Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor

Arjunopākhyāna Context

संभावितोभ्यनुपदं जयशब्दघोषैस्तूर्यारवैश्च बधिरीकृतदिग्विभागैः / कक्षान्तराणि नृपतिः शनकैरतीत्य त्रीणि क्रमेण च ससंभ्रमकञ्चुकीनि

saṃbhāvitobhyanupadaṃ jayaśabdaghoṣaistūryāravaiśca badhirīkṛtadigvibhāgaiḥ / kakṣāntarāṇi nṛpatiḥ śanakairatītya trīṇi krameṇa ca sasaṃbhramakañcukīni

ഓരോ പടിയിലും ‘ജയ’ഘോഷങ്ങളും തൂര്യനാദങ്ങളും ദിക്കുകളെ തന്നെ ബധിരമാക്കിയതുപോലെ തോന്നി. നൃപതി പതുക്കെ മുറികളിടയിലെ വഴികൾ കടന്ന്, ക്രമമായി മൂന്ന് പ്രാകാരങ്ങൾ പിന്നിട്ടു; അവിടെ കഞ്ചുകിമാർ ആവേശഭരിതമായ തിരക്കിലായിരുന്നു।

saṃbhāvitaḥbeing honored; welcomed
saṃbhāvitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsam+bhāv (धातु)
Formभूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
abhitowards; in accompaniment
abhi:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootabhi (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय (preverb-like: towards/around)
anupadamat every step
anupadam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootanupada (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (step by step/at every step)
jaya-śabda-ghoṣaiḥby the clamors of ‘victory’ cries
jaya-śabda-ghoṣaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootjaya (प्रातिपदिक) + śabda (प्रातिपदिक) + ghoṣa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘jayasya śabdaḥ’ + ‘ghoṣa’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
tūrya-ravaiḥby the sounds of musical instruments
tūrya-ravaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottūrya (प्रातिपदिक) + rava (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘tūryāṇāṃ ravāḥ’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
badhirīkṛta-dik-vibhāgaiḥby (noises) that made the directions indistinct/deafened
badhirīkṛta-dik-vibhāgaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbadhirīkṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक) + dik (प्रातिपदिक) + vibhāga (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘dik-vibhāgāḥ’ (directions’ divisions) qualified by ‘badhirīkṛta’ (made deafened/indistinct); पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
kakṣā-antarāṇithe successive inner enclosures
kakṣā-antarāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkakṣā (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘kakṣāyāḥ antarāṇi’ (inner enclosures/courtyards); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
nṛpatiḥthe king
nṛpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
śanakaiḥslowly
śanakaiḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśanaka (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (slowly/gradually)
atītyahaving passed beyond
atītya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootati+ī (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund/क्त्वा)
trīṇithree
trīṇi:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottri (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण
krameṇain order; successively
krameṇa:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootkrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
sa-saṃbhrama-kañcukīnithe attendants/doorkeepers in hurried excitement
sa-saṃbhrama-kañcukīni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsa (अव्यय/उपसर्गवत्) + saṃbhrama (प्रातिपदिक) + kañcukī (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष: ‘saṃbhrameṇa saha kañcukīni’ (doorkeepers/attendants with haste); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन