Adhyaya 78
Go-dāna-phala-nirdeśa (Merit and Destinations from the Gift of Cows)
Upa-parva: Dānadharma (Go-dāna Praśaṃsā) — Discourse on the Merit of Cow-Gifts
This chapter, voiced by Vasiṣṭha, presents cows as ‘parama-pavitra’ (supremely purifying) and frames their sanctity through an etiological account: cows undertake severe austerity and receive a boon from Brahmā, establishing their elevated status and the salvific potential of their donors. The discourse then systematizes go-dāna by specifying types and attributes of cows—color, presence of calf, milkfulness, and proper adornment/covering—and correlates each donation with a distinct posthumous ‘loka’ (e.g., Brahma-, Sūrya-, Soma-, Indra-, Agni-, Yama-, Varuṇa-, Vāyu-, Kubera-, Pitṛ-, Vasū-, Sādhya-worlds, and other divine residences). The text also introduces an intention-based caution: moral taint persists or is avoided depending on the donor’s mental disposition, and even cow-dung is referenced as an instrument of purification in human and divine contexts. The chapter concludes with an expansive phalaśruti-style reward: the donor travels in a radiant aerial vehicle, enjoys celestial honors, and later is reborn among prosperous cattle-owning lineages, with duration of heavenly esteem poetically linked to the number of hairs on the donated cow.
Chapter Arc: धर्मोपदेश से दृढ़ हुए युधिष्ठिर भीष्म से विनयपूर्वक कहते हैं कि अब भी उनके मन में एक सूक्ष्म संदेह शेष है—व्रत, नियम, स्वाध्याय, दान, वेद-धारण, अध्यापन और माता-पिता-गुरु-सेवा का वास्तविक फल क्या है। → प्रश्नों की शृंखला बढ़ती जाती है: बाह्य कर्म (दान, व्रत) और आन्तरिक संयम (दम, सत्य, ब्रह्मचर्य) में कौन श्रेष्ठ है? क्या केवल कर्म से फल मिलता है, या भाव और संयम ही कर्म का प्राण हैं? → भीष्म निर्णायक स्वर में बताते हैं कि सत्य और दम का फल स्वर्ग-सुख है; ब्रह्मचर्य सर्वपाप-दाहक है; और दान का फल भी क्रोध/असंयम से नष्ट हो सकता है—इसलिए दान से भी परे ‘दम’ (क्रोध-निग्रह, इन्द्रिय-निग्रह) की महिमा है। → भीष्म माता-पिता, बड़े भाई, गुरु और आचार्य की सेवा को नरक-निवारक और लोक-प्रतिष्ठा/उत्तम स्थान-प्रदायक बताते हैं; साथ ही यह स्थापित करते हैं कि कर्म का फल तभी स्थिर है जब वह सत्य, करुणा और संयम से संयुक्त हो। → युधिष्ठिर के प्रश्नों का विस्तार आगे भी संकेतित है—धर्म के विविध अंगों में ‘श्रेष्ठता’ का क्रम और उनके सूक्ष्म भेदों पर भीष्म का उपदेश आगे के अध्यायों में और गहराएगा।
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिरने कहा--प्रभो! आपने धर्मका उपदेश करके उसमें मेरा दृढ़ विश्वास उत्पन्न कर दिया है। पितामह! अब मैं आपसे एक और संदेह पूछ रहा हूँ, उसके विषयमें मुझे बताइये
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ອົງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ດ້ວຍການສອນທັມມະຂອງທ່ານ ທ່ານໄດ້ເຮັດໃຫ້ຄວາມເຊື່ອມັ່ນຂອງຂ້ອຍໃນຄວາມຊອບທຳແນ່ນອນຂຶ້ນ. ຂ້າແຕ່ປິຕາມະຫະ, ບັດນີ້ຂ້ອຍຂໍຖາມຄວາມສົງໄສອີກປະການໜຶ່ງ—ຂໍໃຫ້ທ່ານອະທິບາຍໃຫ້ຂ້ອຍຮູ້».
Verse 2
व्रतानां कि फल प्रोक्त कीदृशं वा महाद्युते । नियमानां फलं कि च स्वधीतस्य च कि फलम्,महाद्युते! व्रतोंका क्या और कैसा फल बताया गया है? नियमोंके पालन और स्वाध्यायका भी क्या फल है?
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີລັດສະໝີອັນສົງ່າງາມ, ຜົນທີ່ຖືກປະກາດໄວ້ສໍາລັບການຖືວຣະຕະ (ຄໍາປະຕິຍານ) ແມ່ນຫຍັງ ແລະມີລັກສະນະແນວໃດ? ຜົນຂອງການຮັກສານິຍະມະ (ວິໄນ) ແມ່ນຫຍັງ, ແລະຜົນຂອງສະວາດະຍາຍ (ການສຶກສາດ້ວຍຕົນເອງ/ສວດວິດ) ແມ່ນຫຍັງ, ໂອ ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງ!»
Verse 3
दत्तस्येह फलं कि च वेदानां धारणे च किम् | अध्यापने फलं॑ कि च सर्वमिच्छामि वेदितुम्,दान देने, वेदोंको धारण करने और उन्हें पढ़ानेका क्या फल होता है? यह सब मैं जानना चाहता हूँ
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ການໃຫ້ທານ (ດານ) ໃນໂລກນີ້ ໃຫ້ຜົນຫຍັງ? ແລະການຈື່ຈໍາຮັກສາພຣະເວດໄວ້ (ການທໍາຣະນະ) ມີຜົນຫຍັງ? ການສອນພຣະເວດມີຜົນຫຍັງ? ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຮູ້ທັງໝົດນີ້»
Verse 4
अप्रतिग्राहके कि च फलं लोके पितामह । तस्य किं च फल दृष्टं श्रुतं यस्तु प्रयच्छति
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປິຕາມະຫະ (ປູ່ຜູ້ເຖົ້າ), ໃນໂລກນີ້ ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮັບຂອງຂວັນ (ບໍ່ດໍາລົງຊີວິດດ້ວຍການຮັບ) ໄດ້ຮັບຜົນຕອບແທນຫຍັງ? ແລະຜູ້ທີ່ໃຫ້—ຜູ້ທີ່ມອບທັງທານແລະຄວາມຮູ້—ຕາມທີ່ເຫັນ ຫຼືຕາມທີ່ໄດ້ຍິນໃນຄໍາສອນສັກສິດ ມີຜົນຕອບແທນຫຍັງ?»
Verse 5
स्वकर्मनिरतानां च शूराणां चापि कि फलम् । शौचे च कि फल प्रोक्त ब्रह्मचर्यें च कि फलम्
ຢຸທິສຖິຣ ຖາມວ່າ: «ຜົນຕອບແທນອັນໃດທີ່ຖືກກ່າວໄວ້ສໍາລັບວິລະຊົນຜູ້ຍືນຫຍັດໃນໜ້າທີ່ຂອງຕົນ (ສະວະທັມມະ)? ແລະຜົນຂອງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງກາຍໃຈ (śauca) ຖືກປະກາດວ່າຫຍັງ? ຜົນຂອງການຮັກສາພຣະຫມະຈັນຍະ (brahmacarya)—ຄວາມສຳລວມ ແລະວິໄນດັ່ງນັກສຶກສາ—ແມ່ນຫຍັງ?»
Verse 6
पितृशुश्रूषणे कि च मातृशुश्रूषणे तथा । आचार्यगुरुशुश्रूषास्वनुक्रोशानुकम्पने
ຢຸທິສຖິຣ ກ່າວວ່າ: «ການຮັບໃຊ້ບິດາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ໄດ້ຜົນຕອບແທນຫຍັງ? ແລະການຮັບໃຊ້ມານດາກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ໄດ້ຜົນຫຍັງ? ການຮັບໃຊ້ອາຈານ ແລະຄູບາອາຈານ (guru) ໄດ້ຜົນຫຍັງ? ແລະການຮັກສາຄວາມເມດຕາ ແລະກະລຸນາຕໍ່ສັດມີຊີວິດທັງຫຼາຍ ໄດ້ຜົນຫຍັງ?»
Verse 7
एतत् सर्वमशेषेण पितामह यथातथम् | वेत्तुमिच्छामि धर्मज्ञ परं कौतूहलं हि मे
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານປູ່ຜູ້ເຖົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະນາຈະເຂົ້າໃຈທຸກສິ່ງນີ້ໃຫ້ຄົບຖ້ວນ ຕາມຄວາມເປັນຈິງຢ່າງແທ້ຈິງ. ໂອ ຜູ້ຮູ້ທັນທຳມະ, ຄວາມຢາກຮູ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນລຶກຊຶ້ງ; ຂໍຄຳອະທິບາຍທີ່ຄົບຖ້ວນ ແລະ ຖືກຕ້ອງ».
Verse 8
धर्मज्ञ पितामह! यह सब मैं यथावत् रूपसे जानना चाहता हूँ। इसके लिये मेरे मनमें बड़ी उत्कण्ठा है ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣາ, ຜູ້ໃດຮັບວຣະຕະ (ຄຳປະຕິຍານ/ພິທີຖືສິນ) ຕາມທີ່ຄຳພີກຳນົດໄວ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ເລີ່ມຕົ້ນຢ່າງສົມຄວນ ແລະ ຮັກສາໄວ້ໂດຍບໍ່ຂາດຕອນ—ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮັບໂລກອັນນິລັນດອນ. ຄຳສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ການທຳຕາມທຳມະບໍ່ແມ່ນອາໄສແຕ່ເຈດຕະນາ, ແຕ່ຢູ່ທີ່ການປະຕິບັດຢ່າງສັດຊື່ ແລະ ບໍ່ຂາດຕອນ ຕາມກົດແຫ່ງຄຳພີ».
Verse 9
नियमानां फल राजन प्रत्यक्षमिह दृश्यते | नियमानां क्रतूनां च त्वयावाप्तमिदं फलम्,राजन! संसारमें नियमोंके पालनका फल तो प्रत्यक्ष देखा जाता है। तुमने भी यह नियमों और यज्ञोंका ही फल प्राप्त किया है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຜົນຂອງການຮັກສານິຍະມ (ລະບຽບວິໄນ/ຂໍ້ປະຕິບັດ) ນັ້ນ ເຫັນໄດ້ຊັດໃນໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ແທ້ຈິງ ພະອົງເອງກໍໄດ້ຮັບຜົນນີ້—ເປັນຜົນຈາກນິຍະມ ແລະ ພິທີຍັດ (ຍັດຍະ/ຍັດຍະກຳ) ຂອງພະອົງ».
Verse 10
स्वधीतस्यापि च फल दृश्यतेअमुत्र चेह च । इहलोके<थवा नित्यं ब्रह्मलोके च मोदते,वेदोंके स्वाध्यायका फल भी इहलोक और परलोकमें भी देखा जाता है। स्वाध्यायशील द्विज इहलोक और ब्रह्मलोकमें भी सदा आनन्द भोगता है
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຜົນຂອງການສະວາດະຍາຍ (ການສຶກສາແລະສວດທ່ອງເວດດ້ວຍຕົນເອງ) ປາກົດໃຫ້ເຫັນທັງໃນໂລກນີ້ ແລະ ໃນໂລກໜ້າ. ຜູ້ເປັນທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ຜູ້ອຸທິດຕົນໃນການສວດທ່ອງທຸກມື້ ຍ່ອມຊື່ນບານຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ—ຈະໃນໂລກນີ້ ຫຼື ໃນໂລກພຣະພຣະຫມັນ (Brahmaloka) ກໍຕາມ».
Verse 11
दमस्य तु फलं राजन् शृणु त्वं विस्तरेण मे । दान्ता: सर्वत्र सुखिनो दान्ता: सर्वत्र निर्वुता:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຈົ່ງຟັງຈາກຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງລະອຽດ ເຖິງຜົນຂອງດະມະ (dama: ການຂົງເຂັ້ມຄວບຄຸມອິນທຣີ). ຜູ້ທີ່ຝຶກອິນທຣີໄດ້ດີ ຍ່ອມມີຄວາມສຸກທຸກແຫ່ງ; ຜູ້ມີວິໄນ ຍ່ອມສະງົບ ແລະ ພໍໃຈໃນທຸກສະພາບການ».
Verse 12
यत्रेच्छागामिनो दान्ता: सर्वशत्रुनिषूदना: । प्रार्थयन्ति च यद् दान्ता लभन्ते तन्न संशय:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ມີການສຳລວມຕົນ (ດະມະ) ສາມາດໄປບ່ອນໃດກໍໄດ້ຕາມໃຈ; ແລະສິ່ງໃດທີ່ເຂົາປາຖະໜາ ແລະຂໍສະແຫວງຫາ ເຂົາກໍໄດ້ຮັບ—ໂດຍບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິໄນນັ້ນ ເຂົາກາຍເປັນຜູ້ທຳລາຍສັດຕູທັງປວງ ເພາະພະລັງທີ່ຝຶກຝົນແລ້ວບໍ່ປະໄວ້ໃຫ້ການຕໍ່ຕ້ານໃດໆຫຼືອຢູ່.
Verse 13
युज्यन्ते सर्वकामैहिं दान्ता: सर्वत्र पाण्डव | स्वर्गे यथा प्रमोदन््ते तपसा विक्रमेण च
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ໂອ ປານດະວະ, ຜູ້ສຳລວມຕົນ ຢູ່ທຸກແຫ່ງຫນ ຍ່ອມພ້ອມດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາອັນນ່າພໍໃຈທັງປວງ. ເຫມືອນດັ່ງສັດທັງຫຼາຍຊື່ນບານໃນສະຫວັນ, ເຂົາກໍຊື່ນບານເຊັ່ນນັ້ນ—ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະປະ ແລະດ້ວຍຄວາມກ້າຫານ—ເພາະໄດ້ຊະນະຕົນເອງແລ້ວ.
Verse 14
दानैर्यज्ैश्ष विविधैस्तथा दान्ता: क्षमान्विता: | पाण्डुनन्दन! जितेन्द्रिय पुरुष सर्वत्र सम्पूर्ण मनचाही वस्तुएँ प्राप्त कर लेते हैं। वे अपनी तपस्या, पराक्रम, दान तथा नाना प्रकारके यज्ञोंसे स्वर्गलोकमें आनन्द भोगते हैं। इन्द्रियोंका दमन करनेवाले पुरुष क्षमाशील होते हैं ।।
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ການສຳລວມຕົນ (ດະມະ) ນັ້ນ ສູງສົ່ງກວ່າການໃຫ້ທານແຕ່ຢ່າງດຽວ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຄົນໃຫ້ແມ່ນແຕ່ນ້ອຍໜຶ່ງແກ່ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຊະ—ພຣາຫມະນ) ກໍອາດເກີດໂກດໄດ້; ແຕ່ຜູ້ສຳລວມຕົນ—ຜູ້ຊະນະອິນທຣີ—ບໍ່ເຄີຍໂກດ. ດັ່ງນັ້ນ ການຄວບຄຸມອິນທຣີຈຶ່ງສູງກວ່າທານ; ແລະຜູ້ໃຫ້ທານໂດຍບໍ່ມີໂກດ ຍ່ອມໄດ້ເຖິງໂລກອັນຖາວອນ.
Verse 15
दाता कुप्यति नो दान्तस्तस्माद् दानात् परं दम: । यस्तु दद्यादकुप्यन् हि तस्य लोका: सनातना:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃຫ້ທານອາດໂກດໄດ້, ແຕ່ຜູ້ສຳລວມຕົນບໍ່ໂກດ. ດັ່ງນັ້ນ ດະມະຈຶ່ງສູງກວ່າທານ. ແຕ່ຜູ້ໃຫ້ທານໂດຍບໍ່ໂກດ ຍ່ອມໄດ້ເຖິງໂລກອັນຖາວອນ.
Verse 16
क्रोधो हन्ति हि यद् दानं तस्माद् दानातू परं दम: । अदृश्यानि महाराज स्थानान्ययुतशो दिवि
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຄວາມໂກດທຳລາຍບຸນຂອງທານທີ່ໄດ້ໃຫ້; ດັ່ງນັ້ນ ການສຳລວມຕົນ (ດະມະ)—ອຳນາດໃນການກົດຂີ່ຄວາມໂກດ ແລະອິນທຣີ—ຈຶ່ງຖືກຍົກວ່າສູງກວ່າການໃຫ້ທານ. ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ໃນສະຫວັນມີທີ່ພັກອາໄສທີ່ມອງບໍ່ເຫັນນັບບໍ່ຖ້ວນ; ບັນດາລຶສີ ແລະເທວະຜູ້ປາຖະໜາສະຖານະສູງສຸດ ຍ່ອມຈາກໂລກນີ້ໄປສູ່ພູມນັ້ນ ໂດຍການປະພຶດດະມະ. ເຫດນີ້ແຫຼະ ດະມະຈຶ່ງສູງກວ່າທານ.
Verse 17
ऋषीणां सर्वलोकेषु यानि ते यान्ति देवता: । दमेन यानि नृपते गच्छन्ति परमर्षय:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ບັນດາສະພາບອັນເປັນທິບທີ່ເທວະດາໄດ້ບັນລຸໃນໂລກທັງປວງ—ສະພາບເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ບັນດາລະສີຜູ້ສູງສຸດບັນລຸໄດ້ດ້ວຍການຂົ່ມໃຈ (ດະມະ) ແລະການສຳລວມ. ດັ່ງນັ້ນ ການຄອບຄຸມອິນທຣີ ແລະຄວາມມີວິໄນ ຖືກປະກາດວ່າເປັນທາງຕົງໄປສູ່ຈຸດໝາຍທາງວິນຍານອັນສູງສຸດ»។
Verse 18
अध्यापक: परिक्क्लेशादक्षयं फलमश्लुते
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ອາຈານ ດ້ວຍຄວາມລຳບາກແລະຄວາມພາກພຽນໃນການສອນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຜົນອັນບໍ່ເສື່ອມສູນ; ການສອນເອງເປັນແຫຼ່ງບຸນກຸສົນອັນຍືນຍາວ»។
Verse 19
विधिवत पावकं हुत्वा ब्रह्मलोके नराधिप । नरेन्द्र! शिष्योंको वेद पढ़ानेवाला अध्यापक क्लेश सहन करनेके कारण अक्षय फलका भागी होता है। अग्निमें विधिपूर्वक हवन करके ब्राह्मण ब्रह्मलोकमें प्रतिष्ठित होता है ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ອາຈານຜູ້ສອນເວດແກ່ສິດ ເນື່ອງຈາກອົດທົນຄວາມລຳບາກ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີສ່ວນໃນຜົນອັນບໍ່ເສື່ອມສູນ. ແລະ ພຣາຫມະນຜູ້ບູຊາໄຟດ້ວຍພິທີອັນຖືກຕ້ອງ ຍ່ອມຖືກສະຖາປະນາໃນພຣະພຣົມໂລກ. ອີກທັງ ຜູ້ໃດຮຽນເວດແລ້ວ ແລະມອບຖ່າຍໃຫ້ແກ່ສິດຜູ້ຮູ້ທາງຍຸດຕິທຳ ຜູ້ນັ້ນກໍໄດ້ຮັບຜົນອັນສູງສົ່ງ»។
Verse 20
गुरुकर्मप्रशंसी तु सो5पि स्वर्गे महीयते । जो वेदोंका अध्ययन करके न्यायपरायण शिष्योंको विद्यादान करता है तथा गुरुके कर्मोकी प्रशंसा करनेवाला है, वह भी स्वर्गलोकमें प्रतिष्ठित होता है ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ສັນລະເສີນກິດຂອງອາຈານ ກໍຖືກເຄົາລົບໃນສະຫວັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ກະສັດຊະຕຣິຍະຜູ້ມຸ່ງໝັ້ນໃນການຮຽນ, ໃນການບູຊາຍັດ, ແລະໃນການໃຫ້ທານ, ແລະໃນສົງຄາມຄຸ້ມຄອງຜູ້ອື່ນ ກໍຖືກນັບຖືໃນໂລກສະຫວັນ. ຄຳສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ສະຫວັນບໍ່ໄດ້ມາຈາກການຮຽນແລະພິທີກຳສ່ວນຕົວເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງມາຈາກການເຄົາລົບອາຈານ ແລະການໃຊ້ອຳນາດອາວຸດເປັນໂລ່ປ້ອງກັນຜູ້ອື່ນ ບໍ່ໃຊ້ເພື່ອການຮຸກຮານລ້ວນໆ»។
Verse 21
वैश्य: स्वकर्मनिरत: प्रदानाल्लभते महत् । शूद्र: स्वकर्मनिरत: स्वर्ग शुश्रूषयारच्छति
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໄວຊະຍະຜູ້ຢືນຫຍັດໃນໜ້າທີ່ຂອງຕົນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບສະຖານະອັນໃຫຍ່ດ້ວຍການໃຫ້ທານ. ຊູດຣະຜູ້ຂະຫຍັນໃນວຽກຂອງຕົນ ຍ່ອມໄປສູ່ສະຫວັນດ້ວຍການຮັບໃຊ້ຢ່າງສັດຊື່. ຄຳສອນນີ້ເນັ້ນວ່າ ການຍົກສູງທັງທາງວິນຍານແລະທາງສັງຄົມ ບໍ່ໄດ້ມາຈາກການລະທິ້ງຖານະຂອງຕົນ ແຕ່ມາຈາກການປະຕິບັດໜ້າທີ່ອັນຖືກຕ້ອງດ້ວຍໃຈຈິງ—ໂດຍສະເພາະການໃຫ້ ແລະການຮັບໃຊ້»។
Verse 22
शूरा बहुविधा: प्रोक्तास्तेषामर्थास्तु मे शृणु । शूरान्वयानां निर्दिष्ट फलं शूरस्य चैव हि
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ວີລະບຸລຸດມີຫຼາຍປະເພດ ໄດ້ຖືກພັນລະນາໄວ້ແລ້ວ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຂ້ອຍ ເມື່ອຂ້ອຍອະທິບາຍຄວາມໝາຍທີ່ຕັ້ງໃຈນັ້ນ. ຂ້ອຍຈະກ່າວດ້ວຍ ເຖິງຜົນທີ່ກຳນົດໄວ້—ທັງສຳລັບລູກຫຼານຂອງວີລະບຸລຸດເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະສຳລັບວີລະບຸລຸດເອງ»។
Verse 23
यज्ञशूरा दमे शूरा: सत्यशूरास्तथापरे । युद्धशूरास्तथैवोक्ता दानशूराश्ष मानवा:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນບັນດາມະນຸດ ບາງຄົນເປັນວີລະບຸລຸດໃນຍັດຍະ (ພິທີບູຊາ). ບາງຄົນຖືກເອີ້ນວ່າ ວີລະບຸລຸດໃນການຂົ່ມຕົນ ເພາະກ້າຫານໃນການຝຶກຝົນອິນຊີ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ບາງຄົນຖືກກ່າວວ່າເປັນວີລະບຸລຸດໃນຄວາມຈິງ, ວີລະບຸລຸດໃນສົງຄາມ, ແລະວີລະບຸລຸດໃນການໃຫ້ທານ; ອີກບາງຄົນເປັນວີລະບຸລຸດໃນປັນຍາ ແລະວີລະບຸລຸດໃນຄວາມອົດທົນ»។
Verse 24
सांख्यशूराश्व॒ बहवो योगशूरास्तथापरे । अरण्ये गृहवासे च त्यागे शूरास्तथापरे,बहुत-से मनुष्य सांख्यशूर, योगशूर, वनवासशूर, गृहवासशूर तथा त्यागशूर हैं
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ຄົນຫຼາຍຄົນກ້າຫານໃນເສັ້ນທາງສາງຂະຍະ (Sāṅkhya) ແລະຄົນອື່ນໆກ້າຫານໃນໂຍຄະ (Yoga). ບາງຄົນສະແດງວີລະພາບໃນຊີວິດຢູ່ປ່າ, ບາງຄົນໃນຊີວິດເປັນຄົນເຮືອນ, ແລະອີກບາງຄົນໃນວີລະພາບແຫ່ງການສະຫຼະລະທິ້ງ»។
Verse 25
आर्जवे च तथा शूरा: शमे वर्तन्ति मानवा: । तैस्तैश्न नियमै: शूरा बहव: सन्ति चापरे । वेदाध्ययनशूराश्व शूराश्षाध्यापने रता:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ບາງຄົນເປັນວີລະບຸລຸດໃນຄວາມຊື່ສັດຕົງໄປຕົງມາ. ບາງຄົນສະແດງຄວາມກ້າຫານດ້ວຍສະມະ—ການຂົ່ມໃຈ ແລະຄວາມສະງົບພາຍໃນ. ອີກຫຼາຍຄົນຖືກຮູ້ຈັກວ່າເປັນວີລະບຸລຸດ ໂດຍການຮັກສາວິໄນ ແລະຂໍ້ປະຕິບັດຕ່າງໆ. ຍັງມີຜູ້ທີ່ກ້າຫານໃນການສຶກສາເວດະ ແລະຜູ້ທີ່ກ້າຫານໃນການສອນອີກດ້ວຍ»។
Verse 26
गुरुशुश्रूषया शूरा: पितृशुश्रूषयापरे | मातृशुश्रूषया शूरा भैक्ष्यशूरास्तथापरे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ບາງຄົນຖືກເອີ້ນວ່າວີລະບຸລຸດ ເນື່ອງຈາກການຮັບໃຊ້ຄູອາຈານ (ຄຸຣຸ) ດ້ວຍຄວາມອຸທິດ. ບາງຄົນອື່ນໆເພາະຮັບໃຊ້ພໍ່. ບາງຄົນສະແດງວີລະພາບດ້ວຍການຮັບໃຊ້ແມ່, ແລະບາງຄົນອີກເປັນ ‘ວີລະບຸລຸດ’ ໃນການດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການຂໍທານ. ດັ່ງນັ້ນ ວີລະພາບບໍ່ໄດ້ມີຢູ່ແຕ່ໃນສະໜາມຮົບ ແຕ່ຍັງປາກົດໃນການປະພຶດຕົນຢ່າງມີວິໄນ ແລະການຮັບຜິດຊອບຕາມໜ້າທີ່»។
Verse 27
अरण्ये गृहवासे च शूराश्वातिथिपूजने । सर्वे यान्ति पराललोंकान् स्वकर्मफलनिर्जितान्
ພີດສະມະສອນວ່າ ຄວາມເລີດລ້ຳໃນທຳມະ ບໍ່ໄດ້ຈຳກັດຢູ່ແຕ່ວິຖີຊີວິດຢ່າງດຽວ: ບາງຄົນກ້າຫານໃນການຢູ່ປ່າແລະການບຳເນັດຕະປະ; ບາງຄົນກ້າຫານໃນການຮັກສາຊີວິດຄອບຄົວ; ແລະບາງຄົນກ້າຫານໃນການນັບຖືແລະຮັບໃຊ້ແຂກ. ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ໂດຍບຸນທີ່ຫາໄດ້ຈາກການກະທຳຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ເຖິງໂລກສູງສົ່ງທີ່ຕົນໄດ້ຊະນະ ເປັນຜົນແຫ່ງກຳຂອງຕົນ.
Verse 28
धारणं सर्ववेदानां सर्वतीर्थावगाहनम् | सत्यं च ब्रुवतो नित्यं सम॑ वा स्यान्न वा समम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ການຊຳນານແລະຈື່ຈຳວິທະທັງປວງ ແລະການອາບນ້ຳໃນທີ່ຂ້າມນ້ຳສັກສິດທັງໝົດ—ບຸນຂອງການກະທຳເຫຼົ່ານີ້ຈະເທົ່າບຸນຂອງຜູ້ທີ່ເວົ້າຄວາມຈິງຢ່າງສະໝໍ້ເສມອຍໄດ້ຫຼືບໍ່ ນັ້ນເອງກໍຍັງນ່າສົງໄສ. ຄວາມໝາຍຊັດແຈ້ງ: ຄວາມສັດຈິງອັນໝັ້ນຄົງ ສູງກວ່າການສຳເລັດທາງສາສະໜາທີ່ໂດ່ງດັງເຫຼົ່ານັ້ນ.”
Verse 29
अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ຖ້ານຳບຸນຂອງພິທີອັດສະວະເມດະ (Aśvamedha) ໜຶ່ງພັນ ວາງໄວ້ໃນຝັ່ງໜຶ່ງຂອງຕາຊັ່ງ ແລະວາງ ‘ຄວາມຈິງ’ ໄວ້ອີກຝັ່ງໜຶ່ງ ຄວາມຈິງຈະໜັກກວ່າອັດສະວະເມດະໜຶ່ງພັນ. ເພາະຄວາມຈິງສູງກວ່າບຸນຂອງການບູຊາມ້າໜຶ່ງພັນ.”
Verse 30
सत्येन सूर्यस्तपति सत्येनाग्नि: प्रदीप्यते । सत्येन मरुतो वान्ति सर्व सत्ये प्रतिेष्ठितम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ໂດຍຄວາມຈິງ ຕາເວັນຈຶ່ງໃຫ້ຄວາມຮ້ອນ; ໂດຍຄວາມຈິງ ໄຟຈຶ່ງລຸກໂຊນ. ໂດຍຄວາມຈິງ ລົມຈຶ່ງພັດ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງຕັ້ງຢູ່ເທິງຄວາມຈິງ.
Verse 31
सत्यके प्रभावसे सूर्य तपते हैं, सत्यसे अग्नि प्रजजलित होती है और सत्यसे ही वायुका सर्वत्र संचार होता है; क्योंकि सब कुछ सत्यपर ही टिका हुआ है ।।
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຈິງ ຕາເວັນຈຶ່ງໃຫ້ຄວາມຮ້ອນ; ໂດຍຄວາມຈິງ ໄຟຈຶ່ງລຸກໂຊນ; ແລະໂດຍຄວາມຈິງ ລົມຈຶ່ງເຄື່ອນໄຫວໄປທົ່ວ—ເພາະທຸກສິ່ງຕັ້ງຢູ່ເທິງຄວາມຈິງ. ໂດຍຄວາມຈິງ ເທວະດາທັງຫຼາຍພໍໃຈ, ແລະບັນພະບຸລຸດກັບພຣາຫມະນະກໍພໍໃຈເຊັ່ນກັນ. ຄວາມຈິງຖືກກ່າວວ່າເປັນທຳມະອັນສູງສຸດ; ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນລະເມີດຄວາມຈິງເລີຍ.”
Verse 32
मुनयः सत्यनिरता मुनयः सत्यविक्रमा: । मुनय: सत्यशपथास्तस्मात् सत्यं विशिष्यते,ऋषि-मुनि सत्यपरायण, सत्यपराक्रमी और सत्यप्रतिज्ञ होते हैं। इसलिये सत्य सबसे श्रेष्ठ है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພວກລະສີ–ມຸນີຍຶດໝັ້ນໃນສັດຈະ; ພວກລະສີ–ມຸນີກ້າຫານໂດຍອາໄສສັດຈະ; ພວກລະສີ–ມຸນີຖືຄໍາສາບານແຫ່ງສັດຈະ. ດັ່ງນັ້ນ ສັດຈະຈຶ່ງເປັນຄຸນທຳອັນສູງສຸດ».
Verse 33
सत्यवन्तः स्वर्गलोके मोदन्ते भरतर्षभ । दम: सत्यफलावाप्तिरुक्ता सर्वात्मना मया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ກ້າແຫ່ງວົງສາພາຣະຕະ, ຜູ້ທີ່ເວົ້າສັດຈະຍ່ອມຊື່ນບານໃນສະຫວັນ. ແຕ່ ‘ດະມະ’—ການສຳລວມອິນຊີ, ການຄວບຄຸມປະສາດສຳຜັດ—ນັ້ນແຫຼະ ຖືກປະກາດວ່າເປັນທາງໃຫ້ໄດ້ຮັບຜົນແຫ່ງສັດຈະຢ່າງແທ້ຈິງ. ຂ້າໄດ້ເວົ້າດ້ວຍໃຈທັງໝົດ».
Verse 34
असंशयं विनीतात्मा स वै स्वर्गे महीयते । ब्रह्मचर्यस्य च गुणं शृणु त्वं वसुधाधिप
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ, ຜູ້ທີ່ຝຶກຈິດໃຫ້ມີວິໄນ ແລະເປັນຜູ້ອ່ອນນ້ອມ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງໃນສະຫວັນ. ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ, ບັດນີ້ຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າພັນລະນາຄຸນຄ່າຂອງ ພຣະຫມະຈັນຍະ (brahmacarya)».
Verse 35
आजन्ममरणाद् यस्तु ब्रह्मचारी भवेदिह । न तस्य किंचिदप्राप्यमिति विद्धि नराधिप,नरेश्वर! जो जन्मसे लेकर मृत्युपर्यन्त यहाँ ब्रह्मचारी ही रह जाता है, उसके लिये कुछ भी अलभ्य नहीं है, इस बातको जान लो
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມກະສັດແຫ່ງມະນຸດ, ຈົ່ງຮູ້ໄວ້ໃຫ້ແນ່: ຜູ້ໃດໃນໂລກນີ້ທີ່ເປັນຜູ້ຖືພຣະຫມະຈັນຍະຕະຫຼອດຊີວິດ—ຈາກເກີດຈົນຕາຍ—ສໍາລັບຜູ້ນັ້ນ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ເປັນອັນບໍ່ອາດໄດ້».
Verse 36
बहूव्य:कोट्यस्त्वृषीणां तु ब्रह्मलोके वसन्त्युत । सत्ये रतानां सतत दान्तानामूर्ध्वरेतसाम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງແລ້ວ ໃນພຣະຫມະໂລກ (Brahmaloka) ມີລະສີຈໍານວນຫຼາຍກໍດິອາໄສຢູ່—ຜູ້ທີ່ໃນໂລກນີ້ເຄີຍຍຶດໝັ້ນໃນສັດຈະຢ່າງສະເໝີ, ສຳລວມອິນຊີ, ແລະມີພະລັງຊີວິດມຸ່ງຂຶ້ນ (ūrdhvaretaḥ) ຄືຜູ້ຖືພຣະຫມະຈັນຍະຢ່າງໝັ້ນຄົງຕະຫຼອດຊີວິດ».
Verse 37
ब्रह्मचर्य दहेद् राजन् सर्वपापान्युपासितम् । ब्राह्मणेन विशेषेण ब्राह्मणो हाग्निरुच्यते
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ການປະພຶດພຣະຫມະຈັນຍະ (brahmacarya) ຢ່າງມີວິໄນ ຍ່ອມເຜົາຜານບາບທີ່ສະສົມໄວ້ທັງປວງ. ໂດຍສະເພາະໃນກໍລະນີຂອງພຣາຫມະນະ—ເພາະພຣາຫມະນະຜູ້ດຳລົງຊີວິດເປັນພຣະຫມະຈາຣິນ ຖືກກ່າວວ່າມີສະພາບເປັນໄຟ».
Verse 38
प्रत्यक्ष हि तथा होतद् ब्राह्म॒णेषु तपस्विषु । बिभेति हि यथा शक्रो ब्रह्मचारिप्रधर्षित:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເລື່ອງນີ້ເຫັນໄດ້ໂດຍກົງໃນຫມູ່ພຣາຫມະນະຜູ້ບຳເພັນຕະປະ: ເຫມືອນກັບວ່າແມ່ນແຕ່ສັກຣະ (ອິນທຣະ) ກໍຍັງຫວາດຫວັນ ເມື່ອຖືກພຣະຫມະຈາຣິນຜູ້ໝັ້ນຄົງຮຸກຮານ. ນີ້ແຫຼະແມ່ນຜົນທີ່ເຫັນໄດ້ຂອງພຣະຫມະຈັນຍະໃນຫມູ່ລະສີ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຈາກເຮົາດ້ວຍ ກ່ຽວກັບທັມມະທີ່ເກີດຈາກການນັບຖືບູຊາແມ່ພໍ່ ແລະຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ອື່ນໆ».
Verse 39
तद् ब्रह्म॒चर्यस्य फलमृषीणामिह दृश्यते । मातापित्रो: पूजने यो धर्मस्तमपि मे शृणु
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນທີ່ນີ້ ໃນຫມູ່ລະສີ ຜົນຂອງພຣະຫມະຈັນຍະເຫັນໄດ້ຢ່າງແຈ້ງຊັດ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຈາກເຮົາອີກ ກ່ຽວກັບທັມມະອັນເປັນການນັບຖືບູຊາແມ່ແລະພໍ່».
Verse 40
शुश्रूषते यः पितरं न चासूयेत् कदाचन । मातरं भ्रातरं वापि गुरुमाचार्यमेव च
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດຮັບໃຊ້ພໍ່ ແລະບໍ່ເຄີຍອິດສາ ຫຼືຈ້ອງຈັບຜິດທ່ານເລີຍ; ຜູ້ນັ້ນຍັງຮັບໃຊ້ແມ່, ອ້າຍໃຫຍ່, ຄູ (guru) ແລະອາຈານ—ໂອ ພະຣາຊາ! ຈົ່ງຮູ້ຜົນທີ່ເຂົາຈະໄດ້ຮັບ. ເຂົາຈະໄດ້ສະຖານະອັນມີກຽດໃນສະຫວັນ; ແລະເພາະອຳນາດແຫ່ງການຮັບໃຊ້ຄູດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກ ຜູ້ມີຈິດຄວບຄຸມໄດ້ນັ້ນ ຈະບໍ່ເຄີຍເຫັນນະລົກ».
Verse 41
तस्य राजन् फल विद्धि स्वलोके स्थानमर्चितम् | न च पश्येत नरकं गुरुशुश्रूषया55त्मवान्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ຈົ່ງຮູ້ຜົນຂອງການປະພຶດເຊັ່ນນັ້ນ: ໃນໂລກສະຫວັນ ເຂົາຈະໄດ້ສະຖານະອັນຖືກນັບຖືແລະສັກກາລະ. ແລະຜູ້ຄວບຄຸມຕົນໄດ້ນັ້ນ ໂດຍການຮັບໃຊ້ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ແລະອາຈານດ້ວຍຄວາມຈົ່ງຮັກ ຈະບໍ່ເຄີຍເຫັນນະລົກ».
Verse 75
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पञचसप्ततितमो<ध्याय: ॥। ७५ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें पचद्तत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອະນຸສາສະນະປະວະ» ໃນພາກວ່າດ້ວຍ «ທັມມະແຫ່ງທານ» (dāna-dharma) ບົດທີ 75 ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຖ້ອຍຄໍາປິດນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າ ບົດທີ່ພີສະມະສອນຢຸທິສະຖິຣະ ຍັງຄົງວາງກອບຊີວິດທາງຈິດທຳ ດ້ວຍວິໄນແຫ່ງຄວາມໃຈບຸນ ແລະການປະພຶດຊອບ ໄດ້ສໍາເລັດລົງແລ້ວ.
Verse 173
कामयाना महत्स्थानं तस्माद् दानात् परं दम: | दान करते समय यदि क्रोध आ जाय तो वह दानके फलको नष्ट कर देता है; इसलिये उस क्रोधको दबानेवाला जो दमनामक गुण है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ສໍາລັບຜູ້ປາຖະໜາສະຖານະອັນໃຫຍ່ແລະສູງສົ່ງ ການຂົ່ມໃຈຕົນ (dama) ຍິ່ງກວ່າທານ. ຖ້າໃນຍາມໃຫ້ທານເກີດຄວາມໂກດ ມັນຈະທໍາລາຍຜົນຂອງທານນັ້ນ; ດັ່ງນັ້ນ ຄຸນທັມທີ່ເອີ້ນວ່າ dama—ອັນເປັນການຫ້າມໂກດ ແລະຄອບຄອງອິນຊີ—ຈຶ່ງຖືກນັບວ່າສູງກວ່າການບໍລິຈາກ. ໂອ ມະຫາຣາຊາ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ: ໃນສະຫວັນຂອງຣິສີມີສະຖານທີ່ລະອຽດລັບລົງ ມອງບໍ່ເຫັນ ນັບບໍ່ຖ້ວນ; ແລະໂດຍການຮັກສາ dama ນີ້ ມະຫາຣິສີ ແລະເທວະດາຜູ້ປາຖະໜາໂລກອັນສູງສຸດ ຈາກໂລກນີ້ໄປບັນລຸສະຖານນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ‘dama’ ຈຶ່ງຖືກປະກາດວ່າຍິ່ງກວ່າ ‘dāna’.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns whether merit arises solely from the external act of giving or whether inner intention governs moral residue: the chapter explicitly emphasizes cetas (mental orientation) as capable of sustaining or removing doṣa even when the outward act appears meritorious.
Ethical action is both procedural and psychological: proper dāna requires appropriate objects (well-kept, life-sustaining gifts) and a disciplined intention, linking personal virtue to social welfare and to a cosmological framework of consequences.
Yes. The text provides an explicit reward schema—travel by radiant vimāna, celestial enjoyment, and favorable rebirth among affluent cattle-owning families—culminating in a quantitative hyperbole that heavenly honor lasts as many years as the hairs on the donated cow.