Adhyaya 80
Go-mahātmyam: Pavitrāṇāṃ Pavitraṃ (Cows and Ghee as Supreme Purifiers)
Upa-parva: Dāna-dharma (Gavāṃ-dāna & Pavitra-vicāra) — Instructional Unit on the sanctity of cows and ghee
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to identify what is supremely purifying among purifiers. Bhīṣma asserts the exceptional sanctity and salvific value of cows, describing them as sustaining beings through milk and sacrificial utility, and states that gifting cows leads to exalted realms, citing exemplary kings. He then introduces an ancient account: Śuka approaches Vyāsa after daily rites and asks a cluster of systematic questions—what is the foremost sacrifice, what act yields highest heaven, what purifier sustains the gods, and what is the best gift. Vyāsa replies by positioning cows as the foundation and refuge of beings, narrating a cosmogonic motif where Brahmā grants cows horns according to their intent, rendering them auspicious providers of offerings. The chapter elaborates the “world of cows” with ornate heavenly imagery as the merit-result of go-dāna. It prescribes reverence and non-malice toward cows, mentions a daily japa formula, and elevates ghṛta (ghee) as “pavitrāṇāṃ pavitram,” outlining its ritual uses (offerings, auspicious recitations, gifting, consumption). A structured purification regimen involving pañcagavya-related elements is described as expiatory. The chapter closes by affirming cows as yajñiya and wish-fulfilling, urging consistent worship by example of Śuka.
Chapter Arc: युधिष्ठिर, गोदान के अमृत-तुल्य गुणों को सुनकर भी तृप्त नहीं होते और भीष्म (शान्तनव) से पुनः विस्तारपूर्वक पूछते हैं कि गौ-दान का महात्म्य क्या है और गौओं की उत्पत्ति व प्रतिष्ठा कैसे हुई। → भीष्म क्रमशः सृष्टि-क्रम और श्रेष्ठता-क्रम बताते हैं—स्थावर से जंगम, जंगम में मनुष्य, मनुष्य में ब्राह्मण; और ब्राह्मणों में यज्ञ की प्रतिष्ठा। फिर यज्ञ, सोम और गौ—इन तीनों की परस्पर-आश्रयता दिखाकर यह प्रश्न तीखा होता जाता है कि गौ को ‘अमृत’ क्यों कहा गया और उसका ‘उच्छिष्ट’ क्यों नहीं माना जाता। → गौओं की ‘अमृत-सम्भव’ महिमा का निर्णायक प्रतिपादन होता है—जैसे सोम/अमृत का प्रवाह और देवोपभोग उच्छिष्ट नहीं कहलाता, वैसे ही बछड़े के पीने पर भी गौ का दूध जूठा नहीं होता; गौओं में सोम-तत्त्व प्रतिष्ठित है, इसलिए वे यज्ञ, देव, प्रजा और वृत्ति—सबकी आधार-शिला हैं। → भीष्म गो-दान को केवल दान नहीं, सृष्टि-पालन की धुरी बताते हैं—प्राणी जन्म लेते ही वृत्ति की पुकार करते हैं और गौ ‘माता-पिता’ की भाँति वृत्ति देने वाली है; अतः गो-दान से देवता प्रसन्न, यज्ञ पुष्ट, ब्राह्मण-धर्म स्थिर और लोक-कल्याण सुनिश्चित होता है। → गो-दान के फल-विशेष और विविध विधानों/उपदानों (किसे, कब, कैसे) का आगे और सूक्ष्म विस्तार संकेतित रहता है।
Shlokas
Verse 1
अपन क्ाा बछ। 2 सप्तसप्ततितमो< ध्याय: कपिला गौओंकी उत्पत्ति और महिमाका वर्णन वैशम्पायन उवाच ततो युधिष्ठटिरो राजा भूय: शान्तनवं नृपम् | गोदानविस्तरं धर्मान् पप्रच्छ विनयान्वितः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ພະຣາຊາ ຢຸດທິສຖິຣະ ດ້ວຍຄວາມນອບນ້ອມ ໄດ້ຖາມອີກຄັ້ງຕໍ່ ພະຣາຊະບຸດຂອງສັນຕະນຸ (ພີສະມະ) ກ່ຽວກັບວິທີການຖວາຍທານໂຄຢ່າງລະອຽດ ແລະ ທຳມະທີ່ເກີດຂຶ້ນຄຽງຄູ່ກັບການກະທຳນັ້ນ—ເພື່ອໃຫ້ແນ່ໃຈໃນການປະຕິບັດທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ຄວາມໝາຍທາງຈິດທຳຂອງມັນ.
Verse 2
युधिछिर उवाच गोप्रदानगुणान् सम्यक् पुनर्मे ब्रूहि भारत । न हि तृप्याम्यहं वीर शृण्वानो$मृतमीदृशम्
ຢຸດທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ, ຂໍໃຫ້ທ່ານກ່າວອີກຄັ້ງ—ໃຫ້ຊັດແຈ້ງ ແລະ ຄົບຖ້ວນ—ເຖິງຄຸນຄ່າ ແລະ ຜົນບຸນຂອງການຖວາຍທານໂຄ. ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ເມື່ອໄດ້ຟັງຄຳສອນອັນຫວານດັ່ງນ້ຳອະມຣິຕ ຂ້ອຍກໍຍັງບໍ່ອິ່ມໃຈ; ຄວາມປາຖະໜາຈະຟັງຍິ່ງເພີ່ມພູນ.”
Verse 3
वैशम्पायन उवाच इत्युक्तो धर्मराजेन तदा शान्तनवो नृप: । सम्यगाह गुणांस्तस्मै गोप्रदानस्य केवलान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກທ່ານທຳມະຣາຊາ (ຢຸດທິສຖິຣະ) ກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພະຣາຊາ ສັນຕະນະວະ (ພີສະມະ) ຈຶ່ງເລີ່ມອະທິບາຍຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນລຳດັບ ເຖິງຄຸນຄ່າ ແລະ ຜົນບຸນທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍຈົງຈົງຈາກການຖວາຍທານໂຄ—ຊູ້ໃຫ້ເຫັນວ່າເປັນການກະທຳແຫ່ງທຳມະ ອັນເປັນທານບາຣະມີ.
Verse 4
भीष्म उवाच वत्सलां गुणसम्पन्नां तरुणीं वस्त्रसंयुताम् । दत्त्वेदृशीं गां विप्राय सर्वपापै: प्रमुच्यते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ! ຜູ້ໃດໄດ້ຖວາຍທານໂຄສາວທີ່ມີຄຸນຄ່າຄົບຖ້ວນ ມີໃຈເມດຕາອ່ອນໂຍນ ແລະ ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ—ເມື່ອຖວາຍໃຫ້ແກ່ພຣາຫມະນະ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມພົ້ນຈາກບາບທັງປວງ.”
Verse 5
असुर्या नाम ते लोका गां दत्त्वा तानू न गच्छति । पीतोदकां जग्धतृणां नष्टक्षीरां निरिन्द्रियाम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ມີໂລກທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ອະສຸຣະຍະ’ ເປັນແດນມືດມົນບໍ່ມີແສງຕາເວັນ. ຜູ້ທີ່ຖວາຍທານໂຄຢ່າງສົມຄວນ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງໄປສູ່ແດນນັ້ນ. ແຕ່ຖ້າຜູ້ໃດຖວາຍໂຄທີ່ຖືກປ່ອຍໃຫ້ຂາດນ້ຳ (ນ້ຳຖືກດື່ມໝົດ), ຂາດຫຍ້າ (ຫຍ້າຖືກກິນໝົດ), ນ້ຳນົມເສຍ, ກຳລັງແລະອິນທຣີຍະອ່ອນແອ—ເຖົ້າແກ່ແລະເຈັບໄຂ້—ການ ‘ຖວາຍ’ ແບບນັ້ນມີແຕ່ຈະທຳໃຫ້ພຣາຫມະນະຜູ້ຮັບທຸກທໍລະມານໂດຍບໍ່ຈຳເປັນ ແລະ ຜູ້ໃຫ້ເອງກໍຕົກສູ່ນະຣົກອັນນ່າຢ້ານ.”
Verse 6
जरारोगोपसम्पन्नां जीर्णा वापीमिवाजलाम् | दत्त्वा तम: प्रविशति द्विजं क्लेशेन योजयेत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດໃຫ້ທານໂຄທີ່ຖືກຄວາມເຖົ້າແລະໂລກໄພຄອບງຳ—ຊຳຮຸດເຫມືອນບໍ່ນ້ຳທີ່ແຫ້ງແລະພັງ—ຜູ້ນັ້ນຕົກລົງສູ່ຄວາມມືດ (ນະລົກອັນນ່າຢ້ານ). ຂອງທານແບບນັ້ນມີແຕ່ເພີ່ມພາລະໃຫ້ພຣາຫມັນຜູ້ຮັບ. ດັ່ງນັ້ນ ທານຕ້ອງເໝາະສົມແລະເປັນປະໂຫຍດ; ການໃຫ້ຂອງທີ່ໄຮ້ຄ່າຫຼືເຮັດໃຫ້ລຳບາກ ບໍ່ແມ່ນບຸນແທ້ ແຕ່ເປັນເຫດແຫ່ງບາບ.»
Verse 7
रुष्टा दुष्टा व्याधिता दुर्बला वा नो दातव्या याश्र मूल्यैरदत्तै: । क्लेशैविंप्रं योडफलै: संयुनक्ति तस्यावीर्याश्षवाफलाश्वैव लोका:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂຄທີ່ໂກດງ່າຍ, ດຸຮ້າຍ, ເຈັບໄຂ້, ຫຼືອ່ອນແອຜອມບາງ ບໍ່ຄວນໃຫ້ເປັນທານ; ແລະໂຄທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຈ່າຍຄ່າຢ່າງຖືກຕ້ອງກໍບໍ່ຄວນໃຫ້. ຜູ້ໃດໃຫ້ຂອງທານອັນໄຮ້ຜົນແລ້ວເຮັດໃຫ້ພຣາຫມັນລຳບາກ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ໂລກທີ່ອ່ອນແອ ແລະບໍ່ມີຜົນຕອບແທນ.»
Verse 8
बलान्विता: शीलवयोपपन्ना: सर्वे प्रशंसन्ति सुगन्धवत्य: । यथा हि गंगा सरितां वरिष्ठा तथार्जुनीनां कपिला वरिष्ठा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂຄທີ່ມີກຳລັງ, ມີຄຸນຄວາມດີແລະວັຍໜຸ່ມສົມບູນ, ມີກິ່ນຫອມ—ທຸກຄົນລ້ວນສັນລະເສີນ. ເຫມືອນແມ່ນ້ຳຄົງຄາເປັນຍອດໃນບັນດາແມ່ນ້ຳ, ສະນັ້ນໃນບັນດາໂຄອາຣຈຸນີ ໂຄກະປິລາເປັນຍອດ.»
Verse 9
हृष्ट-पुष्ट, सुलक्षणा, जवान तथा उत्तम गन्धवाली गायकी सभी लोग प्रशंसा करते हैं। जैसे नदियोंमें गंगा श्रेष्ठ हैं, वैसे ही गौओंमें कपिला गौ उत्तम मानी गयी है ।।
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່ເອີຍ, ຖ້າການໃຫ້ທານໂຄເປັນຢ່າງດຽວກັນບໍ່ວ່າສີໃດ ແລະໃຫ້ຜົນບຸນຫຼາຍເທົ່າກັນ, ເປັນຫຍັງຄົນດີຈຶ່ງສັນລະເສີນການໃຫ້ໂຄສີກະປິລາ (ສີນ້ຳຕານ) ເປັນພິເສດ? ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຟັງອຳນາດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແລະພິເສດຂອງທານນັ້ນໂດຍຈົງແຈ້ງ. ຂ້າພະເຈົ້າຟັງໄດ້ ແລະທ່ານກໍອະທິບາຍໄດ້.»
Verse 10
भीष्म उवाच वृद्धानां ब्रुवतां तात श्रुतं मे यत् पुरातनम् । वक्ष्यामि तदशेषेण रोहिण्यो निर्मिता यथा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນຈາກຄຳຂອງຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ເລື່ອງບູຮານວ່າ ໂຣຫິນີ (ໂຄສີກະປິລາ) ເກີດຂຶ້ນແນວໃດ. ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລົ່າໃຫ້ເຈົ້າຟັງໂດຍຄົບຖ້ວນ—ວ່ານາງຖືກສ້າງຂຶ້ນຢ່າງໃດ.»
Verse 11
प्रजा: सृजेति चादिष्ट: पूर्व दक्ष: स्वयम्भुवा । असृजद् वृत्तिमेवाग्रे प्रजानां हितकाम्यया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນປະຖົມການ ດັກສະໄດ້ຮັບຄໍາສັ່ງຈາກ ສະວະຍັມພູ (ຜູ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍຕົນເອງ) ວ່າ «ຈົ່ງສ້າງສັດທັງຫຼາຍ». ແຕ່ດັກສະ ໂດຍປາຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ສັດທັງປວງ ໄດ້ຈັດຕັ້ງກ່ອນເລີຍເຖິງວິທີດໍາລົງຊີວິດ (ອາຊີບ) ຂອງພວກເຂົາ ແລ້ວຈຶ່ງຄ່ອຍເລີ່ມສ້າງສາຍພັນ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການປົກຄອງແລະການສ້າງຕ້ອງເລີ່ມຈາກການຮັບປະກັນອາຫານແລະຄວາມຜາສຸກກ່ອນ.
Verse 12
यथा हाामृतमाश्रित्य वर्तयन्ति दिवौकस: । तथा वृत्तिं समाश्रित्य वर्तयन्ति प्रजा विभो,प्रभो! जैसे देवता अमृतका आश्रय लेकर जीवन-निर्वाह करते हैं, उसी प्रकार समस्त प्रजा आजीविकाके सहारे जीवन धारण करती है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີອໍານາດ, ເຊັ່ນທີ່ເທວະດາອາໄສອະມຣິຕະ (ນ້ໍາອະມະຕະ) ເພື່ອດໍາລົງຢູ່, ສັດມະນຸດທັງປວງກໍອາໄສ vṛtti—ວິທີຫາກິນຫາຢູ່—ເພື່ອດໍາລົງຊີວິດ. ອາຊີບແມ່ນເສົາຄໍ້າທີ່ໃຫ້ສັງຄົມຢືນຢູ່».
Verse 13
अचरेभ्यश्व भूतेभ्यश्वरा: श्रेष्ठा: सदा नरा: । ब्राह्मणाश्व तत: श्रेष्ठास्तेषु यज्ञा: प्रतिष्ठिता:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາສັດທັງຫຼາຍ ສັດທີ່ເຄື່ອນໄຫວໄດ້ຍ່ອມສູງກວ່າສັດຢູ່ນິ່ງ. ໃນພວກທີ່ເຄື່ອນໄຫວ ມະນຸດເປັນຜູ້ສູງສຸດ; ແລະໃນມະນຸດທັງປວງ ພຣາຫມະນະ (Brāhmaṇa) ເປັນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ ເພາະພິທີຍັດ (yajña) ຕັ້ງມັ່ນຢູ່ໃນພວກເຂົາ».
Verse 14
यज्जैरवाप्यते सोम: स च गोषु प्रतिष्ठित: । ततो देवा: प्रमोदन्ते पूर्व वृत्तिस्तत: प्रजा:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂຊມະ (Soma) ໄດ້ມາດ້ວຍພິທີຍັດ; ແລະພິທີຍັດນັ້ນຕັ້ງຢູ່ເທິງງົວ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເທວະດາຈຶ່ງຍິນດີ. ດັ່ງນັ້ນ ອາຊີບແລະອາຫານຕ້ອງມາກ່ອນ; ແລ້ວຈຶ່ງເປັນຄິວຂອງປະຊາໃຫ້ເຈີຣິນຮຸ່ງເຮືອງ.»
Verse 15
प्रजातान्येव भूतानि प्राक्रोशन् वृत्तिकांक्षया । वृत्तिदं चान्वपद्यन्त तृषिता: पितृमातृवत्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ສັດທັງປວງເມື່ອເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ກໍຮ້ອງຮຽກດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຫາວິທີດໍາລົງຊີວິດ. ແລະພວກເຂົາ—ເຫມືອນເດັກນ້ອຍຫິວຫາຍທີ່ໄປຫາພໍ່ແມ່—ໄດ້ໄປພຶ່ງພາຜູ້ໃຫ້ອາຊີບ ຄື ດັກສະ.»
Verse 16
इतीदं मनसा गत्वा प्रजासर्गार्थमात्मन: । प्रजापतिस्तु भगवानमृतं प्रापिबत् तदा,प्रजाजनोंकी इस स्थितिपर मन-ही-मन विचार करके भगवान् प्रजापतिने प्रजावर्गकी आजीविकाके लिये उस समय अमृतका पान किया
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຄິດໄຕ່ຕອງໃນໃຈດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອການກໍ່ກຳເນີດ ແລະການຫຼ້ຽງດູສັດທັງຫຼາຍ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ປຣະຊາປະຕິ ຜູ້ມີພຣະພາກ ໄດ້ດື່ມອະມຣິຕະໃນເວລານັ້ນ. ການກະທຳນີ້ຖືກສະແດງວ່າເປັນຄວາມຕັ້ງໃຈອັນມີເປົ້າໝາຍເພື່ອສະຫວັດດີພາບ—ເພື່ອຮັບປະກັນປັດໃຈດຳລົງຊີວິດ ແລະການສືບຕໍ່ຂອງປະຊາສັດທີ່ຖືກສ້າງ. »
Verse 17
स गतस्तस्य तृप्तिं तु गन्धं सुरभिमुद्विरन् । ददर्शोद्वारसंवृत्तां सुरभिं मुखजां सुताम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພຣະອົງດື່ມອະມຣິຕະແລ້ວ ແລະອິ່ມໃຈເຕັມທີ່, ກິ່ນຫອມຫວານກໍ່ພຸ່ງອອກຈາກພຣະໂອດ. ພ້ອມກັບກິ່ນຫອມອັນຊື່ນໃຈນັ້ນ, ງົວນາມວ່າ ສຸຣະພີ (Surabhī) ກໍ່ປາກົດ—ແລະປຣະຊາປະຕິເຫັນນາງເປັນບຸດຣີທີ່ເກີດຈາກພຣະໂອດຂອງພຣະອົງເອງ.»
Verse 18
सासृजत् सौरभेयीस्तु सुरभिलोकमातृका: । सुवर्णवर्णा: कपिला: प्रजानां वृत्तिधेनव:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ສຸຣະພີໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດງົວຫຼາຍຕົວ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສໍຣະເພຍີ (Saurabheyī) ເປັນດັ່ງແມ່ຂອງໂລກ. ພວກນາງສ່ອງປະກາຍດັ່ງຄຳ, ມີສີກະປິລາ (ສີນ້ຳຕານອ່ອນ), ແລະເປັນງົວໃຫ້ນົມທີ່ຫຼ້ຽງຊີວິດ ແລະຫຼ້ຽງດູສັດທັງຫຼາຍ.»
Verse 19
तासाममृतवर्णानां क्षरन्तीनां समन्ततः । बभूवामृतज: फेन: स्रवन्तीनामिवोर्मिज:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຈາກງົວເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີສີດັ່ງອະມຣິຕະ (ຄຳອັນສ່ອງປະກາຍ), ນົມໄຫຼອອກໄປທົ່ວທິດ. ຈາກນົມທີ່ໄຫຼນັ້ນ ເກີດຟອງຂຶ້ນ—ດັ່ງຟອງທີ່ເກີດຈາກຄື້ນນ້ຳແມ່ນ້ຳ.»
Verse 20
स वत्समुखविश्रष्टो भवस्य भुवि तिष्ठत: । शिरस्यवाप तत् क्रुद्ध: स तदैक्षत च प्रभु:
ຕໍ່ມາ ເມື່ອ ພະວະ (Bhava—ພຣະສິວະ) ຢືນຢູ່ເທິງພື້ນດິນ, ສິ່ງນັ້ນ—ທີ່ຫຼຸດລົງຈາກປາກລູກງົວ—ກໍ່ຕົກລົງໃສ່ສີສະຂອງພະວະ. ພຣະອົງໂກດຂຶ້ນທັນທີ ແລະເບິ່ງໄປຫາມັນ ດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ຈະຕອບໂຕ້.
Verse 21
तत्तेजस्तु ततो रौद्रं कपिलास्ता विशाम्पते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວຮັດສະມີນັ້ນກໍກາຍເປັນດຸຮ້າຍແຮງກ້າ; ແລະສັດເຫຼົ່ານັ້ນກໍກາຍເປັນສີນ້ຳຕານເຫຼືອງ (kapila), ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ».
Verse 22
यास्तु तस्मादपक्रम्य सोममेवाभिसंश्रिता:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແຕ່ຝູງງົວທີ່ຫນີອອກຈາກທີ່ນັ້ນ ແລ້ວໄປພຶ່ງພາພຽງແຕ່ ໂສມະ (ດວງຈັນ) ນັ້ນ ກໍຢູ່ດັ່ງເກີດມາເດີມ; ສີຂອງພວກນາງບໍ່ໄດ້ປ່ຽນ. ໃນເວລານັ້ນ ດັກຊະ ປຣະຊາປະຕິ ໄດ້ກ່າວກັບ ມະຫາເທວະ ຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ ດັ່ງນີ້—»
Verse 23
यथोत्पन्ना: स्ववर्णास्थास्ता होता नान्यवर्णगा: । अथ कुद्ध॑ महादेवं प्रजापतिरभाषत
«ຝູງງົວນັ້ນຢູ່ໃນສີຂອງຕົນດັ່ງເກີດມາ; ບໍ່ໄດ້ໄປເປັນສີອື່ນ. ແລ້ວ ປຣະຊາປະຕິ (ດັກຊະ) ກ່າວກັບ ມະຫາເທວະ ຜູ້ກໍາລັງໂກດ—»
Verse 24
अमृतेनावसिक्तस्त्वं नोच्छिष्टं विद्यते गवाम् । यथा हामृतमादाय सोमो विस्यन्दते पुन:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າຖືກປະພອຍດ້ວຍອະມຣິຕະ; ດັ່ງນັ້ນ ສໍາລັບງົວທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງບໍ່ມີ ‘ຂອງເຫຼືອ’ (ຄວາມບໍ່ບໍລິສຸດຈາກສ່ວນທີ່ເຫຼືອ). ເຫມືອນໂສມະ ເມື່ອໄດ້ຮັບອະມຣິຕະແລ້ວ ກໍໄຫຼອອກອີກຄັ້ງ».
Verse 25
न दुष्यत्यनिलो नाग्निर्न सुवर्ण न चोदथधि:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ລົມບໍ່ເປື້ອນ, ໄຟກໍບໍ່ເປື້ອນ; ຄໍາບໍ່ເປື້ອນ, ທະເລກໍບໍ່ເປື້ອນ. ດັ່ງນັ້ນເອງ ງົວເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ກາຍເປັນບໍ່ບໍລິສຸດເນື່ອງຈາກສ່ວນທີ່ເຫຼືອຫຼັງຈາກລູກງົວດື່ມ. ຜູ້ຄົນທັງປວງປາດຖະໜາໃຫ້ງົວເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນອັນເປັນມົງຄຸນ ເຫມືອນອະມຣິຕະ—ເພື່ອໃຫ້ດ້ວຍນ້ຳນົມແລະນ້ຳມັນເນີຍ (ghee) ຂອງນາງ ຈະຫຼ້ຽງດູໂລກທັງປວງ».
Verse 26
नामृतेनामृतं पीतं वत्सपीता न वत्सला | इमॉल्लोकान् भरिष्यन्ति हविषा प्रस्नरवेण च
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຖ້າບໍ່ມີ “ອະມຣິຕະ” ອັນແທ້ຈິງແຫ່ງຄວາມປະພຶດຖືກທຳ, ສິ່ງທີ່ດື່ມກໍບໍ່ແມ່ນອະມຣິຕະ. ແລະງົວທີ່ໃຫ້ລູກດື່ມນົມ ກໍບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າມັນຮັກແທ້. ໂລກເຫຼົ່ານີ້ດຳລົງຢູ່ໄດ້ໂດຍຮະວິສ (ເຄື່ອງບູຊາ) ແລະໂດຍຖ້ອຍຄຳສັກສິດທີ່ຖືກຕ້ອງ (ມົນ/ສຽງເອີ້ນພິທີ)».
Verse 27
वृषभं च ददौ तस्मै सह गोभि: प्रजापति:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣະປຣະຊາປະຕິໄດ້ປະທານງົວຜູ້ (ວົວ) ໃຫ້ແກ່ເຂົາ ພ້ອມດ້ວຍງົວຫຼາຍຕົວ. ຂອງທານນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນອຸດົມຄະຕິແຫ່ງທຳມະ—ການຫຼ້ຽງຊີວິດ, ການບູຊາຍັດຍະ, ແລະສະຫວັດດີການຂອງສັງຄົມ—ຜ່ານການບໍລິຈາກງົວ ອັນເປັນສັນຍາລັກແຫ່ງຄວາມອຸດົມສົມບູນ ແລະການຫຼ້ຽງດູອັນຊອບທຳ».
Verse 28
प्रीतश्चापि महादेवश्चकार वृषभं तदा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພໍໃຈດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສ ແລະຄວາມປະພຶດນັ້ນ, ພຣະມະຫາເທວະໄດ້ສ້າງງົວຜູ້ຂຶ້ນໃນຂະນະນັ້ນ—ເປັນໝາຍແຫ່ງການອະນຸໂມທະນາຂອງເທວະ ແລະການປະທານເຄື່ອງໝາຍສັກສິດພ້ອມການຄ້ຳຈຸນ».
Verse 29
ध्वजं च वाहनं चैव तस्मात् स वृषभध्वज: । महादेवजी प्रसन्न हुए। उन्होंने वृषभको अपना वाहन बनाया और उसीकी आकृतिसे अपनी ध्वजाको चिह्नित किया, इसीलिये वे “वृषभध्वज” कहलाये ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນພຣະອົງຈຶ່ງໄດ້ນາມວ່າ ‘ວຣິສະພະທະວະຈະ’—ພຣະເຈົ້າຜູ້ມີທຸງປັກຮູບງົວ—ເພາະພຣະອົງໄດ້ຮັບງົວເປັນພາຫະນະ ແລະເອົາຮູບງົວເປັນເຄື່ອງໝາຍໃນທຸງ. ຕໍ່ມາເທວະທັງຫຼາຍໄດ້ແຕ່ງຕັ້ງພຣະມະຫາເທວະເປັນ ‘ປະສຸປະຕິ’—ຈອມເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ; ແລະໃນຫມູ່ງົວ ພຣະອົງຜູ້ສູງສຸດນັ້ນຖືກສັນລະເສີນວ່າ ‘ວຣິສະພາງກະ’—ຜູ້ມີເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງງົວ».
Verse 30
एवमव्यग्रवर्णानां कपिलानां महौजसाम् । प्रदाने प्रथम: कल्प: सर्वासामेव कीर्तित:,इस प्रकार कपिला गौएँ अत्यन्त तेजस्विनी और शान्त वर्णवाली हैं। इसीसे दानमें उन्हें सब गौओंसे प्रथम स्थान दिया गया है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ງົວສີຄຳອົມນ້ຳຕານ (ກະປິລາ) ຜູ້ມີສີສັນສະຫງົບ ແລະມີລັດສະໝີຍິ່ງໃຫຍ່ ຖືກປະກາດໃຫ້ເປັນອັນດັບຫນຶ່ງໃນບັນດາງົວທັງປວງ ສຳລັບການໃຫ້ທານ. ດັ່ງນັ້ນໃນການບໍລິຈາກ ພວກນາງຈຶ່ງໄດ້ຮັບຕຳແໜ່ງອັນດັບທຳອິດ».
Verse 31
लोकमज्येष्ठा लोकवृत्तिप्रवृत्ता रुद्रोपेता: सोमविष्यन्दभूता: । सौम्या: पुण्या: कामदा: प्राणदाश्न गा वै दत्त्वा सर्वकामप्रद: स्थात्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ງົວແມ່ນຊັບສົມບັດອັນສູງສຸດໃນໂລກ ຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນການຄ້ຳຈຸນຊີວິດແລະການດຳລົງຊີວິດຂອງສັດທັງປວງ. ພຣະຣຸດຣະ (ພຣະສິວະ) ສະຖິດຢູ່ກັບພວກນາງ. ເກີດຈາກນ້ຳອະມຣິດທີ່ໄຫຼອອກຈາກໂສມະ ພວກນາງອ່ອນໂຍນ ບໍລິສຸດ ໃຫ້ພອນຕາມປາດຖະໜາ ແລະຄ້ຳຈຸນຊີວິດເອງ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ໃຫ້ງົວເປັນທານ ຈຶ່ງຖືກນັບວ່າເປັນຜູ້ໃຫ້ຄວາມປາດຖະໜາທັງປວງ».
Verse 32
इदं गवां प्रभवविधानमुत्तमं पठन् सदाशुचिरपि मंगलप्रिय: । विमुच्यते कलिकलुषेण मानव: श्रियं सुतान् धनपशुमाप्तुयात् सदा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດອ່ານຫຼືສວດທ່ອງເລື່ອງອັນປະເສີດນີ້ເປັນປະຈຳ—ເລື່ອງວ່າດ້ວຍກຳເນີດແລະຄວາມເຂົ້າໃຈອັນຖືກຕ້ອງເກືອບງົວ—ແມ່ນແມ່ນວ່າບໍ່ບໍລິສຸດຕາມພິທີກໍຈະກາຍເປັນຜູ້ຮັກມົງຄຸນ. ຜູ້ນັ້ນຈະພົ້ນຈາກມົນທິນແຫ່ງຍຸກກະລິ ແລະໄດ້ຮັບຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເປັນນິດ—ລູກຫຼານ, ສິຣີ (ລາພະຍົດ), ຊັບສິນ ແລະຝູງສັດ».
Verse 33
हव्यं कव्यं तर्पणं शान्तिकर्म यान॑ वासो वृद्धबालस्यथ तुष्टि: । एतान् सर्वान् गोप्रदाने गुणान् वै दाता राजज्नाप्तुयाद् वै सदैव
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍການໃຫ້ງົວເປັນທານ ຜູ້ໃຫ້ຈະໄດ້ຮັບບຸນຜົນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ເທົ່າກັບຜົນແຫ່ງການຖວາຍບູຊາແກ່ເທວະ (havya), ພິທີສຳລັບບັນພະບຸລຸດ (kavya), ການຕັກນ້ຳບູຊາເພື່ອຄວາມພໍໃຈ (tarpaṇa), ແລະພິທີສັນຕິ (śānti-karman). ຍັງໄດ້ຮັບຍານພາຫະນະ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ ພ້ອມທັງຄວາມພໍໃຈຂອງຜູ້ເຖົ້າແລະເດັກນ້ອຍ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ນີ້ແມ່ນຄຸນແລະຜົນຂອງການໃຫ້ງົວ ແລະຜູ້ໃຫ້ຍ່ອມໄດ້ຮັບມັນຊ້ຳໆ».
Verse 34
वैशम्पायन उवाच पितामहस्याथ निशम्य वाक्य राजा सह भ्रातृभिराजमीढ: । सुवर्णवर्णानडुहस्तथा गा: पार्थो ददौ ब्राह्मणसत्तमेभ्य:
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງປິຕາມະຫະ ພີສະມະແລ້ວ ພຣະຣາຊາຢຸທິສຖິຣະ ແຫ່ງວົງອາຈະມີຑະ ພ້ອມດ້ວຍພີ່ນ້ອງ ໄດ້ຖວາຍທານອັນຊອບທຳແກ່ພຣາຫມະນະຜູ້ປະເສີດ—ງົວເພດຜູ້ສີດັ່ງຄຳ ແລະງົວດີເລີດ».
Verse 35
तथैव तेभ्योडपि ददौ द्विजेभ्यो गवां सहस्राणि शतानि चैव । यज्ञान् समुद्दिश्य च दक्षिणार्थे लोकान् विजेतुं परमां च कीर्तिम्
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ໃນທຳນອງດຽວກັນ ພຣະຣາຊາຍັງໄດ້ຖວາຍງົວແກ່ພວກທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ເປັນຮ້ອຍເປັນພັນ ເພື່ອເປັນທັກສິນາ (dakṣiṇā) ສຳລັບຍັດຍະ. ດ້ວຍທານນັ້ນ ພຣະອົງປາດຖະໜາຈະໄດ້ບຸນໃນໂລກອັນດີ ເພື່ອ ‘ຊະນະ’ ແດນມົງຄຸນ ແລະເພື່ອໃຫ້ກຽດຕິຄຸນອັນສູງສຸດຂອງພຣະອົງແຜ່ຂະຫຍາຍໃນໂລກນີ້».
Verse 76
इस प्रकार श्रीमह्या भारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें गोदानकथनविषयक छिह्वत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອັນສັກສິດ ພາຍໃນ ອະນຸສາສະນະປະຣະວະ (Anuśāsana Parva) ໃນພາກວ່າດ້ວຍທຳແຫ່ງການໃຫ້ (Dāna-dharma Parva) ບົດທີ 76 ອັນເລົ່າເຖິງການບໍລິຈາກງົວ ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 77
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि गोप्रभवकथने सप्तसप्ततितमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ ອະນຸສາສະນະປະຣະວະ (Anuśāsana Parva) ໃນພາກວ່າດ້ວຍທຳແຫ່ງການໃຫ້ (Dāna-dharma Parva) ໃນການນິທານເຖິງກຳເນີດຂອງງົວ ບົດທີ 77 ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.
Verse 206
ललाटप्रभवेणाक्ष्णा रोहिणीं प्रदहन्निव । एक दिन भगवान् शंकर पृथ्वीपर खड़े थे। उसी समय सुरभिके एक बछड़ेके मुँहसे फेन निकलकर उनके मस्तकपर गिर पड़ा। इससे वे कुपित हो उठे और अपने ललाटजनित नेत्रसे
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍດວງຕາທີ່ເກີດຈາກຫນ້າຜາກ ດັ່ງຈະເຜົາ ໂຣຫິນີ ໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າ, ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ສັງກະຣະ (Śaṅkara) ເຄີຍຢືນຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນ. ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ຟອງໄດ້ພຸ່ງອອກຈາກປາກລູກງົວຂອງ ສຸຣະພີ ແລະຕົກລົງເທິງສະຫຼັກຂອງພຣະອົງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງກໍເກີດພຣະພິໂຣດ ແລະຈ້ອງໄປຫານາງດ້ວຍດວງຕາຈາກຫນ້າຜາກ ດັ່ງຈະກິນນາງດ້ວຍໄຟ».
Verse 213
नानावर्णत्वमनयन्मेघानिव दिवाकर: । प्रजानाथ! रुद्रका वह भयंकर तेज जिन-जिन कपिलाओंपर पड़ा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ! ພະລັງເຕຊະອັນນ່າຢ້ານກົວ ອັນເກີດຈາກ ຣຸດຣະ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ພວກນາງຮັບເອົາສີສັນຫຼາກຫຼາຍ, ດັ່ງດວງອາທິດດ້ວຍລຳແສງຂອງຕົນ ເຮັດໃຫ້ເມກປາກົດເປັນສີສັນຫຼາຍຫຼາຍ. ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ ບ່ອນໃດທີ່ລຳແສງອັນດຸຮ້າຍນັ້ນຕົກຕ້ອງໃສ່ພວກງົວສີນ້ຳຕານ, ສີຂອງພວກນາງກໍກາຍເປັນຫຼາກຫຼາຍ».
Verse 246
तथा क्षीरं क्षरन्त्येता रोहिण्यो5मृतसम्भवम् । प्रभो! आपके ऊपर अमृतका छींटा पड़ा है। गौओंका दूध बछड़ोंके पीनेसे जूठा नहीं होता। जैसे चन्द्रमा अमृतका संग्रह करके फिर उसे बरसा देता है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ ງົວໂຣຫິນີເຫຼົ່ານີ້ ຍັງໃຫ້ນ້ຳນົມອັນເກີດຈາກນ້ຳອະມະຕະ. ນ້ຳນົມຂອງພວກນາງ ບໍ່ເສື່ອມຄວາມບໍລິສຸດເພາະລູກງົວດື່ມ; ກົງກັນຂ້າມ ດັ່ງດວງຈັນທຣາທີ່ຮວບຮວມແກ່ນສານແຫ່ງອະມະຕະ ແລ້ວຈຶ່ງພອຍພຽງລົງມາ, ງົວເຫຼົ່ານີ້ກໍຜະລິດນ້ຳນົມອັນມີກຳເນີດແຫ່ງອະມະຕະ».
Verse 263
आसामैश्वर्यमिच्छन्ति सर्वेडमृतमयं शुभम् | 'जैसे वायु
ພີດສະມະອະທິບາຍວ່າ ທຸກຄົນປາຖະໜາໃຫ້ຝູງງົວເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງອັນເປັນມົງຄຸນ ເຫມືອນນ້ຳອະມຣິຕ. ເຊັ່ນດຽວກັບລົມ ໄຟ ຄຳ ມະຫາສະໝຸດ ແລະອະມຣິຕທີ່ເທວະດາໄດ້ດື່ມ ບໍ່ຖືກນັບວ່າເປັນ “ເຫຼືອ/ເປື້ອນ” ດັ່ງນັ້ນ ງົວແມ່ທີ່ຮັກລູກ ໃຫ້ລູກງົວດື່ມນົມ ກໍບໍ່ກາຍເປັນບໍ່ບໍລິສຸດ. ດັ່ງນັ້ນ ຟອງທີ່ຕົກຈາກປາກລູກງົວໃນຂະນະດື່ມ ບໍ່ຖືວ່າບໍ່ສະອາດ. ງົວເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍນົມແລະກີ (ghee) ຂອງຕົນ ຈະຫຼ້ຽງດູໂລກທັງປວງ; ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ຄົນຈຶ່ງປາຖະໜາໃຫ້ຊັບນົມອັນປະເສີດເຫມືອນອະມຣິຕນັ້ນ ອຸດົມສົມບູນຢູ່ເທື່ອນິລັນດອນ.
Verse 2736
प्रसादयामास मनस्तेन रुद्रस्य भारत । भरतनन्दन! ऐसा कहकर प्रजापतिने महादेवजीको बहुत-सी गौएँ और एक बैल भेंट किये तथा इसी उपायके द्वारा उनके मनको प्रसन्न किया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ, ໂດຍວິທີນັ້ນ ປຣະຊາປະຕິໄດ້ປອບໃຈຈິດໃຈຂອງຣຸດຣະ. ໂອ ຄວາມຊື່ນຊົມແຫ່ງວົງພາຣະຕະ! ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ປຣະຊາປະຕິໄດ້ຖວາຍງົວຫຼາຍໂຕ ແລະງົວຜູ້ໜຶ່ງໂຕແດ່ມະຫາເທວະ; ແລະດ້ວຍວິທີນີ້ເອງ ທ່ານໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະອົງພໍພຣະໄທ.”
Frequently Asked Questions
The question asks what is the greatest purifier; the answer privileges cows (go) as uniquely purifying and socially sustaining, and further identifies ghṛta (ghee) as the supreme purifier among purifiers in ritual practice.
The chapter recommends disciplined reverence: avoid malice toward cows, honor them with respectful conduct, and treat go-dāna and ghṛta-centered rites as structured means of purification and merit-making within regulated ethical behavior.
Yes. It repeatedly asserts result-claims: go-dāna leads to attainment of exalted realms (the “world of cows”), while ghṛta use in offering, gifting, and sanctioned consumption is framed as yielding auspicious purification and welfare outcomes.