Shloka 28
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
अहं तद्ग्रहणं पश्यन्भयेन प्रपलायितः / अत्युच्चवत्त्वात्पतितो मृतश्चैणीमनुस्मरन्
Transliteration
ahaṃ tadgrahaṇaṃ paśyanbhayena prapalāyitaḥ / atyuccavattvātpatito mṛtaścaiṇīmanusmaran
Translation
അവളെ പിടിക്കുന്നതു കണ്ട ഞാൻ ഭയത്തോടെ ഓടി; അത്യുച്ചത്തിൽ നിന്ന് വീണു, ആ മാൻപെണ്ണിനെ ഓർത്തുകൊണ്ടിരിക്കെ മരണമടഞ്ഞു।
Word by Word
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तत्-ग्रहणम्that seizing (act)
तत्-ग्रहणम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + ग्रहण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘तस्य ग्रहणम्’
पश्यन्seeing
पश्यन्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/participial qualifier)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + शतृ → पश्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमान-कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; कर्तरि
भयेनout of fear / by fear
भयेन:
Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/तृतीया), एकवचनम्
प्रपलायितःfled away
प्रपलायितः:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootप्र-√पलाय् (धातु) + क्त → प्रपलायित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः (past participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; ‘having fled’
अति-उच्च-वत्त्वात्because of great height
अति-उच्च-वत्त्वात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootअति (अव्यय) + उच्च (प्रातिपदिक) + वत्त्व (तद्धित-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/पञ्चमी), एकवचनम्; हेत्वर्थे; समासः—उपपद-तत्पुरुषः (अति + उच्चवत्त्व)
पतितःfell
पतितः:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootपत् (धातु) + क्त → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
मृतःdied
मृतः:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootमृ (धातु) + क्त → मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
एणीम्the doe
एणीम्:
Karma (कर्म/Object of remembering)
TypeNoun
Rootएणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अनुस्मरन्remembering
अनुस्मरन्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/participial qualifier)
TypeVerb
Rootअनु-√स्मृ (धातु) + शतृ → अनुस्मरत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमान-कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्