്നി ആ ജലം പാനം ചെയ്യുന്നു।

Verse 80

नाम्ना समुद्रवासस्तु और्वःस वडवामुखः / द्वादशैते प्रविष्टा हि पर्वता लवणोदधिम्

‘സമുദ്രവാസ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഔർവസ വഡവാമുഖൻ; ഈ പന്ത്രണ്ടു പർവ്വതങ്ങൾ ലവണോദധിയിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 81

महेन्द्रभयवित्रस्ताः पक्षच्छे दभयात्पुरा / यदेतद्दृश्यते चन्द्रे श्वेते कृष्णशशाकृति

പുരാതനകാലത്ത് മഹേന്ദ്രഭയത്താലും ചിറകു മുറിക്കപ്പെടുമെന്ന ഭയത്താലും, വെളുത്ത ചന്ദ്രനിൽ കാണപ്പെടുന്ന കറുത്ത മുയൽരൂപം അതുതന്നെ.

Verse 82

भारतस्य तु वर्षस्य भेदास्ते नव कीर्त्तिताः / इहोदितस्य दृश्यन्ते यथान्ये ऽन्यत्र चोदिते

ഭാരതവർഷത്തിന്റെ ആ ഒൻപതു വിഭാഗങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; ഇവിടെ ഉച്ഛരിച്ചതുപോലെ തന്നെ, മറ്റിടങ്ങളിലും മറ്റു വിഭാഗങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 83

उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षमुद्दिश्यते गुणैः / आरोग्यायुः प्रमाणानां धर्मतः कामतोर्ऽथतः

ഈ വർഷങ്ങളെ കുറിച്ച് ക്രമേണ ഉന്നതഗുണങ്ങളാൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു—ആരോഗ്യം, ആയുസ്സിന്റെ അളവ്, കൂടാതെ ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയുടെ സിദ്ധി പ്രകാരം।

Verse 84

समन्वितानि भूतानि पुण्यैरेतैस्तु भागशः / वसंति नानाजातीनि तेषु वर्षेषु तानि वै / इत्येषा धारयन्तीदं पृथ्वी विश्वं जगत्स्थितम्

ഈ പുണ്യഭാഗങ്ങളാൽ സമന്വിതമായ സകലഭൂതങ്ങളും ഭാഗശഃ ആ ആ വർഷങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു; അവിടെ നാനാജാതികൾ പാർക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭൂമി സ്ഥിതമായ ജഗത്-വിശ്വത്തെ ധരിക്കുന്നു.