Shloka 66
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
हेमकूटस्य पृष्ठे तु वर्चोवन्नामतः सरः / मनस्विनीप्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती च या
Transliteration
hemakūṭasya pṛṣṭhe tu varcovannāmataḥ saraḥ / manasvinīprabhavati tasmājjyotiṣmatī ca yā
Translation
ഹേമകൂട പർവ്വതത്തിന്റെ പൃഷ്ഠഭാഗത്ത് ‘വർചോവത്’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു സരോവരം ഉണ്ട്; അവിടെ നിന്ന് ‘മനസ്വിനി’ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, അതിൽ നിന്നുതന്നെ ‘ജ്യോതിഷ്മതി’യും പിറക്കുന്നു।
Word by Word
हेमकूटस्यof Hemakūṭa (mountain)
हेमकूटस्य:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहेमकूट (प्रातिपदिक; हेम + कूट)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (हेमस्य कूटः)
पृष्ठेon the back/slope
पृष्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (locative)
तुand/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
वर्चोवत्splendid, radiant
वर्चोवत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्चस् + वत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; 'possessing splendor' (वत्-प्रत्यय) used as name-element
नामतःby name
नामतः:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय = 'by name'
सरःa lake
सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
मनस्विनीManasvinī (name)
मनस्विनी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस्विन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; proper name
प्रभवतिarises/originates
प्रभवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-भू (धातु)
Formलट्-लकारः (present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
तस्मात्from that (from it)
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम् (ablative)
ज्योतिष्मतीJyotiṣmatī (name)
ज्योतिष्मती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; proper name; 'luminous'
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
याwho/which
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; relative pronoun referring to Jyotiṣmatī