Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor

Arjunopākhyāna Context

व्यभ्राजतावनिपतिर्विशदैः समन्ताच्छीतांशुरश्मिनिकरैरिव मन्दराद्रिः / ब्राह्मीं तपःश्रिय मुदारगणमचिन्त्यां लोकेषु दुर्लभतरां स्पृहणीयशोभाम्

vyabhrājatāvanipatirviśadaiḥ samantācchītāṃśuraśminikarairiva mandarādriḥ / brāhmīṃ tapaḥśriya mudāragaṇamacintyāṃ lokeṣu durlabhatarāṃ spṛhaṇīyaśobhām

ആ നൃപതി ചുറ്റുമെങ്ങും നിർമ്മലമായ തേജസ്സോടെ അങ്ങനെ പ്രകാശിച്ചു; മന്ദരപർവ്വതം ശീതാംശു (ചന്ദ്രൻ) കിരണസമൂഹങ്ങളാൽ ദീപ്തമാകുന്നതുപോലെ. അവൻ ബ്രാഹ്മീ തപഃശ്രീ—ഉദാരഗുണസമ്പന്നവും അചിന്ത്യവുമായ, ലോകങ്ങളിൽ അത്യന്തം ദുർലഭവും ആഗ്രഹണീയവുമായ ശോഭ—ലഭിച്ചവനായിരുന്നു.

vyabhrājatshone forth
vyabhrājat:
Kriyā (क्रिया/verb)
TypeVerb
Rootvi-√bhrāj (भ्राज् धातु)
FormLaṅ (लङ्, imperfect/past), Prathama puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
avanipatiḥthe king, lord of the earth
avanipatiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootavani (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; (avanyāḥ patiḥ)
viśadaiḥwith bright/clear
viśadaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootviśada (प्रातिपदिक)
FormPuṃ/Napuṃ, Tṛtīyā, Bahuvacana; विशेषण to following noun
samantātall around
samantāt:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Scope)
TypeIndeclinable
Rootsamantāt (अव्यय)
FormDeśavyaya (spatial adverb)
śīta-aṃśu-raśmi-nikaraiḥwith clusters of moonbeams
śīta-aṃśu-raśmi-nikaraiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootśīta (प्रातिपदिक) + aṃśu (प्रातिपदिक) + raśmi (प्रातिपदिक) + nikara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Bahuvacana; (śītāṃśoḥ raśmi-nikaraiḥ)
ivalike
iva:
Upamā (उपमा-marker)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-vācaka avyaya
mandara-adriḥMount Mandara
mandara-adriḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootmandara (प्रातिपदिक) + adri (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; upamāna
brāhmīmBrahmic, sacred
brāhmīm:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootbrāhmī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; विशेषण to tapaḥśriyam
tapaḥ-śriyamthe splendor of austerity
tapaḥ-śriyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक) + śrī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; (tapaḥ-śrīḥ)
udāra-gaṇamnoble in multitude/abundance
udāra-gaṇam:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootudāra (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक)
FormNapुंसak, Dvitīyā, Ekavacana; विशेषण to tapaḥśriyam (as a qualifying epithet)
acintyāminconceivable
acintyām:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootacintya (कृदन्त/प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; विशेषण
lokeṣuin the worlds
lokeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī, Bahuvacana
durlabhatarāmeven rarer, very hard to obtain
durlabhatarām:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootdurlabha (प्रातिपदिक) + tara (तद्धित/तरप् comparative)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; comparative adjective
spṛhaṇīya-śobhāmbeauty worthy of longing
spṛhaṇīya-śobhām:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootspṛhaṇīya (कृदन्त/प्रातिपदिक) + śobhā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; (spṛhaṇīyā śobhā yasyāḥ) as determinative/qualifying compound