Shloka 44
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
तृप्तान्यवात्सुरखिलानि सुखोपभौगैस्तस्यां नरेद्रपुरि देवगणा दिवीव / एवं तदा नरपतेरनुयायिनस्ते नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः
Transliteration
tṛptānyavātsurakhilāni sukhopabhaugaistasyāṃ naredrapuri devagaṇā divīva / evaṃ tadā narapateranuyāyinaste nānāvidhocitasukhānubhavapratītāḥ
Translation
ആ നരേന്ദ്രപുരിയിൽ ദേവഗണങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലിരിക്കുന്നതുപോലെ, സുഖോപഭോഗങ്ങളാൽ എല്ലാവരും തൃപ്തരായി. അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ അനുയായികളും നാനാവിധ യോഗ്യസുഖാനുഭവത്തോടെ പരമസന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.
Word by Word
तृप्तानिsatisfied
तृप्तानि:
कर्तृ-विशेषण (कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतृप्त (कृदन्त; √तृप् धातु)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) = past passive participle
अवात्सुःthey dwelt/stayed
अवात्सुः:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Root√वा (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
अखिलानिall, entire
अखिलानि:
कर्तृ-विशेषण (कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
सुखोपभोगैःby enjoyments of pleasure
सुखोपभोगैः:
करण (करणम्)
TypeNoun
Rootसुख-उपभोग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सुखस्य उपभोगः); पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण (instrumental)
तस्याम्in that (city)
तस्याम्:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (locative)
नरेन्द्रपुरिin the king’s city
नरेन्द्रपुरि:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootनरेन्द्र-पुरि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नरेन्द्रस्य पुरिः); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
देवगणाःgroups of gods
देवगणाः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव-गण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (देवानां गणः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
दिविin heaven
दिवि:
उपमान-अधिकरण (उपमान-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
इवas if, like
इव:
उपमान-सूचक (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (particle of comparison)
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (रीति)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
नरपतेःof the king
नरपतेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनरपति (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
अनुयायिनःfollowers
अनुयायिनः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनुयायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘अनुयायिन्’ = follower
तेthose
ते:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताःcontent through experiencing various fitting pleasures
नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः:
कर्तृ-विशेषण (कर्ता-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootनाना-विध-उचित-सुख-अनुभव-प्रतीत (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास (नानाविधैः उचितं सुखं; तस्य अनुभवः; तेन प्रतीताः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषण