Shloka 38
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा / नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः
Transliteration
tato visarjayāmāsa saṃruddhāṃ svena tejasā / nadīṃ bhagīrathasyārthe tapasogreṇa toṣitaḥ
Translation
അപ്പോൾ തന്റെ തേജസ്സാൽ തടഞ്ഞുവെച്ചിരുന്ന ആ നദിയെ അദ്ദേഹം വിട്ടയച്ചു; ഭഗീരഥന്റെ കാര്യത്തിനായി, അവന്റെ ഉഗ്രതപസ്സിൽ തൃപ്തനായി.
Word by Word
ततःthen
ततः:
Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रम/कालवाचक (then/thereafter)
विसर्जयामासreleased
विसर्जयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + सृज् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘आमास’ परसर्गयुक्त-लिट्-रूप (he released/let go)
संरुद्धाम्restrained/held back
संरुद्धाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम् + रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘नदीम्’ इत्यस्य विशेषण
स्वेनby his own
स्वेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (तेजसा)
तेजसाsplendor/power
तेजसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
नदीम्the river
नदीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
भगीरथस्यof Bhagiratha
भगीरथस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभगीरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेष-नाम
अर्थेfor the sake/purpose
अर्थे:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘अर्थे’ = for the sake of (locative of purpose)
तपसाby austerity
तपसा:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
उग्रेणfierce/intense
उग्रेण:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (तपसा)
तोषितःpleased/satisfied
तोषितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतुष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण (he, being pleased)