Shloka 16
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
आनीय पित्रे दत्त्वाथ कुर्मो ऽध्ययनमेव हि / एकदा तु वयं सर्वे संप्राप्ता पर्वते वने
Transliteration
ānīya pitre dattvātha kurmo 'dhyayanameva hi / ekadā tu vayaṃ sarve saṃprāptā parvate vane
Translation
അവ കൊണ്ടുവന്ന് പിതാവിന് നൽകി ഞങ്ങൾ പഠനത്തിൽ മാത്രം ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും പർവതത്തിലെ വനത്തിലേക്ക് എത്തി.
Word by Word
आनीयhaving brought
आनीय:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootआ-नी (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund): ‘having brought’
पित्रेto (our) father
पित्रे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; चतुर्थी-विभक्ति (Dative/चतुर्थी), एकवचन
दत्त्वाhaving given
दत्त्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootदा (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund): ‘having given’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)
कुर्मःwe do
कुर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
अध्ययनम्study
अध्ययनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअध्ययन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; ‘कुर्मः’ इत्यस्य कर्म
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-निपात (particle: indeed/for)
एकदाonce
एकदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएकदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (once)
तुthen/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपात (particle: but/and then)
वयम्we
वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषण
सम्प्राप्ताःarrived
सम्प्राप्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘वयम्’ इत्यस्य विशेषण (having arrived)
पर्वतेon/at a mountain
पर्वते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
वनेin a forest
वने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन