Adhyaya 35

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३४// सगर उवाच मुने परमतत्त्वज्ञध्यानज्ञानार्थकोविद / भगवद्भक्तिसंलीनमानसानुग्रहः कुतः

സഗരൻ പറഞ്ഞു: ഹേ മുനേ, പരമതത്ത്വമറിയുന്നവനേ, ധ്യാനത്തിലും ജ്ഞാനത്തിലും വിദഗ്ദ്ധനേ, ഭഗവദ്ഭക്തിയിൽ ലയിച്ച മനസ്സിന് അനുഗ്രഹം എവിടെ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്?

Verse 2

त्वयापि हि महाभाग यतः शंससि सत्कथाः / श्रुत्वा मृगमुखात्सर्वं भार्गवस्य विचेष्टितम्

ഹേ മഹാഭാഗാ! നീ സത്കഥകൾ പ്രസംസിക്കുന്നു; മൃഗമുഖനിൽ നിന്നു ഭാർഗവന്റെ സമസ്ത ചരിതവും വിചേഷ്ടിതവും ശ്രവിച്ചതിനാൽ.

Verse 3

भूतं भवद्भविष्यं च नारायणकथान्वितम् / पुनः प्रपच्छ किं नाथ तन्मे वद सविस्तरम्

ഭൂതം, വർത്തമാനം, ഭാവി—നാരായണകഥയാൽ അനുബദ്ധമായതിനെക്കുറിച്ച്, ഹേ നാഥാ! ഞാൻ വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു; അത് എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 4

वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि मृगस्य चरितं महत् / यथा पृष्टं तया सो ऽस्यै वर्णयामास तत्त्ववित्

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, കേൾക്കുക; മൃഗത്തിന്റെ മഹത്തായ ചരിതം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും. അവൾ ചോദിച്ചതുപോലെ തന്നെ തത്ത്വവിദ് അവൾക്കു വിവരിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 5

श्रुत्वा तु चरितं तस्य भार्गवस्य महात्मनः / भूयः प्रपच्छ तं कान्तं ज्ञानतत्त्वार्थमादरात्

ആ മഹാത്മാവായ ഭാർഗവന്റെ ചരിതം ശ്രവിച്ച ശേഷം, അവൾ ആദരത്തോടെ വീണ്ടും ആ പ്രിയനോട് ജ്ഞാനതത്ത്വത്തിന്റെ അർത്ഥം ചോദിച്ചു.

Verse 6

मृग्युवाच साधुसाधु महाभाग कृतार्थस्त्वं न संशयः / यदस्य दर्शनात्ते ऽद्य जातं ज्ञानमतीद्रियम्

മൃഗി പറഞ്ഞു—സാധു, സാധു! ഹേ മഹാഭാഗാ, നീ കൃതാർത്ഥനാണ്, സംശയമില്ല; അവന്റെ ദർശനത്താൽ ഇന്ന് നിനക്കു ഇന്ദ്രിയാതീതമായ ജ്ഞാനം ജനിച്ചു.

Verse 7

अथातश्चात्मनः सर्वं ममापि वद कारणम् / कर्मणा येन संप्राप्तावावां तिर्यग्जनिं प्रभो

പ്രഭോ, ഇപ്പോൾ എന്റെതും നിങ്ങളുടെതും എല്ലാകാരണവും പറയുക—ഏത് കർമ്മം മൂലം നാം ഇരുവരും തിര്യക് (മൃഗ) ജന്മം പ്രാപിച്ചു?

Verse 8

इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रियायाः स मृगः स्वयम् / वर्णयामास चरितं मृग्यश्चैवात्मनस्तदा

പ്രിയയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ആ മൃഗം അപ്പോൾ തന്നെ തന്റെതും മൃഗിയുടേതും ആയ ചരിതം വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 9

मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे यथाऽवां मृगतां गतौ / संसारे ऽस्मिन्नमहाभागे भावो ऽस्य भवकारणम्

മൃഗം പറഞ്ഞു—മഹാഭാഗ്യവതിയായ പ്രിയേ, കേൾക്കുക; നാം ഇരുവരും എങ്ങനെ മൃഗത്വം പ്രാപിച്ചു. മഹാഭാഗ്യവതീ, ഈ സംസാരത്തിൽ ഭാവം തന്നെയാണ് ഭവകാരണം.

Verse 10

जीवस्य सदसभ्द्यां हि कर्मभ्यामागतः स्मृतिम् / पुरा द्रविडदेशे तु नानाऋद्धिसमाकुले

ജീവന് ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങളാൽ തന്നെയാണ് സ്മൃതി ലഭിക്കുന്നത്. പണ്ടുകാലത്ത് ദ്രാവിഡദേശത്ത്, നാനാവിധ സമൃദ്ധികളാൽ നിറഞ്ഞിടത്ത് (എനിക്ക് ഓർമ്മ ഉദിച്ചു).

Verse 11

ब्राह्मणानां कुले वाहं जातः कौशिकगोत्रिणाम् / पिता मे शिवदत्तो ऽभून्नाम्ना शास्त्रविशारदः

ഞാൻ കൗശികഗോത്രത്തിലെ ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചു. എന്റെ പിതാവിന്റെ പേര് ശിവദത്തൻ; അദ്ദേഹം ശാസ്ത്രവിശാരദനായിരുന്നു.

Verse 12

तस्य पुत्रा वयं जाताश्चत्वारो द्विजसत्तमाः / ज्येष्ठो रामो ऽनुजस्तस्य धमस्तस्यानु जः पृथुः

ഞങ്ങൾ ആ മഹാത്മാവിന്റെ നാലു പുത്രന്മാർ, ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരായി ജനിച്ചു. ജ്യേഷ്ഠൻ രാമൻ; അവന്റെ അനുജൻ ധാമൻ; ധാമന്റെ അനുജൻ പൃഥു.

Verse 13

चतुर्थो ऽहं प्रिये जातो सूरिरित्यभिविश्रुतः / उपनीय क्रमात्सर्वाञ्छिवदत्तो महायशाः

നാലാമനായ ഞാൻ, പ്രിയേ, ‘സൂരി’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി ജനിച്ചു. മഹായശസ്സുള്ള ശിവദത്തൻ ക്രമമായി ഞങ്ങളൊക്കെയും ഉപനയനം നടത്തി.

Verse 14

वेदानध्यापयामास सांगांश्च सरहस्यकान् / चत्वारो ऽपि वयं तत्र वेदाध्ययनतत्पराः

അദ്ദേഹം വേദങ്ങളെ അങ്കങ്ങളോടും രഹസ്യങ്ങളോടും കൂടി ഞങ്ങളെ പഠിപ്പിച്ചു. അവിടെ ഞങ്ങൾ നാലുപേരും വേദാധ്യയനത്തിൽ തന്നെ ലീനരായിരുന്നു.

Verse 15

गुरुशुश्रूषणे युक्ता जाता ज्ञानपरायणाः / गत्वारण्यं फलान्यंबुसमित्कुशमृदो ऽन्वहम्

ഗുരുശുശ്രൂഷയിൽ ഏർപ്പെട്ട് ഞങ്ങൾ ജ്ഞാനപരായണരായി. നിത്യവും കാട്ടിൽ പോയി ഫലങ്ങൾ, വെള്ളം, സമിത്ത്, കുശ, മണ്ണ് എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 16

आनीय पित्रे दत्त्वाथ कुर्मो ऽध्ययनमेव हि / एकदा तु वयं सर्वे संप्राप्ता पर्वते वने

അവ കൊണ്ടുവന്ന് പിതാവിന് നൽകി ഞങ്ങൾ പഠനത്തിൽ മാത്രം ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും പർവതത്തിലെ വനത്തിലേക്ക് എത്തി.

Verse 17

औद्भिदं नाम लोलक्षि कृतमालातटे स्थितम् / सर्वे स्नात्वा महानद्यामुषसि प्रीतमानसाः

ഓ ലോളാക്ഷി! കൃതമാലാ നദീതീരത്ത് ‘ഔദ്ഭിദ’ എന്ന തീർത്ഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ ആ മഹാനദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് എല്ലാവരും സന്തോഷചിത്തരായി.

Verse 18

दत्तार्घाः कृतजप्याश्च समारूढा नागोत्तमम् / शालस्तमालैः प्रियकैः पनसैः कोविदारकैः

അർഘ്യം അർപ്പിച്ച് ജപം പൂർത്തിയാക്കി അവർ എല്ലാവരും ശ്രേഷ്ഠ നാഗം—ആനയുടെ മേൽ കയറി. ചുറ്റും ശാല, തമാല, പ്രിയക, പനസ, കോവിദാര വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 19

सरलार्जुनपूगैश्च खर्जूरैर्नारिकेलकैः / जंबूभिः सहकारैश्च कट्फलैर्बृहतीद्रुमैः

അവിടെ ശരള, അർജുന, പൂഗ (അടക്ക), ഖർജൂര, നാരികേല വൃക്ഷങ്ങൾ; കൂടാതെ ജംബു, സഹകാര (മാവ്), കഠ്ഫല തുടങ്ങിയ വൻ വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 20

अन्यैर्नानाविधैर्वृक्षैः परार्थप्रतिपादकैः / स्निग्धच्छायैः समाहृष्टनानापक्षिनिनादितैः

മറ്റും പലവിധ, പരഹിതം നൽകുന്ന വൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. അവയുടെ മൃദുവായ തണുത്ത നിഴലിൽ നാനാപക്ഷികളുടെ കൂകലുകൾ സന്തോഷത്തോടെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 21

शार्दूल हरिभिर्भल्लैर्गण्डकैर्मृगनाभिभिः / गचैन्द्रैः शारभाद्यैश्च सेवितं कन्दरागतैः

ആ സ്ഥലം ഗുഹകളിൽ വസിക്കുന്ന ശാർദൂല (കടുവ), ഹരി (സിംഹം), ഭല്ല (കരടി), ഗണ്ഡക (ഗണ്ഡമൃഗം), മൃഗനാഭി (കസ്തൂരിമാൻ), ഗജേന്ദ്രന്മാർ, ശാരഭാദികൾ എന്നിവാൽ സേവിതമായിരുന്നു.

Verse 22

मल्लिकापाटलाकुन्दकर्णिकारकदंबकैः / सुगन्धिभिर्वृतं चान्यैर्वातोद्धूतपरगिभिः

ആ സ്ഥലം മല്ലിക, പാടല, കുന്ദ, കർണികാര, കടമ്പ എന്നീ സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളാലും, കാറ്റിൽ പറന്ന പരാഗം നിറഞ്ഞ മറ്റു പുഷ്പങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു।

Verse 23

नानामणिगणाकीर्णैर्नीलपीतसितारुणैः / शृङ्गैः समुल्लिखन्तं च व्योम कौतुकसं युतम्

നീല, മഞ്ഞ, വെള്ള, അരുണ വർണങ്ങളായ പല രത്നങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ അതിന്റെ കൊമ്പുകൾ ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ ഉയർന്നു; ആ ദൃശ്യം അത്ഭുതകൗതുകം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു।

Verse 24

अत्युच्चपातध्वनिभिर्निर्झरैः कन्दरोद्गतैः / गर्ज्जतमिव संसक्तं व्यालाद्यैर्मृगपक्षिभिः

ഗുഹകളിൽ നിന്നുയരുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ അത്യുച്ച പാതധ്വനികൾ കൊണ്ട് ആ പ്രദേശം മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു; സർപ്പാദികളും മൃഗപക്ഷികളും നിറഞ്ഞത് ഗർജ്ജിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 25

तत्रातिकौतुकाहृष्टदृष्टयोभ्रातरो वयम् / नास्मार्ष्म चात्मनात्मानं वियुक्ताश्च परस्परम्

അവിടെ ഞങ്ങൾ സഹോദരന്മാർ അത്യധിക കൗതുകത്തിൽ ഹർഷിതദൃഷ്ടികളായി; സ്വയം തന്നെ ഓർക്കാതെ, പരസ്പരം വേർപിരിഞ്ഞുപോയി।

Verse 26

एतस्मिन्नन्तरे चैका मृगी ह्यगात्पिपासिता / निर्झरापात शिरसि पातुकामा जलं प्रिये

ഇതിനിടയിൽ, പ്രിയേ, ദാഹംകൊണ്ട് വലഞ്ഞ ഒരു മാൻപെൺ വെള്ളം കുടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു വെള്ളച്ചാട്ടം വീഴുന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ മുകളിലേക്കെത്തി।

Verse 27

तस्याः पिबन्त्यास्तु जलं शार्दूलो ऽतिभयङ्करः / तत्र प्राप्तो यदृच्छातो जगृहे तां भयर्दिताम्

അവൾ വെള്ളം കുടിക്കുമ്പോൾ അത്യന്തം ഭയങ്കരനായ ഒരു കടുവ യാദൃച്ഛികമായി അവിടെ എത്തി, ഭയാർദിതയായ അവളെ പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 28

अहं तद्ग्रहणं पश्यन्भयेन प्रपलायितः / अत्युच्चवत्त्वात्पतितो मृतश्चैणीमनुस्मरन्

അവളെ പിടിക്കുന്നതു കണ്ട ഞാൻ ഭയത്തോടെ ഓടി; അത്യുച്ചത്തിൽ നിന്ന് വീണു, ആ മാൻപെണ്ണിനെ ഓർത്തുകൊണ്ടിരിക്കെ മരണമടഞ്ഞു।

Verse 29

सा मृता त्वं मृगी जाता मृग स्त्वाहमनुस्मरन् / जातो भद्रे न जाने वै क्व गाता भ्रातरो ऽग्रजाः

അവൾ മരിച്ചു; നീ മാൻപെണ്ണായി ജനിച്ചു; ഞാൻ നിന്നെ ഓർത്തുകൊണ്ട് മൃഗമായി ജനിച്ചു. ഭദ്രേ, മൂത്ത സഹോദരങ്ങൾ എവിടെ പോയെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല।

Verse 30

एतन्मे स्मृतिमापन्नं चरितं तव चात्मतः / भूतं भविष्यं च तथा शृणु भद्रे वदाम्यहम्

നിന്റെയും എന്റെയും ഈ ചരിതം എനിക്ക് ഓർമ്മയായി വന്നു; ഭദ്രേ, ഭൂതവും ഭാവിയും അതുപോലെ കേൾക്കുക, ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 31

यो ऽयं वा वृष्ठसंलग्नो व्याधो दूरस्थितो ऽभवत् / रामस्यास्य भयात्सो ऽपि भक्षितो हरिणा धुना

മഴയിൽ നനഞ്ഞ് ദൂരെയിരുന്ന ആ വേട്ടക്കാരനും, ഈ രാമന്റെ ഭയത്താൽ ഇപ്പോൾ ഒരു മാൻ തന്നെ തിന്നുകളഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 32

प्राणांस्त्यक्त्वा विधानेन स्वर्गलोकं गमिष्यति / अवाभ्यां तु जलं पीतं मध्यमे पुष्करे त्विह

വിധിപൂർവ്വം പ്രാണൻ ത്യജിച്ചാൽ അവൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് ഗമിക്കും. ഇവിടെ മദ്ധ്യ പുഷ്കരത്തിൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ജലം പാനം ചെയ്തു.

Verse 33

संदृष्टो भार्गवश्चायं साक्षाद्विष्णुस्वरूपधृक् / तेनानेकभवोत्पन्नं पातकं नाशमागतम्

ഈ ഭാർഗവൻ സാക്ഷാൽ വിഷ്ണുസ്വരൂപം ധരിച്ചവനായി ദർശിതനായി. അവന്റെ ദർശനത്താൽ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പാപം നശിച്ചു.

Verse 34

अगस्त्यदर्शनं लब्ध्वा श्रुत्वा स्तोत्रं गतिप्रदम् / गमिष्यावः शुभांल्लोकान्येषु गत्वा न शोचति

അഗസ്ത്യദർശനം ലഭിച്ച്, ഗതി നൽകുന്ന സ്തോത്രം ശ്രവിച്ച്, ഞങ്ങൾ ശുഭലോകങ്ങളിലേക്ക് ഗമിക്കും; അവിടെ ചെന്നാൽ ആരും ശോകിക്കുകയില്ല.

Verse 35

इत्येवमुक्त्वा स मृगः प्रियायै प्रियदर्शनः / विरराम प्रसन्नात्मा पश्यन्राममना तुरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പ്രിയദർശനനായ ആ മൃഗം പ്രിയയോടു സംസാരിച്ചു തീർത്തു. പ്രസന്നമനസ്സോടെ നിൽക്കുകയും, ആകുലഹൃദയത്തോടെ രാമനെ നോക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 36

भर्गवः श्रुतवांश्चैव मृगोक्तं शिष्यसंयुतः / विस्मितो ऽभूच्च राजेन्द्र गन्तुं कृतमतिस्तथा

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! ശിഷ്യന്മാരോടുകൂടിയ ഭാർഗവൻ മൃഗം പറഞ്ഞത് കേട്ട് വിസ്മയിച്ചു; പിന്നെ അങ്ങനെ തന്നെ പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു.

Verse 37

अकृतव्रमसंयुक्तो ह्यगस्त्यस्याश्रमं प्रति / स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा प्रतस्थे हर्षितो भृशम्

അവൻ വ്രതനിയമങ്ങളാൽ യുക്തനായി അഗസ്ത്യമുനിയുടെ ആശ്രമത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു. സ്നാനം ചെയ്ത് നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ യാത്രയായി.

Verse 38

रामेण गच्छता मार्गे दृष्टो व्याधो मृतस्तदा / सिंहस्य संप्रहारेम विस्मितेन महात्मना

വഴിയിൽ പോകുന്ന രാമൻ അപ്പോൾ ഒരു വ്യാധനെ മരിച്ച നിലയിൽ കണ്ടു; സിംഹത്തിന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. അത് കണ്ട മഹാത്മാവ് രാമൻ വിസ്മയിച്ചു.

Verse 39

अध्यर्द्धयोजनं गत्वा कनिष्ठं पुष्करं प्रति / स्नात्वा माध्याह्निकीं सन्ध्यां चका रातिमुदान्वितः

ഒന്നര യോജന ദൂരം ചെന്നു അദ്ദേഹം കനിഷ്ഠ പുഷ്കരത്തിലെത്തി. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് മധ്യാഹ്ന സന്ധ്യാവന്ദനം നടത്തി ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു.

Verse 40

हितं तदात्मनः प्रोक्तं मृगेण स विचारयन् / तावत्तत्पृष्ठसंलग्नं मृगयुग्ममुपागतम्

മൃഗം തന്റെ ഹിതത്തിനായി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ അവൻ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അതിനിടയിൽ അവന്റെ പുറകിൽ ചേർന്നു നിൽക്കുന്ന മൃഗങ്ങളുടെ ഒരു ജോഡി അടുത്തെത്തി.

Verse 41

पुष्करे तु जलं पीत्वाभिषिच्यात्मतनुं जलैः / पश्यतो भार्गवस्यागादगस्त्याश्रमसंमुखम्

പുഷ്കരത്തിൽ ജലം കുടിച്ച് ജലങ്ങളാൽ സ്വന്തം ശരീരം അഭിഷേകം ചെയ്ത്, ഭാർഗവൻ നോക്കി നിൽക്കേ അഗസ്ത്യാശ്രമത്തിന്റെ ദിശയിലേക്ക് അദ്ദേഹം നീങ്ങി.

Verse 42

रामो ऽपि सन्ध्यां निर्वर्त्त्य कुंभजस्याश्रमं ययौ / विपद्गतं पुष्करं तु पश्यमानो महामनाः

രാമനും സന്ധ്യാവന്ദനം നിർവഹിച്ചു കുംഭജൻ (അഗസ്ത്യൻ) ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. വിപത്തിൽപ്പെട്ട പുഷ്കരത്തെ കണ്ട മഹാമനസ്സോടെ മുന്നേ നടന്നു.

Verse 43

विष्णोः पदानि नागानां कुण्डं सप्तर्षिसंस्थितम् / गत्वोपस्पृश्य शुच्यंभो जगामागस्त्यसंश्रयम्

വിഷ്ണുപദവും നാഗങ്ങളുടെ കുണ്ടവും—അവിടെ സപ്തർഷികൾ അധിവസിച്ചിരുന്നതു—അവിടെ ചെന്നു ശുദ്ധജലത്തിൽ ആചമനം ചെയ്ത് അഗസ്ത്യാശ്രയത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 44

यच्च ब्रह्मसुता राजन्समायाता सरस्वती / त्रीन्संपूरयितुं कुण्डानग्निहोत्रस्य वै विधेः

ഹേ രാജാവേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രിയായ സരസ്വതിയും അവിടെ എത്തി; അഗ്നിഹോത്രവിധിപ്രകാരം മൂന്നു കുണ്ടങ്ങളെ പൂർണ്ണമാക്കുവാൻ.

Verse 45

तत्र तीरे शुभं पुण्यं नानामुनिनिषेवितम् / ददर्श महदाश्चर्यं भार्गवः कुंभजाश्रमम्

അവിടെ തീരത്ത് ശുഭവും പുണ്യവും നിറഞ്ഞ, അനേകം മുനിമാർ സേവിച്ചിരുന്ന സ്ഥലം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭാർഗവൻ കുംഭജാശ്രമത്തിന്റെ മഹത്തായ അത്ഭുതം കണ്ടു.

Verse 46

मृगैः सिंहैः सहगतैः सेवितं शान्तमानसैः / कुटरैरर्जुनैर्निंबैः पारिभद्रधवेगुदैः

ആ ആശ്രമം ശാന്തമനസ്സുള്ള മൃഗങ്ങളും സിംഹങ്ങളും ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിച്ച് സേവിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു; കൂടാതെ കൂറ്റര, അർജുനം, വേപ്പ്, പാരിഭദ്രം, ധവ, ഗൂദ എന്നീ വൃക്ഷങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്നു.

Verse 47

खदिरासनखर्जूरैः संकुलं बदरीद्रुमैः / तत्र प्रविश्य वै रामो ह्यकृतव्रणसंयुतः

ഖദിര, ആസന, ഖർജൂര, ബദരി വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആ വനത്തിലേക്ക്, മുറിവില്ലാത്ത രാമൻ അവിടെ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 48

ददर्श मुनिमासीनं कुम्भजं शान्तमानसम् / स्तिमितोदसरः प्रख्यं ध्यायन्तं ब्रह्म शाश्वतम्

അവിടെ അദ്ദേഹം കുംഭജ മുനിയെ ആസനസ്ഥനായി കണ്ടു—ശാന്തമനസ്സോടെ, നിശ്ചല സരോവരംപോലെ ഗൗരവത്തോടെ, ശാശ്വത ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 49

कौश्यां वृष्यां मार्गकृत्तिं वसानं पल्लवोटजे / ननाम च महाराज स्वाभिधानं समुच्चरन्

പല്ലവക്കുടിലിൽ അദ്ദേഹം കൗശേയവസ്ത്രവും മൃഗചർമ്മവും ധരിച്ചിരുന്നു; അപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, രാമൻ തന്റെ നാമം ഉച്ചരിച്ച് നമസ്കരിച്ചു।

Verse 50

रामो ऽस्मि जामदग्न्यो ऽहं भवन्तं द्रष्टुमागतः / ताद्विद्धि प्रणिपातेन नमस्ते लोकभावन

ഞാൻ രാമൻ, ജമദഗ്നിയുടെ പുത്രൻ; അങ്ങയെ ദർശിക്കാനാണ് വന്നത്. ഈ പ്രണിപാതംകൊണ്ട് അത് അറിയുക—ലോകഭാവനേ, നമസ്കാരം।

Verse 51

इत्युक्तवन्तं रामं तु उन्मील्य नयने शनैः / दृष्ट्वा स्वागतमुच्चार्य तस्मायासनमादिशत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ മുനി പതുക്കെ കണ്ണുകൾ തുറന്നു; അവനെ കണ്ടു ‘സ്വാഗതം’ എന്നു പറഞ്ഞു, അവനു ഇരിപ്പിടം നിർദ്ദേശിച്ചു।

Verse 52

मधुपर्कं समानीय शिष्येण मुनिपुङ्गवः / ददौ पप्रच्छ कुशलं तपसश्च कुलस्य च

ശിഷ്യനാൽ മധുപർകം കൊണ്ടുവരുത്തി മുനിശ്രേഷ്ഠൻ അത് നൽകി; തുടർന്ന് തപസ്സിന്റെയും കുലത്തിന്റെയും കുശലം ചോദിച്ചു।

Verse 53

स पृष्टस्तेन वै रामो घटोद्भवमुवाच ह / भवत्संदर्शनादीश कुशलं मम सर्वतः

അവൻ ചോദിച്ചതോടെ രാമൻ ഘടോദ്ഭവനോട് പറഞ്ഞു—ഹേ ഈശാ! നിങ്ങളുടെ ദർശനത്താൽ എനിക്ക് എല്ലാതുറയിലും കുശലമാണ്।

Verse 54

किं त्वङ्कं संशयं जातं छिन्धि स्ववचनामृतैः / मृगश्चैको मया दृष्टो मध्यमे पुष्करे विभो

നിനക്കു എന്ത് സംശയം ജനിച്ചു? നിന്റെ വചനാമൃതത്താൽ അത് മുറിച്ചുകളയുക. ഹേ വിഭോ, മധ്യ പുഷ്കരത്തിൽ ഞാൻ ഒരു മൃഗത്തെ കണ്ടു।

Verse 55

तेनोक्तमखिलं वृत्तं मम भूतमनागतम् / तच्छूत्वा विस्मयाविष्टो भवच्छरणमागतः

അവൻ എന്റെ ഭൂതവും അനാഗതവും ഉൾപ്പെടെ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും പറഞ്ഞു. അത് കേട്ട് വിസ്മയാവിഷ്ടനായി ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശരണത്തെത്തി।

Verse 56

पाहि मां कृपया नाथ साधयन्त महामनुम् / शिवेन दत्तं कवच मम साधयतो गुरो

ഹേ നാഥാ, കരുണയാൽ എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ—ഞാൻ മഹാമന്ത്രം സാധിക്കുന്നു. ഹേ ഗുരോ, ശിവൻ നൽകിയ കവചം എന്റെ സാധനയിൽ എന്നെ കാക്കട്ടെ।

Verse 57

कृष्मस्य समतीत तु साधिकं हि शरच्छतम् / न च सिद्धिमवाप्तो ऽहं तन्मे त्वं कृपया वद

കൃഷ്ണ ഋതു കഴിഞ്ഞിട്ട് നൂറിലധികം ശരദ്കാലങ്ങൾ കടന്നുപോയി; എങ്കിലും എനിക്ക് സിദ്ധി ലഭിച്ചില്ല. അതിനാൽ കൃപയോടെ കാരണം പറയുക.

Verse 58

वसिष्ठ उवाच एवं प्रश्नं समाकर्ण्य रामस्य सुमहात्मनः / क्षणं ध्यात्वा महाराज मृगोक्तं ज्ञातवान् हृदा

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—മഹാത്മാവായ രാമന്റെ ഈ ചോദ്യം കേട്ട്, മഹാരാജാവേ, അദ്ദേഹം ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനിച്ച് മൃഗം പറഞ്ഞതു ഹൃദയത്തിൽ അറിഞ്ഞു.

Verse 59

मृगं चापि समायातं मृग्या सह निजाश्रमे / श्रोतुं कृष्णामृतं स्तोत्रं सर्वं तत्कारण मुनिः / विचार्याश्वासयामास भार्गवः स्ववचोमृतैः

മൃഗവും തന്റെ മൃഗിയോടൊപ്പം സ്വന്തം ആശ്രമത്തിലേക്ക് വന്നു—കൃഷ്ണാമൃത സ്തോത്രം കേൾക്കാൻ. ആ കാരണമെല്ലാം മুনি ആലോചിച്ച്, ഭാർഗവൻ തന്റെ വചനാമൃതംകൊണ്ട് അവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.