Adhyaya 27

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने षड्विंशतितमो ऽध्यायः // २६// वसिष्ठ उवाच तस्मिन्पुरे सन्तुलितामरेद्रपुरीप्रभावे मुनिवर्यधेनुः / विनिर्ममे तेषु गृहेषु पश्चात्तद्योग्यनारीनरवृन्दजातम्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണം, വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗം, തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ അർജുനോപാഖ്യാനത്തിൽ ഇരുപത്താറാം അധ്യായം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ദ്രപുരിയുടെ പ്രഭാവത്തോട് തുല്യമായ ആ നഗരത്തിൽ മുനിശ്രേഷ്ഠന്റെ ധേനു പിന്നീട് ആ ഗൃഹങ്ങളിൽ അവർക്കു യോജ്യമായ സ്ത്രീ-പുരുഷസമൂഹത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 2

विचित्रवेषाभरणप्रसूनगन्धांशुकालङ्कृतविग्रहाभिः / सहावभावाभिरुदारचेष्टाश्रीकान्तिसौन्दर्यगुणान्विताभिः

അവർ വിചിത്ര വേഷഭൂഷണങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, പുഷ്പസുഗന്ധം, മനോഹര വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ദേഹങ്ങളോടെയായിരുന്നു; സ്വാഭാവിക സൗമ്യതയും ഉദാരചേഷ്ടയും, ശ്രീ, കാന്തി, സൗന്ദര്യം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു।

Verse 3

मन्दस्फुरद्दन्तमरीचिजाल विद्योतिताननसरोजजितेन्दुभाभिः / प्रत्यग्रयौवनभरासवल्गुगीर्भिः स प्रेममन्थरकटाक्षनिरीक्षणाभिः

അവരുടെ മന്ദഹാസത്തിൽ മിന്നുന്ന ദന്തകിരണജാലം മുഖകമലത്തെ ദീപ്തമാക്കി ചന്ദ്രന്റെ ഭംഗിയെയും ജയിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി; പുതുയൗവനത്തിന്റെ നിറവോടെ മധുരവാക്കുകളുള്ളവരും, പ്രേമം മൂലം മന്ദമായ കടാക്ഷനോട്ടങ്ങളുള്ളവരുമായിരുന്നു അവർ।

Verse 4

प्रीतिप्रसन्नहृदयाभिरतिप्रभाभिः शृङ्गारकल्पतरुपुष्पविभूषिताभिः / देवाङ्गनातुलितसौभगसौकुमार्यरूपाभिलाषमधुराकृतिरञ्जिताभिः

പ്രീതിയാൽ പ്രസന്നഹൃദയമുള്ളവരും അത്യന്തം ദീപ്തിയുള്ളവരും, ശൃംഗാര-കല്പതരുവിന്റെ പുഷ്പങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതരുമായ; ദേവാംഗനകളെപ്പോലെ സൗഭാഗ്യവും സൗകുമാര്യവും ഉള്ള മധുരാകൃതിയാൽ രഞ്ജിതരായവർ അവർ ആയിരുന്നു.

Verse 5

उत्तप्तहेमकलशोपमचारुपीनवक्षोरुहद्वयभरानतमध्यमाभिः / श्रोणीभराक्रमणखेदपरिश्रितास्मृगारक्तपावकरसारुणिताङ्घ्रिभूभिः

തപ്ത സ്വർണ്ണകലശംപോലെ മനോഹരവും പുഷ്ടവുമായ স্তനയുഗളത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ നടുവ് കുനിഞ്ഞവർ; ശ्रोണിഭാരത്താൽ നടപ്പിലെ ക്ഷീണത്തിൽ പാദതലങ്ങൾ അഗ്നിരക്തരസപോലെ അരുണമായവർ.

Verse 6

केयूरहारमणिकङ्कणहेम कण्ठसूत्रामलश्रवणमण्डलमण्डिताभिः / स्रग्दामचुम्बितसकुन्तलकेशपाशकाञ्चीकलापपरिशिञ्जितनूपुराभिः

കേയൂരങ്ങൾ, ഹാരങ്ങൾ, മണികങ്കണങ്ങൾ, സ്വർണ്ണകണ്ഠസൂത്രങ്ങൾ, നിർമ്മല കർണമണ്ഡലങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അവർ അലങ്കൃതരായിരുന്നു; പുഷ്പമാലകൾ ചുംബിച്ച കേശപാശവും, കാഞ്ചീകലാപത്തിന്റെ ഝങ്കാരവും, നൂപുരങ്ങളുടെ മധുര നിനാദവും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചു.

Verse 7

आमृष्टरोषपरिसांत्वननर्महासकेलीप्रियालपनभर्त्सनरोषणेषु / भावेषु पार्थिवनिजप्रियधैर्यबन्धसर्वापहारचतुरेषु कृतान्तराभिः

കോപം തൊട്ടു ശമിപ്പിക്കൽ, മൃദുവായ ഹാസ്യപരിഹാസം, കളി, പ്രിയവാക്ക്, ശാസനം, രോഷം—ഇത്തരം ഭാവങ്ങളിൽ; രാജന്റെ പ്രിയന്റെ ധൈര്യബന്ധം പൊട്ടിച്ച് സർവ്വവും അപഹരിക്കുന്നതിൽ അവർ അത്യന്തം നിപുണരായിരുന്നു.

Verse 8

तन्त्रीस्वनोपमितमञ्जुलसौम्यगेयगन्धर्वतारमधुरारवभाषिणीभिः / वीणाप्रवीणतरपाणितलाङ्गुलीभिर्गंभीरचक्रचटुवादरतोत्सुकाभिः

തന്ത്രി-സ്വരത്തെപ്പോലെ മനോഹരമായ സൗമ്യഗീതങ്ങൾ പാടുന്നവരും, ഗന്ധർവതാരപോലെ മധുരധ്വനിയിൽ സംസാരിക്കുന്നവരും; വീണയിൽ അതിപ്രവീണരായി, കൈത്തളവും വിരലുകളും കൊണ്ട് ഗംഭീര താളചക്രം ചതുരമായി വാദിക്കാൻ രതരും ഉത്സുകരുമായിരുന്നു.

Verse 9

स्त्रीभिर्मदालस तराभिरतिप्रगल्भभावाभिराकुलितकामुकमानसाभिः / कामप्रयोगनिपुणाभिरहीनसंपदौदार्यरूपगुणशीलसमन्विताभिः

അവൻ മദാലസവും അതിപ്രഗൽഭസ്വഭാവവുമുള്ള സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; അവരുടെ സാന്നിധ്യം കാമുകമനസ്സിനെ കലക്കുമായിരുന്നു. അവർ കാമപ്രയോഗത്തിൽ നിപുണരും, സമ്പത്ത്, ഔദാര്യ, രൂപ, ഗുണ, ശീലം എന്നിവയാൽ സമന്വിതരുമായിരുന്നു.

Verse 10

संख्यातिगाभिरनिशं गृहकृत्यकर्मव्यग्रात्मकाभिरपि तत्परिचारिकाभिः / पुंभिश्च तद्गुणगणोचितरूपशोभैरुद्भासितैर्गृहचरैः परितः परीतम्

അവൻ എണ്ണമറ്റ ദാസിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; അവർ നിരന്തരം ഗൃഹകാര്യങ്ങളിൽ തിരക്കിലായിരുന്നാലും അവന്റെ പരിചരണത്തിൽ തത്പരരായിരുന്നു. കൂടാതെ അവന്റെ ഗുണഗണങ്ങൾക്ക് യോജിച്ച രൂപശോഭയാൽ ദീപ്തരായ ഗൃഹസേവക പുരുഷന്മാരും അവനെ ചുറ്റിനിന്നു.

Verse 11

सराजमार्गापणसौधसद्मसोपानदेवालयचत्वरेषु / पौरैरशेषार्थगुणैः समन्तादध्यास्यमानं परिपूर्णकामैः

രാജമാർഗ്ഗങ്ങൾ, ചന്തകൾ, പ്രാസാദങ്ങൾ, ഭവനങ്ങൾ, പടികൾ, ദേവാലയങ്ങൾ, ചത്വരങ്ങൾ—എല്ലായിടത്തും ആ നഗരം, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പൗരന്മാർകൊണ്ടും സമസ്ത സമ്പത്തും ഗുണങ്ങളും ഉള്ളവരുകൊണ്ടും ചുറ്റും നിറഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 12

अनेक रत्नोज्ज्वलितैर्विचित्रैः प्रासादसंघैरतुलैरसंख्यैः / रथाश्वमातङ्गखरोष्ट्रगोजायोग्यैरनेकैरपि मन्दिरैश्च

ആ നഗരം അനേകം രത്നങ്ങളാൽ ജ്വലിക്കുന്ന, വിചിത്രവും അതുല്യവും അസംഖ്യവുമായ പ്രാസാദസമൂഹങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചിരുന്നു; കൂടാതെ രഥം, കുതിര, ആന, കഴുത, ഒട്ടകം, പശു, ആട് എന്നിവയ്ക്ക് യോജിച്ച അനേകം മന്ദിരങ്ങൾ/ശാലകൾ കൊണ്ടും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 13

नरेद्रसामन्तनिषादिसादिपदातिसेनपतिनायकानाम् / विप्रादिकानां रथिसारथीनां गृहैस्तथा मागधबन्दिनां च

ആ നഗരം നരേന്ദ്രന്മാർ, സാമന്തന്മാർ, നിഷാദാദികൾ, പദാതിസൈനികർ, സേനാപതികൾ, നായകർ എന്നിവരുടെ ഭവനങ്ങളാൽ; കൂടാതെ വിപ്രാദികൾ, രഥികൾ, സാരഥികൾ, മാഗധർ, ബന്ധികൾ എന്നിവരുടെ വീടുകളാൽ കൂടി സമന്വിതമായിരുന്നു.

Verse 14

विविक्तरथ्यापणचित्रचत्वरैरनेकवस्तुक्रयविक्रयैश्च / महाधनोपस्करसाधुनिर्मितैर्गृहैश्च शुभ्रैर्गणिकाजनानाम्

അവിടെ ശാന്തമായ വഴികളും കടകളും ചിത്രിത ചത്വരങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; പലവിധ വസ്തുക്കളുടെ വാങ്ങലും വിൽപ്പനയും നടന്നു; ഗണികജനങ്ങളുടെ വെളുത്ത, മഹാധനവും ഉത്തമ ഉപകരണങ്ങളും കൊണ്ട് നന്നായി പണിത വീടുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 15

महार्हरत्नोज्ज्वलतुङ्गगोपुरैः सह श्वगृध्रव्रजनर्तनालयैः / चित्रैर्ध्वचैश्चापि पताकिकाभिः शुभ्रैः पटैर्मण्डपिकाभिरुन्नतैः

അവിടെ അമൂല്യ രത്നങ്ങൾ തിളങ്ങുന്ന ഉയർന്ന ഗോപുരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; കൂടെ നായകളും കഴുകന്മാരും കൂട്ടമായി ചുറ്റുന്ന നൃത്താലയങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; വർണ്ണധ്വജങ്ങൾ, പതാകകൾ, വെളുത്ത തിരശ്ശീലകൾ, ഉയർന്ന മണ്ഡപങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അത് ശോഭിച്ചു।

Verse 16

कह्लारकञ्जकुमुदोत्पलरेणुवासितैश्चकाह्वहंसकुररीबकसारसानाम् / नानारवाढ्यरमणीयतटाकवापीसरोवरैश्चापि जलोपपन्नैः

കഹ്ലാര, കഞ്ജ, കുമുദ, ഉത്പലങ്ങളുടെ പരാഗസൗരഭം നിറഞ്ഞു, ചക്രവാക-ഹംസങ്ങൾ, കുറരീ, ബക, സാരസങ്ങൾ നിറഞ്ഞു; നാനാവിധ കൂകലാൽ സമൃദ്ധമായ, ജലസമ്പന്നമായ മനോഹര തടാകങ്ങൾ, വാപികൾ, സരോവരങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 17

चूतप्रियालपनसाम्रमधूकजंबूप्लक्षैर्नवैश्च तरुभिश्च कृतालवालैः / पर्यन्तरोपितमनोरमनागकेतकीपुन्नागचंपकवनैश्च पतत्रिजुष्टैः

പുതിയ ചൂത (മാവ്), പ്രിയാല, പനസ, ആമ്ര, മധൂക, ജംബൂ, പ്ലക്ഷ മുതലായ വൃക്ഷങ്ങൾ—അടിയിൽ ആലവാലങ്ങൾ ഒരുക്കി—ആ പ്രദേശത്തെ ചുറ്റിനിന്നു; അതിരുകളിൽ നാഗ, കേതകീ, പുന്നാഗ, ചമ്പക വനങ്ങൾ മനോഹരമായി നിലകൊണ്ടു, പക്ഷികൾ അവയിൽ വസിച്ചു।

Verse 18

मन्दारकुन्दकरवीरमनोज्ञयूथिकाजात्यादिकैर्विविधपुष्पफलैश्च वृक्षैः / संलक्ष्यमाणपरितोपवनालिभिश्च संशोभितं जगति विस्मयनीयरूपैः

മന്ദാര, കുന്ദ, കരവീര, മനോഹര യൂഥിക, ജാതി മുതലായവയും വിവിധ പുഷ്പഫലങ്ങളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും; ചുറ്റും കാണപ്പെടുന്ന ഉപവനങ്ങളുടെ നിരകളും—വിസ്മയകരമായ രൂപങ്ങളാൽ—ആ സ്ഥലത്തെ ലോകത്തിൽ അത്യന്തം ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 19

सर्वर्त्तुकप्रवरसौरभवायुमन्दमन्दप्रचारिभर्त्सितधर्मकालम् / इत्थ सुरासुरमनोरमभोगसंपद्विस्पष्टमानविभवं नगरं नरेद्र

ആ നഗരത്തിൽ എല്ലാ ഋതുക്കളുടെയും ശ്രേഷ്ഠ സുഗന്ധമുള്ള കാറ്റ് മന്ദമന്ദമായി വീശി; അവിടെ ധർമ്മകാലം പോലും നിന്ദിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നി. ഹേ നരേന്ദ്രാ, ദേവാസുരർക്കും മനോഹരമായ ഭോഗസമ്പത്താൽ അതിന്റെ വൈഭവം വ്യക്തമായി തെളിഞ്ഞിരുന്നു.

Verse 20

सौभाग्यभोगममितं मुनिहोमधेनुः सद्यो विधाय विनिवेदयदाशु तस्मै / ज्ञात्वा ततो मुनिवरो द्विजहोमधेन्वा संपादितं नरपते रुचिरातिथेयम्

മുനിയുടെ ഹോമധേനു അളവറ്റ സൗഭാഗ്യവും ഭോഗസമ്പത്തും ഉടൻ ഒരുക്കി വേഗത്തിൽ അവനോട് സമർപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് മുനിവരൻ, ദ്വിജരുടെ ഹോമധേനുവാൽ നരപതിക്കായി രുചികരമായ അതിഥിസത്കാരം സിദ്ധമായതായി അറിഞ്ഞു.

Verse 21

आहूय कञ्चन तदन्तिक मात्मशिष्यं प्रास्थापयत्सगुणशालिनमाशु राजन् / गत्वा विशामधिपतेस्तरसा समीपं संप्रश्रयं मुनिसुतस्तमिदं बभाषे

ഹേ രാജാവേ, അവൻ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഗുണശാലിയായ ഒരു ശിഷ്യനെ വിളിച്ച് ഉടൻ അയച്ചു. മുനിപുത്രൻ വേഗത്തിൽ നഗരാധിപന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു നമസ്കരിച്ചു വിനയത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 22

आतिथ्यमस्मदुपपादितमाशु राज्ञा संभावनीयमिति नः कुलदेशिकाज्ञा / राजा ततो मुनिवरेण कृताभ्यनुज्ञः संप्राविशत्पुरवरं स्वकृते कृतं तत्

രാജാവ് വേഗത്തിൽ ഞങ്ങൾക്കായി ഒരുക്കിയ അതിഥിസത്കാരം ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്—ഇതാണ് നമ്മുടെ കുലദേശികന്റെ ആജ്ഞ. തുടർന്ന് മുനിവരന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച രാജാവ്, തനിക്കായി തന്നെ ഒരുക്കപ്പെട്ട ആ ശ്രേഷ്ഠ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 23

सर्वोपभोग्यनिलयं मुनिहोमधेनुसामर्थ्यसूचकमशोषबलैः समेतः / अन्तः प्रविश्य नगरर्द्धिमशेषलोकसंमोहिनीम् भिसमीक्ष्य स राजवर्यः

ആ നഗരം എല്ലാ ഭോഗങ്ങളുടെയും നിവാസമായിരുന്നു; മുനിയുടെ ഹോമധേനുവിന്റെ സാമർത്ഥ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നതും, അക്ഷയബലസമ്പത്തോടുകൂടിയതുമായിരുന്നു. ആ ശ്രേഷ്ഠ രാജാവ് അകത്ത് പ്രവേശിച്ച്, സർവ്വലോകങ്ങളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന നഗരസമൃദ്ധി വ്യക്തമായി നിരീക്ഷിച്ചു.

Verse 24

प्रीतिप्रसन्नवदनः सबलस्तु दानी धीरो ऽपि विस्मयमवाप भृशं तदानीम् / गच्छन्सुरस्त्रीनयना लियूथपानैकपात्रोचितचारुमूर्त्तिः

അപ്പോൾ ദാനശീലനും ബലവാനുമായ രാജാവ്, പ്രീതിയാൽ പ്രസന്നമുഖനായിരുന്നിട്ടും, അത്യന്തം വിസ്മയത്തിലാഴ്ന്നു. നടന്നു പോകുമ്പോൾ അവന്റെ മനോഹരമൂർത്തി ദേവസ്ത്രീകളുടെ ദൃഷ്ടികൾ അവനോട് ചേർന്നതുപോലെ, മധുപാനത്തിനൊരു ഏകപാത്രത്തിന് യോജിച്ചതുപോലെ തോന്നി.

Verse 25

रेमे स हैहयपतिः पुरराजमार्गे शक्रः कुबेरवसताविव सामरौघः / तं प्रस्थितं राजपथात्समन्तात्पौराङ्गनाश्चन्दनवारिसिक्तैः

ഹൈഹയപതി രാജാവ് നഗരത്തിന്റെ രാജമാർഗത്തിൽ അങ്ങനെ ആനന്ദിച്ചു; കുബേരന്റെ വസതിയിൽ ഇന്ദ്രൻ ദേവസമൂഹത്തോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നതുപോലെ. അവൻ രാജപഥത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, ചുറ്റുമെങ്ങും നഗരസ്ത്രീകൾ ചന്ദനമിശ്രിത ജലം തളിച്ച് അവനെ സ്നിഗ്ധമാക്കി.

Verse 26

प्रसूनलाजाप्रकरैरजस्रमवीपृषन्सौधगताः सुत्दृद्यैः / अभ्यागतार्हणसमुत्सुकपौरकान्ता हस्तारविन्दगलितामललाजवर्षैः

മാളികകളിൽ നിന്നിരുന്ന സുന്ദരിമാർ ഇടവിടാതെ പുഷ്പങ്ങളും ലാജയും (വറുത്ത ധാന്യം) കൂമ്പാരങ്ങളായി ചിതറിച്ചു. എത്തിയവനെ ആദരിച്ച് സ്വീകരിക്കാൻ ഉത്സുകരായ നഗരകാന്തകൾ തങ്ങളുടെ താമരക്കൈകളിൽ നിന്ന് വീഴുന്ന നിർമ്മല ലാജയെ മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 27

कालेयपङ्कसुरभीकृतनन्दनोत्थशुभ्रप्रसूननिकरैरलिवृन्दगीतैः / तत्रत्यपौरवनिताञ्जनरत्नसारमुक्ताभिरप्यनुपदं प्रविकीर्यमामः

നന്ദനോദ്യാനത്തിൽ നിന്നെത്തിച്ച ശുഭ്ര പുഷ്പക്കൂട്ടങ്ങൾ കാളേയ ചന്ദനലേപം കൊണ്ട് സുഗന്ധിതമായി; തേനീച്ചക്കൂട്ടങ്ങളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തു. അവിടത്തെ നഗരവനിതകൾ അഞ്ജനം, രത്നസാരം, മുത്തുകളും പടിപടിയായി വിതറി കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 28

व्यभ्राजतावनिपतिर्विशदैः समन्ताच्छीतांशुरश्मिनिकरैरिव मन्दराद्रिः / ब्राह्मीं तपःश्रिय मुदारगणमचिन्त्यां लोकेषु दुर्लभतरां स्पृहणीयशोभाम्

ആ നൃപതി ചുറ്റുമെങ്ങും നിർമ്മലമായ തേജസ്സോടെ അങ്ങനെ പ്രകാശിച്ചു; മന്ദരപർവ്വതം ശീതാംശു (ചന്ദ്രൻ) കിരണസമൂഹങ്ങളാൽ ദീപ്തമാകുന്നതുപോലെ. അവൻ ബ്രാഹ്മീ തപഃശ്രീ—ഉദാരഗുണസമ്പന്നവും അചിന്ത്യവുമായ, ലോകങ്ങളിൽ അത്യന്തം ദുർലഭവും ആഗ്രഹണീയവുമായ ശോഭ—ലഭിച്ചവനായിരുന്നു.

Verse 29

पश्यन्विशामधिपतिः पुरसंपदं तामुच्चैः शशंस मनसा वचसेव राजन् / मेने च हैहयपतिर्भुवि दुर्लभेयं क्षात्री मनोहरतरा महिता हि संपत्

ആ നഗരസമ്പത്തിനെ കണ്ടു ജനാധിപനായ രാജാവ് മനസ്സാലും വാക്കാലും ഉച്ചത്തിൽ പ്രശംസിച്ചു. ഹൈഹയപതിയും—ഭൂമിയിൽ ഇത്തരമൊരു മഹിതവും കൂടുതൽ മനോഹരവുമായ ക്ഷാത്രസമ്പത്ത് ദുർലഭമാണെന്ന് കരുതി।

Verse 30

अस्याः शतांशतुलनामपि नोपगन्तुं विप्रशियः प्रभवतीति सुरार्चितायाः / मध्येपुरं पुरजनोपचितां विभूतिमालोकयन्सह पुरोहितमन्त्रिसार्थैः

ദേവന്മാർ ആരാധിക്കുന്ന ഈ വൈഭവത്തിന്റെ നൂറിലൊരുഭാഗം താരതമ്യത്തേക്കും വിപ്രശ്രീ എത്തുകയില്ലെന്ന് പറയുന്നു. രാജാവ് പുരോഹിതനും മന്ത്രിസമൂഹവും കൂടെ നഗരമദ്ധ്യത്തിൽ, പൗരന്മാർ സമ്പാദിച്ച ആ വിഭൂതി ദർശിച്ചു നടന്നു।

Verse 31

गच्छत्स्वपार्श्वचर दर्शितवर्णसौधो लेभे मुदं पुरजनैः परिपूज्यमानः / राजा ततो मुनिवरोपचितां सपर्यामात्मानुरूपमिह सानुचरो लभस्व

സ്വപാർശ്വചരന്മാർ കാണിച്ച വർണ്ണസൗധങ്ങൾക്കിടയിൽ നടന്നു പോകുമ്പോൾ, പൗരന്മാർ എല്ലാതരത്തിലും പൂജിച്ചതിനാൽ അവൻ ആനന്ദം പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഇവിടെ മുനിവരന്മാർ ഒരുക്കിയ, നിനക്കു യോജിച്ച സേവാപൂജ നീ അനുചരന്മാരോടുകൂടെ ലഭിക്കട്ടെ।

Verse 32

इत्यश्रमेण नृपतिर्विनिवर्त्तयित्वा स्वार्थं प्राल्पितगृहाभिमुखो जगाम / पौरेः समेत्य विविधार्हणपाणिभिश्च मार्गे मुदा विरचिताजलिभिः समन्तात्

ആശ്രമത്തിൽ തന്റെ കാര്യം സാധിപ്പിച്ച് നൃപതിയെ മടക്കി അയച്ച് അവൻ ഗൃഹാഭിമുഖമായി പുറപ്പെട്ടു. പൗരന്മാരും വിവിധ അർഘ്യങ്ങൾ കൈകളിൽ എടുത്ത്, വഴിയൊട്ടാകെ ചുറ്റുമെല്ലാം സന്തോഷത്തോടെ കൃതാഞ്ജലി ചേർത്ത് സമീപിച്ചു।

Verse 33

संभावितोभ्यनुपदं जयशब्दघोषैस्तूर्यारवैश्च बधिरीकृतदिग्विभागैः / कक्षान्तराणि नृपतिः शनकैरतीत्य त्रीणि क्रमेण च ससंभ्रमकञ्चुकीनि

ഓരോ പടിയിലും ‘ജയ’ഘോഷങ്ങളും തൂര്യനാദങ്ങളും ദിക്കുകളെ തന്നെ ബധിരമാക്കിയതുപോലെ തോന്നി. നൃപതി പതുക്കെ മുറികളിടയിലെ വഴികൾ കടന്ന്, ക്രമമായി മൂന്ന് പ്രാകാരങ്ങൾ പിന്നിട്ടു; അവിടെ കഞ്ചുകിമാർ ആവേശഭരിതമായ തിരക്കിലായിരുന്നു।

Verse 34

दूरप्रसारितपृथग्जनसंकुलानि सद्माविवेश सचिवादरदत्तहृस्तः / तत्र प्रदीपदधिदर्पणगन्धपुष्पदूर्वाक्षतादिभिरलं पुरकामिनीभिः

ദൂരത്തോളം വ്യാപിച്ച, വിവിധ ജനക്കൂട്ടങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ മന്ദിരങ്ങളിൽ അവൻ സചിവന്റെ ആദരപൂർവമായ സ്വീകരണത്തിൽ ഹർഷിതനായി പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ നഗരസ്ത്രീകൾ ദീപം, തൈര്, ദർപ്പണം, സുഗന്ധം, പുഷ്പം, ദൂർവ, അക്ഷതം മുതലായവകൊണ്ട് മംഗളസത്കാരം നടത്തി।

Verse 35

निर्याय राजभवनान्तरतः सलीलमानन्दितो नरपतिर्बहुमान पूर्वकम् / ताभिः समाभिविनिवेशितमाशु नानारत्नप्रवेकरुचिजालविराजमानम्

രാജഭവനത്തിന്റെ അന്തർഭാഗത്തിൽ നിന്ന് രാജാവ് കളിഭാവത്തോടെ പുറത്തുവന്നു; ആനന്ദത്തോടെ മഹത്തായ ആദരവോടെ. ആ സ്ത്രീകൾ അവനെ ഉടൻ തന്നെ നാനാരത്നങ്ങളുടെ ദീപ്തിജാലം കൊണ്ട് തിളങ്ങുന്ന ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി।

Verse 36

सूक्ष्मोत्तरच्छदमुदारयशा मनोज्ञमध्या रुरोह कनकोत्तरविष्टरं तम् / तस्मिन्गृहे नृप तदीयपुरन्ध्रिवर्गः स्वासीनमाशु नृपतिर्विविधार्हणाभिः

സൂക്ഷ്മമായ ഉത്തരീയമണിഞ്ഞ്, ഉദാരയശസ്സുള്ളതും മനോഹരമായ മദ്ധ്യഭാഗമുള്ളതുമായ രാജാവ് ആ സ്വർണമയ ആസനത്തിൽ കയറി ഇരുന്നു. ആ ഗൃഹത്തിൽ ആസീനനായ നൃപതിയെ അവന്റെ അന്തഃപുരസ്ത്രീകളുടെ സംഘം ഉടൻ തന്നെ വിവിധ അർഘ്യ-സത്കാരങ്ങളാൽ പൂജിച്ചു।

Verse 37

वाद्यादिभिस्तदनुभूषणगन्धपुष्पवस्त्राद्यलङ्कृतिभिरग्र्यमुदं ततान / तस्मिन्नशेषदिवसोचितकर्म सर्वं निर्वर्त्य हैहयपतिः स्वमतानुसारम्

വാദ്യാദികളാലും, ആഭരണങ്ങൾ, സുഗന്ധം, പുഷ്പം, വസ്ത്രം മുതലായ അലങ്കാരങ്ങളാലും അവൻ ശ്രേഷ്ഠമായ ആനന്ദം പരത്തി. അവിടെ ഹൈഹയപതി തന്റെ അഭിപ്രായാനുസാരം ദിനോചിതമായ എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു।

Verse 38

नाना विधालयननर्मविचित्रकेलीसंप्रेक्षितैर्दिनमशेषमलं निनाय / कृत्वा दिनान्तसमयोचितकर्म चैव राजा स्वमन्त्रिसचिवानुगतः समन्तात्

നാനാവിധ ഗൃഹോത്സവങ്ങൾ, ഹാസ്യവിനോദങ്ങൾ, വിചിത്ര ക്രീഡകൾ എന്നിവ കാണിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ മുഴുവൻ ദിനവും സുഖമായി കഴിച്ചു. പിന്നെ ദിനാന്തസമയോചിതമായ കര്‍മ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, രാജാവ് തന്റെ മന്ത്രിമാരും സചിവന്മാരും ചുറ്റുമനുസരിച്ച് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 39

आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसंशान्तसंतमसमाशु सदः प्रपेदे / तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानः

അടുത്തിരുന്ന ഭൃത്യരുടെ കൈകളിലെ ദീപസമൂഹം ഇരുട്ടിനെ ഉടൻ ശമിപ്പിച്ചു; അവൻ വേഗത്തിൽ സഭയിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന് പുരോഹിതന്മാർ, മന്ത്രിമാർ, സാമന്തർ, അനേകം നായകർ എന്നിവരാൽ സേവിക്കപ്പെട്ടു ഉപാസിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 40

अन्वास्त राजसमितौ विविधैर्विनोदैर्हृष्टः सुरेद्र इव देवगणैरुपेतः / ततश्चिरं विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षाप्रवृत्तहसनादिकथाप्रसंगः

രാജസഭയിൽ അവൻ ആനന്ദത്തോടെ നാനാവിധ വിനോദങ്ങളിൽ ലീനനായി, ദേവഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സുരേന്ദ്രനെപ്പോലെ. തുടർന്ന് ദീർഘനേരം വിവിധ വാദ്യങ്ങൾ, നൃത്തദർശനങ്ങൾ, ചിരി, പല കഥാപ്രസംഗങ്ങൾ എന്നിവ തുടർന്നു।

Verse 41

आसांचकार गणिकाजन्नर्महासक्रीडाविलासपरितोषितचित्तवृत्तिः / इत्थं विशामधिपतिर्भृशमानिशार्द्धं नानाविहारविभवानुभवैरनेकैः

ഗണികമാരുടെയും ജനങ്ങളുടെയും ഹാസ്യവിനോദം, മദ്യോത്സവം, ക്രീഡയും വിലാസവും അവന്റെ ചിത്തത്തെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി; അവൻ അവിടെ സമയം കഴിച്ചു. ഇങ്ങനെ ജനാധിപതി അർദ്ധരാത്രിവരെ നാനാവിഹാരവും വൈഭവവും അനുഭവിച്ചു ലീനനായി.

Verse 42

स्थित्वानुगान्नरपतीनपि तन्निवासं प्रस्थाप्य वासभवनं स्वयमप्ययासीत् / तद्राजसैन्यमखिलं निजवीर्यशौर्यसंपत्प्रभावमहिमानुगुणं गृहेषु

കുറച്ചു നേരം നിന്ന ശേഷം, കൂടെ വന്ന മറ്റു നരപതിമാരെയും അവരുടെ വസതികളിലേക്കു യാത്രയാക്കി, അവൻ സ്വയം തന്റെ വാസഭവനത്തിലേക്കും പോയി. ആ രാജാവിന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും തങ്ങളുടെ വീര്യം, ശൗര്യം, സമ്പത്ത്, പ്രഭാവം, മഹിമ എന്നിവയ്ക്കൊത്ത വീടുകളിൽ പാർത്തു.

Verse 43

आत्मानुरुपविभवेषु महार्हवस्त्रस्रग्भूषणादिभिरलं मुदितं बभूव / सैन्यानि तानि नृपतेर्विविधान्नपानसद्भक्ष्यभोज्यमधुमांसपयोघृताद्यैः

തങ്ങളുടെ വൈഭവത്തിന് അനുസരിച്ച് വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങൾ, പുഷ്പമാലകൾ, ആഭരണങ്ങൾ മുതലായവ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് അവർ സന്തോഷിച്ചു. രാജാവിന്റെ ആ സൈന്യങ്ങൾ വിവിധ അന്നപാനങ്ങൾ, ഉത്തമ ഭക്ഷ്യഭോജ്യങ്ങൾ, മധു, മാംസം, പാൽ, നെയ്യ് മുതലായവ കൊണ്ട് തൃപ്തരായി.

Verse 44

तृप्तान्यवात्सुरखिलानि सुखोपभौगैस्तस्यां नरेद्रपुरि देवगणा दिवीव / एवं तदा नरपतेरनुयायिनस्ते नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः

ആ നരേന്ദ്രപുരിയിൽ ദേവഗണങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലിരിക്കുന്നതുപോലെ, സുഖോപഭോഗങ്ങളാൽ എല്ലാവരും തൃപ്തരായി. അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ അനുയായികളും നാനാവിധ യോഗ്യസുഖാനുഭവത്തോടെ പരമസന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.

Verse 45

अन्योन्यमूचुरिति गेहधनादिभिर्वा किं साध्यते वयमिहैव वसाम सर्वे / राजापि शार्वरविधानमथो विधाय निर्वर्त्य वासभवने शयनीयमग्र्यम् / अध्यास्य रत्ननिकरैरति शैभि भद्रं निद्रामसेवत नरेद्र चिरं प्रतीतः

അവർ പരസ്പരം പറഞ്ഞു—വീട്, ധനം മുതലായവ കൊണ്ട് എന്ത് നേടാം? നാം എല്ലാവരും ഇവിടെ തന്നെയിരിക്കാം. തുടർന്ന് രാജാവ് രാത്രിക്രമം ഒരുക്കി, വാസഭവനത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ശയ്യ ഒരുക്കിച്ചു; രത്നസമൂഹങ്ങൾ കൊണ്ട് അത്യന്തം ശോഭിക്കുന്ന മംഗളാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, സന്തോഷത്തോടെ ദീർഘനേരം നിദ്രയെ ആശ്രയിച്ചു.