Shloka 32
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
इत्यश्रमेण नृपतिर्विनिवर्त्तयित्वा स्वार्थं प्राल्पितगृहाभिमुखो जगाम / पौरेः समेत्य विविधार्हणपाणिभिश्च मार्गे मुदा विरचिताजलिभिः समन्तात्
Transliteration
ityaśrameṇa nṛpatirvinivarttayitvā svārthaṃ prālpitagṛhābhimukho jagāma / paureḥ sametya vividhārhaṇapāṇibhiśca mārge mudā viracitājalibhiḥ samantāt
Translation
ആശ്രമത്തിൽ തന്റെ കാര്യം സാധിപ്പിച്ച് നൃപതിയെ മടക്കി അയച്ച് അവൻ ഗൃഹാഭിമുഖമായി പുറപ്പെട്ടു. പൗരന്മാരും വിവിധ അർഘ്യങ്ങൾ കൈകളിൽ എടുത്ത്, വഴിയൊട്ടാകെ ചുറ്റുമെല്ലാം സന്തോഷത്തോടെ കൃതാഞ്ജലി ചേർത്ത് സമീപിച്ചു।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/इति-निपात (quotative particle)
āśrameṇaby/through the hermitage (setting)
āśrameṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootāśrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
nṛpatiḥthe king
nṛpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
vinivartyahaving turned back; having returned
vinivartya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi+ni+vṛt (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/क्त्वा), पूर्वकालिक क्रिया
sva-arthamhis own purpose
sva-artham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘svaḥ arthaḥ’ (one’s own purpose); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
prālpita-gṛha-abhimukhaḥfacing toward (his) house
prālpita-gṛha-abhimukhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprālpita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + gṛha (प्रातिपदिक) + abhimukha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘gṛham abhimukhaḥ’ with qualifier ‘prālpita-’ (as transmitted); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
jagāmawent
jagāma:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
pauraiḥwith the citizens
pauraiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootpaura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
sametyahaving met; having assembled
sametya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam+ī (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/क्त्वा)
vividha-arhaṇa-pāṇibhiḥwith hands bearing various gifts
vividha-arhaṇa-pāṇibhiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootvividha (प्रातिपदिक) + arhaṇa (प्रातिपदिक) + pāṇi (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘arhaṇāni pāṇau yeṣām’ (having hands with various offerings); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
mārgeon the road
mārge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmārga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
mudāwith joy
mudā:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootmud (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
viracita-añjalibhiḥwith folded hands
viracita-añjalibhiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootviracita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + añjali (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘viracitāḥ añjalayaḥ’ (hands folded in reverence); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
samantāton all sides
samantāt:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamantāt (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (from all sides)