Adhyaya 4
Viśvāmitra-janma: Ṛcīka–Satyavatī–Gādhi and the Charu Exchange (विश्वामित्र-जन्म: ऋचीक–सत्यवती–गाधि वृत्तान्तः)
Upa-parva: Viśvāmitra-janma-vṛttānta (Genealogy and Birth-Account of Viśvāmitra)
Bhīṣma begins by proposing a principled account of how Viśvāmitra attained brāhmaṇa status and brahmarṣi standing. He traces a Bharata-line genealogy culminating in Kuśika and his son Gādhi, who—while dwelling in a forest—has a daughter Satyavatī. The sage Ṛcīka (Cyavana’s son) seeks her hand; Gādhi refuses, judging him poor, and demands as bride-price a thousand swift horses of moonlike radiance with dark ears. Ṛcīka petitions Varuṇa, and the horses arise from the Gaṅgā at a site remembered as Aśvatīrtha; Gādhi, astonished and wary of curse, gives Satyavatī in marriage. Ṛcīka offers boons and prepares two mantra-purified charu portions and prescribes distinct tree-embrace rites for Satyavatī and her mother to produce a brāhmaṇa-ideal son and a kṣatriya-ideal son respectively. Due to maternal request, Satyavatī exchanges the charu and the tree-protocol, prompting Ṛcīka to explain the now-inverted outcomes: Satyavatī will bear a formidable kṣatriya son; her mother will bear a brāhmaṇa- श्रेष्ठ son. Satyavatī petitions that the kṣatriya ferocity shift to her grandson, and Ṛcīka assents; thus Satyavatī bears Jamadagni, while Gādhi’s wife bears Viśvāmitra, later attaining brahmarṣi status. The chapter closes by listing Viśvāmitra’s many descendants and reaffirming that his brahminhood is established through Ṛcīka’s brahmanic infusion and subsequent realization, with Bhīṣma inviting further questions to resolve doubts.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं कि वे विश्वामित्र के ब्राह्मणत्व-प्राप्ति और ब्रह्मर्षित्व के यथार्थ प्रसंग को क्रम से सुनें—एक क्षत्रिय का ऋषि-शिखर तक उठना स्वयं कथा का आकर्षण बन जाता है। → वंश-परंपरा और जन्म-कथा के साथ ऋचीक (भृगुवंशी) का प्रसंग उभरता है—वरुण से दिव्य अश्वों का वरदान, गंगा-जल से चन्द्रकान्ति वाले घोड़ों का प्रकट होना, और फिर विश्वामित्र के पुत्रों/वंशजों के नामों का विस्तार; यह सब संकेत देता है कि तप, मन्त्र-बल और दैवी अनुग्रह मिलकर ‘जन्म’ को भी अर्थ देते हैं। → ऋचीक द्वारा ‘परम ब्रह्मतेज’ का आधान—यह निर्णायक बिन्दु है जहाँ कथा स्पष्ट करती है कि विश्वामित्र का तेज केवल राजवंशीय नहीं, बल्कि सोम-सूर्य-अग्नि-सदृश आध्यात्मिक प्रभा से संयुक्त है; यहीं क्षत्रिय-देह में ब्रह्मर्षि-सम्भावना का शिखर उद्घाटित होता है। → भीष्म विश्वामित्र के जन्म-वृत्तान्त को समेटते हुए उनके पुत्रों को ‘ब्रह्मवादिन’ मुनि बताते हैं और वंश-परंपरा को स्थिर करते हैं—कथा का निष्कर्ष यह कि तप, संस्कार और ब्रह्मतेज मनुष्य की पहचान को रूपान्तरित कर सकते हैं। → विश्वामित्र-परंपरा के आगे के उपाख्यानों और उनके वंश में धर्म-आचरण/व्रत-परम्परा के विस्तृत फलितार्थ की ओर संकेत।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजल बछ। जि चतुथों5 ध्याय: आजमीढके वंशका वर्णन तथा विश्वामित्रके जन्मकी कथा और उनके पुत्रोंके नाम भीष्म उवाच श्रूयतां पार्थ तत्त्वेन विश्वामित्रो यथा पुरा । ब्राह्मणत्वं गतस्तात ब्रद्यूर्षित्वं तथैव च
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງຟັງເຖີດ ໂອ ພາຣຖະ ດ້ວຍຄວາມຈິງວ່າ ວິສະວາມິຕຣະ ໃນການບູຮານ ໄດ້ບັນລຸສະຖານະເປັນພຣາຫມັນ ແລະດັ່ງນັ້ນອີກ ໄດ້ຮັບຍົກຂຶ້ນເປັນ ພຣາຫມະຣິສິ.»
Verse 2
भीष्मजीने कहा--तात! कुन्तीनन्दन! पूर्वकालमें विश्वामित्रजीने जिस प्रकार ब्राह्मणत्व तथा ब्रह्मर्षित्व प्राप्त किया, वह प्रसंग यथार्थरूपसे बता रहा हूँ, सुनो ।। भरतस्यान्वये चैवाजमीढो नाम पार्थिव: । बभूव भरतश्रेष्ठ यज्वा धर्मभूतां वर:,भरतवंशमें अजमीढ नामसे प्रसिद्ध एक राजा हो गये हैं। भरतश्रेष्ठ) वे राजा अजमीढ यज्ञकर्ता एवं धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ थे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ, ຂ້າຈະເລົ່າໃຫ້ຟັງດ້ວຍຄວາມຈິງ ແລະຕາມລໍາດັບ ເຖິງເຫດການທີ່ ວິສະວາມິຕຣະ ໃນການບູຮານ ໄດ້ບັນລຸຄວາມເປັນພຣາຫມັນ ແລະຕໍ່ມາໄດ້ຮັບຍົກຂຶ້ນເປັນ ພຣາຫມະຣິສິ—ຈົ່ງຟັງ. ໃນສາຍສະກຸນຂອງພະພາຣະຕະ ມີກະສັດນາມ ອັຊມີດະ ເກີດຂຶ້ນ; ໂອ ຜູ້ດີທີ່ສຸດໃນພວກພາຣະຕະ, ກະສັດນັ້ນເປັນຜູ້ປະກອບຍັດ ແລະເປັນຜູ້ເລີດໃນບັນດາຜູ້ທຳດີ.»
Verse 3
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वनें विशज्वामित्रका उपाख्यानविषयक तीसरा अध्याय पूरा हुआ,तस्य पुत्रो महानासीज्जह्लुर्नाम नरेश्वर: । दुहितृत्वमनुप्राप्ता गड़ा यस्य महात्मन: उनके पुत्र महाराज जह्लु हुए, जिन महात्मा नरेशके समीप जाकर गंगाजी पुत्रीभावको प्राप्त हुई थीं
ພຣະອົງນັ້ນມີພຣະຣາຊະບຸດນາມ ຈະຫນຸ (Jahnu) ເປັນກະສັດໃຫຍ່. ຕໍ່ພຣະຣາຊາຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ນັ້ນ ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ (Gaṅgā) ອັນສັກສິດ ໄດ້ເຂົ້າມາຮັບສະຖານະເປັນດຸດລູກສາວ—ເປັນສາຍພັນຜູກພັນອັນໂດງດັງ.
Verse 4
तस्यात्मजस्तुल्यगुण: सिन्धुद्वीपो महायशा: । सिन्धुद्वीपाच्च राजर्षिबलाकाश्वो महाबल:,जह्के पुत्रका नाम सिन्धुद्वीप था, जो पिताके समान ही गुणवान् और महायशस्वी थे। सिन्धुद्वीपसे महाबली राजा बलाकाश्वका जन्म हुआ था इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि विश्वामित्रोपाख्याने चतुर्थोडध्याय:
ພຣະຣາຊະບຸດຂອງພຣະອົງນັ້ນ ຄື ສິນທຸດວີປະ (Sindhudvīpa) ຜູ້ມີຊື່ສຽງໃຫຍ່ ແລະມີຄຸນຄ່າເທົ່າພໍ່. ຈາກສິນທຸດວີປະ ໄດ້ເກີດມາ ຣາຊະຣິສິ ບະລາກາສະວະ (Balākāśva) ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່.
Verse 5
वल्लभस्तस्य तनय: साक्षाद्धर्म इवापर: | कुशिकस्तस्य तनय: सहस्राक्षसमद्युति:,बलाकाश्च॒का पुत्र वललभनामसे प्रसिद्ध हुआ, जो साक्षात् दूसरे धर्मके समान था। वल्लभके पुत्र कुशिक हुए, जो इन्द्रके समान तेजस्वी थे
ບຸດຂອງ ບະລາກາສະວະ (Balākāśva) ຄື ວັນລະພະ (Vallabha) ຜູ້ເປັນດັ່ງທໍາມະເອງໃນອີກຮູບໜຶ່ງ. ບຸດຂອງວັນລະພະ ຄື ກຸສິກະ (Kuśika) ຜູ້ສະຫວ່າງໄສເທົ່າກັບ ອິນທຣະ ຜູ້ມີພັນຕາ.
Verse 6
कुशिकस्यात्मज: श्रीमान् गाधिनाम जनेश्वर: । अपुत्र: प्रसवेनार्थी वनवासमुपावसत्,कुशिकके पुत्र महाराज गाधि हुए, जो दीर्घकालतक पुत्रहीन रह गये। तब संतानकी इच्छासे पुण्यकर्म करनेके लिये वे वनमें रहने लगे
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ມີກະສັດຜູ້ສົງ່າງາມນາມ «ກາທິ» ເປັນພະຣາຊະບຸດອັນຮຸ່ງເຮືອງຂອງ «ກຸສິກ». ພະອົງບໍ່ມີບຸດມາດົນ ແລະປາຖະໜາຈະໄດ້ລູກ. ດັ່ງນັ້ນພະອົງຈຶ່ງເຂົ້າປ່າຢູ່ ປະພຶດຕະປະສະ ແລະກະທຳກຸສົນຕາມທຳ ເພື່ອຂໍບຸດ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນອຸດົມຄະຕິວ່າ ຄວາມປາຖະໜາຄວນສືບຫາດ້ວຍການຂົ່ມໃຈ ແລະຄວາມພາກພຽນອັນຊອບທຳ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍກຳລັງ ຫຼືຄວາມຮີບຮ້ອນ.
Verse 7
कन्या जज्ञे सुतात् तस्य वने निवसत: सतः । नाम्ना सत्यवती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि,वहाँ रहते समय सोमयाग करनेसे राजाके एक कन्या हुई, जिसका नाम सत्यवती था। भूतलपर कहीं भी उसके रूप और सौन्दर्यकी तुलना नहीं थी
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໃນຍາມທີ່ກະສັດນັ້ນພຳນັກຢູ່ໃນປ່າ ກໍໄດ້ມີທິດາຜູ້ໜຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ນາງມີນາມວ່າ «ສັດຍະວະຕີ» ແລະໃນແຜ່ນດິນນີ້ ຄວາມງາມຂອງນາງບໍ່ມີຜູ້ໃດເທົ່າທຽມ—ເປັນຄວາມປາກົດອັນພິເສດ ທີ່ຕໍ່ມາຈະກາຍເປັນຫົວໃຈໃນການສືບສາຍກະສັດ ແລະໜ້າທີ່ຕາມທຳ.
Verse 8
गीताप्रेस, गोरखपुर गा $/॥६८-0: ५4 शिव-पार्वती बालकको जिलानेकी प्रतिज्ञा भगवान् श्रीकृष्णके द्वारा उत्तराके मृत ह-ल-. हा पार्ववीजी भगवान् शडकरको शरीरधारिणी समस्त नदियोंका परिचय दे रही हैं | । / 8) ञ्क शा ५ गीताप्रेस, गोरखपुर युधिछ्ठिरका अपने आश्रित कुत्तेके लिये त्याग पुरुषोत्तम भगवान् विष्णु तां वच्रे भार्गव: श्रीमांक्ष्यवनस्यथात्मसम्भव: । ऋचीक इति विख्यातो विपुले तपसि स्थित:,उन दिनों च्यवनके पुत्र भृगुवंशी श्रीमान् ऋचीक विख्यात तपस्वी थे और बड़ी भारी तपस्यामें संलग्न रहते थे। उन्होंने राजा गाधिसे उस कन्याको माँगा
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໃນຍຸກນັ້ນມີລະສີຜູ້ຄວນເຄົາລົບໃນວົງພາຣຄະວະ ຄື «ຣຶຈີກ» ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ ເກີດເປັນບຸດແທ້ຂອງ «ຈະວະນ». ລະສີນັ້ນມີຊື່ສຽງກວ້າງຂວາງ ແລະຕັ້ງມັ່ນໃນຕະປະສະອັນໃຫຍ່. ທ່ານໄດ້ເຂົ້າໄປຫາກະສັດກາທິ ເພື່ອຂໍທິດານັ້ນເປັນຄູ່ຄອງ.
Verse 9
सतां न प्रददौ तस्मै ऋचीकाय महात्मने । दरिद्र इति मत्वा वै गाधि: शत्रुनिबर्हण:,शत्रुसूदन_ गाधिने महात्मा ऋचीकको दरिद्र समझकर उन्हें अपनी कन्या नहीं दी
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ກະສັດກາທິ—ຜູ້ປາບສັດຕູ—ເຫັນວ່າລະສີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຣຶຈີກ ເປັນຄົນຍາກຈົນ; ດັ່ງນັ້ນພະອົງຈຶ່ງບໍ່ຍອມມອບທິດາໃຫ້ແກ່ທ່ານ.
Verse 10
प्रत्याख्याय पुनर्यातमब्रवीद् राजसत्तम: । शुल्कं॑ प्रदीयतां महां ततो वत्स्यसि मे सुताम्,उनके इनकार कर देनेपर जब महर्षि लौटने लगे तब नृपश्रेष्ठ गाधिने उनसे कहा --'महर्षे! मुझे शुल्क दीजिये, तब आप मेरी पुत्रीको विवाहद्वारा प्राप्त कर सकेंगे”
ພີສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອລະສີຖືກປະຕິເສດ ແລະກຳລັງຈະກັບຄືນ ກະສັດກາທິ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ກະສັດ—ໄດ້ເອີ້ນໄວ້ແລະກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງມອບຄ່າສິນສອດ (bride-price) ອັນໃຫຍ່; ແລ້ວເຈົ້າຈຶ່ງຈະໄດ້ທິດາຂອງເຮົາໂດຍພິທີສົມຣົດ.”
Verse 11
ऋचीक उवाच कि प्रयच्छामि राजेन्द्र तुभ्यं शुल्कमहं नूप । दुहितुर्ब्रहयासंसक्तो माभूत् तत्र विचारणा,ऋचीकने पूछा--राजेन्द्र! मैं आपकी पुत्रीके लिये आपको क्या शुल्क दूँ? आप निस्संकोच होकर बताइये। नरेश्वर! इसमें आपको कोई अन्यथा विचार नहीं करना चाहिये
ຣຶຈີກະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດເຫນືອກະສັດທັງປວງ! ຂ້າພະເຈົ້າຄວນຖວາຍຄ່າສິນສອດ (bride‑price) ອັນໃດແດ່ ເພື່ອພະທິດາຂອງພະອົງ? ຂໍໃຫ້ຕຣັດໂດຍບໍ່ລັງເລ. ຢ່າໃຫ້ມີຄວາມຄິດກັງວົນ ຫຼືສົງໄສ ເນື່ອງຈາກຂ້າພະເຈົ້າອຸທິດຕົນໃນພຣະພຣະຫມັນ (brahman) ແລະວິໄນອັນສັກສິດ.»
Verse 12
गाधिरुवाच चन्द्ररश्मिप्रकाशानां हयानां वातरंहसाम् | एकतः: श्यामकर्णानां सहस्रं देहि भार्गव,गाधिने कहा--भूगुनन्दन! आप मुझे शुल्करूपमें एक हजार ऐसे घोड़े ला दीजिये जो चन्द्रमाके समान कान्तिमान् और वायुके समान वेगवान् हों तथा जिनका एक-एक कान श्याम रंगका हो
ກາທິ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ບຸດແຫ່ງພຣຶກຸ! ຈົ່ງນຳມາໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຄ່າສິນສອດ ມ້າພັນຕົວ ທີ່ສະຫວ່າງດັ່ງແສງຈັນ ແລະໄວດັ່ງລົມ; ແຕ່ລະຕົວຕ້ອງມີຫູຂ້າງໜຶ່ງເປັນສີດຳ.»
Verse 13
भीष्म उवाच ततः स भृगुशार्दूलक्ष्यवनस्यात्मज: प्रभु: । अब्रवीद् वरुणं देवमादित्यं पतिमम्भसाम्,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! तब भृगुश्रेष्ठ च्यवनपुत्र शक्तिशाली महर्षि ऋचीकने जलके स्वामी अदितिनन्दन वरुणदेवके पास जाकर कहा--
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ຣຶຈີກະ ມະຫາຣິສີຜູ້ມີິດ ບຸດແຫ່ງຈະຍະວະນະ ເປັນດັ່ງເສືອໃນຫມູ່ພຣຶກຸ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາ ພຣະວະຣຸນະ ເທວະອາທິຕະຍະ ເຈົ້າແຫ່ງນ້ຳທັງປວງ ແລະກ່າວຕໍ່ພຣະອົງວ່າ—»
Verse 14
एकत: श्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम् । सहसतरं वातवेगानां भिक्षे त्वां देवसत्तम,“देवशिरोमणे! मैं आपसे चन्द्रमाके समान कान्तिमान् तथा वायुके समान वेगवान् एक हजार ऐसे घोड़ोंकी भिक्षा माँगता हूँ जिनका एक ओरका कान श्याम रंगका हो”
«ໂອ ເທວະຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ! ຂ້າພະເຈົ້າຂໍທານຈາກພຣະອົງ ມ້າພັນຕົວ ທີ່ສະຫວ່າງດັ່ງຈັນທຣາ ແລະໄວດັ່ງລົມ; ແຕ່ລະຕົວມີຫູຂ້າງໜຶ່ງເປັນສີດຳ (śyāma)»
Verse 15
तथेति वरुणो देव आदित्यो भृगुसत्तमम् | उवाच यत्र ते छन्दस्तत्रोत्थास्यन्ति वाजिन:,तब अदितिनन्दन वरुणदेवने उन भृगुश्रेष्ठ ऋच्चीकसे कहा--बहुत अच्छा, जहाँ आपकी इच्छा होगी, वहींसे इस तरहके घोड़े प्रकट हो जायँगे”
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ພຣະວະຣຸນະ ເທວະອາທິຕະຍະ ໄດ້ຕອບຕໍ່ ຣຶຈີກະ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ພຣຶກຸ ວ່າ: «ເປັນດັ່ງນັ້ນແລ້ວ. ບ່ອນໃດທີ່ເຈົ້າຫັນຄວາມປາຖະໜາໄປ, ຈາກບ່ອນນັ້ນເອງ ມ້າຈະປາກົດຂຶ້ນ.»
Verse 16
ध्यातमात्रमचीकेन हयानां चन्द्रवर्चसाम् | गड्ाजलात् समुत्तस्थी सहस्नं विपुलौजसाम्,तदनन्तर ऋचीकके चिन्तन करते ही गंगाजीके जलसे चन्द्रमाके समान कान्तिवाले एक हजार तेजस्वी घोड़े प्रकट हो गये
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອລະສີ ຣິຈີກ (Ṛcīka) ພຽງແຕ່ຄິດພິຈາລະນາດ້ວຍຈິດ ມ້າຈໍານວນໜຶ່ງພັນ—ສະຫວ່າງໄສດັ່ງແສງຈັນ ແລະມີພະລັງອັນໃຫຍ່—ກໍ່ຜຸດຂຶ້ນຈາກນ້ໍາແຫ່ງແມ່ນ້ໍາຄົງຄາ (Gaṅgā). ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນອໍານາດຂອງຈິດທີ່ຝຶກຝົນແລະຕະປະສະ: ຄວາມແນ່ວແນ່ພາຍໃນ ແລະບຸນທາງວິນຍານ ສາມາດເຮັດໃຫ້ເກີດຜົນຈິງໄດ້ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງອາໄສຄວາມຮຸນແຮງ ຫຼືການບັງຄັບ.
Verse 17
अदूरे कान्यकुब्जस्य गज्जायास्तीरमुत्तमम् । अश्वतीर्थ तदद्यापि मानवै: परिचक्ष्यते,कन्नौजके पास ही गंगाजीका वह उत्तम तट आज भी मानवोंद्वारा अश्वतीर्थ कहलाता है
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ບໍ່ໄກຈາກ ກັນຍະກຸບຈະ (Kanyakubja) ມີຝັ່ງນ້ໍາອັນປະເສີດຂອງແມ່ນ້ໍາຄົງຄາ. ແມ່ນຈົນທຸກມື້ນີ້ ຜູ້ຄົນຍັງຊີ້ໃຫ້ເຫັນ ແລະເອີ້ນມັນວ່າ “ອັສວະຕີຣຖະ” (Aśvatīrtha) — ທ່າຂ້າມຂອງມ້າ—ເພື່ອຮັກສາຄວາມຊົງຈໍາຂອງສະຖານທີ່ສັກສິດໄວ້ດ້ວຍຊື່ແລະປະເພນີ.
Verse 18
ततो वै गाधये तात सहस्र॑ं वाजिनां शुभम् | ऋचीक: प्रददौ प्रीत: शुल्कार्थ तपतां वर:,तात! तब तपस्वी मुनियोंमें श्रेष्ठ ऋचीक मुनिने प्रसन्न होकर शुल्कके लिये राजा गाधिको वे एक हजार सुन्दर घोड़े दे दिये
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ໂອ້ລູກເອີຍ, ລະສີ ຣິຈີກ (Ṛcīka) ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາຜູ້ປະພຶດຕະປະສະ ໄດ້ມີໃຈຍິນດີ ແລະມອບມ້າງາມຈໍານວນໜຶ່ງພັນໃຫ້ແກ່ພະຣາຊາ ກາທິ (Gādhi) ເປັນຄ່າສິນສອດ (bride-price).
Verse 19
ततः स विस्मितो राजा गाधि: शापभयेन च । ददौ तां समलंकृत्य कन्यां भगुसुताय वै,तब आश्चर्यवचकित हुए राजा गाधिने शापके भयसे डरकर अपनी कन्याको वस्त्राभूषणोंसे विभूषित करके भूगुनन्दन ऋचीकको दे दिया
ຕໍ່ມາ ພະຣາຊາ ກາທິ (Gādhi) ທັງປະຫລາດໃຈ ແລະຢ້ານກົວຄໍາສາບ (curse). ພຣະອົງຈຶ່ງແຕ່ງກາຍທິດາດ້ວຍເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມແລະເຄື່ອງປະດັບ ແລ້ວມອບນາງໃຫ້ແກ່ ຣິຈີກ (Ṛcīka) ບຸດຂອງ ພຣຶກຸ (Bhṛgu) ເປັນພັນລະຍາ. ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ອະທັມ (adharma) ແລະຜົນຕາມມາຂອງມັນ ສາມາດຜັກດັນໃຫ້ກະສັດຮີບເຮັດຕາມທໍາ ເພື່ອຄ້ຳຈຸນລະບຽບສັງຄົມແລະຈັນຍາບັນ ແມ່ນແມ່ນວ່າສະຖານະການຈະບໍ່ຄາດຄິດກໍຕາມ.
Verse 20
जग्राह विधिवत् पार्णिं तस्या ब्रह्मूर्षिसत्तम: | सा च त॑ं पतिमासाद्य पर हर्षमवाप ह,ब्रह्मर्षिशिरेमणि ऋचीकने उसका विधिवत् पाणिग्रहण किया। वैसे तेजस्वी पतिको पाकर उस कन्याको भी बड़ा हर्ष हुआ
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາພຣະຣິຊີ (Brahmarishis) ໄດ້ຮັບມືນາງຕາມພິທີການທີ່ກໍານົດ (pāṇigrahaṇa) ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ນາງເອງເມື່ອໄດ້ພົບເຂົາເປັນສາມີ ກໍ່ບັນລຸຄວາມຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ—ເພາະໄດ້ສາມີຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ແລະຄວນຄ່າ ຕາມທໍາ.
Verse 21
स तुतोष च ब्रद्यार्षिस्तस्या वृत्तेन भारत । छन््दयामास चैवैनां वरेण वरवर्णिनीम्,भरतनन्दन! अपनी पत्नीके सद्व्यवहारसे ब्रह्मर्षि बहुत संतुष्ट हुए। उन्होंने उस परम सुन्दरी पत्नीको मनोवांछित वर देनेकी इच्छा प्रकट की
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ພຣະຣິຊີພຣະພຣະຫມັນ (brahmarṣi) ພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງຕໍ່ຄວາມປະພຶດຂອງນາງ. ດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ທ່ານໄດ້ແຈ້ງຄວາມປາຖະໜາວ່າຈະປະທານພອນຕາມທີ່ນາງເລືອກໃຫ້ແກ່ສະຕຣີຜູ້ງາມລ້ຳນັ້ນ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າຄຸນຄວາມດີຍ່ອມເຊີນເອົານ້ຳໃຈດີ ແລະກຸສົນຈາກຜູ້ທຳດີໂດຍທຳມະຊາດ.
Verse 22
मात्रे तत् सर्वमाचख्यौ सा कन्या राजसत्तम | अथ तामब्रवीन्माता सुतां किंचिदवाड्मुखी,नृपश्रेष्ठ तब उस राजकन्याने अपनी मातासे मुनिकी कही हुई सब बातें बतायीं। वह सुनकर उसकी माताने संकोचसे सिर नीचे करके पुत्रीसे कहा--
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ນາງກຸມາຣີນັ້ນໄດ້ເລົ່າໃຫ້ແມ່ຂອງນາງຟັງທຸກຢ່າງທີ່ມຸນີໄດ້ກ່າວ. ເມື່ອແມ່ໄດ້ຍິນ ນາງກໍອາຍໆ ກົ້ມໜ້າລົງ ແລ້ວເວົ້າກັບລູກສາວວ່າ—
Verse 23
ममापि पुत्रि भर्ता ते प्रसादं कर्तुमरहति । अपत्यस्य प्रदानेन समर्थश्न महातपा:,“बेटी! तुम्हारे पतिको पुत्र प्रदान करनेके लिये मुझपर भी कृपा करनी चाहिये, क्योंकि वे महान् तपस्वी और समर्थ हैं!
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ລູກເອີຍ, ຜົວຂອງເຈົ້າກໍຄວນເມດຕາຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍ, ເພາະຂ້າພະເຈົ້າກໍສາມາດປະທານລູກຫຼານໄດ້. ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຕະປະສີຜູ້ຍິ່ງ ແລະມີອຳນາດໃນການປະທານບຸດ.”
Verse 24
ततः सा त्वरितं गत्वा तत् सर्व प्रत्यवेदयत् । मातुश्चिकीर्षितं राजन्चीकस्तामथाब्रवीत्,राजन! तदनन्तर सत्यवतीने तुरंत जाकर माताकी वह सारी इच्छा ऋचीकसे निवेदन की। तब ऋचीकने उससे कहा--
ຈາກນັ້ນນາງກໍຮີບໄປ ແລະແຈ້ງຄວາມທັງໝົດຢ່າງຄົບຖ້ວນ. ໂອ ກະສັດ, ນາງໄດ້ບອກແກ່ ຣິຈີກະ (Ṛcīka) ວ່າແມ່ຂອງນາງປາຖະໜາໃຫ້ເຮັດຢ່າງໃດ. ແລ້ວ ຣິຈີກະ ຈຶ່ງກ່າວກັບນາງວ່າ—
Verse 25
गुणवन्तमपत्यं सा अचिराज्जनयिष्यति । मम प्रसादात् कल्याणि माभूत् ते प्रणयोडन्यूथा,“कल्याणि! मेरे प्रसादसे तुम्हारी माता शीघ्र ही गुणवान् पुत्रको जन्म देगी। तुम्हारा प्रेमपूर्ण अनुरोध असफल नहीं होगा
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ເປັນມງຄົດ, ດ້ວຍພຣະກະລຸນາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ແມ່ຂອງເຈົ້າຈະໃຫ້ກຳເນີດບຸດຜູ້ມີຄຸນຄວາມດີໃນໄວໆນີ້. ຢ່າໃຫ້ຄຳຂໍອັນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກຂອງເຈົ້າກາຍເປັນສູນເປົ່າ.”
Verse 26
तव चैव गुणश्लाघी पुत्र उत्पत्स्यते महान् अस्मद्वंशकर: श्रीमान् सत्यमेतद् ब्रवीमि ते,“तुम्हारे गर्भसे भी एक अत्यन्त गुणवान् और महान् तेजस्वी पुत्र उत्पन्न होगा, जो हमारी वंशपरम्पराको चलायेगा। मैं तुमसे यह सच्ची बात कहता हूँ
ພີດສະມະປະກາດດ້ວຍຄວາມສັດຈິງວ່າ: «ຈາກຄັນຂອງເຈົ້າ ຈະເກີດບຸດຜູ້ມີຄຸນຄ່າຍິ່ງໃຫຍ່ ສະຫງ່າງາມສະຫວ່າງໄສ ແລະມັ່ງຄັ່ງ ຜູ້ຈະສືບຕໍ່ວົງສາຂອງພວກເຮົາ. ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວແຕ່ຄວາມຈິງ».
Verse 27
ऋतुस्नाता च साशथ्रत्थं त्वं च वृक्षमुदुम्बरम् । परिष्वजेथा: कल्याणि तत एवमवाप्स्यथ:,“कल्याणि! तुम्हारी माता ऋतुस्नानके पश्चात् पीपलके वृक्षका आलिंगन करे और तुम गूलरके वृक्षका। इससे तुम दोनोंको अभीष्ट पुत्रकी प्राप्ति होगी
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ຫຼັງຈາກແມ່ຂອງເຈົ້າໄດ້ອາບນ້ຳພາຍຫຼັງປະຈຳເດືອນແລ້ວ ໃຫ້ນາງກອດຕົ້ນອັສວັດຖະ (ຕົ້ນພິພັນ/ພິປັນ) ແລະເຈົ້າກອດຕົ້ນອຸດຸມບະຣະ (ຕົ້ນຫມາກເດື່ອກຸ່ມ). ເຮັດແບບນັ້ນແລ້ວ ທັງສອງຈະໄດ້ບຸດຕາມປາດຖະໜາ».
Verse 28
चरुद्वयमिदं चैव मन्त्रपूतं शुचिस्मिते । त्वंच सा चोपभुज्जीतं ततः पुत्राववाप्स्थथ:,“पवित्र मुसकानवाली देवि! मैंने ये दो मन्त्रपूत चरु तैयार किये हैं। इनमेंसे एकको तुम खा लो और दूसरेको तुम्हारी माता। इससे तुम दोनोंको पुत्र प्राप्त होंगे!
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ຍິ້ມຢ່າງບໍລິສຸດສະຫວ່າງໄສ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຈັດເຮັດຈາຣຸ (ເຂົ້າບູຊາ) ສອງສ່ວນນີ້ ທີ່ຖືກຊຳລະດ້ວຍມັນຕຣາ. ເຈົ້າແລະນາງ (ແມ່ຂອງເຈົ້າ) ຈົ່ງຮັບປະທານຄົນລະສ່ວນ; ແລ້ວທັງສອງຈະໄດ້ບຸດ».
Verse 29
ततः सत्यवती हृष्टा मातरं प्रत्यभाषत । यदूचीकेन कथितं तच्चाचख्यौ चरुद्भधयम्,तब सत्यवतीने हर्षमग्न होकर ऋचीकने जो कुछ कहा था, वह सब अपनी माताको बताया और दोनोंके लिये तैयार किये हुए पृथक्ू-पृथक् चरुओंकी भी चर्चा की
ຕໍ່ມາ ສັດຍະວະຕີມີໃຈຍິນດີ ໄດ້ເວົ້າກັບແມ່ຂອງນາງ. ນາງໄດ້ເລົ່າທຸກຢ່າງທີ່ ຣຶຈີກະ ໄດ້ກ່າວໄວ້ ແລະກ່າວເຖິງຈາຣຸບູຊາທີ່ຖືກຈັດແຍກເປັນສອງສ່ວນ ສຳລັບແຕ່ລະຄົນ.
Verse 30
तामुवाच ततो माता सुतां सत्यवतीं तदा । पुत्रि पूर्वोपपन्नाया: कुरुष्व वचनं मम,उस समय माताने अपनी पुत्री सत्यवतीसे कहा--“बेटी! माता होनेके कारण पहलेसे मेरा तुमपर अधिकार है; अतः तुम मेरी बात मानो”
ໃນເວລານັ້ນ ແມ່ໄດ້ກ່າວກັບລູກສາວ ສັດຍະວະຕີ ວ່າ: «ລູກເອີຍ, ເພາະແມ່ເປັນຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ ແມ່ຈຶ່ງມີສິດກ່ອນເຈົ້າ; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເຮັດຕາມຄຳຂໍຂອງແມ່».
Verse 31
भर्त्रा य एष दत्तस्ते चरु्मन्त्रपुरस्कृत: । एनं प्रयच्छ महां त्वं मदीयं त्वं गृहाण च,“तुम्हारे पतिने जो मन्त्रपूत चरु तुम्हारे लिये दिया है, वह तुम मुझे दे दो और मेरा चरु तुम ले लो
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຈາຣຸ (caru) ອັນຖືກຊໍາລະໃຫ້ສັກສິດດ້ວຍມົນຕຣາ ທີ່ສາມີຂອງເຈົ້າໄດ້ມອບໃຫ້—ຂໍໃຫ້ເຈົ້າສົ່ງມັນໃຫ້ຂ້ອຍ. ແລ້ວເຈົ້າຈົ່ງຮັບຈາຣຸຂອງຂ້ອຍໄປແທນ».
Verse 32
व्यत्यासं वृक्षयोश्वापि करवाव शुचिस्मिते । यदि प्रमाणं वचनं मम मातुरनिन्दिते,“पवित्र हास्यवाली मेरी अच्छी बेटी! यदि तुम मेरी बात मानने योग्य समझो तो हमलोग वृक्षोंमें भी अदल-बदल कर लें"
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ຍິ້ມງາມ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ໃຫ້ພວກເຮົາແມ່ນແຕ່ສະຫຼັບທີ່ກັນລະຫວ່າງຕົ້ນໄມ້ສອງຕົ້ນນັ້ນກໍໄດ້. ຖ້າເຈົ້າເຫັນວ່າຄໍາຂອງແມ່ຂ້ອຍເປັນຫຼັກຖານອັນຄວນຮັບຟັງ, ກໍໃຫ້ເປັນໄປຕາມນັ້ນ».
Verse 33
स्वमपत्यं विशिष्ट हि सर्व इच्छत्यनाविलम् । व्यक्त भगवता चात्र कृतमेवं भविष्यति,“प्रायः सभी लोग अपने लिये निर्मल एवं सर्वगुणसम्पन्न श्रेष्ठ पुत्रकी इच्छा करते हैं। अवश्य ही भगवान् ऋचीकने भी चरु निर्माण करते समय ऐसा तारतम्य रखा होगा
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງແລ້ວ ທຸກຄົນລ້ວນປາຖະໜາລູກທີ່ຍອດຢ່າງ—ບໍລິສຸດໃນຈິດໃຈ ແລະບໍ່ມີມົນທິນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງແຈ້ງຊັດວ່າ ລະສີຜູ້ນ່າເຄົາລົບນັ້ນ ໄດ້ຈັດວາງເລື່ອງນີ້ໃຫ້ເປັນໄປຕາມທີ່ປາຖະໜາ ເພື່ອໃຫ້ຜົນທີ່ມຸ່ງໝາຍສໍາເລັດແນ່ນອນ».
Verse 34
ततो मे त्वच्चरी भाव: पादपे च सुमध्यमे । कथं विशिष्टो भ्राता मे भवेदित्येव चिन्तय,'सुमध्यमे! इसीलिये तुम्हारे लिये नियत किये गये चरु और वृक्षमें मेरा अनुराग हुआ है। तुम भी यही चिन्तन करो कि मेरा भाई किसी तरह श्रेष्ठ गुणोंसे सम्पन्न हो”
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ເອວງາມ, ຄວາມຮັກໃຄ່ຂອງຂ້ອຍໄດ້ຜູກຕິດຢູ່ກັບຈາຣຸ (caru) ທີ່ກໍານົດໄວ້ໃຫ້ເຈົ້າ ແລະກັບຕົ້ນໄມ້ນັ້ນດ້ວຍ. ເຈົ້າຈົ່ງຄິດແຕ່ສິ່ງນີ້ຢ່າງດຽວ: ‘ຈະເຮັດແນວໃດໃຫ້ນ້ອງຊາຍຂອງຂ້ອຍເປັນຜູ້ໂດດເດັ່ນ ພ້ອມຄຸນຄ່າອັນສູງສົ່ງ?’»
Verse 35
तथा च कृतवत्यौ ते माता सत्यवती च सा । अथ गर्भावनुप्राप्ते उभे ते वै युधिछ्ठिर,युधिष्ठिररे इस तरह सलाह करके सत्यवती और उसकी माताने उसी तरह उन दोनों वस्तुओंका अदल-बदलकर उपयोग किया। फिर तो वे दोनों गर्भवती हो गयीं
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວແມ່ຂອງເຈົ້າ ແລະນາງສັດຍະວະຕີນັ້ນ ໄດ້ກະທໍາຕາມຄໍາແນະນໍາຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ແລ້ວຕໍ່ມາ, ໂອ ຢຸດທິດຖິຣ, ເມື່ອເວລາສົມຄວນ ທັງສອງນາງກໍໄດ້ຕັ້ງຄັນ».
Verse 36
दृष्टवा गर्भगनुप्राप्तां भार्या स च महानृषि: । उवाच तां सत्यवतीं दुर्मना भृगुसत्तम:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນວ່າພັນລະຍາຂອງຕົນໄດ້ຕັ້ງຄັນ ມະຫາຣິສິຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນວົງບຣຶກຄຸ—ໄດ້ເວົ້າກັບສັດຍະວະຕີດ້ວຍໃຈທີ່ຫມອງໝົດ. ພາບແຫ່ງການຈະເກີດມາໃນໄມ່ຊ້າ ກາຍເປັນເຫດໃຫ້ເກີດການສົນທະນາອັນໜັກແນ່ນ ເຕັມໄປດ້ວຍພາລະໜ້າທີ່ ເມື່ອອາລົມສ່ວນຕົວແລະທຳມະກຳລັງຈະປະທະກັນ.
Verse 37
अपनी पत्नी सत्यवतीको गर्भवती अवस्थामें देखकर भृगुश्रेष्ठ महर्षि ऋचीकका मन खिन्न हो गया ।। व्यत्यासेनोपयुक्तस्ते चरुव्यक्त भविष्यति । व्यत्यास: पादपे चापि सुव्यक्तं ते कृत: शुभे,उन्होंने कहा--'शुभे! जान पड़ता है तुमने बदलकर चरुका उपयोग किया है। इसी तरह तुमलोगोंने वृक्षोंके आलिंगनमें भी उलट-फेर कर दिया है--ऐसा स्पष्ट प्रतीत हो रहा है
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນສັດຍະວະຕີ ພັນລະຍາຂອງຕົນ ຕັ້ງຄັນ ມະຫາຣິສິ ຣິຈີກະ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນວົງບຣຶກຄຸ ກໍເສົ້າໝອງໃນໃຈ. ທ່ານກ່າວວ່າ: “ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ປາກົດຊັດວ່າເຈົ້າໄດ້ນຳ ‘ຈະຣຸ’—ເຂົ້າປຸງບູຊາ—ໄປໃຊ້ຜິດສະຫຼັບ. ແລະໃນເລື່ອງການກອດກອງຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ພວກເຈົ້າກໍໄດ້ສະຫຼັບກັນໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນ.”
Verse 38
मया हि विश्व यद्ब्रह्मा त्वच्चरौ संनिवेशितम् । क्षत्रवीर्य च सकल॑ चरौ तस्या निवेशितम्,“मैंने तुम्हारे चरुमें सम्पूर्ण ब्रह्मतजका संनिवेश किया था और तुम्हारी माताके चसरुमें समस्त क्षत्रियोचित शक्तिकी स्थापना की थी”
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ເຮົາໄດ້ຝັງພະລັງທາງພຣາຫມັນອັນຄົບຖ້ວນໄວ້ໃນຈະຣຸຂອງເຈົ້າ; ແລະໃນຈະຣຸຂອງແມ່ເຈົ້າ ເຮົາໄດ້ສະຖາປະນາພະລັງວິລະກຳແຫ່ງກະສັດຕຣິຍະໃຫ້ຄົບຖ້ວນ. ດັ່ງນັ້ນ ຄຸນລັກສະນະທີ່ປາດຖະໜາ ຈຶ່ງຖືກຫຼໍ່ຫຼອມໃສ່ໄວ້ດ້ວຍພິທີນັ້ນໂດຍເຈດຈຳນົງ.”
Verse 39
त्रैलोक्यविख्यातगुएणं त्वं विप्रं जनयिष्यसि । साच क्षत्रं विशिष्ट वै तत एतत् कृतं मया,“मैंने सोचा था कि तुम त्रिभुवनमें विख्यात गुणवाले ब्राह्मणको जन्म दोगी और तुम्हारी माता सर्वश्रेष्ठ क्षत्रियकी जननी होगी। इसीलिये मैंने दो तरहके चरुओंका निर्माण किया था
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ເຮົາເຄີຍຄິດວ່າ ເຈົ້າຈະໃຫ້ກຳເນີດບຸດພຣາຫມັນຜູ້ມີຄຸນຄ່າໂດ່ງດັງໄປທົ່ວສາມໂລກ; ແລະແມ່ຂອງເຈົ້າຈະເປັນມານດາຂອງກະສັດຕຣິຍະຜູ້ວິເສດຢ່າງຫາຜູ້ເທົ່າບໍ່. ດ້ວຍເຫດນີ້ ເຮົາຈຶ່ງຈັດເຮັດຈະຣຸໄວ້ສອງຢ່າງ.”
Verse 40
व्यत्यासस्तु कृतो यस्मात् त्वया मात्रा च ते शुभे । तस्मात् सा ब्राह्मण श्रेष्ठ माता ते जनयिष्यति,'शुभे! तुमने और तुम्हारी माताने अदला-बदली कर ली है, इसलिये तुम्हारी माता श्रेष्ठ ब्राह्मणपुत्रको जन्म देगी और भटद्रे! तुम भयंकर कर्म करनेवाले क्षत्रियकी जननी होओगी। भाविनि! माताके स्नेहमें पड़कर तुमने यह अच्छा काम नहीं किया”
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ເນື່ອງຈາກການສະຫຼັບກັນທີ່ເຈົ້າແລະແມ່ຂອງເຈົ້າໄດ້ເຮັດໄວ້, ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ດັ່ງນັ້ນແມ່ຂອງເຈົ້າຈະໃຫ້ກຳເນີດບຸດພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ.”
Verse 41
क्षत्रियं तूग्रकर्माणं त्वं भद्रे जनयिष्यसि । नहि ते तत् कृतं साधु मातृस्नेहेन भाविनि,'शुभे! तुमने और तुम्हारी माताने अदला-बदली कर ली है, इसलिये तुम्हारी माता श्रेष्ठ ब्राह्मणपुत्रको जन्म देगी और भटद्रे! तुम भयंकर कर्म करनेवाले क्षत्रियकी जननी होओगी। भाविनि! माताके स्नेहमें पड़कर तुमने यह अच्छा काम नहीं किया”
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມງຄົດ! ເຈົ້າຈະໃຫ້ກໍ່ກຳເນີດບຸດເປັນກະສັດຕຣິຍະ ຜູ້ມີການກະທຳຮຸນແຮງ. ເນື່ອງຈາກເຈົ້າຕິດພັນໃນຄວາມຮັກຂອງແມ່ ສິ່ງທີ່ເຈົ້າເຮັດນັ້ນບໍ່ນ່າສັນລະເສີນ. ໂດຍການສັບປ່ຽນທີ່ເຈົ້າແລະແມ່ໄດ້ເຮັດ ແມ່ຂອງເຈົ້າຈະໃຫ້ກໍ່ກຳເນີດບຸດຜູ້ດີເລີດ ຜູ້ມີຊະຕາໃຫ້ເປັນພຣາຫມະນະ; ແຕ່ເຈົ້າຈະເປັນແມ່ຂອງນັກຮົບ ຜູ້ການກະທຳຈະນ່າຢ້ານກົວ.»
Verse 42
सा श्रुत्वा शोकसंतप्ता पपात वरवर्णिनी । भूमौ सत्यवती राजन् छिन्नेव रुचिरा लता,राजन्! पतिकी यह बात सुनकर सुन्दरी सत्यवती शोकसे संतप्त हो वृक्षसे कटी हुई मनोहर लताके समान मूर्च्छित होकर पृथ्वीपर गिर पड़ी
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳນັ້ນ ສັດຍະວະຕີ—ຜູ້ງາມຜ່ອງແລະສະຫວ່າງໄສ—ຖືກຄວາມໂສກເຜົາໃຈ. ໂອ ພະຣາຊາ, ນາງລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ ເຫມືອນເຄືອງາມທີ່ຖືກຕັດຂາດຈາກທີ່ພຶ່ງ.»
Verse 43
प्रतिलभ्य च सा संज्ञां शिरसा प्रणिपत्य च | उवाच भार्या भर्तरें गाधेयी भार्गवर्षभम्,थोड़ी देरमें जब उसे चेत हुआ, तब वह गाधिकुमारी अपने स्वामी भृूगुभूषण ऋचीकके चरणोंमें सिर रखकर प्रणामपूर्वक बोली--'ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ ब्रह्मर्ष! मैं आपकी पत्नी हूँ, अतः आपसे कृपा-प्रसादकी भीख चाहती हूँ। आप ऐसी कृपा करें जिससे मेरे गर्भसे क्षत्रिय पुत्र उत्पन्न न हो
ເມື່ອນາງໄດ້ສະຕິຄືນ ນາງກໍກົ່ມສີສະ ກາບລົງທີ່ຕີນສາມີ. ແລ້ວ ກາເທຍີ ທິດາຂອງກາທິ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ພຣະອົງຣິຈີກະ—ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ພຣຶກຸ—ວ່າ: «ໂອ ຜູ້ຮູ້ພຣະພຣະຫມັນອັນສູງສຸດ, ໂອ ພຣະພຣະຫມະຣິຊີ! ຂ້ານ້ອຍເປັນພັນລະຍາຂອງທ່ານ ຈຶ່ງຂໍອ້ອນວອນພຣະກະລຸນາ. ຂໍໃຫ້ທ່ານເມດຕາ ຢ່າໃຫ້ບຸດກະສັດຕຣິຍະເກີດຈາກຄັນຂອງຂ້ານ້ອຍ.»
Verse 44
प्रसादयन्त्यां भार्यायां मयि ब्रह्मविदां वर । प्रसादं कुरु विप्र्॒ें न मे स्यात् क्षत्रिय: सुत:,थोड़ी देरमें जब उसे चेत हुआ, तब वह गाधिकुमारी अपने स्वामी भृूगुभूषण ऋचीकके चरणोंमें सिर रखकर प्रणामपूर्वक बोली--'ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ ब्रह्मर्ष! मैं आपकी पत्नी हूँ, अतः आपसे कृपा-प्रसादकी भीख चाहती हूँ। आप ऐसी कृपा करें जिससे मेरे गर्भसे क्षत्रिय पुत्र उत्पन्न न हो
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ຜູ້ຮູ້ພຣະພຣະຫມັນ! ເມື່ອພັນລະຍາຂອງທ່ານຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ຂໍຄວາມເມດຕາ, ຂໍທ່ານປະທານພຣະກະລຸນາໃຫ້ຂ້ານ້ອຍ ໂອ ພຣາຫມະນະຜູ້ສູງສຸດ: ຂໍຢ່າໃຫ້ບຸດກະສັດຕຣິຍະເກີດຈາກຄັນຂອງຂ້ານ້ອຍ.»
Verse 45
काम ममोग्रकर्मा वै पौत्रो भवितुमर्हति । नतु मे स्यात् सुतो ब्रद्म॒न्नेष मे दीयतां वर:,“मेरा पौत्र चाहे उग्रकर्मा क्षत्रियस्वभावका हो जाय; परंतु मेरा पुत्र वैसा न हो। ब्रह्मन! मुझे यही वर दीजिये”
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າຈຳເປັນ ໃຫ້ຫລານຊາຍຂອງຂ້ານ້ອຍເປັນຜູ້ມີການກະທຳຮຸນແຮງ ຕາມສັນດານກະສັດຕຣິຍະກໍໄດ້; ແຕ່ຂໍຢ່າໃຫ້ບຸດຂອງຂ້ານ້ອຍເອງເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ໂອ ພຣາຫມະນະ, ຂໍຈົ່ງປະທານພອນນີ້ແກ່ຂ້ານ້ອຍ.»
Verse 46
एवमस्त्विति होवाच स्वां भार्या सुमहातपा: । ततः सा जनयामास जगदरग्निं सुतं शुभम्,तब उन महातपस्वी ऋषिने अपनी पत्नीसे कहा, “अच्छा, ऐसा ही हो”। तदनन्तर सत्यवतीने जमदग्निनामक शुभगुणसम्पन्न पुत्रको जन्म दिया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໃຫ້ເປັນຢ່າງນັ້ນເຖີດ” ມະຫາຕະປະສະວີໄດ້ຕອບແກ່ພັນລະຍາຂອງຕົນ. ຕໍ່ມານາງໄດ້ໃຫ້ກໍ່ກຳເນີດບຸດຜູ້ມີຄຸນທຳ ຊື່ ຈະມະດັກນິ (Jamadagni) ເປັນການສືບຕໍ່ສາຍພັນຂອງລິສີຜູ້ຖືຕະປະ ແລະຊູ້ຄຸນຄ່າຂອງຊີວິດຄອບຄົວທີ່ສອດຄ່ອງກັບທຳມະ (dharma).
Verse 47
विश्वामित्रं चाजनयद् गाधिभार्या यशस्विनी । ऋषे: प्रसादाद् राजेन्द्र ब्रद्मर्षेब्रह्मयवादिनम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ, ພັນລະຍາຜູ້ມີກຽດຂອງ ກາທິ (Gādhi) ໄດ້ໃຫ້ກໍ່ກຳເນີດ ວິສະວາມິດຣະ (Viśvāmitra). ໂດຍພຣະກະລຸນາຂອງລິສີ, ລາວໄດ້ກາຍເປັນ ບຣະຫມະຣິສີ (brahmarṣi) ແລະເປັນຜູ້ອະທິບາຍພຣະພຣະຫມັນ (Brahman) ຢ່າງແທ້ຈິງ.”
Verse 48
राजेन्द्र! उन्हीं ब्रह्मर्षिकि कृपा-प्रसादसे गाधिकी यशस्विनी पत्नीने ब्रह्मवादी विश्वामित्रको उत्पन्न किया ।। ततो ब्राह्मणतां यातो विश्वामित्रो महातपा: | क्षत्रिय: सोडप्यथ तथा ब्रह्म॒ुवंशस्य कारक:,इसीलिये महातपस्वी विश्वामित्र क्षत्रिय होकर भी ब्राह्मणत्वको प्राप्त हो ब्राह्मणवंशके प्रवर्तक हुए
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ຈອມກະສັດ, ໂດຍພຣະກະລຸນາອັນເປັນມົນຄຸນຂອງບຣະຫມະຣິສີທັງຫຼາຍ, ພັນລະຍາຜູ້ມີກຽດຂອງ ກາທິ ໄດ້ໃຫ້ກໍ່ກຳເນີດ ວິສະວາມິດຣະ—ຜູ້ຮູ້ແລະຜູ້ປະກາດພຣະພຣະຫມັນ (Brahman). ຕໍ່ມາ ວິສະວາມິດຣະ ຜູ້ຖືຕະປະຢ່າງຍິ່ງ—ແມ່ນແຕ່ເກີດເປັນກະສັດຊັ້ນກະສັດ (kṣatriya)—ກໍໄດ້ບັນລຸສະຖານະພຣາຫມະນະ ແລະກາຍເປັນຜູ້ວາງຮາກຖານສາຍພັນພຣາຫມະນະໜຶ່ງ. ດັ່ງນັ້ນ ເລື່ອງນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການບັນລຸທາງຈິດວິນຍານ ແລະຄວາມປະພຶດຖືກທຳ ອາດຍົກຄົນໃຫ້ເຫນືອກວ່າອັດຕະລັກຕາມກຳເນີດ.”
Verse 49
तस्य पुत्रा महात्मानो ब्रह्मुवंशविवर्धना: । तपस्विनो ब्रह्म॒विदो गोत्रकर्तार एव च,उन ब्रह्मवेत्ता तपस्वीके महामनस्वी पुत्र भी ब्राह्मणवंशकी वृद्धि करनेवाले और गोत्रकर्ता हुए
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ບຸດຂອງລາວລ້ວນແຕ່ເປັນຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງ—ເປັນນັກຖືຕະປະ ແລະເປັນຜູ້ຮູ້ພຣະພຣະຫມັນ (Brahman)—ຜູ້ທີ່ເພີ່ມພູນສາຍພັນປະເພນີພຣາຫມະນະ ແລະຍັງເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງຄອບຄົວ-ໂກດຣະ (gotra) ອີກດ້ວຍ.”
Verse 50
मधुच्छन्दश्व भगवान् देवरातश्न वीर्यवान् | अक्षीणश्न शकुन्तश्न बश्रु: कालपथस्तथा,विश्वामित्रात्मजा: सर्वे मुनयो ब्रह्म॒वादिन: । भगवान् मधुच्छन्दा, शक्तिशाली देवरात, अक्षीण, शकुन्त, बभ्ु, कालपथ, विख्यात याज्ञवल्क्य, महाव्रती स्थूण, उलूक, यमदूत, सैन्धवायन ऋषि, भगवान् वल्गुजंघ, महर्षि गालव, वज्रमुनि, विख्यात सालंकायन, लीलाढ्य, नारद, कूर्चामुख, वादुलि, मुसल, वक्षोग्रीव, आड्ूप्रिक, नैकदृकू, शिलायूप, शित, शुचि, चक्रक, मारुतन्तव्य, वातघ्न, आश्वलायन, श्यामायन, गार्ग्य, जाबालि, सुश्रुत, कारीषि, संश्रुत्य, पर, पौरव, तन््तु, महर्षि कपिल, मुनिवर ताडकायन, उपगहन, आसुरायण ऋषि, मार्दमर्षि, हिरण्याक्ष, जंगारि, बाभ्रवायणि, भूति, विभूति, सूत, सुरकृत्ु, अरालि, नाचिक, चाम्पेय, उज्जयन, नवतत्तु, बकनख, सेयन, यति, अम्भोरुह, चारुमत्स्य, शिरीषी, गार्दभि, ऊर्जयोनि, उदापेक्षी और महर्षि नारदी--ये सभी विश्वामित्रके पुत्र एवं ब्रह्मयगादी ऋषि थे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ພຣະມຸນີ ມະດຸຈັນດະສ (Madhucchandas), ເທວະຣາຕະ (Devarata) ຜູ້ມີພະລັງ, ອັກຊິນະ (Akshina), ຊະກຸນຕະ (Shakunta), ບັບຣຸ (Babhru), ແລະ ກາລະປະຖະ (Kalapatha)—ແທ້ຈິງແລ້ວ ມຸນີເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ຜູ້ເປັນບຸດຂອງ ວິສະວາມິດຣະ ລ້ວນແຕ່ເປັນຜູ້ປະກາດພຣະພຣະຫມັນ (Brahman).”
Verse 51
याज्ञवल्क्यश्नल विख्यातस्तथा स्थूणो महाव्रत: । उलूको यमदूतश्न तथर्षि: सैन्धवायन:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຢາຊະນະວັນກະຍະຊະນະລະ ເປັນຜູ້ມີຊື່ສຽງ; ແລະ ສະຖູນະ ຜູ້ຖືວຣະຕະອັນຍິ່ງ. ຍັງມີ ອຸລູກະ ຜູ້ກິນທູດຂອງຍະມະ; ແລະ ລະສີ ໄສນທະວາຍະນະ».
Verse 52
वल्गुजड्घश्न भगवान् गालवश्व महानृषि: । ऋषिर्वज़्स्तथा ख्यात: सालंकायन एव च
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ມີລະສີຜູ້ນ່າເຄົາລົບ ວັນກຸຈະດະຄະຊະນະ; ແລະ ມະຫາລະສີ ນາມ ກາລະວະຊະວະ. ອີກລະສີໜຶ່ງ ໂດຍນາມ ວັດຊະຣະ ກໍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກ; ແລະ ສາລັງກາຍະນະ ກໍມີດ້ວຍ».
Verse 53
लीलाढ्यो नारदश्वैव तथा कूर्चामुख: स्मृत: । वादुलिमुसलश्नैव वक्षोग्रीवस्तथैव च
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຍັງມີຜູ້ທີ່ຖືກຈື່ຈຳວ່າ ລີລາດະຍະ ແລະ ນາຣະດະ; ແລະ ຄູຣຈາມຸຄະ. ອີກທັງ ວາດຸລິ-ມຸສະລະ ແລະ ວັກໂສກຣີວະ ດ້ວຍ».
Verse 54
आंध्रिको नैकदृक् चैव शिलायूप: शित: शुचि: । चक्रको मारुतन्तव्यो वातघ्नो5थाश्वलायन:
ພີສະມະ ຍັງຄົງລຽນນາມຕໍ່ໄປ: «ອານທຣິກະ, ໄນກະດຣຶກ, ສິລາຍູປະ, ສິຕະ, ສຸຈິ, ຈັກຣະກະ, ມາຣຸຕັນຕະວະຍະ, ວາຕະຄະນະ, ແລະ ອັດຊະວະລາຍະນະ»—ເປັນນາມທີ່ຮູ້ຈັກໃນປະເພນີ.
Verse 55
श्यामायनो<थ गार्ग्यश्व॒ जाबालि: सुश्रुतस्तथा । कारीषिरथ संभश्रुत्य: परपौरवतन्तव:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ຈາກນັ້ນມີ ຊະຍາມາຍະນະ, ກາຣກະຍາຊະວະ, ຈາບາລິ, ແລະ ສຸສຣຸຕະ; ຍັງມີ ກາຣີສິຣະຖະ, ສັມພະຊຣຸຕະຍະ, ແລະ ຜູ້ທີ່ສືບສາຍກັບວົງສາ ປະຣະປໍຣະວະ».
Verse 56
महानृषिश्व कपिलस्तथर्षिस्ताडकायन: । तथैव चोपगहनस्तथर्षिश्वासुरायण:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ມີມະຫາຣິສີ ກະປິລະ; ເຊັ່ນດຽວກັນ ຣິສີ ຕາດະກາຍະນະ; ແລະ ອຸປະກະຫະນະ; ພ້ອມທັງ ຣິສີ ອະສຸຣາຍະນະ».
Verse 57
मार्दमर्षिररिरिण्याक्षो जड़ारिबाश्रिवायणि: | भूतिर्विभूति: सूतश्न सुरकृत् तु तथैव च
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «(ທ່ານຖືກເອີ້ນດ້ວຍນາມເຫຼົ່ານີ້:) ມາຣດະມະຣິສີ, ອະຣິຣິນຍາກສະ, ຊະດາຣິບາສຣິວາຍະນິ, ພູຕິ, ວິພູຕິ, ສູຕະຊະນະ, ແລະ ສຸຣະກຣິດ».
Verse 58
अरालिननचिकश्रैव चाम्पेयोज्जयनौ तथा । नवतनन््तुर्बकनख: सेयनो यतिरेव च
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນດຽວກັນ ມີ ອະຣາລິນັນ, ອະຈິກສຣະ, ແລະ ຈາມເປຍ ກັບ ອຸຊຊະຍະນະ; ອີກທັງ ນະວະຕະນັນຕຸ, ບະກະນະຂະ, ເສຍະນະ, ແລະ ຍະຕິ ຜູ້ບຳເນັດຕະບະ».
Verse 59
अम्भोरुहश्चारुमत्स्य: शिरीषी चाथ गार्दभि: । ऊर्जयोनिरुदापेक्षी नारदी च महानृषि:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ອັມໂພຣຸຫະ, ຈາຣຸມັດສະຍະ, ສິຣີສີ, ແລະ ກາຣດະພີ; ພ້ອມທັງ ອູຣຊະໂຍນິ, ຣຸດາເປກສີ, ແລະ ນາຣະດີ—ທັງໝົດນີ້ແມ່ນມະຫາຣິສີ».
Verse 60
तथैव क्षत्रियो राजन् विश्वामित्रो महातपा:
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໂອ ພຣະຣາຊາ, ວິສວາມິຕຣະ ຜູ້ບຳເນັດຕະບະຢ່າງຍິ່ງ—ແມ່ນແຕ່ເກີດເປັນກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ) —(ກໍບັນລຸສະຖານະສູງສຸດ)».
Verse 61
एतत् ते सर्वमाख्यातं तत्त्वेन भरतर्षभ
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພາຣະຕະ, ຂ້າໄດ້ອະທິບາຍທຸກຢ່າງນີ້ໃຫ້ເຈົ້າຢ່າງຄົບຖ້ວນ ຕາມຄວາມຈິງແລ້ວ»។
Verse 62
यत्र यत्र च संदेहो भूयस्ते राजसत्तम । तत्र तत्र च मां ब्रूहि च्छेत्तास्मि तव संशयम्,नृपश्रेष्ठट अब फिर तुम्हें जहाँ-जहाँ संदेह हो उस-उस विषयकी बात मुझसे पूछो। मैं तुम्हारे संशयका निवारण करूँगा
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ເມື່ອໃດ ແລະ ທີ່ໃດກໍຕາມ ຖ້າຄວາມສົງໄສເກີດຂຶ້ນໃນເຈົ້າ, ຈົ່ງຖາມຂ້າເຖິງເລື່ອງນັ້ນເທິງ. ຂ້າຈະເປັນຜູ້ຕັດຂາດຄວາມຄາງໃຈຂອງເຈົ້າ»។
Verse 593
विश्वामित्रात्मजा: सर्वे मुनयो ब्रह्म॒वादिन: । भगवान् मधुच्छन्दा, शक्तिशाली देवरात, अक्षीण, शकुन्त, बभ्ु, कालपथ, विख्यात याज्ञवल्क्य, महाव्रती स्थूण, उलूक, यमदूत, सैन्धवायन ऋषि, भगवान् वल्गुजंघ, महर्षि गालव, वज्रमुनि, विख्यात सालंकायन, लीलाढ्य, नारद, कूर्चामुख, वादुलि, मुसल, वक्षोग्रीव, आड्ूप्रिक, नैकदृकू, शिलायूप, शित, शुचि, चक्रक, मारुतन्तव्य, वातघ्न, आश्वलायन, श्यामायन, गार्ग्य, जाबालि, सुश्रुत, कारीषि, संश्रुत्य, पर, पौरव, तन््तु, महर्षि कपिल, मुनिवर ताडकायन, उपगहन, आसुरायण ऋषि, मार्दमर्षि, हिरण्याक्ष, जंगारि, बाभ्रवायणि, भूति, विभूति, सूत, सुरकृत्ु, अरालि, नाचिक, चाम्पेय, उज्जयन, नवतत्तु, बकनख, सेयन, यति, अम्भोरुह, चारुमत्स्य, शिरीषी, गार्दभि, ऊर्जयोनि, उदापेक्षी और महर्षि नारदी--ये सभी विश्वामित्रके पुत्र एवं ब्रह्मयगादी ऋषि थे
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ບັນດາມຸນີເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດ ເປັນບຸດຂອງ ວິສະວາມິດຣະ ແລະເປັນຜູ້ປະກາດພຣະພຣະຫມັນ (brahmavādin). ມີທັງ ມະດຸຈັນດາ ຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ເທວະຣາຕະ ຜູ້ມີພະລັງ, ອັກສີນ, ສະກຸນຕະ, ບະບຸ, ກາລະປະຖະ, ຍາຊະຍະວັນກະຍະ ຜູ້ມີຊື່ສຽງ, ສະຖູນະ ຜູ້ຖືວັດຕະປະຕິບັດອັນໃຫຍ່, ອຸລູກະ, ຍະມະດູຕະ, ລະສີ ໄສນທະວາຍະນະ, ວັນລະກຸຈັງຄະ ຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ມະຫາຣິສີ ກາລະວະ, ວັດຊະຣະມຸນີ, ສາລັງກາຍະນະ ຜູ້ໂດ່ງດັງ, ລີລາດຍະ, ນາຣະດະ, ກູຣຈາມຸຂະ, ວາດຸລິ, ມຸສະລະ, ວັກໂສກຣີວະ, ອາຑູປຣິກະ, ໄນກະດຣຶກູ, ສິລາຍູປະ, ສິຕະ, ສຸຈິ, ຈັກຣະກະ, ມາຣຸຕັນຕະວະຍະ, ວາຕະຄະນະ, ອາສະວະລາຍະນະ, ຊະຍາມາຍະນະ, ກາຣຄະຍະ, ຈາບາລິ, ສຸສຣຸຕະ, ກາຣີສິ, ສັມສຣຸຕະຍະ, ປະຣະ, ປໍຣະວະ, ຕັນຕຸ, ມະຫາຣິສີ ກະປິລະ, ມຸນີຜູ້ປະເສີດ ຕາຑະກາຍະນະ, ອຸປະກະຫະນະ, ລະສີ ອາສຸຣາຍະນະ, ມາຣດະມະຣິສີ, ຫິຣັນຍາກສະ, ຈັງກາຣິ, ບາບຣະວາຍະນິ, ພູຕິ, ວິພູຕິ, ສູຕະ, ສຸຣະກຣຶຕຸ, ອະຣາລິ, ນາຈິກະ, ຈາມເປຍະ, ອຸຊຊະຍະນະ, ນະວະຕັດຕຸ, ບະກະນະຂະ, ເສຍະນະ, ຍະຕິ, ອັມໂພຣຸຫະ, ຈາຣຸມັດສະຍະ, ສິຣີສີ, ກາຣດະພິ, ອູຣຊະໂຍນິ, ອຸດາເປກສີ ແລະ ມະຫາຣິສີ ນາຣະດີ.»
Verse 603
ऋषचीकेनाहितं ब्रह्म परमेतद् युधिष्ठिर । राजा युधिष्ठिर! महातपस्वी विश्वामित्र यद्यपि क्षत्रिय थे तथापि ऋचीक मुनिने उनमें परम उत्कृष्ट ब्रह्मतजका आधान किया था
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ນີ້ແມ່ນພະລັງອຳນາດແຫ່ງພຣະພຣະຫມັນອັນສູງສຸດ ທີ່ມຸນີ ຣິຊີກະ ໄດ້ຝັງວາງໄວ້. ໂອ ກະສັດ ຢຸທິສຖິຣະ, ແມ່ນແທ້ວ່າ ວິສະວາມິດຣະ ເກີດເປັນກະສັດຊັ້ນກະສັດ (kṣatriya), ແຕ່ມຸນີ ຣິຊີກະ ກໍໄດ້ສະຖາປະນາໃນທ່ານນັ້ນ ຄວາມສະຫວ່າງໄສອັນສູງສຸດແຫ່ງພຣະພຣະຫມັນ»។
Verse 616
विश्वामित्रस्थ वै जन्म सोमसूर्याग्नितेजस: । भरतश्रेष्ठ! इस प्रकार मैंने तुम्हें सोम, सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी विश्वामित्रके जन्मका सारा वृत्तान्त यथार्थरूपसे बताया है
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ, ດັ່ງນັ້ນຂ້າໄດ້ເລົ່າໃຫ້ເຈົ້າຟັງຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະຄົບຖ້ວນ ເຖິງເລື່ອງລາວທັງໝົດແຫ່ງການປະສູດຂອງ ວິສະວາມິດຣະ—ຜູ້ມີລັດສະໝີດັ່ງ ໂສມະ (ດວງຈັນ), ສູຣຍະ (ດວງອາທິດ) ແລະ ອັກນິ (ໄຟ).»
Frequently Asked Questions
The tension lies between prescribed ritual procedure (mantra-pūta charu and designated rites) and familial attachment (a mother’s request), showing how deviations—though compassionate—carry consequential reallocation of intended outcomes.
The chapter presents dharma as causally precise in matters of intention and rite, while also allowing mitigation through confession, supplication, and negotiated reallocation of consequences—without erasing that actions remain efficacious.
Yes: Bhīṣma explicitly claims a “tattvena” account of Viśvāmitra’s status and ends by inviting Yudhiṣṭhira to raise further doubts, marking the episode as an authoritative clarification within the instructional architecture.