Adhyaya 1
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda (Restraint through the Analysis of Karma and Time)
Upa-parva: Śama–Karma–Kāla Saṃvāda (Didactic Episode on Restraint, Action, and Time)
Yudhiṣṭhira confesses that despite teachings on śama (restraint/peace), he cannot attain inner calm after witnessing Bhīṣma’s arrow-wounded body and recalling the loss of kings and kin. Bhīṣma challenges the assumption of simple personal culpability and introduces an ancient itihāsa: Gautamī finds her son dead from a serpent’s bite; a hunter captures the serpent and urges immediate execution. Gautamī refuses retaliatory killing, arguing that violence cannot restore the child and that ethical weight belongs to one’s own conduct. The serpent claims it acted under compulsion; Mṛtyu states it acts under Kāla; Kāla finally asserts that the operative cause is the child’s own karma, with all other agents functioning as instrumental conditions. Gautamī accepts the karmic explanation, releases the serpent, and the episode is offered to Yudhiṣṭhira as a therapeutic-ethical model: understand suffering within karma and time, relinquish obsessive blame, and cultivate śama. Vaiśaṃpāyana concludes that Yudhiṣṭhira’s agitation subsides and he continues his dharmic inquiry.
Chapter Arc: नारायण-वन्दना के साथ कथा का द्वार खुलता है; शरशय्या पर पड़े भीष्म के पास युधिष्ठिर शान्ति का उपाय पूछते हैं—पर अपने ही कृत्य-शोक से उबर नहीं पाते। → युधिष्ठिर का आत्म-धिक्कार तीव्र होता है: ‘आपने अनेक शान्तियाँ बताईं, पर मेरे लिए कौन-सी?’ भीष्म उनके भीतर उठते अपराधबोध को लक्ष्य कर कर्म-फल की कठोरता और शोक-निवारण का उपाख्यान आरम्भ करते हैं—गौतमी, अर्जुनक, काल, मृत्यु और सर्प का प्रसंग। → उपाख्यान में गौतमी का क्षमा-स्वर और सर्प का स्वीकार—‘मैंने क्रोध या कामना से नहीं, आदेश से डँसा’—कर्म, नियति और उत्तरदायित्व की गाँठ खोल देता है; शोक का केन्द्र व्यक्ति से हटकर धर्म-तत्त्व पर टिकता है। → भीष्म निष्कर्ष देते हैं: काल-मृत्यु-सर्प जैसे आए वैसे चले गए; अर्जुनक और गौतमी का शोक दूर हुआ। युधिष्ठिर को उपदेश: शोक न करो—सब प्राणी अपने-अपने कर्मानुसार लोक पाते हैं। → युधिष्ठिर का ज्वर उतरता है और वे धर्म-विचार से प्रेरित होकर आगे प्रश्न करते हैं—भीष्म के दीर्घ अनुशासन-उपदेश का क्रम आरम्भ होने को है।
Shlokas
Verse 1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् | देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ।।
ເມື່ອນົບນ້ອມບູຊາ ນາຣາຍະນະ (Nārāyaṇa) ແລະ ນະຣະ—ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ—ພ້ອມດ້ວຍ ເທວີ ສະຣັສວະຕີ ແລະ ວະຍາສະ (Vyāsa) ແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນສະດອງ “ຊະຍະ” (ມະຫາພາຣະຕະ)។ ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ທ່ານປູ່ (ພິຕາມະຫະ) ເອີຍ, ທ່ານໄດ້ອະທິບາຍດ້ວຍຫຼາຍຮູບແບບເຖິງສະພາບອັນລະອຽດຂອງ ‘ສະມະ’—ຄວາມສະຫງົບໃນໃຈ ແລະ ວິທີພົ້ນຈາກຄວາມໂສກ; ແຕ່ເຖິງຈະໄດ້ຟັງຄຳສອນນັ້ນແລ້ວ ຄວາມສະຫງົບກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນດວງໃຈຂ້າພະເຈົ້າ”।
Verse 2
अस्मिन्नर्थे बहुविधा शान्तिरुक्ता पितामह । स्वकृते का नु शान्ति: स्थाच्छमाद् बहुविधादपि
ທ່ານປູ່ເອີຍ, ໃນເລື່ອງນີ້ ທ່ານໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມສະຫງົບຫຼາຍວິທີ. ແຕ່ເຖິງຈະໄດ້ຟັງວິທີສະຫງົບຫຼາຍປະການນັ້ນ, ຈິດໃຈຈະໄດ້ຄວາມສະຫງົບຈາກຄວາມຜິດທີ່ຕົນເອງໄດ້ກໍ່ໄວ້ ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດ?
Verse 3
शराचितशरीर हि तीव्रव्रणमुदीक्ष्य च । शर्म नोपलभे वीर दुष्कृतान्येव चिन्तयन्
ໂອ ວິຣະບຸລຸດ, ເມື່ອເຫັນຮ່າງກາຍຂອງທ່ານທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍລູກທະນູ ແລະເຫັນບາດແຜອັນເລິກແລະຮ້າຍແຮງນັ້ນ, ຈິດໃຈຂ້າພະເຈົ້າກໍຫັນກັບໄປຄິດຖຶງກຳຊົ່ວຂອງຕົນ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ພົບຄວາມສະຫງົບເລີຍ.
Verse 4
रुधिरेणावसिक्ताडुं प्रस्रवन्तं यथाचलम् । त्वां दृष्टवा पुरुषव्याप्र सीदे वर्षास्विवाम्बुजम्
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ເສືອໃນມະນຸດ, ຮ່າງກາຍຂອງທ່ານຊຸ່ມຊ້ຳໄປດ້ວຍເລືອດ, ແລະເລືອດໄຫຼອອກຈາກທ່ານດັ່ງນ້ຳຕົກຈາກພູ. ເມື່ອເຫັນທ່ານໃນສະພາບນີ້, ໂອ ສິງໃນມະນຸດ, ໃຈຂ້າພະເຈົ້າກໍຈົມລົງ ແລະຂ້າພະເຈົ້າກໍເຫື່ອຍເຉົ້າດັ່ງດອກບົວໃນລະດູຝົນ”។
Verse 5
अतः कष्टतरं कि नु मत्कृते यत् पितामह: । इमामवस्थां गमितः: प्रत्यमित्रै रणाजिरे,मेरे ही कारण समराड्डणमें शत्रुओंने जो पितामहको इस अवस्थामें पहुँचा दिया, इससे बढ़कर कष्टकी बात और क्या हो सकती है?
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມທຸກອັນໃດຈະໜັກຫນາກກວ່ານີ້—ເພາະຂ້າ ພຣະອາວຸໂສຜູ້ເປັນປູ່ (ພີສະມະ) ຖືກສັດຕູນຳໃຫ້ຕົກຢູ່ໃນສະພາບນີ້ ໃນສະໜາມຮົບ?»
Verse 6
तथा चान्ये नृपतय: सहपुत्रा: सबान्धवा: । मत्कृते निधन प्राप्ता: कि नु कष्टतरं ततः
«ຍັງມີກະສັດອື່ນໆອີກຫຼາຍອົງ ພ້ອມດ້ວຍລູກຊາຍ ແລະ ຍາດພີ່ນ້ອງ ກໍໄດ້ພົບຄວາມຕາຍເພາະຂ້າ. ຄວາມໂສກໃດຈະໜັກຫນາກກວ່ານັ້ນ?»
Verse 7
वयं हि धार्तराष्ट्रश्न कालमन्युवशंगता: । कृत्वेदं निन्दितं कर्म प्राप्स्याम: कां गतिं नूप ७ ।।
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງ ພວກເຮົາປານດະວະ ແລະ ລູກຂອງທຣິຕະຣາສະຕຣະ ລ້ວນຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງເວລາ ແລະ ຄວາມໂກດ ໄດ້ກະທຳການອັນນ່າຕຳໜິນີ້. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ບັດນີ້ພວກເຮົາຈະໄປຮອດຊະຕາກຳໃດ?»
Verse 8
इदं तु धार्तराष्ट्रस्थ श्रेयो मन्ये जनाधिप । इमामवस्थां सम्प्राप्तं यदसौ त्वां न पश्यति
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ແຕ່ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ຂ້າເຫັນວ່ານີ້ເປັນຄຸນປະໂຫຍດແກ່ດຸຣະໂຢທະນະ ລູກຂອງທຣິຕະຣາສະຕຣະ—ເພາະເຂົາຕາຍໄປແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ເຫັນທ່ານຢູ່ໃນສະພາບນີ້»
Verse 9
सो5हं तव हान्तकर: सुहृद्वधकरस्तथा । न शान्तिमधिगच्छामि पश्यंस्त्वां दुःखितं क्षितौ
ຢຸທິສຖິຣາ ກ່າວວ່າ: «ຂ້ານີ້ແຫຼະເປັນຜູ້ນຳໃຫ້ຊີວິດຂອງທ່ານສິ້ນສຸດ ແລະ ຍັງເປັນຜູ້ຂ້າມິດສະຫາຍອັນຮັກອື່ນໆອີກ. ເມື່ອເຫັນທ່ານນອນຢູ່ເທິງດິນ ໃນຄວາມທຸກທໍລະມານເຊັ່ນນີ້ ຂ້າບໍ່ອາດພົບຄວາມສະຫງົບໃຈໄດ້»
Verse 10
दुर्योधनो हि समरे सहसैन्य: सहानुज: । निहतः क्षत्रधर्मेडस्मिन् दुरात्मा कुलपांसन:,दुरात्मा एवं कुलाड्ार दुर्योधन सेना और बन्धुओं सहित क्षत्रियधर्मके अनुसार होनेवाले इस युद्धमें मारा गया
ດຸຣະໂຍທະນະ—ຜູ້ມີໃຈຊົ່ວ ເປັນມົນທິນໃນວົງຕະກູນ—ໄດ້ຖືກສັງຫານໃນສົງຄາມນີ້ ຕາມທຳມະຂອງນັກຮົບ ພ້ອມທັງກອງທັບ ແລະນ້ອງຊາຍຜູ້ນ້ອຍຂອງລາວທັງຫມົດ.
Verse 11
न स पश्यति दुष्टात्मा त्वामद्य पतितं क्षितौ । अतः: श्रेयो मृतं मन््ये नेह जीवितमात्मन:
ຜູ້ມີໃຈຊົ່ວນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ເຫັນເຈົ້າໃນມື້ນີ້ນອນລົ້ມຢູ່ເທິງດິນແບບນີ້. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້ອຍເຫັນວ່າ ການຕາຍຢູ່ນີ້ດີກວ່າ—ບໍ່ແມ່ນການມີຊີວິດຕໍ່ໄປຂອງຂ້ອຍ—ເມື່ອພາບນີ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະຜູ້ກໍ່ຄວາມຜິດກໍຍັງບໍ່ອາຍດ້ວຍການເຫັນມັນ.
Verse 12
अहं हि समरे वीर गमित: शत्रुभि: क्षयम् । अभविष्यं यदि पुरा सह भ्रातृभिरच्युत
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ໂອ້ ວິຣະບຸລຸດ, ຜູ້ຍຶດໝັ້ນໃນຂອບເຂດແຫ່ງກຽດສັກສີຂອງຕົນ! ຖ້າໃນກ່ອນນັ້ນ ຂ້ອຍຖືກສັດຕູນຳໄປສູ່ຄວາມພິນາດໃນສົງຄາມ—ພ້ອມກັບອ້າຍນ້ອງຂອງຂ້ອຍ—ຂ້ອຍກໍຄົງບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງເຫັນເຈົ້າໃນສະພາບນີ້: ຖືກລູກທະນູທະລຸ ແລະຖືກຄວາມໂສກເສົ້າອັນຫນັກໜ່ວງກົດທັບ”.”
Verse 13
।। नूनं हि पापकर्माणो धात्रा सृष्टा: सम हे नृप
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ໂອ້ ພຣະຣາຊາ, ໂອ້ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ! ແນ່ນອນວ່າ ພວກເຮົາເປັນຜູ້ກະທຳບາບ—ດັ່ງຖືກຜູ້ກຳນົດຊະຕາ (ທາຕາ) ສ້າງໄວ້. ດູເໝືອນວ່າ ຜູ້ສ້າງໄດ້ປັ້ນພວກເຮົາໃຫ້ເປັນຄົນບາບ. ໂອ້ ຜູ້ປົກຄອງ, ຖ້າເຈົ້າປາດຖະນາຈະເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍພໍໃຈ, ຈົ່ງສອນຂ້ອຍໃນທາງທີ່ແມ່ນກະທັ້ງໃນໂລກໜ້າ ຂ້ອຍຈະພົ້ນຈາກບາບນີ້ໄດ້”.”
Verse 14
अन्यस्मिन्नपि लोके वै यथा मुच्येम किल्बिषात् | तथा प्रशाधि मां राजन् मम चेदिच्छसि प्रियम्
ຢຸທິສຖິຣະກ່າວວ່າ: “ໂອ້ ພຣະຣາຊາ, ຈົ່ງບອກຂ້ອຍເຖິງວິທີທີ່ໃນໂລກອື່ນດ້ວຍ ພວກເຮົາຈະພົ້ນຈາກບາບໄດ້. ຈົ່ງສອນຂ້ອຍຕາມນັ້ນ ຖ້າເຈົ້າປາດຖະນາຈະເຮັດໃຫ້ຂ້ອຍພໍໃຈ, ໂອ້ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ. ເພາະດູເໝືອນວ່າ ຜູ້ສ້າງໄດ້ປັ້ນພວກເຮົາໃຫ້ເປັນຄົນບາບ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ້ ພຣະຣາຊາ, ຖ້າເຈົ້າຈະປະທານສິ່ງທີ່ຂ້ອຍສະແຫວງຫາ, ຈົ່ງໃຫ້ຄຳຊີ້ນຳທີ່ເຮັດໃຫ້ແມ່ນກະທັ້ງໃນໂລກໜ້າ ຂ້ອຍຈະໄດ້ຮັບການພົ້ນຈາກຄວາມຜິດນີ້”.”
Verse 15
भीष्म उवाच परतन्त्रं कथं हेतुमात्मानमनुपश्यसि । कर्मणां हि महाभाग सूक्ष्म होतदतीन्द्रियम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີກຽດ! ເຈົ້າເປັນຜູ້ພຶງພາອຳນາດອື່ນຢູ່ເສມອ—ຢູ່ໃຕ້ການຄອບຄອງຂອງກາລະ, ຊະຕາກຳທີ່ມອງບໍ່ເຫັນ, ແລະພຣະເຈົ້າ—ແລ້ວເຈົ້າຈະເຫັນຕົນເອງເປັນເຫດໃຫ້ເກີດກຳດີກຳຊົ່ວໄດ້ແນວໃດ? ເພາະເຫດປັດໃຈທີ່ແທ້ຂອງການກະທຳນັ້ນ ລະອຽດລຶກຊຶ້ງຢ່າງຍິ່ງ ແລະເກີນກວ່າອິນຊີຈະເຂົ້າເຖິງ».
Verse 16
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । संवादं मृत्युगौतम्यो: काललुब्धकपन्नगै:,इस विषयमें विद्वान् पुरुष गौतमी ब्राह्मणी, व्याध, सर्प, मृत्यु और कालके संवादरूप इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນເລື່ອງນີ້ດ້ວຍ ນັກປັນຍາທັງຫຼາຍມັກຍົກຕົວຢ່າງຈາກປະຫວັດເກົ່າແກ່—ເປັນນິທານບູຮານທີ່ຖືກຖ່າຍທອດໃນຮູບແບບສົນທະນາ: ການໂຕ້ຕອບລະຫວ່າງ ກໍຕະມີ ແລະ ຄວາມຕາຍ, ພ້ອມດ້ວຍ ກາລະ, ນາຍພານ, ແລະ ງູ. ນິທານດັ່ງເດີມນີ້ຖືກນຳມາເປັນອຸປະມາໃນປະເດັນນີ້».
Verse 17
गौतमी नाम कौन्तेय स्थविरा शमसंयुता । सर्पेण दष्ट॑ स्वं पुत्रमपश्यद्गतचेतनम्
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ລູກແຫ່ງກຸນຕີ, ມີຍິງເຖົ້າຜູ້ໜຶ່ງຊື່ ກໍຕະມີ, ຜູ້ມີຄວາມສະຫງົບ ແລະ ການຄວບຄຸມຕົນ. ນາງເຫັນລູກຊາຍຂອງນາງນອນຢູ່ນັ້ນ ຖືກງູກັດ ແລະ ໝົດສະຕິ».
Verse 18
कुन्तीनन्दन! पूर्वकालमें गौतमी नामवाली एक बूढ़ी ब्राह्मणी थी, जो शान्तिके साधनमें संलग्न रहती थी। एक दिन उसने देखा, उसके इकलौते बेटेको साँपने डेस लिया और उसकी चेतनाशक्ति लुप्त हो गयी ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ລູກແຫ່ງກຸນຕີ, ໃນການກ່ອນການມີ ມີພຣາມະນີຍິງເຖົ້າຊື່ ກໍຕະມີ, ຜູ້ອຸທິດຕົນໃນວິໄນແຫ່ງຄວາມສະຫງົບ ແລະ ການຄວບຄຸມຕົນ. ມື້ໜຶ່ງນາງເຫັນວ່າ ລູກຊາຍຄົນດຽວຂອງນາງຖືກງູກັດ ແລະ ໝົດສະຕິ. ແລ້ວນາຍພານຜູ້ໜຶ່ງຊື່ ອາຣຈຸນ, ດ້ວຍຄວາມໂກດ, ໄດ້ມັດງູນັ້ນດ້ວຍບ່ວງຄໍທີ່ເຮັດຈາກເສັ້ນເນື້ອ ແລະ ນຳມາຕໍ່ໜ້າກໍຕະມີ».
Verse 19
सचाब्रवीदयं ते स पुत्रहा पन्नगाधम: । ब्रृहि क्षिप्रं महाभागे वध्यतां केन हेतुना,लाकर उसने कहा--“महाभागे! यही वह नीच सर्प है, जिसने तुम्हारे पुत्रको मार डाला है। जल्दी बताओ, मैं किस तरह इसका वध करूँ?
ແລ້ວເຂົາກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີກຽດ, ນີ້ແຫຼະແມ່ນງູຊົ່ວຊ້າທີ່ຂ້າລູກຊາຍຂອງເຈົ້າ. ຈົ່ງບອກຂ້ອຍໃຫ້ໄວ: ດ້ວຍເຫດໃດ ແລະ ດ້ວຍວິທີໃດ ຂ້ອຍຄວນປະຫານມັນ?»
Verse 20
अग्नौ प्रक्षिप्पतामेष च्छिद्यतां खण्डशो5पि वा । न हायं बालहा पापश्चिरं जीवितुमहति
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງໂຍນຄົນນີ້ເຂົ້າໄຟ ຫຼືຈະຕັດໃຫ້ເປັນຊິ້ນໆກໍໄດ້. ເພາະຄົນບາບຜູ້ຂ້າເດັກນີ້ ບໍ່ຄວນມີຊີວິດຍືນຍາວ»។
Verse 21
“मैं इसे आगमें झोंक दूँ या इसके टुकड़े-टुकड़े कर डालूँ? बालककी हत्या करनेवाला यह पापी सर्प अब अधिक समयतक जीवित रहने योग्य नहीं है” ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍຈະໂຍນມັນເຂົ້າໄຟ ຫຼືຈະຕັດໃຫ້ເປັນຊິ້ນໆ? ງູບາບຜູ້ຂ້າເດັກນີ້ ບໍ່ຄວນມີຊີວິດອີກຕໍ່ໄປ»។ ກໍຕະມີຕອບວ່າ: «ອາຣຈຸນະກະ, ປ່ອຍມັນໄປເຖີດ. ເຈົ້າກຳລັງເຮັດໂດຍຂາດປັນຍາພິຈາລະນາ. ເຈົ້າບໍ່ຄວນຂ້າງູນີ້. ຜູ້ໃດຈະເບິ່ງຂ້າມສິ່ງທີ່ຫຼີກບໍ່ພົ້ນ ແລ້ວແບກພາບາບອັນໜັກໄວ້ເທິງຕົນ?»
Verse 22
प्लवन्ते धर्मलघवो लोके5म्भसि यथा प्लवा: | मज्जन्ति पापगुरव: शस्त्र स्कन्नमिवोदके
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ຜູ້ທີ່ເຮັດຕາມທຳມະ ແລະຮັກສາຕົນໃຫ້ເບົາ—ບໍ່ແບກພາບາບອັນໜັກ—ຈະລອຍຂ້າມທະເລແຫ່ງສັງສານເຫມືອນເຮືອເທິງນ້ຳ. ແຕ່ຜູ້ທີ່ໜັກດ້ວຍບາບ ຈະຈົມລົງເຫມືອນອາວຸດທີ່ໂຍນລົງນ້ຳ ດຳດິ່ງສູ່ທະເລນະລົກ»។
Verse 23
हत्वा चैनं नामृतः स्यादयं मे जीवत्यस्मिन् को>त्ययःस्यादयं ते । अस्योत्सर्गे प्राणयुक्तस्य जन्तो- मृत्योलोंक॑ को नु गच्छेदनन्तम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເຖິງແມ່ນເຈົ້າຈະຂ້າມັນ ລູກຊາຍຂອງຂ້ອຍກໍບໍ່ອາດກັບຄືນມາມີຊີວິດ. ແລະຖ້າງູນີ້ຍັງມີຊີວິດ ມັນຈະເຮັດອັນຕະລາຍອັນໃດແທ້ໆແກ່ເຈົ້າ? ໃນສະພາບແບບນີ້ ຜູ້ໃດຈະທຳລາຍຊີວິດຂອງສັດທີ່ຍັງມີລົມຫາຍໃຈ ແລ້ວໄປສູ່ໂລກອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດຂອງພະຍົມ—ໂລກແຫ່ງຄວາມຕາຍ?»
Verse 24
लुब्धक उवाच जानाम्यहं देवि गुणागुणज्ञे सर्वार्तियुक्ता गुरवो भवन्ति । स्वस्थस्यैते तूपदेशा भवन्ति तस्मात क्षुद्रें सर्पमेनं हनिष्ये
ນາຍພານກ່າວວ່າ: «ໂອ ເທວີ ຜູ້ຮູ້ຄຸນແລະໂທດ, ຂ້ອຍຮູ້ວ່າຜູ້ເຖົ້າແກ່ ເມື່ອເຫັນສັດໃດໜຶ່ງຕົກຢູ່ໃນທຸກຂ໌ ກໍທຸກຂ໌ຕາມດ້ວຍຄວາມເມດຕາ. ແຕ່ຄຳສອນເຫຼົ່ານີ້ ເໝາະສຳລັບຜູ້ທີ່ສະບາຍໃຈ; ມັນບໍ່ມີພະລັງຕໍ່ຈິດໃຈຂອງຄົນທີ່ຖືກທຸກຂ໌ຖ້ວມທັບ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້ອຍຈະຂ້າງູຊົ່ວຊ້ານີ້ແນ່ນອນ»។
Verse 25
शमार्थिन: कालगतिं वदन्ति सद्यः शुचं त्वर्थविदस्त्यजन्ति । श्रेय:क्षयं शोचति नित्यमोहात् तस्माच्छुचं मुज्च हते भुजड़े
ນາຍພານເວົ້າວ່າ: «ຜູ້ປາຖະໜາສັນຕິ ມັກອະທິບາຍເຫດການວ່າເປັນການເຄື່ອນໄຫວຂອງກາລະ ແລະຈຶ່ງປ່ອຍວາງຄວາມໂສກໃນທັນທີ. ຜູ້ຮູ້ທາງປະໂຫຍດ—ຜູ້ຮູ້ວິທີໃຫ້ເປົ້າໝາຍສຳເລັດ—ເມື່ອທຳລາຍສັດຕູແລ້ວ ກໍລະທິ້ມຄວາມເສົ້າໃນທັນທີ. ຄົນອື່ນໆ ເນື່ອງຈາກຄວາມຫຼົງຢູ່ເປັນນິດ ເມື່ອຄວາມດີງາມຂອງຕົນສູນໄປ ກໍຄົງຮ້ອງໄຫ້ຄິດເຖິງຢູ່ເລື້ອຍ. ດັ່ງນັ້ນ ບັດນີ້ເມື່ອງູສັດຕູນີ້ຖືກຂ້າແລ້ວ ເຈົ້າກໍຈົ່ງປ່ອຍວາງຄວາມໂສກເພາະລູກຊາຍໃນທັນທີ».
Verse 26
गौतम्युवाच आर्तिनिवं विद्यते3स्मद्विधानां धर्मात्मान: सर्वदा सज्जना हि । नित्यायस्तो बालको<प्यस्य तस्मा- दीशे नाहं पन्नगस्य प्रमाथे
ເກົາຕະມີເວົ້າວ່າ: «ສຳລັບຄົນເຊັ່ນພວກເຮົາ ມີຄວາມພົ້ນຈາກຄວາມທຸກທ້ອນ; ເພາະຜູ້ມີທຳ ແລະຄົນດີ ຍ່ອມຕັ້ງມັ່ນໃນທຳຢູ່ເສມອ. ແມ່ນແຕ່ເດັກນ້ອຍນີ້ກໍຖືກກຳນົດໃຫ້ຕ້ອງຕາຍຕາມກາລະ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງບໍ່ອາດ—ແລະກໍບໍ່ເຫັນວ່າຄວນ—ຈະທຳລາຍງູນີ້».
Verse 27
न ब्राह्मणानां कोपो$स्ति कुत: कोपाच्च यातनाम् | मार्दवात् क्षम्यतां साथो मुच्यतामेष पन्नग:
ນາຍພານເວົ້າວ່າ: «ພຣາຫມັນບໍ່ເປັນຄົນໂກດ; ແລະເມື່ອບໍ່ມີຄວາມໂກດ ຈະໃຫ້ຄວາມທຸກແກ່ຜູ້ອື່ນດ້ວຍຄວາມໂກດໄດ້ແນວໃດ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ດີງາມ, ຈົ່ງອາໄສຄວາມອ່ອນໂຍນ—ອະໄພຄວາມຜິດຂອງງູນີ້ ແລະປ່ອຍມັນໄປ».
Verse 28
लुब्धक उवाच हत्वा लाभ: श्रेय एवाव्यय: स्या- ल्लभ्यो लाभ्य: स्याद् बलिभ्य: प्रशस्त: । कालाल्लाभो यस्तु सत्यो भवेत श्रेयोलाभ: कुत्सिते5स्मिन्न ते स््थात्
ນາຍພານເວົ້າວ່າ: «ການຂ້າມັນເປັນກຳໄລ—ແມ່ນຄວາມດີອັນບໍ່ເສື່ອມ—ເພາະຈະເກີດປະໂຫຍດແກ່ຄົນຫຼາຍ. ການເອົາຜົນປະໂຫຍດດ້ວຍກຳລັງຈາກຜູ້ແຂງແຮງ ຖືກຍົກຍ້ອງວ່າເປັນກຳໄລທີ່ດີທີ່ສຸດ. ກຳໄລທີ່ມາຈາກກາລະ (ຊະຕາ) ເທົ່ານັ້ນ ແມ່ນກຳໄລທີ່ແທ້. ການປ່ອຍໃຫ້ງູຊົ່ວຊ້ານີ້ມີຊີວິດ ບໍ່ອາດນຳຄວາມດີໃດໆມາໃຫ້ເຈົ້າ».
Verse 29
गौतग्युवाच का नु प्राप्ति्गहा शत्रुं निहत्य का कामाप्ति: प्राप्य शत्रुं न मुक्त्वा । कस्मात् सौम्याहं न क्षमे नो भुजड़े मोक्षार्थ वा कस्य हेतोर्न कुर्यामू
ເກົາຕະມີເວົ້າວ່າ: «ຈັບສັດຕູແລ້ວຂ້າມັນ ຈະໄດ້ກຳໄລຫຍັງ? ແລະເມື່ອມີສັດຕູຢູ່ໃນອຳນາດແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ປ່ອຍມັນ ຈະສຳເລັດຄວາມປາຖະໜາອັນໃດ? ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ເຫດໃດຂ້ອຍຈຶ່ງບໍ່ຄວນອະໄພຄວາມຜິດຂອງງູນີ້? ແລະເພື່ອໃຜຂ້ອຍຈຶ່ງບໍ່ຄວນພະຍາຍາມໃຫ້ມັນໄດ້ຮັບອິດສະລະ?»
Verse 30
लुब्धक उवाच अस्मादेकाद् बहवो रक्षितव्या नैको बहुभ्यो गौतमि रक्षितव्य: । कृतागसं धर्मविदस्त्यजन्ति सरीसूृपं पापमिमं जहि त्वम्
ນາຍພານເວົ້າວ່າ: «ໂອ ກໍຕະມີ, ຄວນປົກປ້ອງຊີວິດຫຼາຍຄົນ ແມ່ນແຕ່ຕ້ອງເສຍສັດຕົວນີ້. ບໍ່ຄວນຮັກສາສັດຕົວດຽວ ເມື່ອມັນເປັນໄພຕໍ່ຫຼາຍຄົນ. ຜູ້ຮູ້ທຳມະຍ່ອມລະທິ້ງຜູ້ກະທຳຜິດ; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຟັນງູບາບຜູ້ຄືບຄານນີ້ເສຍ».
Verse 31
गौतम्युवाच नास्मिन् हते पन्नगे पुत्रको मे सम्प्राप्स्यते लुब्धक जीवित वै । गुणं चान्य॑ नास्य वधे प्रपश्ये तस्मात् सर्प लुब्धक मुज्च जीवम्
ກໍຕະມີເວົ້າວ່າ: «ໂອ ນາຍພານ, ແມ່ນແຕ່ຂ້າງູນີ້ ລູກຂອງຂ້າກໍບໍ່ອາດກັບຄືນມາມີຊີວິດ. ແລະຂ້າກໍບໍ່ເຫັນປະໂຫຍດອື່ນໃດໃນການຂ້າມັນ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ນາຍພານ, ຈົ່ງປ່ອຍງູນີ້ໃຫ້ມີຊີວິດ».
Verse 32
लुब्धक उवाच वृत्रं हत्वा देवराट् श्रेष्ठभाग् वै यज्ञ हत्वा भागमवाप चैव । शूली देवो देववृत्तं चर त्वं क्षिप्रं सर्प जहि मा भूत् ते विशड्का
ນາຍພານເວົ້າວ່າ: «ໂອ ເທວີ, ເມື່ອຂ້າວຣິຕຣະ ອິນທຣະ—ກະສັດແຫ່ງເທວະ—ໄດ້ຮັບສ່ວນທີ່ດີທີ່ສຸດ ແລະສະຖານະອັນສູງສຸດ. ແລະພຣະຣຸທຣະຜູ້ຖືຕຣິສູນ ຫຼັງຈາກທຳລາຍຍັດຂອງທັກສະ ກໍໄດ້ຮັບສ່ວນຂອງພຣະອົງໃນນັ້ນ. ເຈົ້າກໍຄວນດຳເນີນຕາມແບບຢ່າງຂອງເທວະ: ຂ້າງູນີ້ໃຫ້ໄວ. ຢ່າໃຫ້ມີຄວາມສົງໄສໃນການນີ້».
Verse 33
भीष्य उवाच असकृत् प्रोच्यमानापि गौतमी भुजगं प्रति । लुब्धकेन महाभागा पापे नैवाकरोन्मतिम्,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! व्याधके बार-बार कहने और उकसानेपर भी महाभागा गौतमीने सर्पको मारनेका विचार नहीं किया
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ແມ່ນແຕ່ນາຍພານເວົ້າຊ້ຳໆ ແລະຍຸຍົງຫຼາຍເທື່ອ, ກໍຕະມີຜູ້ສູງສົງກໍບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈຈະຂ້າງູນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ມັນມີຄວາມຜິດກໍຕາມ».
Verse 34
ईषदुच्छवसमानस्तु कृच्छात् संस्तभ्य पन्नग: । उत्ससर्ज गिरं मन्दां मानुषीं पाशपीडित:
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ໃນເວລານັ້ນ ງູນັ້ນຖືກມັດແນ່ນດ້ວຍບ່ວງ ທົນທຸກທໍລະມານ ແລະຫາຍໃຈເບົາໆ. ມັນພະຍາຍາມຢ່າງຫນັກເພື່ອຕັ້ງສະຕິ ແລ້ວເວົ້າດ້ວຍສຽງຄ່ອຍໆ ເປັນພາສາມະນຸດ».
Verse 35
सर्प उवाच को न्वर्जुनक दोषोअत्र विद्यते मम बालिश । अस्वतन्त्र हि मां मृत्युर्विवशं यदचूचुदत्
ງູໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ອາຣຊຸນະກະ ຜູ້ໂງ່ເຂົາ, ໃນເລື່ອງນີ້ ຂ້ອຍມີຜິດອັນໃດ? ຂ້ອຍບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງຕົນເອງ. ຄວາມຕາຍໄດ້ບັງຄັບຂ້ອຍຢ່າງບໍ່ເຕັມໃຈ ແລະຜັກດັນໃຫ້ຂ້ອຍເຮັດການນີ້».
Verse 36
तस्यायं वचनाद्ू दष्टो न कोपेन न काम्यया । तस्य तत्किल्बिषं लुब्ध विद्यते यदि किल्बिषम्
ງູໄດ້ກ່າວວ່າ: «ດ້ວຍຄໍາສັ່ງຂອງເຂົາເທົ່ານັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງກັດເດັກນ້ອຍນີ້—ບໍ່ແມ່ນເພາະໂກດ ແລະບໍ່ແມ່ນເພາະຄວາມປາຖະໜາ. ຖ້າມີຜິດອັນໃດ, ໂອ ນາຍພານ, ມັນບໍ່ແມ່ນຂອງຂ້ອຍ; ຄວາມຜິດນັ້ນ—ຖ້າມີ—ເປັນຂອງຄວາມຕາຍ (ຊະຕາ)».
Verse 37
लुब्धक उवाच यद्यन्यवशगेनेदं कृतं ते पन्नगाशुभम् । कारणं वै त्वमप्यत्र तस्मात् त्वमपि किल्बिषी
ນາຍພານໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ງູເອີຍ, ແມ່ນແທ້ເຈົ້າເຮັດຄວາມຊົ່ວນີ້ຢູ່ໃຕ້ອໍານາດຂອງຜູ້ອື່ນ, ແຕ່ເຈົ້າກໍເປັນເຫດປັດໃຈຮ່ວມຢູ່ໃນນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າກໍມີຜິດ».
Verse 38
मृत्पात्रस्य क्रियायां हि दण्डचक्रादयो यथा । कारणत्वे प्रकल्प्यन्ते तथा त्वमपि पन्नग
ນາຍພານໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເຫມືອນກັບການເຮັດໝໍ້ດິນ ໄມ້ຄ້ຳ, ລໍ້, ແລະເຄື່ອງມືອື່ນໆ ລ້ວນຖືກນັບເປັນເຫດປັດໃຈຮ່ວມ; ດັ່ງນັ້ນເຊັ່ນກັນ ໂອ ງູເອີຍ, ເຈົ້າກໍເປັນເຫດໃນການຕາຍຂອງເດັກນີ້».
Verse 39
किल्बिषी चापि मे वध्य: किल्बिषी चासि पन्नग । आत्मानं कारणं द्वात्र त्वमाख्यासि भुजड्रम
ນາຍພານໄດ້ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ມີຜິດ ແມ່ນຜູ້ທີ່ຂ້ອຍຕ້ອງຂ້າ; ແລະເຈົ້າກໍເປັນຜູ້ມີຜິດ ໂອ ງູເອີຍ. ເພາະເຈົ້າເອງໄດ້ກ່າວວ່າ ເຈົ້າແມ່ນເຫດຢູ່ນີ້—ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ງູ, ເຈົ້າເຮັດໃຫ້ຕົນເອງຕ້ອງຮັບຜິດຊອບຕໍ່ການຕາຍຂອງຕົນ».
Verse 40
सर्प उवाच सर्व एते हास्ववशा दण्डचक्रादयो यथा । तथाहमपि तस्मान्मे नैष दोषो मतस्तव
ງູໄດ້ກ່າວວ່າ: «ເຊັ່ນດຽວກັນກັບເຄື່ອງມືທັງຫຼາຍ—ເຊັ່ນ ໄມ້ຄ້ຳ ແລະ ລໍ້ທີ່ໃຊ້ປັ່ນປັ້ນຫມໍ້ດິນ—ລ້ວນແຕ່ເຮັດວຽກພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງຜູ້ອື່ນ; ຂ້ອຍກໍຢູ່ພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງຄວາມຕາຍເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ຄຳຕຳນິທີ່ເຈົ້າໂທດຂ້ອຍ ຕາມທັດສະນະຂອງຂ້ອຍ ບໍ່ແມ່ນຂອງຂ້ອຍໂດຍຖືກຕ້ອງ.»
Verse 41
अथवा मततमेतत्ते ते5प्यन्योन्यप्रयोजका: । कार्यकारणसंदेहो भवत्यन्योन्यचोदनात्
«ຫຼືຖ້ານີ້ແມ່ນທັດສະນະຂອງເຈົ້າ—ວ່າເຄື່ອງມືເຫຼົ່ານັ້ນ (ເຊັ່ນ ລໍ້ ແລະ ອື່ນໆ) ກະຕຸ້ນກັນແລະກັນ ແລະຈຶ່ງນັບເປັນເຫດໄດ້—ເມື່ອຍອມຮັບການກະຕຸ້ນກັນແບບນັ້ນ ຄວາມສົງໄສກໍເກີດຂຶ້ນໃນການຕັດສິນວ່າອັນໃດແມ່ນເຫດ ແລະອັນໃດແມ່ນຜົນ. ເມື່ອກ່າວວ່າແຕ່ລະອັນກະຕຸ້ນອີກອັນ ການກຳນົດລຳດັບເຫດກໍກາຍເປັນຄວາມຄລຸມເຄືອ.»
Verse 42
एवं सति न दोषो मे नास्मि वध्यो न किल्बिषी । किल्विषं समवाये स्यान्मन्यसे यदि किल्बिषम्
«ຖ້າເປັນແບບນັ້ນ ຂ້ອຍບໍ່ມີຜິດ; ຂ້ອຍບໍ່ຄວນຖືກຂ້າ ແລະບໍ່ແມ່ນຄົນບາບ. ຖ້າເຈົ້າຍັງເຫັນວ່າມີບາບຢູ່ນີ້ ບາບນັ້ນກໍຄວນເປັນຂອງກຸ່ມເຫດປັດໃຈທັງໝົດທີ່ຮ່ວມກັນກໍ່ໃຫ້ເກີດ.»
Verse 43
लुब्धक उवाच कारणं यदि न स्याद् वै न कर्ता स्यास्त्वमप्युत । विनाशकारणं त्वं च तस्माद् वध्योडसि मे मतः
ນາຍພານໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ້ ງູ! ແມ່ນແຕ່ຖ້າຈະຍອມຮັບວ່າເຈົ້າບໍ່ແມ່ນເຫດ ແລະບໍ່ແມ່ນຜູ້ກະທຳໃນຄວາມຜິດນັ້ນກໍຕາມ, ການພິນາດ (ການຕາຍ) ຂອງເດັກນ້ອຍນີ້ກໍເກີດຂຶ້ນເນື່ອງຈາກເຈົ້າ. ດັ່ງນັ້ນ ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຂ້ອຍ ເຈົ້າຄວນຖືກຂ້າ.»
Verse 44
असत्यपि कृते कार्य नेह पन्नग लिप्यते । तस्मान्नात्रैव हेतु: स्याद् वध्य: कि बहु भाषसे
ນາຍພານໄດ້ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ຖ້າໄດ້ໃຊ້ຄຳບໍ່ຈິງເພື່ອໃຫ້ບັນລຸເປົ້າໝາຍທີ່ຈຳເປັນ, ງູນີ້ກໍບໍ່ຖືກຕິດບາບໃນທີ່ນີ້. ດັ່ງນັ້ນ ໃນເລື່ອງນີ້ ບໍ່ມີເຫດຜົນອັນຖືກຕ້ອງທີ່ຈະຂ້າມັນ. ເຈົ້າຈະໂຕ້ຖຽງຍືດຍາວໄປເຮັດໄມ?»
Verse 45
सर्प! तेरे मतके अनुसार यदि दुष्टतापूर्ण कार्य करके भी कर्ता उस दोषसे लिप्त नहीं होता है
The Serpent said: “Without an effect, no action can be said to occur, even if a cause is present. Therefore, although in this matter we appear to be equally ‘causes,’ the cause that truly deserves to be singled out for blame is the one that impels and directs the deed. If you take me to be the real cause of this child’s death, you are mistaken; on reflection, it is the instigator—Death—who is culpable, for he is the agent who drives the destruction of living beings.”
Verse 46
यद्य॒हं कारणत्वेन मतो लुब्धक तत्त्वतः । अन्य: प्रयोगे स्यादत्र किल्बिषी जन्तुनाशने
The serpent said: “If, O hunter, you truly regard me as the cause, then consider the matter rightly: in this act of killing a living being, another is the culpable one here—the one who impels the deed. Without the agent who is set in motion, no action occurs; thus, even if we are both in some sense causes, the blame falls especially on the instigator. If you think I am in truth the cause of this boy’s death, that is your error. On reflection, it is the other—Death itself—that stands guilty, for it is the destroyer of creatures.”
Verse 47
लुब्धक उवाच वध्यस्त्वं मम दुर्बुद्धे बालघाती नृशंसकृत् । भाषसे किं बहु पुनर्वध्य: सन् पन्नगाधम
The hunter said: “You are fit to be slain by me, you wicked fool— a killer of the young and a doer of cruel deeds. Why do you speak so much again and again? Though you stand condemned to death, you base serpent, you keep arguing as if to prove yourself blameless.”
Verse 48
सर्प उवाच यथा हवींषि जुद्दाना मखे वै लुब्धकर्त्विज: । न फल प्राप्रुवन्त्यत्र फलयोगे तथा हाहम्
The serpent said: “Just as greedy officiating priests, though they pour oblations into the fire at a sacrifice, do not themselves obtain the fruit of that rite, so too should I not be made to share in the enjoyment of the fruit—namely the punishment—of this wrongdoing. The true agent of death is the real offender.”
Verse 49
भीष्म उवाच तथा ब्रुवति तस्मिंस्तु पन्नगे मृत्युचोदिते । आजगाम ततो मृत्यु: पन्नगं चाब्रवीदिदम्
Bhishma said: While that serpent—urged on by Death—kept speaking in this manner, repeatedly declaring himself blameless and placing the fault upon Death, the god Death arrived there and addressed the serpent as follows. The episode frames a moral inquiry into agency and accountability: when harm is done under another’s prompting, who bears the true responsibility?
Verse 50
मृत्युरुवाच प्रचोदितो5हं कालेन पन्नग त्वामचूचुदम् । विनाशहेतुर्नास्य त्वमहं न प्राणिन: शिशो:
ຄວາມຕາຍເວົ້າວ່າ: «ໂດຍຖືກເວລາ (ກາລະ) ຜັກດັນ, ໂອ ງູ! ຂ້ອຍໄດ້ຜັກດັນໃຫ້ເຈົ້າກັດ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນການພິນາດຂອງສັດນ້ອຍນີ້ ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າ ແລະບໍ່ແມ່ນຂ້ອຍ ທີ່ເປັນເຫດທີ່ແທ້ຈິງ».
Verse 51
यथा वायुर्जलधरान् विकर्षति ततस्तत: । तद्धज्जलदवत् सर्प कालस्याहं वशानुग:,सर्प! जैसे हवा बादलोंको इधर-उधर उड़ा ले जाती है, उन बादलोंकी ही भाँति मैं भी कालके वशमें हूँ
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ເຊັ່ນລົມພັດພາເມກຝົນໄປທາງນັ້ນທາງນີ້, ຂ້ອຍກໍເຊັ່ນກັນ—ດັ່ງເມກເຫຼົ່ານັ້ນ—ຖືກພາໄປພາຍໃຕ້ອຳນາດຂອງເວລາ (ກາລະ). ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ກະທຳດ້ວຍອິດສະລະຢ່າງສົມບູນ; ຂ້ອຍເຄື່ອນໄຫວຕາມທີ່ກາລະຜັກດັນ».
Verse 52
साच्विका राजसाश्षैव तामसा ये च केचन । भावा: कालात्मका: सर्वे प्रवर्तन्ते ह जन्तुषु,सात्विक, राजस और तामस जितने भी भाव हैं, वे सब कालात्मक हैं और कालकी ही प्रेरणासे प्राणियोंको प्राप्त होते हैं
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ອາການໃຈ ແລະ ນິໄສທັງຫຼາຍທີ່ເກີດໃນສັດມີຊີວິດ—ຈະເປັນສາດຕະວິກ, ຣາຊະສິກ, ຕາມະສິກ ຫຼືອື່ນໆ—ລ້ວນມີເວລາ (ກາລະ) ເປັນຮາກ. ແມ່ນແຮງຜັກດັນຂອງກາລະເອງທີ່ເຮັດໃຫ້ສະພາບໃນໃຈເຫຼົ່ານີ້ເຄື່ອນໄຫວໃນສັດທັງປວງ».
Verse 53
जड़मा: स्थावराश्नैव दिवि वा यदि वा भुवि | सर्वे कालात्मका: सर्प कालात्मकमिदं जगत्,सर्प! पृथ्वी अथवा स्वर्गलोकमें जितने भी स्थावर-जड़म पदार्थ हैं, वे सभी कालके अधीन हैं। यह सारा जगत् ही कालस्वरूप है
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ຈະຢູ່ໃນສະຫວັນ ຫຼື ໃນແຜ່ນດິນ, ສິ່ງທີ່ຢຸດນິ່ງ ແລະ ບໍ່ເຄື່ອນໄຫວທັງປວງ ລ້ວນຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງເວລາ (ກາລະ). ໂອ ງູ! ທຸກສິ່ງມີສະພາບເປັນກາລະ; ແທ້ຈິງແລ້ວ ໂລກນີ້ແມ່ນກາລະເອງ».
Verse 54
प्रवृत्तयश्च लोके5स्मिंस्तथैव च निवृत्तय: । तासां विकृतयो याश्व् सर्व कालात्मकं स्मृतम्,इस लोकमें जितने प्रकारकी प्रवृत्ति-निवृत्ति तथा उनकी विकृतियाँ (फल) हैं, ये सब कालके ही स्वरूप हैं
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ວິທີການກະທຳແລະເຂົ້າຮ່ວມ (pravṛtti) ແລະ ການຖອນຕົວຫຼືຫັນອອກ (nivṛtti), ພ້ອມທັງການປ່ຽນແປງ ແລະ ຜົນທີ່ເກີດຈາກມັນ, ລ້ວນຖືກເຂົ້າໃຈວ່າ ບໍ່ແມ່ນຫຍັງອື່ນນອກຈາກການປາກົດຂອງເວລາ (ກາລະ)».
Verse 55
आदित्यश्रन्द्रमा विष्णुरापो वायु: शतक्रतुः । अग्नि:खं पृथिवी मित्र: पर्जन्यो वसवो5दिति:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພຣະອາທິດ, ພຣະຈັນ, ວິສນຸ, ນ້ຳ, ລົມ, ສະຕະກຣະຕຸ (ອິນທຣະ), ໄຟ, ອາກາດ, ແຜ່ນດິນ, ມິຕຣະ, ປັຣຊັນຍະ (ເທວະແຫ່ງຝົນ), ວະສຸ ແລະ ອະດິຕິ—ທັງໝົດນີ້ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າເປັນພະລັງທິບທີ່ແຜ່ຊຶມຢູ່ທົ່ວໂລກ. ໃນຄຳສອນນີ້ ພີສະມະຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ພາຍໃຕ້ນາມແລະຮູບອັນຫຼາກຫຼາຍ ມີລະບຽບອັນສັກສິດອັນດຽວທີ່ຖືກຮັບຮູ້; ຈຶ່ງຄວນເຄົາລົບ, ຮັກສາຄວາມສຳລວມ, ແລະປະພຶດຖືກຕ້ອງຕໍ່ສັດທັງປວງ ແລະທາດທີ່ຫຼ້ຽງຊີວິດ».
Verse 56
सरित: सागराश्षैव भावाभावौ च पन्नग । सर्वे कालेन सृज्यन्ते द्वियन्ते च पुन: पुन:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະນະຄະ (ງູ) ເອີຍ, ທັງແມ່ນ້ຳແລະທະເລ, ທັງພາວະມີຢູ່ແລະພາວະບໍ່ມີ—ທຸກສິ່ງຖືກກໍ່ເກີດໂດຍ “ກາລ” (ເວລາ) ແລະອີກເທື່ອແລ້ວອີກເທື່ອ ກໍຖືກ “ກາລ” ທຳໃຫ້ຫຼຸດຖອຍ ແລະສຶກກອນໄປ».
Verse 57
पन्नग! सूर्य, चन्द्रमा, जल, वायु, इन्द्र, अग्नि, आकाश, पृथ्वी, मित्र, पर्जन्य, वसु, अदिति, नदी, समुद्र तथा भाव और अभाव--ये सभी कालके द्वारा ही रचे जाते हैं और काल ही इनका संहार कर देता है ।।
«ໂອ ພະນະຄະ! ພຣະອາທິດ, ພຣະຈັນ, ນ້ຳ, ລົມ, ອິນທຣະ, ໄຟ, ອາກາດ, ແຜ່ນດິນ, ມິຕຣະ, ປັຣຊັນຍະ, ວະສຸ, ອະດິຕິ, ແມ່ນ້ຳ, ທະເລ, ແລະພາວະມີ-ບໍ່ມີ—ທັງໝົດນີ້ຖືກສ້າງໂດຍ “ກາລ” ແລະ “ກາລ” ນັ້ນເອງກໍທຳລາຍມັນ. ເມື່ອຮູ້ແລ້ວເຊັ່ນນີ້ ເຈົ້າຈຶ່ງຈະເຫັນຂ້ອຍວ່າມີຜິດໄດ້ແນວໃດ, ໂອ ງູ? ແລະຖ້າໃນສະພາບເຊັ່ນນີ້ຍັງຈະໂທດຂ້ອຍໄດ້ ເຈົ້າເອງກໍມີຜິດດ້ວຍ».
Verse 58
सर्प! यह सब जानकर भी तुम मुझे कैसे दोषी मानते हो? और यदि ऐसी स्थितिमें भी मुझपर दोषारोपण हो सकता है, तब तो तू भी दोषी ही है ।।
«ໂອ ງູ! ຮູ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເຈົ້າຈະຖືຂ້ອຍວ່າມີຜິດໄດ້ແນວໃດ? ແລະຖ້າໃນສະພາບເຊັ່ນນີ້ຍັງຈະໂທດຂ້ອຍໄດ້ ເຈົ້າເອງກໍມີຜິດ.» ງູກ່າວວ່າ: «ໂອ ມຣິຕຍຸ (ຄວາມຕາຍ)! ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າເຈົ້າບໍ່ມີຜິດ ຫຼືມີຜິດ. ຂ້ອຍກ່າວພຽງແຕ່ວ່າ ເຈົ້ານັ້ນແຫຼະທີ່ຊັກຈູງໃຫ້ຂ້ອຍກັດເດັກນ້ອຍນີ້.»
Verse 59
यदि काले तु दोषो<स्ति यदि तत्रापि नेष्यते । दोषो नैव परीक्ष्यो मे न ह्ृत्राधिकृता वयम्
«ຖ້າໃນ “ກາລ” ມີຜິດ ຫຼືຖ້າແມ່ນແຕ່ສິ່ງນັ້ນກໍບໍ່ຄວນນັບເປັນຜິດ—ກໍໃຫ້ເປັນໄປຕາມນັ້ນ. ຂ້ອຍບໍ່ປາດຖະໜາຈະກວດສອບຄວາມຜິດຂອງໃຜ; ແທ້ຈິງແລ້ວ ຂ້ອຍກໍບໍ່ມີອຳນາດສິດທິຈະນັ່ງພິພາກສາ.»
Verse 60
निर्मोक्षस्त्वस्य दोषस्य मया कार्या यथा तथा । मृत्योरपि न दोष: स्यादिति मे<त्र प्रयोजनम्
ງູໄດ້ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈຳເປັນຕ້ອງຫາວິທີໃດກໍຕາມ ເພື່ອລ້າງຂໍ້ກ່າວໂທດທີ່ຖືກວາງໄວ້ເທິງຂ້າພະເຈົ້າ. ຈຸດປະສົງໃນການເວົ້ານີ້ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອພິສູດວ່າ ແມ່ນແຕ່ “ຄວາມຕາຍ” ກໍມີຜິດ».
Verse 61
भीष्म उवाच सर्पो3थार्जुनकं प्राह श्रुतं ते मृत्युभाषितम् । नानागसं मां पाशेन संतापयितुमरहसि
ພີດສະມະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ງູໄດ້ເວົ້າກັບອາຣຈຸນະກະວ່າ «ເຈົ້າໄດ້ຟັງຄຳຂອງຄວາມຕາຍແລ້ວບໍ? ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນນຳບາດຜູກມັດຂ້າພະເຈົ້າ—ຜູ້ບໍ່ມີຜິດ—ແລ້ວເຮັດໃຫ້ທຸກທໍລະມານ».
Verse 62
लुब्धक उवाच मृत्यो: श्रुतं मे वचनं तव चैव भुजड़म । नैव तावददोषत्वं भवति त्वयि पन्नग
ນາຍພານໄດ້ກ່າວວ່າ: «ໂອ ງູ! ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຟັງຄຳຂອງຄວາມຕາຍ ແລະຄຳຂອງເຈົ້າແລ້ວ. ແຕ່ໂອ ພະນັງກະ! ດ້ວຍເທົ່ານັ້ນ ຍັງບໍ່ອາດພິສູດໄດ້ວ່າເຈົ້າບໍ່ມີຜິດ».
Verse 63
मृत्युस्त्वं चैव हेतुर्हि बालस्यास्य विनाशने । उभयं कारणं मन्ये न कारणमकारणम्
«ໃນການພິນາດຂອງເດັກນ້ອຍນີ້ ເຈົ້າແລະຄວາມຕາຍ ແມ່ນເຫດປັດໃຈທັງສອງ. ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າທັງສອງຕ້ອງຮັບຜິດ; ບໍ່ຍອມຮັບວ່າຝ່າຍໜຶ່ງຜິດພຽງຝ່າຍດຽວ ແລະອີກຝ່າຍໜຶ່ງບໍ່ຜິດ ຫຼືບໍ່ມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງ».
Verse 64
धिड़मृत्युं च दुरात्मानं क्रूरं दु:खकरं सताम् | त्वां चैवाहं वधिष्यामि पापं पापस्य कारणम्
«ຂໍໃຫ້ຄວາມອັບອາຍຕົກແກ່ຄວາມຕາຍ—ຜູ້ໂຫດຮ້າຍ ໃຈຊົ່ວ ແລະນຳທຸກມາໃຫ້ແກ່ຜູ້ດີ! ແລະເຈົ້າເອງກໍແມ່ນເຫດໃຫ້ເກີດບາບນີ້; ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ມີບາບ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະຂ້າເຈົ້າແນ່ນອນ».
Verse 65
मृत्युरुवाच विवशौ कालवशगावावां निर्दिष्टकारिणौ । नावां दोषेण गन्तव्यौ यदि सम्यक् प्रपश्यसि
ມະຕະຍຸ (ຄວາມຕາຍ) ກ່າວວ່າ: «ພວກເຮົາທັງສອງເປັນຜູ້ບໍ່ມີອຳນາດຕໍ່ຕົນ ຖືກກາລະ (ເວລາ/ຊະຕາ) ຄອບງຳ ແລະເຮັດຕາມທີ່ຖືກກຳນົດໃຫ້ເຮັດເທົ່ານັ້ນ. ຖ້າເຈົ້າເຫັນແຈ້ງ ຢ່າໂທດພວກເຮົາດັ່ງວ່າເປັນຄວາມຜິດຂອງພວກເຮົາ»។
Verse 66
मृत्युने कहा--व्याध! हम दोनों कालके अधीन होनेके कारण विवश हैं। हम तो केवल उसके आदेशका पालनमात्र करते हैं। यदि तुम अच्छी तरह विचार करोगे तो हमलोगोंपर दोषारोपण नहीं करोगे ।।
ນາຍພານກ່າວວ່າ: «ໂອ ມະຕະຍຸ ແລະ ໂອ ພະຍານາກ! ຖ້າພວກເຈົ້າທັງສອງກະທຳພາຍໃຕ້ການບັງຄັບຂອງກາລະ (Kāla) ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າຢາກຮູ້ວ່າ: ເປັນຫຍັງຄວາມຍິນດີຈຶ່ງເກີດໃນໃຈຂ້າພະເຈົ້າຕໍ່ຜູ້ທີ່ເຮັດປະໂຫຍດໃຫ້ຜູ້ອື່ນ ແລະເປັນຫຍັງຄວາມໂກດຈຶ່ງເກີດຕໍ່ພວກເຈົ້າສອງຜູ້ທີ່ນຳຄວາມເສຍຫາຍ? ຖ້າທຸກສິ່ງຖືກຜູກມັດໂດຍຄຳສັ່ງຂອງກາລະ ແລ້ວ ເຫດໃດການສັນລະເສີນແລະການຕຳນິ, ຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມຄັບແຄ້ນ ຈຶ່ງຍັງຄອບງຳໃຈ?»
Verse 67
मृत्युरुवाच या काचिदेव चेष्टा स्यात् सर्वा कालप्रचोदिता । पूर्वमेवैतदुक्त हि मया लुब्धक कालत:
ມະຕະຍຸກ່າວວ່າ: «ການເຄື່ອນໄຫວ ຫຼື ການກະທຳໃດໆໃນໂລກນີ້—ຄວາມພະຍາຍາມທັງປວງ—ລ້ວນຖືກກາລະຜັກດັນ. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບອກເຈົ້າແຕ່ກ່ອນແລ້ວ ໂອ ນາຍພານ: ກາລະນັ້ນແຫຼະທີ່ຂັບເຄື່ອນທຸກສິ່ງ»។
Verse 68
तस्मादुभौ कालवशावावां निर्दिष्टकारिणौ । नावां दोषेण गन्तव्यौ त्वया लुब्धक कहिचित्,अतः व्याध! हम दोनोंको कालके अधीन और कालके ही आदेशका पालक समझकर तुम्हें कभी हमारे ऊपर दोषारोपण नहीं करना चाहिये
ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຮົາທັງສອງຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງກາລະ ແລະເຮັດຕາມທີ່ກາລະກຳນົດໄວ້ເທົ່ານັ້ນ. ໂອ ນາຍພານ, ເຈົ້າຢ່າໄດ້ໂທດພວກເຮົາເລີຍ—ຢ່າຕຳນິດັ່ງວ່າເປັນຄວາມຜິດສ່ວນຕົວຂອງພວກເຮົາ.
Verse 69
भीष्म उवाच अथोपगम्य कालस्तु तस्मिन् धर्मार्थसंशये । अब्रवीत् पन्नगं मृत्युं लुब्धं चार्जुनकं तथा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ! ຕໍ່ມາ ເມື່ອເກີດຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງທຳມະ (ຄວາມຖືກຕ້ອງ) ແລະ ອັດຖະ (ປະໂຫຍດ) ກາລະເອງກໍມາຮອດທີ່ນັ້ນ. ແລ້ວມັນໄດ້ກ່າວກັບພະຍານາກ, ມະຕະຍຸ, ນາຍພານຜູ້ໂລບ, ແລະ ອາຣຈຸນະກະ (Arjunaka) ດັ່ງນີ້»។
Verse 70
काल उवाच न हाहं नाप्ययं मृत्युर्नायं लुब्धक पन्नग: । किल्बिषी जन्तुमरणे न वयं हि प्रयोजका:
ກາລະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາຍພານ, ບໍ່ແມ່ນຂ້າ, ບໍ່ແມ່ນມະຕະນີ້, ແລະບໍ່ແມ່ນງູນີ້ ທີ່ເປັນຜູ້ຜິດຕໍ່ການຕາຍຂອງສັດນີ້. ພວກເຮົາບໍ່ແມ່ນຜູ້ຍຸຍົງ ຫຼືຜູ້ກໍ່ໃຫ້ໃຜຕາຍ. ເຫດທີ່ແທ້ຢູ່ທີ່ອື່ນ—ຢູ່ໃນກຳຂອງຜູ້ນັ້ນເອງ ແລະໃນທຳມະທີ່ເຮັດໃຫ້ຜົນຂອງກຳສຸກງອມ. »
Verse 71
अकरोद् यदयं कर्म तन्नोडर्जुनक चोदकम् | विनाशहेतुर्नान्यो5स्य वध्यते5यं स्वकर्मणा
ກາລະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ອາຣຊຸນະກະ, ການກະທຳໃດທີ່ຜູ້ນີ້ໄດ້ເຮັດ ການກະທຳນັ້ນແຫຼະທີ່ຜັກດັນຜົນ. ບໍ່ມີເຫດອື່ນໃດເປັນເຫດໃຫ້ເຂົາວິນາດ. ສັດນີ້ຖືກນຳໄປສູ່ຄວາມຕາຍໂດຍກຳຂອງຕົນເອງ.»
Verse 72
यदनेन कृतं कर्म तेनायं निधनं गतः । विनाशहेतु: कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम्,इस बालकने जो कर्म किया है, उसीसे यह मृत्युको प्राप्त हुआ है। इसका कर्म ही इसके विनाशका कारण है। हम सब लोग कर्मके ही अधीन हैं
ກາລະ ກ່າວວ່າ: «ໂດຍການກະທຳທີ່ຜູ້ນີ້ໄດ້ເຮັດ ເຂົາຈຶ່ງໄດ້ໄປຮອດຄວາມຕາຍ. ກຳຂອງຕົນເອງແມ່ນເຫດໃຫ້ເຂົາວິນາດ. ພວກເຮົາທຸກຄົນລ້ວນຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງກຳ.»
Verse 73
कर्मदायादवॉल्लोक: कर्मसम्बन्धलक्षण: । कर्माणि चोदयन्तीह यथान्योन्यं तथा वयम्
ກາລະ ກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ກຳຕາມຄົນເຫມືອນທາຍາດ—ເຫມືອນລູກ ຫຼືຫຼານທີ່ສືບສາຍ. ກຳແມ່ນເຄື່ອງໝາຍທີ່ຮູ້ໄດ້ວ່າຜູ້ໃດຜູກພັນກັບສຸກແລະທຸກ. ໃນນີ້ ການກະທຳຜັກດັນກັນແລະກັນເປັນລຳດັບ; ເຊັ່ນດຽວກັນ ພວກເຮົາກໍເຄື່ອນໄຫວໄດ້ກໍໂດຍກຳເທົ່ານັ້ນ.»
Verse 74
यथा मृत्पिण्डत: कर्ता कुरुते यद् यदिच्छति । एवमात्मकृतं कर्म मानव: प्रतिपद्यते
«ເຫມືອນຊ່າງປັ້ນໝໍ້ ປັ້ນຈາກກ້ອນດິນໃຫ້ເປັນພາຊະນະຕາມທີ່ຕົນປາດຖະໜາ, ມະນຸດກໍປະສົບຜົນທີ່ຖືກປັ້ນຂຶ້ນດ້ວຍກຳຂອງຕົນເອງ.»
Verse 75
यथा च्छायातपौ नित्यं सुसम्बद्धौ निरन्तरम् । तथा कर्म च कर्ता च सम्बद्धावात्मकर्मभि:
ເຫມືອນແສງຕາເວັນແລະເງົາ ທີ່ຜູກພັນກັນຢ່າງຖາວອນ ບໍ່ຂາດຕອນ ສັນໃດ; ກຳ ແລະຜູ້ກະທຳກຳ ກໍຜູກພັນກັນບໍ່ຂາດຕອນ ສັນນັ້ນ—ແຕ່ລະຄົນຖືກຜູກກັບຜົນ ແລະຄຸນຄ່າທາງທຳຂອງການກະທຳ ທີ່ເກີດຈາກນິໄສແລະການປະພຶດຂອງຕົນເອງ.
Verse 76
एवं नाहं न वै मृत्युने सर्पो न तथा भवान् । नचेयं ब्राह्मणी वृद्धा शिशुरेवात्र कारणम्
ກາລະກ່າວວ່າ: “ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຂ້າ, ບໍ່ແມ່ນຄວາມຕາຍ, ບໍ່ແມ່ນງູ, ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າ (ນາຍພານ), ແລະບໍ່ແມ່ນແມ່ພຣາຫມິນຜູ້ເຖົ້ານີ້ ທີ່ເປັນເຫດແທ້ຂອງການຕາຍຂອງເດັກນ້ອຍ. ໃນເລື່ອງນີ້ ເດັກນ້ອຍເອງ—ດ້ວຍພະລັງຂອງກຳເກົ່າຂອງຕົນ—ໄດ້ເປັນເຫດໃຫ້ຕົນເອງຕາຍ.”
Verse 77
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु ब्राह्मणी गौतमी नृप । स्वकर्मप्रत्ययाँललोकान् मत्वार्जुनकमब्रवीत्
ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ, ໃນຂະນະທີ່ເຂົາເວົ້າຢ່າງນັ້ນ, ນາງພຣາຫມິນ ໂກຕະມີ ໄດ້ຄິດພິຈາລະນາວ່າ ສັດທັງຫຼາຍບັນລຸໂລກຂອງຕົນໆ ຕາມຄວາມແນ່ນອນແຫ່ງກຳຂອງຕົນ; ແລ້ວນາງຈຶ່ງກ່າວກັບ ອາຣຊຸນະກະ.
Verse 78
नरेश्वरर कालके इस प्रकार कहनेपर गौतमी ब्राह्मणीको यह निश्चय हो गया कि मनुष्यको अपने कर्मोंके अनुसार ही फल मिलता है। फिर वह अर्जुनकसे बोली ।।
ໂກຕະມີກ່າວວ່າ: “ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ແມ່ນເວລາ, ບໍ່ແມ່ນງູ, ແລະບໍ່ແມ່ນຄວາມຕາຍ ທີ່ເປັນເຫດແທ້. ເດັກນ້ອຍນີ້ ຖືກຂັບດັນໂດຍກຳຂອງຕົນ ແລະໄດ້ພົບຄວາມພິນາດ ຜ່ານອຳນາດແຫ່ງເວລາ.”
Verse 79
मया च तत् कृतं कर्म येनायं मे मृत: सुतः । यातु कालस्तथा मृत्युर्मुज्चार्जुनक पन्नगम्
ກາລະກ່າວວ່າ: “ຂ້າເອງກໍເຄີຍກະທຳການຢ່າງນັ້ນ, ແລະດ້ວຍການນັ້ນ ລູກຊາຍຂອງຂ້າກໍຕາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ໃຫ້ກາລະແລະມຣິຕຍຸ ກັບໄປສູ່ພາລະທີ່ຄວນຂອງຕົນ; ແລະເຈົ້າ, ອາຣຊຸນະກະ, ຈົ່ງປ່ອຍງູນີ້.”
Verse 80
भीष्म उवाच ततो यथागतं जम्मुर्मुत्यु: कालो5थ पन्नग: । अभूद् विशोकोअर्जुनको विशोका चैव गौतमी
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ຈາກນັ້ນ ຄວາມຕາຍ, ກາລະ (ເວລາ) ແລະ ງູ ກໍໄດ້ຈາກໄປ ກັບຄືນຕາມທາງເກົ່າທີ່ພວກເຂົາມາ. ອະຣຊຸນະກະ ພົ້ນຈາກຄວາມໂສກ ແລະ ໂກຕະມີ ກໍພົ້ນຈາກຄວາມໂສກເຊັ່ນກັນ.
Verse 81
भीष्मजी कहते हैं--राजन्! तदनन्तर काल, मृत्यु और सर्प जैसे आये थे वैसे ही चले गये; और अर्जुनक तथा गौतमी ब्राह्मणीका भी शोक दूर हो गया ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ຫຼັງຈາກນັ້ນ ກາລະ, ຄວາມຕາຍ ແລະ ງູ ກໍຈາກໄປ ດັ່ງທີ່ພວກເຂົາມາ; ແລະ ຄວາມໂສກຂອງ ອະຣຊຸນະກະ ແລະ ນາງພຣາຫມະນີ ໂກຕະມີ ກໍຖືກປັດເປົ່າ. ໄດ້ຟັງເລື່ອງນີ້ແລ້ວ ຈົ່ງກັບຄືນສູ່ຄວາມສະຫງົບ—ຢ່າຈົມຢູ່ໃນຄວາມໂສກ ໂອ ຜູ້ປົກຄອງ. ສັດທັງປວງ ຜູກພັນດ້ວຍຜົນແຫ່ງກຳຂອງຕົນ ຍ່ອມໄປສູ່ໂລກທີ່ຕົນຄວນໄດ້ຮັບແທ້ໆ.»
Verse 82
नरेश्वर! इस उपाख्यानको सुनकर तुम शान्ति धारण करो, शोकमें न पड़ो। सब मनुष्य अपने-अपने कर्मोके अनुसार प्राप्त होनेवाले लोकोंमें ही जाते हैं ।।
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ໄດ້ຟັງນິທານໂບຮານນີ້ແລ້ວ ຈົ່ງຕັ້ງຈິດໃນຄວາມສະຫງົບ ແລະ ຢ່າຕົກຢູ່ໃນຄວາມໂສກ. ມະນຸດທັງປວງ ຈາກໄປສູ່ໂລກທີ່ກຳຂອງຕົນນຳໃຫ້ໄດ້ຮັບເທົ່ານັ້ນ. ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າເຮັດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນດຸຣະໂຢທະນະເຮັດ; ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ກາລະເປັນຜູ້ກະທຳ—ໂດຍກາລະນັ້ນ ບັນດາກະສັດແຫ່ງແຜ່ນດິນຈຶ່ງຖືກສັງຫານ.»
Verse 83
वैशम्पायन उवाच इत्येतद् वचन श्रुत्व बभूव विगतज्वर: । युधिष्ठिरो महातेजा: पप्रच्छेद॑ च धर्मवित्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳນັ້ນ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ມີຣັດສະມີອັນໃຫຍ່ ແລະ ຮູ້ທັນທຳ ກໍພົ້ນຈາກໄຟໃນໃຈແຫ່ງຄວາມກັງວົນ ແລ້ວຈຶ່ງຖາມອີກຄັ້ງ.
Frequently Asked Questions
Whether retaliatory punishment of an immediate agent (the serpent) is ethically justified when the harm is irreversible, and when deeper causality may lie in karma and time rather than in a single proximate actor.
Cultivate śama by distinguishing instrumental conditions from ultimate moral causality: outcomes unfold through karma within kāla, so grief and blame should be processed through ethical discernment, restraint, and non-vengeance.
A brief narrative meta-effect functions as the closure: after hearing Bhīṣma’s exemplum, Yudhiṣṭhira becomes ‘vigatajvara’ (freed from feverish agitation) and proceeds with further dharma-questions, indicating the intended calming and instructional result rather than a formal phalaśruti.