Shloka 24
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
अत्युच्चपातध्वनिभिर्निर्झरैः कन्दरोद्गतैः / गर्ज्जतमिव संसक्तं व्यालाद्यैर्मृगपक्षिभिः
Transliteration
atyuccapātadhvanibhirnirjharaiḥ kandarodgataiḥ / garjjatamiva saṃsaktaṃ vyālādyairmṛgapakṣibhiḥ
Translation
ഗുഹകളിൽ നിന്നുയരുന്ന വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ അത്യുച്ച പാതധ്വനികൾ കൊണ്ട് ആ പ്രദേശം മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു; സർപ്പാദികളും മൃഗപക്ഷികളും നിറഞ്ഞത് ഗർജ്ജിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।
Word by Word
अति-उच्च-पात-ध्वनिभिःwith the sounds of very high cascades
अति-उच्च-पात-ध्वनिभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअति (अव्यय) + उच्च (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक) + ध्वनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘with sounds of very high falls’
निर्झरैःwith waterfalls/streams
निर्झरैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनिर्झर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; instrumental plural
कन्दर-उद्गतैःemerging from caves
कन्दर-उद्गतैः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकन्दर (प्रातिपदिक) + उद्गत (उद्+गम् धातु, क्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘issuing forth from caves’ qualifying ‘निर्झरैः’
गर्ज्जतम्roaring
गर्ज्जतम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगर्ज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘roaring’ (as if)
इवas if/like
इव:
सम्बन्ध (Comparator/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय (particle of comparison)
संसक्तम्closely associated/filled
संसक्तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्+सञ्ज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘attached/associated/filled’
व्याल-आद्यैःwith serpents and others
व्याल-आद्यैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootव्याल (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘with serpents and the like’
मृग-पक्षिभिःwith animals and birds
मृग-पक्षिभिः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक) + पक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘with beasts and birds’