Shloka 9
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
स्त्रीभिर्मदालस तराभिरतिप्रगल्भभावाभिराकुलितकामुकमानसाभिः / कामप्रयोगनिपुणाभिरहीनसंपदौदार्यरूपगुणशीलसमन्विताभिः
Transliteration
strībhirmadālasa tarābhiratipragalbhabhāvābhirākulitakāmukamānasābhiḥ / kāmaprayoganipuṇābhirahīnasaṃpadaudāryarūpaguṇaśīlasamanvitābhiḥ
Translation
അവൻ മദാലസവും അതിപ്രഗൽഭസ്വഭാവവുമുള്ള സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; അവരുടെ സാന്നിധ്യം കാമുകമനസ്സിനെ കലക്കുമായിരുന്നു. അവർ കാമപ്രയോഗത്തിൽ നിപുണരും, സമ്പത്ത്, ഔദാര്യ, രൂപ, ഗുണ, ശീലം എന്നിവയാൽ സമന്വിതരുമായിരുന്നു.
Word by Word
स्त्रीभिःby/with women
स्त्रीभिः:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; Instrumental plural
मदालसतराभिःwith very intoxicated and languid (women)
मदालसतराभिः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमद-आलस-तर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; superlative -तर; qualifying स्त्रीभिः
अति-प्रगल्भ-भावाभिःwith exceedingly bold dispositions
अति-प्रगल्भ-भावाभिः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअति + प्रगल्भ-भाव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; qualifying स्त्रीभिः
आकुलित-कामुक-मानसाभिःwith minds of lovers made restless
आकुलित-कामुक-मानसाभिः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootआकुलित (कृदन्त, क्त) + कामुक-मानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘आकुलित’ = disturbed; qualifying स्त्रीभिः
काम-प्रयोग-निपुणाभिःskilled in amorous arts/practices
काम-प्रयोग-निपुणाभिः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकाम-प्रयोग-निपुण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; qualifying स्त्रीभिः
अहीन-संपद्-औदार्य-रूप-गुण-शील-समन्विताभिःendowed with unimpaired wealth, generosity, beauty, virtues, and good conduct
अहीन-संपद्-औदार्य-रूप-गुण-शील-समन्विताभिः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअहीन + संपद् + औदार्य + रूप + गुण + शील + समन्वित (कृदन्त, क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमास; ‘समन्वित’ (क्त) = endowed; qualifying स्त्रीभिः