Adhyaya 278
Sāvitrī’s Report and Nārada’s Prognosis (सावित्र्याख्यान—सत्यवान्-गुणवर्णनं तथा अल्पायुषः पूर्वसूचना)
Upa-parva: Sāvitrī-Upākhyāna (Narrative of Sāvitrī and Satyavān)
Mārkaṇḍeya frames a courtly scene: the Madra king Aśvapati sits with Devarṣi Nārada when Sāvitrī returns from visiting sacred sites and hermitages. She offers respectful obeisance to both. Nārada questions why the marriage has not been concluded; Aśvapati asks Sāvitrī to narrate her choice. Sāvitrī describes Dyumatsena, a righteous Śālva ruler who became blind, lost his kingdom to a prior enemy, and withdrew to the forest with his wife and young son. That son, Satyavān, raised in the ascetic grove, is chosen by Sāvitrī as her husband. Nārada then evaluates Satyavān with a structured encomium: luminous energy, intelligence, courage, patience, generosity, truthfulness, self-control, gentleness, and steadiness—yet discloses a single overriding constraint: Satyavān will die within a year. Aśvapati urges Sāvitrī to choose another; she articulates a normative maxim of irrevocability—certain acts are done once (a portion falls once, a maiden is given once, a promise ‘I give’ is spoken once)—and asserts that her decision was first settled in mind, then spoken, then enacted. Nārada endorses her steadfastness and recommends proceeding; he departs, and Aśvapati arranges the marriage rites.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, मार्कण्डेय से पूछते हैं—हे ब्रह्मन्, दाशरथि राम और लक्ष्मण, तथा यशस्विनी मैथिली, वन के लिए कैसे प्रस्थित हुए? इस प्रश्न के साथ रामकथा का द्वार खुलता है। → मार्कण्डेय दशरथ के धर्मनिष्ठ, वृद्धसेवी, पुत्रप्रेमी स्वभाव का वर्णन करते हुए बताते हैं कि वृद्धावस्था के विचार से राजा ने राम के युवराज्याभिषेक की तैयारी की; मंत्रियों ने राम को ‘असाधुओं का नियन्ता’ और ‘धर्मचारियों का गोप्ता’ मानकर अनुमोदन किया—पर इसी शुभ संकल्प के भीतर वनगमन का बीज छिपा है। → कथा का शिखर उस निर्णायक मोड़ में है जहाँ राज्याभिषेक की तैयारी के विपरीत राम-लक्ष्मण-सीता का वनप्रस्थान घटित होता है—धर्म के लिए राजसुख का त्याग, और नियति का कठोर पलटाव। → वनगमन के बाद भरत चित्रकूट पहुँचकर तपस्वी-आभूषण धारण किए धनुर्धर राम को लक्ष्मण सहित देखते हैं; यह दर्शन भाई-भाई के धर्मसंवाद और त्याग की भूमि तैयार करता है। साथ ही आगे के राक्षस-वध (खर-दूषण आदि) और शूर्पणखा द्वारा रावण को राम-पराक्रम का वृत्तांत कहे जाने की दिशा भी संकेतित होती है। → चित्रकूट में भरत का राम से साक्षात्कार—क्या राम लौटेंगे या वनधर्म अटल रहेगा?
Shlokas
Verse 1
हम आय न () है सप्तसप्तत्याथिकाद्वेशततमो< ध्याय: श्रीरामके राज्याभिषेककी तैयारी
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣາຫມັນ! ທ່ານໄດ້ເລົ່າເລື່ອງການເກີດຂອງ ຣາມ ແລະພີ່ນ້ອງຂອງພຣະອົງ ແຍກເປັນຄົນໆ ແລ້ວ. ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຟັງເຫດແຫ່ງການອອກເດີນທາງຂອງພວກເຂົາ—ຂໍທ່ານຈົ່ງກ່າວໃຫ້ຮູ້. ເພາະເຫດໃດ ບຸດຜູ້ກ້າຫານຂອງ ທະສະຣະຖະ ຄື ສີຣີຣາມ ແລະ ລັກສະມະນະ ພ້ອມດ້ວຍ ສີຕາ ຜູ້ມີກຽດ ທິດາແຫ່ງກະສັດມິຖິລາ ຈຶ່ງຈຳຕ້ອງເຂົ້າປ່າ?”
Verse 2
कथं दाशरथी वीरौ भ्रातरी रामलक्ष्मणौ । सम्प्रस्थितौ वने ब्रह्मन् मैथिली च यशस्विनी
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣາຫມັນ! ສອງພີ່ນ້ອງຜູ້ກ້າຫານ ຄື ຣາມ ແລະ ລັກສະມະນະ ບຸດຂອງ ທະສະຣະຖະ ໄດ້ອອກເດີນທາງເຂົ້າປ່າແນວໃດ? ແລະເພາະເຫດໃດ ມາຍທິລີ (ສີຕາ) ຜູ້ມີກຽດ ຈຶ່ງຈຳຕ້ອງໄປສູ່ດົງດອນດ້ວຍ?”
Verse 3
मार्कण्डेय उवाच जातपुत्रो दशरथ: प्रीतिमानभवन्नूप । क्रियारतिर्धर्मरत: सततं वृद्धसेविता
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ! ເມື່ອພຣະອົງໄດ້ບຸດ ທະສະຣະຖະ ກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ. ພຣະອົງເປັນຜູ້ມຸ່ງໝັ້ນໃນກິດດີ ຕັ້ງມັ່ນໃນທັມ ແລະຮັບໃຊ້ບູຊາຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ຢູ່ເປັນນິດ.”
Verse 4
क्रमेण चास्य ते पुत्रा व्यवर्धन्त महौजस: । वेदेषु सरहस्येषु धनुर्वेदेषु पारगा:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: “ຕາມການເວລາ ບຸດຂອງພຣະອົງ—ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງ—ໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຮຸ່ງເຮືອງ. ພວກເຂົາຊຳນານໃນພຣະເວດທັງຫຼາຍ ພ້ອມດ້ວຍຄຳສອນອັນລຶກລັບ ແລະຍັງບັນລຸຄວາມເປັນຈອມຊຳນານໃນວິຊາທະນູ (ທະນູຣະເວດ) ອີກດ້ວຍ.”
Verse 5
चरितब्रह्मचर्यास्ते कृतदाराश्च पार्थिव । यदा तदा दशरथ: प्रीतिमानभवत् सुखी
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ພວກເຂົາໄດ້ດຳລົງຊີວິດຕາມວິໄນແຫ່ງພຣະຫມະຈັນ (ຊີວິດນັກສຶກສາ) ແລະເມື່ອເຖິງການສົມຄວນ ກໍໄດ້ເຂົ້າສູ່ສະຖານະຄົວເຮືອນດ້ວຍ. ເມື່ອເຖິງເວລາອັນຄວນນັ້ນ ດະຊະຣະຖະກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິ ແລະດຳລົງຢູ່ຢ່າງຜາສຸກ».
Verse 6
ज्येष्ठो रामो5भवत् तेषां रमयामास हि प्रजा: । मनोहरतया धीमान् पितुर्दयनन्दन:
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາພະຣາຊະບຸດທັງສີ່ ຣາມະເປັນອົງໃຫຍ່. ດ້ວຍຄວາມງາມອັນດຶງດູດ ແລະນິໄສອ່ອນໂຍນສຸພາບ ພຣະອົງເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນທັງປວງຊື່ນບານ—ໃຈຂອງທຸກຄົນພັກພິງຢູ່ໃນພຣະອົງ. ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ພຣະອົງເປັນຄວາມສຸກແກ່ພຣະບິດາ».
Verse 7
ततः स राजा मतिमान् मत्वा55त्मानं वयोडथधिकम् | मन्त्रयामास सचिवेर्धर्मजैश्व पुरोहितैः
ຕໍ່ມາ ພະຣາຊາຜູ້ມີປັນຍານັ້ນ ເມື່ອພິຈາລະນາວ່າພຣະອົງເຖົ້າຊະລາລົງແລ້ວ ກໍໄດ້ປຶກສາກັບບັນດາອຳມາດ—ຜູ້ຮູ້ທຳມະ—ແລະກັບພຣະປຸໂຣຫິດປະຈຳວັງ ເພື່ອຊອກຫາແນວທາງທີ່ສອດຄ່ອງກັບທຳມະ ແລະການປົກຄອງອັນຮອບຄອບ.
Verse 8
प्राप्तकालं च ते सर्वे मेनिरे मन्त्रिसत्तमा:
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ອຳມາດຜູ້ປະເສີດທັງປວງເຫັນວ່າ ຂໍ້ເສນຂອງພະຣາຊານັ້ນຖືກການຖືກເວລາ ແລະສົມຄວນ ຈຶ່ງພ້ອມໃຈອະນຸມັດ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຣາມະຖືກພັນລະນາເປັນເຈົ້າຊາຍແຫ່ງອຸດົມຄະຕິ—ຮ່າງກາຍສ່ອງສະຫວ່າງ ແຂງແຮງ, ມີວິໄນຄວບຄຸມຕົນ, ຮູ້ທຳມະຢ່າງແທ້, ແລະດຶງດູດໄດ້ແມ່ນແຕ່ສັດຕູ. ຄວາມກ້າຫານໃນສົງຄາມບໍ່ດ້ອຍກວ່າພຣະອິນທຣາ ແຕ່ພຣະອົງຍັງເປັນຜູ້ປົກປ້ອງຄົນດີ ແລະຜູ້ຂັບຂີ່ຄົນຊົ່ວ. ເມື່ອເຫັນບຸດຜູ້ເພີ່ມຄວາມຊື່ນບານໃຫ້ແກ່ເກົາສະລະຍາ ດະຊະຣະຖະກໍຊື່ນໃຈຊ້ຳໆ».
Verse 9
लोहिताक्षं महाबाहुं मत्तमातड्रगामिनम् । कम्बुग्रीवं महोरस्क॑ नीलकुज्चितमूर्थजम्
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງມີດວງຕາແດງເລືອດ, ແຂນໃຫຍ່ມີພະລັງ, ເດີນດ້ວຍທ່າທາງໂອ້ອວດແກວ່ງໄຫວດັ່ງຊ້າງມຶນເມົາ; ຄໍງາມດັ່ງຫອຍສັງຂ໌, ອົກກວ້າງ, ແລະມີຜົມດຳຫຍຸ້ງຄົດຄ້ອງປົກຄຸມສີສະ».
Verse 10
दीप्यमान् श्रिया वीरं शक्रादनवरं रणे । पारगं सर्वरधर्माणां बृहस्पतिसमं मतौ
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງເປັນວີລະບຸລຸດ ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍສິຣີມົງຄຸນ; ໃນສົງຄາມ ພຣະອານຸພາບບໍ່ດ້ອຍກວ່າພຣະອິນທຣາ. ພຣະອົງໄດ້ຂ້າມເຖິງຝັ່ງໄກຂອງທັງປວງທຳ—ສຳເລັດພ້ອມໃນຄວາມປະພຶດຊອບ—ແລະໃນຄຳປຶກສາກັບປັນຍາ ຖືກນັບວ່າເທົ່າພຣະພຶຫັດສະປະຕິ».
Verse 11
सर्वनुरक्तप्रकृतिं सर्वविद्याविशारदम् । जितेन्द्रियममित्राणामपि दृष्टिमनोहरम्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂດຍສັນດານ ພຣະອົງເປັນຜູ້ດຶງດູດຄວາມຮັກໃຄ່ຂອງທຸກຄົນ ແລະຊ່ຽວຊານໃນວິຊາທຸກສາຂາ. ພຣະອົງຄວບຄຸມອິນຊີໄດ້ ແລະມີຮູບງາມກັບສະຫງ່າລາສີຈົນແມ່ນສັດຕູກໍຍັງຖືກດຶງສາຍຕາແລະໃຈໄປຫາພຣະອົງ».
Verse 12
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् | धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງເປັນຜູ້ຫ້າມປາມຄົນຊົ່ວ ແລະເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງຜູ້ດຳເນີນຕາມທຳ—ມີຄວາມອົດທົນແນ່ນອນ ບໍ່ອາດຖືກລຸກລານ ເປັນຜູ້ຊະນະທີ່ບໍ່ອາດຖືກຊະນະ».
Verse 13
पुत्र राजा दशरथ: कौसल्यानन्दवर्धनम् | संदृश्य परमां प्रीतिमगच्छत् कुरुनन्दन
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງກຸຣຸ! ພຣະຣາຊາດະສະຣະຖະ ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະຣາມ ພຣະຣາຊະບຸດຜູ້ເພີ່ມພູນຄວາມສຸກໃຫ້ແກ່ເກົາສະລະຍາ ກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີສູງສຸດ».
Verse 14
चिन्तयंश्र॒ महातेजा गुणान् रामस्य वीर्यवान् । अभ्यभाषत भद्ं ते प्रीयमाण: पुरोहितम्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ພຣະຣາຊາດະສະຣະຖະ ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍຕະເຈະ ແລະກ້າຫານຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອຄິດຄຳນຶງເຖິງຄຸນຄ່າຂອງຣາມ ກໍມີໃຈປິຕິ ແລະໄດ້ກ່າວກັບປຸໂຣຫິດປະຈຳວົງສານວ່າ: ‘ຂໍໃຫ້ທ່ານມີຄວາມສຸກສະຫວັດດີ. ໂອ ພຣາຫມັນ! ມື້ນີ້ເປັນນັກສັດຕຣາ ພຸດສະຍະ, ແລະຄືນນີ້ຈະປະສົມກັບໂຢກອັນມົງຄຸນແລະບໍລິສຸດຢ່າງສູງສຸດ. ຈົ່ງຈັດຕຽມເຄື່ອງສຳລັບພິທີອະພິເສກຣາຊະ ແລະແຈ້ງໃຫ້ຣາມຮູ້ດ້ວຍ’»។
Verse 15
अद्य पुष्यो निशि ब्रह्मन् पुण्यं योगमुपैष्यति । सम्भारा: सम्ध्रियन्तां मे रामश्नोपनिमन्त्रयताम्
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນ! ມື້ນີ້ ນັກສັດຕຣາ ປຸສຍະ (Puṣya) ໃນຍາມຄ່ຳ ຈະເຂົ້າສູ່ໂຢກອັນບໍລິສຸດ ແລະມີມົງຄຸນຢ່າງພິເສດ. ຂໍໃຫ້ຮວບຮວມສິ່ງຕຽມການໃຫ້ແກ່ຂ້າ ແລະໃຫ້ເຊີນ ຣາມະ (Rāma) ຕາມພິທີການດ້ວຍ»។ ໃນເລື່ອງທີ່ລະລຶກເຖິງ ທະສະຣະຖະ ນີ້ກາຍເປັນພຣະບັນຊາອັນຊື່ນບານຂອງກະສັດຕໍ່ພຣະປຸໂຣຫິດ: ເຫັນເວລາເໝາະສົມທັງພິທີ ແລະທັງທຳ ຈຶ່ງສັ່ງໃຫ້ຕຽມເຄື່ອງຣາຊາພິເສກ ແລະແຈ້ງໃຫ້ຣາມະຮູ້—ເປັນການວາງລາກຖານອຳນາດກະສັດໃຫ້ຢູ່ເທິງເວລາອັນສັກສິດ, ຂັ້ນຕອນທີ່ຖືກຕ້ອງ, ແລະຄວາມຊອບທຳຕໍ່ສາທາລະນະ.
Verse 16
इति तद् राजवचन प्रतिश्रुत्याथ मन्थरा । कैकेयीमभिगम्येदं काले वचनमब्रवीत्,राजाकी यह बात मन्थराने भी सुन ली। वह ठीक समयपर कैकेयीके पास जाकर यों बोली--
ດັ່ງນັ້ນ ມັນທະຣາ (Mantharā) ໄດ້ຟັງແລະຮັບຄຳຂອງກະສັດແລ້ວ ຈຶ່ງໄປຫາ ໄກເກຍີ (Kaikeyī) ໃນຍາມທີ່ເໝາະສົມ ແລະເວົ້າຖ້ອຍຄຳນັ້ນ. ບົດນີ້ວາງຈຸດຫັນທີ່ມີນ້ຳໜັກທາງທຳ: ຄຳປຶກສາສ່ວນຕົວທີ່ເລືອກເວລາຢ່າງຈົ່ງໃຈ ຈະຫັນເຈດຈຳນົງຂອງຣາຊະສຳນຶກ ແລະເປີດທາງໃຫ້ຜົນສະທ້ອນຕໍ່ທຳ, ລະບຽບຄອບຄົວ, ແລະອານາຈັກ.
Verse 17
अद्य कैकेयि दौर्भाग्यं राज्ञा ते ख्यापितं महत् | आशीविष्त्त्वां संक्रुद्धश्वण्डो दशतु दुर्भगे
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ມື້ນີ້ ໂອ ໄກເກຍີ! ກະສັດໄດ້ປະກາດຕໍ່ສາທາລະນະເຖິງອັບມົງຄຸນອັນໃຫຍ່ສຳລັບເຈົ້າ. ໂອ ມະເຫສີຜູ້ມີຊະຕາກຳອັນຮ້າຍ! ດີກວ່ານັ້ນຖ້າງູພິດອັນດຸຮ້າຍ ທີ່ໂກດເກຣີຍວ ກັດເຈົ້າເສຍ»។ ຖ້ອຍຄຳນີ້ແຝງການຕຳໜິທາງທຳ: ການຖືກຜູ້ປົກຄອງປະນາມ ແລະຖືກຕຳໜິຕໍ່ໜ້າສາທາລະນະ ຖືກພັນລະນາວ່າໜັກກວ່າຄວາມເຈັບກາຍ ເພາະມັນເປື້ອນເປືອງກຽດສັກສີ ແລະຖານະໃນທຳ.
Verse 18
सुभगा खलु कौसल्या यस्या:पुत्रोडभिषेक्ष्यते कुतो हि तव सौभाग्य यस्या: पुत्रो न राज्यभाक्
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງແລ້ວ ເກົາສັນລະຍາ (Kausalyā) ເປັນຜູ້ມີສຸກວາສະນາ ເພາະລູກຊາຍຂອງນາງຈະໄດ້ຮັບຣາຊາພິເສກເປັນກະສັດ. ແລ້ວສຸກວາສະນາຈະມີແກ່ເຈົ້າໄດ້ຢ່າງໃດ ໃນເມື່ອລູກຊາຍຂອງເຈົ້າບໍ່ໄດ້ມີຊະຕາກຳຮັບສ່ວນໃນອຳນາດຣາຊະ?»
Verse 19
“रानी कौसल्याका भाग्य अवश्य अच्छा है, जिनके पुत्रका राज्याभिषेक होगा। तुम्हारा ऐसा सौभाग्य कहाँ? जिसका पुत्र राज्यका अधिकारी ही नहीं है' ।।
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ວາສະນາຂອງ ເກົາສັນລະຍາ (Kausalyā) ນັ້ນດີແທ້ ເພາະລູກຊາຍຂອງນາງຈະໄດ້ຮັບຣາຊາພິເສກ. ແຕ່ວາສະນາແບບນັ້ນຈະມີແກ່ເຈົ້າຢູ່ໃສ—ໃນເມື່ອລູກຊາຍຂອງເຈົ້າບໍ່ແມ່ນຜູ້ມີສິດໃນຣາຊະ?» ເມື່ອ ໄກເກຍີ (Kaikeyī) ໄດ້ຟັງຄຳຂອງມັນທະຣາ ນາງ—ເອວບາງ ແລະປະດັບເຄື່ອງອາພອນທຸກຢ່າງ—ກໍ່ປັ້ນແຕ່ງຮູບງາມອັນຍອດ ແລ້ວໄປພົບສາມີໃນທີ່ລັບ. ຮອຍຍິ້ມຂອງນາງເຜີຍໃຫ້ເຫັນຄວາມບໍລິສຸດໃນທ່າທີອັນອ່ອນໂຍນ; ນາງຫົວເບົາໆ ແລະສະແດງຄວາມຮັກ ກ່ອນຈະເລີ່ມເວົ້າດ້ວຍສຽງຫວານ.
Verse 20
विविक्ते पतिमासाद्य हसन्तीव शुचिस्मिता । प्रणयं व्यज्जयन्तीव मधुरं वाक्यमब्रवीत्
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອນາງໄດ້ພົບສາມີໃນບ່ອນສະງົບສ່ວນຕົວ ນາງຍິ້ມດ້ວຍຮອຍຍິ້ມບໍລິສຸດອ່ອນໂຍນ ແລະເວົ້າຄໍາຫວານ ດັ່ງກັບກໍາລັງຫົວເຮາະພ້ອມກັນ ແລະສະແດງຄວາມສະໜິດສະໜົມອັນອ່ອນໂຍນ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄໍາພູດຊັກຈູງແລະເສນ່ຫາພາຍນອກ ອາດປັ້ນແຕ່ງພຣະປະສົງຂອງຜູ້ປົກຄອງ ເກີດຄວາມຕຶງຕັນທາງຈິດທໍາລະຫວ່າງອິດທິພົນໃນຄູ່ຄອງ ແລະໜ້າທີ່ແຫ່ງຣາຊະທໍາ (dharma) ຂອງກະສັດ.
Verse 21
“सच्ची प्रतिज्ञा करनेवाले महाराज! आपने पहले जो “तेरा मनोरथ सफल करूँगा! ऐसा वर दिया था, उसे आज पूर्ण कीजिये और उस संकटसे मुक्त हो जाइये'
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ ຜູ້ມັ່ນຄົງໃນສັດຈະ! ພອນທີ່ພຣະອົງເຄີຍປະທານວ່າ ‘ຂ້າຈະໃຫ້ສໍາເລັດຕາມປາຖະໜາ’ ນັ້ນ ຈົ່ງໃຫ້ສໍາເລັດໃນວັນນີ້; ເຮັດເສຍໃນມື້ນີ້ ແລະຈົ່ງພົ້ນຈາກພິບັດນີ້.”
Verse 22
राजोवाच वरं ददानि ते हन्त तद् गृहाण यदिच्छसि । अवध्यो वध्यतां कोडउ्द्य वध्य: कोउ्द्य विमुच्यताम्
ກະສັດກ່າວວ່າ: “ມາເຖີດ, ຂ້າຈະປະທານພອນໃຫ້ເຈົ້າ—ຈົ່ງຮັບເອົາສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ເຈົ້າປາຖະໜາ. ບອກຂ້າມາ: ມື້ນີ້ຈະໃຫ້ຂ້າລົງໂທດໃຜ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ຄວນຖືກລົງໂທດ? ແລະຈະໃຫ້ປ່ອຍໃຜ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ຄວນຖືກລົງໂທດ? (ເວົ້າມາ ແລະຈະເປັນຕາມນັ້ນ.)” ຖ້ອຍຄໍານີ້ວາງອໍານາດຣາຊະເປັນສິ່ງທີ່ໃຊ້ໄດ້ຕາມດຸນພິນິດ, ແຕ່ພ້ອມກັນນັ້ນກໍທົດສອບຢ່າງແຝງໆວ່າ ຄໍາຂໍຈະສອດຄ່ອງກັບທໍາ (dharma) ຫຼືເປັນແຕ່ອາລົມແລະຄວາມລໍາເອີຍ.
Verse 23
सत्यप्रतिज्ञ यन्मे त्वं काममेक॑ निसृष्टवान् । उपाकुरुष्व तद् राजंस्तस्मान्मुच्यस्व संकटात्
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ກະສັດຜູ້ມັ່ນຄົງໃນສັດຈະ! ເມື່ອພຣະອົງໄດ້ປະທານພອນອັນດຽວໃຫ້ຂ້າເລືອກເອົາ, ຈົ່ງສໍາເລັດພອນນັ້ນ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ແລະຈົ່ງພົ້ນຈາກພິບັດນີ້. ມື້ນີ້ຂ້າຄວນໃຫ້ເອີ້ນໃຜມາຮັບຊັບ? ຫຼືຈະໃຫ້ເອີ້ນໃຜອີກ? ຊັບສິນທີ່ຂ້າມີ—ຢູ່ນີ້ຫຼືທີ່ໃດກໍຕາມ—ນອກເວັ້ນສິ່ງທີ່ເປັນຂອງພຣາຫມັນ, ລ້ວນຢູ່ໃນອໍານາດຂອງພຣະອົງ.”
Verse 24
पृथिव्यां राजराजोस्मि चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता । यस्तेडभिलषित: कामो ब्रूहि कल्याणि मा चिरम्
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: “ໃນແຜ່ນດິນນີ້ ຂ້າເປັນຈອມກະສັດເໜືອກະສັດທັງປວງ, ເປັນຜູ້ພິທັກຮັກສາຈັດລະບຽບສີ່ວັນນະ. ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ຈົ່ງບອກມາເຖີດວ່າ ເຈົ້າປາຖະໜາໃຫ້ສໍາເລັດສິ່ງໃດ—ຢ່າຊ້າ.”
Verse 25
मैं इस समय इस भूमण्डलका राजराजेश्वर हूँ चारों वर्णोकी रक्षा करनेवाला हूँ। कल्याणि! तुम्हारा जो भी अभिलषित मनोरथ हो, उसे बताओ, देर न करो ।।
«ໃນເວລານີ້ ຂ້າເປັນຈັກກະພັດເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນທັງປວງ ເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງວັນນະທັງສີ່. ນາງຜູ້ເປັນມງຄົດ! ຄວາມປາຖະໜາໃດທີ່ເຈົ້າຖືກຖືກໄວ້ໃນໃຈ ຈົ່ງບອກມາ ຢ່າຊັກຊ້າ»। ເມື່ອນາງເຂົ້າໃຈພຣະວາຈານັ້ນ ແລະໄດ້ຜູກມັດພຣະຣາຊາໃຫ້ຢືນຢັນຄໍາສັນຍາດ້ວຍທຸກວິທີ ພ້ອມທັງຮູ້ກໍາລັງຂອງຕົນແນ່ນອນ ກາຍເປັນວ່າ ກາຍເຄຍີຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ພຣະອົງ។
Verse 26
आभिषेचनिकं यत् ते रामार्थमुपकल्पितम् । भरतस्तदवाप्रोतु वनं गच्छतु राघव:,“महाराज! आपने श्रीरामके लिये जो राज्याभिषेकका सामान तैयार कराया है, वह भरतको प्राप्त हो और राम वनमें चले जाये
«ຂໍພຣະອົງມະຫາຣາຊາ, ພິທີອະພິເສກທີ່ພຣະອົງຈັດໄວ້ເພື່ອຣາມ ຂໍໃຫ້ພະຣະຕະໄດ້ຮັບ; ແລະຂໍໃຫ້ຣາຄະວະ (ຣາມ) ໄປສູ່ປ່າ»។
Verse 27
स तद् राजा वच: श्रुत्वा विप्रियं दारुणोदयम् । दुःखारतोीं भरतश्रेष्ठ न किंचिद् व्याजहार ह
ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອພຣະຣາຊາໄດ້ຍິນຄໍານັ້ນ—ອັນບໍ່ນ່າພໍໃຈ ແລະມີຜົນຕາມມານ່າຫວາດຫວັນ—ພຣະອົງຖືກຄວາມໂສກເຂົ້າຄອບງໍາ. ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງສາພະຣະຕະ, ພຣະອົງບໍ່ອາດເວົ້າອອກມາໄດ້ແມ່ນແຕ່ຄໍາດຽວ।
Verse 28
|) |] ततस्तथोक्त पितरं रामो विज्ञाय वीर्यवान् वन प्रतस्थे धर्मात्मा राजा सत्यो भवत्विति
ຕໍ່ມາ ຣາມ—ຜູ້ກ້າຫານມີພະລັງ ແລະມີທຳມະເປັນຈິດ—ເມື່ອຮູ້ວ່າພຣະບິດາຖືກກ່າວໄວ້ດັ່ງນັ້ນ ກໍເດີນທາງໄປສູ່ປ່າດ້ວຍຕົນເອງ ເພື່ອໃຫ້ພຣະຣາຊາຮັກສາສັດຈະ ໂດຍກ່າວວ່າ «ຂໍໃຫ້ພຣະບິດາເປັນຜູ້ສັດຈິງ»।
Verse 29
तमन्वगच्छल्लक्ष्मीवान् धनुष्मॉल्लक्ष्मणस्तदा | सीता च भार्या भद्रं ते वैदेही जनकात्मजा
ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ລັກສະມະນະ—ຜູ້ມີສິຣິອັນງາມ ແລະຖືຄັນທະນູ—ໄດ້ຕາມພຣະອົງໄປ. ແລະ ສີຕາ ພຣະມະເຫສີຂອງພຣະອົງ, ນາງໄວເດຫີ ທິດາຂອງຈະນະກະ, ກໍໄດ້ຮ່ວມເດີນທາງດ້ວຍ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຂໍໃຫ້ພຣະອົງມີສະຫວັດດີພາບ।
Verse 30
ततो वन॑ गते रामे राजा दशरथस्तदा । समयुज्यत देहस्य कालपर्यायधर्मणा,श्रीरामचन्द्रजीके वनमें चले जानेपर (उनके वियोगमें) राजा दशरथने शरीर त्याग दिया
ຕໍ່ມາ ເມື່ອພຣະຣາມໄດ້ໄປຢູ່ປ່າແລ້ວ ພຣະຣາຊາທະສະຣະຖະໃນເວລານັ້ນ ຖືກກົດແຫ່ງກາລະ—ທີ່ໃຫ້ຊີວິດຫມຸນວຽນຕາມເວລາ—ຄອບງຳ ແລະແຍກອອກຈາກກາຍຂອງພຣະອົງ.
Verse 31
राम॑ तु गतमाज्ञाय राजानं च तथागतम् | आनाय्य भरतं देवी कैकेयी वाक्यमब्रवीत्,श्रीरामचन्द्रजी वनमें चले गये तथा राजा परलोकवासी हो गये, यह देखकर कैकेयीने भरतको ननिहालसे बुलवाया और इस प्रकार कहा--
ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອນາງໄກເກຍີຮູ້ວ່າ ພຣະຣາມໄດ້ໄປຢູ່ປ່າ ແລະພຣະຣາຊາກໍໄດ້ສິ້ນພຣະຊົນມ໌ເຊັ່ນດຽວກັນ ນາງໃຫ້ເອີ້ນພຣະພາຣະຕະມາຈາກເຮືອນຝ່າຍແມ່ ແລະເວົ້າຄຳເຫຼົ່ານີ້.
Verse 32
गतो दशरथ: स्वर्ग वनस्थौ रामलक्ष्मणौ । गृहाण राज्यं विपुलं क्षेमं निहतकण्टकम्
«ພຣະທະສະຣະຖະໄດ້ເສດສະຫວັນໄປແລ້ວ; ພຣະຣາມ ແລະ ພຣະລັກສະມະນະ ຢູ່ອາໄສໃນປ່າ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຮັບເອົາລາຊະອານາຈັກອັນກວ້າງໃຫຍ່ນີ້ ທີ່ສະຫງົບສຸກ ແລະປອດໄພຈາກໜາມອຸປະສັກ».
Verse 33
तामुवाच स धर्मात्मा नृशंसं बत ते कृतम् । पतिं हत्वा कुलं चेदमुत्साद्य धनलुब्धया
ທ່ານຜູ້ທຳມະທຳນັ້ນເວົ້າກັບນາງວ່າ: «ໂອ້! ການກະທຳອັນໂຫດຮ້າຍທີ່ເຈົ້າໄດ້ເຮັດ! ເພາະຄວາມໂລບໃນຊັບສິນ ເຈົ້າໄດ້ຂ້າຜົວ ແລະທຳໃຫ້ວົງຕະກູນນີ້ພິນາດ».
Verse 34
अयश: पातसयित्वा मे मूर्थ्नि त्वं कुलपांसने । सकामा भव मे मातरित्युक्त्वा प्रसुरोद ह
ມາຣະກັນເດຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ້ ແມ່ຜູ້ເຮັດໃຫ້ວົງຕະກູນເປື້ອນເປັນມົນທິນ! ເຈົ້າໄດ້ປະທັບຕາຄວາມອັບອາຍໄວ້ເທິງຫົວຂ້ອຍແລ້ວ; ຂໍໃຫ້ແມ່ສົມປາດຖະໜາ» ເວົ້າແລ້ວ ພຣະພາຣະຕະກໍຮ້ອງໄຫ້ຢ່າງແຮງ.
Verse 35
स चारित्रं विशोध्याथ सर्वप्रकृतिसंनिधौ । अन्वयाद् भ्रातरं रामं विनिवर्तनलालस:
ແລ້ວເຂົາໄດ້ຊໍາລະຄວາມປະພຶດຂອງຕົນໃຫ້ບໍລິສຸດຕໍ່ໜ້າປະຊາຊົນທັງປວງ ແລະຜູ້ໃຫຍ່ຜູ້ມີອໍານາດ; ຈາກນັ້ນກໍໄດ້ຕາມຮອຍທາງດຽວກັນທີ່ພີ່ຊາຍ ພຣະຣາມ ເຄີຍໄປ—ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະນໍາພຣະອົງກັບຈາກປ່າ.
Verse 36
कौसलयां च सुमित्रां च कैकेयीं च सुदु:ःखित: । अग्रे प्रस्थाप्य यानै: स शत्रुघ्नसहितो ययौ
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າຢ່າງໜັກ ເຂົາໄດ້ສົ່ງ ກໍສະລະຍາ, ສຸມິຕຣາ ແລະ ໄກເກຍີ ໄປກ່ອນດ້ວຍພາຫະນະ; ແລ້ວຈຶ່ງອອກເດີນທາງຕໍ່ໄປດ້ວຍຕົນເອງ (ເດີນຕີນ) ພ້ອມກັບ ສັດຣຸຄນະ, ແບກພາລະໜ້າທີ່ທ່າມກາງຄວາມເສົ້າ.
Verse 37
वसिष्ठवामदेवा भ्यां विप्रैश्षान्यी: सहस्रशः । पौरजानपदै: सार्थ रामानयनकाड्क्षया
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ພ້ອມກັບ ວະສິດຖະ ແລະ ວາມະເທວະ, ມີພຣາຫມັນອື່ນໆອີກນັບພັນ, ແລະມີທັງຊາວເມືອງກັບຊາວບ້ານຊາວນາບໍລິວານ; ພວກເຂົາອອກເດີນທາງໄປ ໂດຍຄວາມປາຖະໜາຈະນໍາພຣະຣາມກັບຄືນ.
Verse 38
ददर्श चित्रकूटस्थं स रामं सहलक्ष्मणम् | तापसानामलंकारं धारयन्तं धनुर्धरम्,चित्रकूट पहुँचकर भरतने लक्ष्मणसहित श्रीरामको धनुष हाथमें लिये तपस्वीजनोंकी वेष-भूषा धारण किये देखा
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຖິງ ຈິດຣະກູດ ເຂົາໄດ້ເຫັນ ພຣະຣາມ ຢູ່ທີ່ນັ້ນພ້ອມກັບ ລັກສະມະນະ—ພຣະຣາມ ຜູ້ຖືຄັນທະນູ ຖືທະນູໄວ້ໃນມື ແລະນຸ່ງຫົ່ມເຄື່ອງກາຍອັນງ່າຍຂອງນັກຕະປະສີ.
Verse 39
(श्रीरम उवाच गच्छ तात प्रजा रक्ष्या: सत्य॑ रक्षाम्यहं पितु: ।) विसर्जित: स रामेण पितुर्वचनकारिणा । नन्दिग्रामे5करोद्ू राज्यं पुरस्कृत्यास्य पादुके
ພຣະຣາມ ກ່າວວ່າ: “ໄປເຖີດ ລູກເອີຍ. ປະຊາຊົນຕ້ອງໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ; ສ່ວນເຮົານັ້ນ ກໍກໍາລັງຮັກສາຄໍາສັດຂອງພໍ່ (ຄໍາປະຕິຍານຂອງພຣະອົງ).” ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະຣາມ—ຜູ້ປະຕິບັດຕາມພຣະບັນຊາຂອງພໍ່—ກໍໄດ້ສົ່ງເຂົາກັບ. ແລ້ວ ພຣະພະຣະຕະ ກໍກັບໄປ ແລະນໍາ “ປາດຸກາ” (ເກີບ/ຮອຍພຣະບາດ) ຂອງພຣະຣາມ ວາງໄວ້ຂ້າງໜ້າເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງອໍານາດອັນຊອບທໍາ, ພັກຢູ່ນັນດິກຣາມ ແລະບໍລິຫານລາຊະອານາຈັກຈາກທີ່ນັ້ນ.
Verse 40
रामस्तु पुनराशड्क्य पौरजानपदागमम् | प्रविवेश महारण्यं शरभड्डश्रमं प्रति,श्रीरामचन्द्रजीने वहाँ नगर और जनपदके लोगोंके बराबर आने-जानेकी आशंकासे शरभंग मुनिके आश्रमके पास विशाल वनमें प्रवेश किया
ພຣະຣາມໄດ້ຫວັ່ນວ່າ ຊາວເມືອງແລະຊາວບ້ານຈະຕາມມາໄປມາຕາມຮອຍພຣະອົງ ຈຶ່ງເຂົ້າສູ່ປ່າໃຫຍ່ ມຸ່ງໜ້າໄປຫາອາສຣົມຂອງິສີ ສຣະພາງຄະ।
Verse 41
सत्कृत्य शरभज्ुं स दण्डकारण्यमाश्रित: । नदीं गोदावरीं रम्यामाश्रित्य न्यवसत् तदा,वहाँ शरभंग मुनिका सत्कार करके वे दण्डकारण्यमें चले गये और वहाँ सुरम्य गोदावरी नदीके तटका आश्रय लेकर रहने लगे
ເມື່ອໄດ້ຖວາຍການນັບຖືແລະຕ້ອນຮັບິສີ ສຣະພາງຄະ ຢ່າງສົມຄວນແລ້ວ ພຣະອົງກໍຖອນເຂົ້າສູ່ປ່າດັນຑະກະ ແລະອາໄສຢູ່ຕາມຝັ່ງອັນງາມຂອງແມ່ນ້ຳ ໂຄທາວະຣີ ເປັນທີ່ພັກອາໄສໃນການດຳລົງຊີວິດປ່າ.
Verse 42
वसतस्तस्य रामस्य तत: शूर्पणखाकृतम् । खरेणासीन्महद् वैरं जनस्थाननिवासिना
ໃນຂະນະທີ່ພຣະຣາມພັກອາໄສຢູ່ນັ້ນ ເນື່ອງຈາກການກະທຳຕໍ່ ຊູຣປະນະຄາ (ການຕັດດັງ ຫູ ແລະຮິມຝີປາກ) ຈຶ່ງເກີດຄວາມອາຄາດພະຍາບາດອັນໃຫຍ່ຫຼວງລະຫວ່າງພຣະອົງກັບ ຂະຣະ ຣາກສະສະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ຊະນະສະຖານະ.
Verse 43
रक्षार्थ तापसानां तु राघवो धर्मवत्सल: । चतुर्दश सहस्राणि जघान भुवि रक्षसाम्
ເພື່ອປົກປ້ອງບັນດາຕະປະສະ ຣາຄະວະ ຜູ້ຮັກທຳ ໄດ້ສັງຫານຣາກສະສະໃນແຜ່ນດິນເຖິງ ສິບສີ່ພັນ.
Verse 44
दूषणं च खरं चैव निहत्य सुमहाबलौ । चक्रे क्षेमं पुनर्थीमान् धर्मारण्यं स राघव:
ເມື່ອສັງຫານ ດູສະນະ ແລະ ຂະຣະ ຜູ້ມີກຳລັງຫາທຽບບໍ່ໄດ້ແລ້ວ ຣາຄະວະຜູ້ມີປັນຍາ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ປ່ານັ້ນກັບຄືນສູ່ຄວາມປອດໄພ ແລະສະຖາປະນາໃຫ້ເປັນ “ປ່າແຫ່ງທຳ” ອີກຄັ້ງ.
Verse 45
ः है पर 524 / ४. हतेषु तेषु रक्ष:सु ततः शूर्पणखा पुनः । ययौ निकृत्तनासोष्ठी लड़कां भ्रातुर्निविशनम्
ເມື່ອພວກຣາກຊະສະເຫຼົ່ານັ້ນຖືກສັງຫານແລ້ວ ຊູຣປະນະຄາ—ຜູ້ຖືກຕັດດັງແລະຮິມປາກ—ກໍໄດ້ກັບໄປລັງກາອີກຄັ້ງ ເຂົ້າສູ່ທີ່ພັກຂອງອ້າຍນາງ.
Verse 46
ततो रावणमभ्येत्य राक्षसी दुःखमूर्च्छिता । पपात पादयोर्भ्रातु: संशुष्करुधिरानना,रावणके पास पहुँचकर वह राक्षसी दु:खसे मूर्च्छित हो भाईके चरणोंमें गिर पड़ी। उसके मुखपर रक्त बहकर सूख गया था
ແລ້ວນາງໄດ້ເຂົ້າໄປຫາຣາວະນະ ດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າຈົນຫມົດສະຕິ ແລະລົ້ມລົງຢູ່ທີ່ຕີນຂອງອ້າຍນາງ; ໃບໜ້ານາງເປື້ອນເລືອດທີ່ໄຫຼແລ້ວແຫ້ງຕິດ.
Verse 47
तां तथा विकृतां दृष्टवा रावण: क्रोधमूर्च्छित: । उत्पपातासनात क्रुद्धो दन्तैर्दन्तानुपस्पृशन्
ເມື່ອຣາວະນະເຫັນນາງຖືກທຳໃຫ້ພິການຜິດຮູບເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຖືກຄວາມໂກດຄອບງຳ; ລາວກະໂດດລຸກຈາກອາສນະດ້ວຍໂທສະ ກັດຟັນຂົນາດຟັນ.
Verse 48
स्वानमात्यान् विसृज्याथ विविक्ते तामुवाच स: । केनास्येवं कृता भद्रे मामचिन्त्यावमन्य च
ເມື່ອລາວໄດ້ໄລ່ບັນດາມະນະຕີຂອງຕົນອອກໄປແລ້ວ ກໍເວົ້າກັບນາງໃນທີ່ລັບວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ໃຜເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຈົ້າເຖິງສະພາບນີ້—ບໍ່ໃສ່ໃຈຂ້າ ແລະດູໝິ່ນຂ້າຢ່າງສິ້ນເຊີງ?»
Verse 49
कः शूलं तीक्षणमासाद्य सर्वगान्रैर्निषेवते । कः: शिरस्यग्निमाधाय विश्वस्त: स्वपते सुखम्
«ໃຜຈະເຂົ້າໄປໃກ້ຫອກທີ່ແຫຼມຄົມ ແລ້ວຍອມໃຫ້ມັນທິ່ມແທງທົ່ວອະໄວຍະວະຂອງຕົນ? ໃຜຈະໂງ່ເຂົ້າໃຈຜິດ ວາງໄຟໄວ້ເທິງຫົວຕົນ ແລ້ວນອນຢ່າງສຸກສະບາຍ ດ້ວຍຄວາມໄວ້ໃຈ?»
Verse 50
आशीविषं घोरतरं पादेन स्पृशतीह कः । सिंहं केसरिणं कश्च दंष्टायां स्पृश्य तिष्तति,“कौन अत्यन्त भयंकर विषधर सर्पको पैरसे कुचल रहा है? तथा कौन केसरी सिंहकी दाढ़ोंमें हाथ डालकर निश्चिन्त खड़ा है?”
ໃຜໃນນີ້ຈະກ້າຍ່າງຢຽບງູພິດອັນນ່າຢ້ານກົວຢ່າງຍິ່ງ? ແລະໃຜຈະຢືນຢ່າງສະຫງົບ ຫຼັງຈາກຍື່ນມືເຂົ້າໄປໃນຂາກະໄຕຂອງສິງໂຕມີຂົນຄໍ? (ຣາມາໃຊ້ພາບປຽບນີ້ເພື່ອຊີ້ວ່າ ການຍຸຍົງອັນຕະລາຍອັນລົ້ນເກີນແມ່ນຄວາມໂງ່; ຄົນມີປັນຍາບໍ່ເຊີນຊວນຄວາມພິນາດ ໂດຍໄປແຕະຕ້ອງສິ່ງທີ່ແນ່ນອນວ່າຈະເຮັດຮ້າຍ.)
Verse 51
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य स््रोतो भ्यस्तेजसो<र्चिष: । निश्चैरुर्दहातो रात्रौ वृक्षस्येव स्वरन्ध्रत:
ເມື່ອລາວເວົ້າຢ່າງນັ້ນ ປະກາຍໄຟແຫ່ງຕະເຈົາອຳນາດຂອງລາວກໍພຸ່ງອອກຈາກຮູຕ່າງໆ—ຫູ ດັງ ແລະຕາ—ດັ່ງແປວໄຟທີ່ພຸ່ງອອກຈາກຮູຂອງຕົ້ນໄມ້ທີ່ກຳລັງໄໝ້ໃນຍາມຄ່ຳຄືນ.
Verse 52
तस्य तत् सर्वमाचख्यौ भगिनी रामविक्रमम् । खरदूषणसंयुक्तं राक्षसानां पराभवम्,तब रावणकी बहिन शूर्पणखाने श्रीरामके उस पराक्रम और खर-दूषणसहित समस्त राक्षसोंके संहारका (सारा) वृत्तान्त कह सुनाया
ແລ້ວນາງຜູ້ເປັນນ້ອງສາວຂອງຣາວະນະ ຄື ຊູຣະປະນະຄາ ກໍໄດ້ເລົ່າໃຫ້ລາວຟັງທັງໝົດ ເຖິງວິລະກຳຂອງຣາມາ—ວ່າພວກຣາກສະສະທັງປວງ ພ້ອມດ້ວຍຄະຣະ ແລະ ດູສະນະ ຖືກປະຫານແລະພ່າຍແພ້ຢ່າງສິ້ນເຊີງ.
Verse 53
स निश्चित्य ततः कृत्यं स्वसारमुपसान्त्व्य च | ऊर्ध्वमाचक्रमे राजा विधाय नगरे विधिम्
ລາວໄດ້ຕັດສິນໃຈແນ່ນອນເຖິງກິດທີ່ຈະເຮັດ ແລ້ວປອບໃຈນ້ອງສາວ; ແລະເມື່ອຈັດວາງລະບຽບ ແລະການປ້ອງກັນໃນນະຄອນແລ້ວ ກະສັດກໍຂຶ້ນສູ່ເທິງ ອອກເດີນທາງດ້ວຍເສັ້ນທາງອາກາດ.
Verse 54
त्रिकू्टं समतिक्रम्य कालपर्वतमेव च । ददर्श मकरावासं गम्भीरोदं महोदधिम्,त्रिकूट और कालपर्वतको लाँधकर उसने मगरोंके निवासस्थान गहरे महासागरको देखा
ເມື່ອຂ້າມພູຕຣິກູຕະ ແລະພູກາລະໄປແລ້ວ ລາວກໍເຫັນມະຫາສະໝຸດອັນໃຫຍ່—ນ້ຳເລິກລຶກ ແລະເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງມະກະຣາອັນເລື່ອງລື.
Verse 55
तमतीत्याथ गोकर्णमभ्यगच्छद् दशानन: । दयितं स्थानमव्यग्रं शूलपाणेमहात्मन:,उसे ऊपर-ही-ऊपर लाँधकर दशमुख रावण गोकर्णतीर्थमें गया, जो परमात्मा शूलपाणि शिवका प्रिय एवं अविचल स्थान है
ເມື່ອຂ້າມພົ້ນພື້ນທີ່ນັ້ນແລ້ວ ທະສານນະ (ຣາວະນະສິບຫົວ) ກໍໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້ກົກກະນະ (Gokarṇa)។ ທີ່ນັ້ນເປັນຖິ່ນສັກສິດທີ່ພຣະສູລະປານິ (ພຣະສິວະ) ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ຮັກຖື ແລະສະງົບບໍ່ຖືກລົບກວນ। ການບັນຍາຍນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມຕ່າງກັນລະຫວ່າງຄວາມມັ່ນຄົງອັນສັກສິດ ແລະຄວາມປັ່ນປ່ວນທີ່ອະທັມນຳມາ—ແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີອຳນາດກໍຕ້ອງຜ່ານພູມທີ່ຖືກປົກປ້ອງໂດຍຄວາມສັກສິດນັ້ນ।
Verse 56
तत्राभ्यगच्छन्मारीचं पूर्वामात्यं दशानन: । पुरा रामभयादेव तापस्यं समुपाश्रितम्,वहाँ रावण अपने भूतपूर्व मन्त्री मारीचसे मिला, जो श्रीरामचन्द्रजीके भयसे ही पहलेसे उस स्थानमें आकर तपस्या करता था
ທີ່ນັ້ນ ທະສານນະ (ຣາວະນະ) ໄດ້ໄປພົບມາຣີຈະ ອະດີດອຳມາດຂອງຕົນ; ຜູ້ທີ່ເຄີຍຫຼົບພຶ່ງຊີວິດນັກບວດ ເພາະຄວາມຢ້ານກົວພຣະຣາມາແທ້ໆ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຢ້ານກົວອຳນາດແຫ່ງຄວາມທຳຖືກ ອາດຜັກດັນແມ່ນແຕ່ຜູ້ຮຸນແຮງໃຫ້ຫັນໄປສູ່ຄວາມສົງບົບພາຍນອກ; ແຕ່ຜູ້ປະພຶດອະທັມຍັງຄົງຈະຫາທາງນຳຄົນເຊັ່ນນັ້ນໄປໃຊ້ເພື່ອປະໂຫຍດຂອງຕົນ.
Verse 276
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत वनपर्वके अन्तर्गत रामोपाख्यानपर्वमें वानर आदिकी उत्पत्तिये सम्बन्धित दो सौ छिद्वत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກວະນະປະຣະວະ ຕອນຣາມໂອປາຂະຍານະ ບົດທີ 276 (ສອງຮ້ອຍເຈັດສິບຫົກ) ອັນກ່ຽວກັບກຳເນີດຂອງວານອນ ແລະສັດທີ່ກ່ຽວເນື່ອງ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ການປິດຕອນນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າ ຫົວຂໍ້ນີ້ສຳເລັດຄົບຖ້ວນ ແລະວາງເລື່ອງໄວ້ເປັນອຸທາຫອນສອນໃຈໃນວິທີສອນທາງສິນທຳຂອງມະຫາກາບ.
Verse 277
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि रामवनाभिगमने सप्तसप्तत्यधिकद्धिशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກວະນະປະຣະວະ ໃນຕອນທີ່ເອີ້ນວ່າ ຣາມໂອປາຂະຍານະ ບົດທີ 277 (ສອງຮ້ອຍເຈັດສິບເຈັດ) ອັນພັນລະນາການທີ່ພຣະຣາມາເຂົ້າໄປສູ່ປ່າ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 713
अभिषेकाय रामस्य यौवराज्येन भारत । युधिष्ठिर! राजा दशरथ बड़े बुद्धिमान् थे। उन्होंने यह सोचकर कि अब मेरी अवस्था बहुत अधिक हो गयी; अतः श्रीरामको युवराजपदपर अभिषिक्त कर देना चाहिये; इस विषयमें अपने मन्त्री और धर्मज्ञ पुरोहितोंसे सलाह ली
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ເພື່ອພິທີອະພິເສກພຣະຣາມາໃຫ້ເປັນຢຸວະຣາຊ. ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ພຣະຣາຊາທະສະຣະຖະ ມີປັນຍາຍິ່ງ. ເມື່ອຄິດວ່າ ‘ບັດນີ້ອາຍຸຂອງເຮົາເຖົ້າຫຼາຍແລ້ວ; ຄວນຈະຕັ້ງແລະອະພິເສກສຣີຣາມາໃຫ້ເປັນຢຸວະຣາຊ’ ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງປຶກສາກັບອຳມາດ ແລະພຣາຫມະນະປຸໂຣຫິດຜູ້ຮູ້ທຳມະ».
Frequently Asked Questions
Whether a dharmically chosen marriage partner should be abandoned when authoritative counsel reveals a severe future constraint (imminent death), testing the balance between prudential avoidance and commitment to a considered vow.
The chapter advances the ethic that deliberation must precede commitment; once a decision is made with clarity and endorsed by conscience, steadfastness (dhṛti) becomes a form of dharma rather than mere stubbornness.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is structural—Mārkaṇḍeya’s embedded narrative models how exemplary cases are used to teach dharma through dialogue, evaluation of character, and tested resolve.