Adhyaya 173
कल्माषपाद-शाप-कारणम् (Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse)
Upa-parva: Sambhava Parva (Genealogical-Exempla Cycle: Kalmāṣapāda–Vasiṣṭha Episode)
Arjuna asks why King Kalmāṣapāda, despite knowing dharma, caused his wife to be appointed to Ṛṣi Vasiṣṭha, and why Vasiṣṭha engaged in an otherwise prohibited approach (agamyāgamanam) (1–2). A Gandharva replies by recounting the king’s earlier curse context and subsequent conduct: the curse renders the king wrathful and restless, driving him with his queen into a frightening forest (3–7). There, hungry and searching for prey, he encounters a Brahmin couple engaged in lawful conjugal union near a forest stream; when they flee, the king forcibly seizes the Brahmin husband (8–9). The Brahmin wife appeals to the king’s lineage and reputation for dharma and guru-service, warning that even under a curse he should not commit wrongdoing, and notes the ṛtu context and her desire for offspring (10–13). The king nevertheless consumes the Brahmin like a predator (14). Her grief and anger manifest as a destructive fire-like force, and she curses the king: upon approaching his own wife during her ṛtu, he will immediately lose his life (15–18). She further declares that since he destroyed Vasiṣṭha’s sons, his wife will bear a lineage-continuing son through union with Vasiṣṭha (19). After uttering the curse, she enters fire (20). Vasiṣṭha, through knowledge and tapas, witnesses these events (21). Later, when the king is freed from the earlier curse and attempts conjugal approach, Queen Madayantī restrains him; only then does he recall the Brahmin woman’s curse and suffer remorse (22–23). The Gandharva concludes that this is the reason the king appointed Vasiṣṭha for niyoga with his wife—an expedient shaped by curse-imposed constraint and dynastic necessity (24).
Chapter Arc: गन्धर्व जनमेजय/अर्जुन-श्रवणकर्ता को बताता है कि सूर्यकन्या तपती और राजा संवरण का अद्भुत संयोग कैसे हुआ—और कैसे एक राजा अचानक वन में लुप्त-सा हो गया। → संवरण तपती-विरह/आकर्षण में राज्य-कर्तव्य से कटकर महावन में जा पड़ता है। मंत्री-सेना उसे खोजते हैं और उसे पृथ्वी पर गिरा हुआ, तेजहीन-सा पाते हैं—मानो समय पाकर गिरा हुआ इन्द्रध्वज। उधर प्रजा भूख-भय से व्याकुल होकर घर-बार छोड़ दिशाओं में भटकने लगती है; राज्य पर अनावृष्टि और अव्यवस्था का संकट छा जाता है। → वसिष्ठ (राजपुरोहित) की सहायता से संवरण को तपती की प्राप्ति होती है; तपती सहित राजा का नगर में पुनः प्रवेश होते ही सहस्राक्ष इन्द्र प्रसन्न होकर वर्षा करता है और सस्य-समृद्धि लौट आती है—राज्य का भाग्य एक क्षण में पलट जाता है। → तपती-सम्वरण का विवाह/संयोग स्थिर होता है; राज्य-व्यवस्था पुनर्स्थापित होती है। तपती के गर्भ से कुरु का जन्म होता है—जिससे कुरुवंश की वंश-रेखा और ‘तापत्य’ परंपरा का आधार स्थापित होता है।
Shlokas
Verse 1
है अर छा | अ-क्राछ द्विसप्तत्याधिकशततमो< ध्याय: वसिष्ठदजीकी सहायतासे राजा संवरणको तपतीकी प्राप्ति गन्धर्व उवाच एवमुक्त्वा ततस्तूर्ण जगामोर्ध्वमनिन्दिता । सतु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह
ຄັນທະວະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຕະປະຕີ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ ກໍພຸ່ງຂຶ້ນສູ່ຟ້າຢ່າງວ່ອງໄວ. ສ່ວນພະຣາຊາ ສຳວະຣະນະ ທີ່ຢູ່ເທິງພື້ນດິນ ກໍລົ້ມລົງຢູ່ທີ່ນັ້ນອີກ ດ້ວຍຄວາມມືດມົນແຫ່ງສະຕິ».
Verse 2
अन्वेषमाण: सबलस्तं राजानं नृपोत्तमम् | अमात्य: सानुयात्रश्न तं ददर्श महावने
ວັງມະນະຕຣີ ພ້ອມດ້ວຍກອງທະຫານ ແລະຜູ້ຕິດຕາມ ອອກຕາມຫາພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດນັ້ນ; ເມື່ອເຂົ້າເຖິງປ່າໃຫຍ່ ກໍໄດ້ເຫັນພະຣາຊາຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
Verse 3
क्षितौ निपतितं काले शक्रध्वजमिवोच्छितम् । तं हि दृष्टवा महेष्वासं निरस्तं पतितं भुवि
ພຣະອົງນອນລົ້ມຢູ່ເທິງພື້ນດິນ ດັ່ງທຸງໄຊອັນສູງສົ່ງຂອງພຣະອິນທຣາ ທີ່ຖືກຫຼຸດລົງຕາມການເວລາ. ເມື່ອເຫັນນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນຖືກປະຖິ້ມແລະນອນຢູ່ເທິງດິນ ຜູ້ຢືນເບິ່ງທັງຫຼາຍກໍສັ່ນສະເທືອນດ້ວຍຄວາມທຸກໂສກ ດັ່ງຮ່າງກາຍຖືກໄຟເຜົາ ແລະພາກັນຮີບໄປຫາພຣະອົງ ໃຈສັ່ນດ້ວຍຄວາມຮັກແລະຫ່ວງໃຍ.
Verse 4
बभूव सो<स्य सचिव: सम्प्रदीप्त इवाग्निना । त्वरया चोपसंगम्य स्नेहादागतसम्भ्रम:
ອຳມາດຂອງພຣະອົງກໍເປັນດັ່ງຖືກໄຟຈຸດໃຫ້ລຸກໂຊນ. ລາວຮີບຮ້ອນເຂົ້າໄປຫາທັນທີ; ດ້ວຍຄວາມຮັກ ໃຈຂອງລາວຖືກຄວາມຫວາດຫວັ່ນກັງວົນຄອບງຳ ເມື່ອເຫັນພຣະມະຫາກະສັດຜູ້ຖືຄັນທະນູອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ນອນລົ້ມຢູ່ເທິງດິນ—ດັ່ງທຸງອິນທຣາອັນສູງທີ່ລົ້ມລົງຕາມການເວລາ.
Verse 5
त॑ समुत्थापयामास नृपतिं काममोहितम् | भूतलाद भूमिपालेशं पितेव पतितं सुतम्
ຄັນທະວະ (Gandharva) ໄດ້ຍົກພຣະມະຫາກະສັດຜູ້ຖືກຕັນຫາຫຼອກລວງໃຫ້ລຸກຂຶ້ນ. ລາວຍົກເຈົ້າແຫ່ງພື້ນດິນຂຶ້ນຈາກດິນ ດັ່ງພໍ່ຍົກລູກຊາຍທີ່ລົ້ມຂອງຕົນ; ຊ່ວຍຟື້ນພຣະອົງຈາກອາການສະຫຼົບເນື່ອງຈາກຕັນຫາ ແລະບັນເທົາຄວາມຫ່ວງໃຍຂອງຜູ້ຢູ່ຮອບຂ້າງ.
Verse 6
प्रज्ञया वयसा चैव वृद्धः कीर्त्या नयेन च । अमात्यस्तं समुत्थाप्य बभूव विगतज्वर:
ອຳມາດ—ຜູ້ເຖົ້າແກ່ທັງດ້ວຍອາຍຸ ແລະໂດດເດັ່ນດ້ວຍປັນຍາ ຊື່ສຽງ ແລະລັດຖະນິຍົມ—ໄດ້ຍົກພຣະມະຫາກະສັດໃຫ້ລຸກຂຶ້ນ. ເມື່ອຍົກພຣະອົງຂຶ້ນແລ້ວ ຄວາມກັງວົນອັນຮ້ອນຮົນດັ່ງໄຂ້ຂອງລາວກໍສົງບົບລົງ ເພາະຜູ້ປົກຄອງໄດ້ຖືກຟື້ນຄືນ.
Verse 7
उवाच चैनं कल्याण्या वाचा मधुरयोत्थितम् । मा भैर्मनुजशार्दूल भद्गरमस्तु तवानघ,वे उठकर बैठे हुए महाराजसे कल्याणमयी मधुर वाणीमें बोले--“नरश्रेष्ठ। आप डरें नहीं। अनघ! आपका कल्याण हो”
ຄັນທະວະໄດ້ເວົ້າກັບພຣະອົງຜູ້ພຶ່ງລຸກນັ່ງຂຶ້ນ ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນ ເປັນມົງຄຸນ ແລະຫວານຊື່ນວ່າ: “ຢ່າຢ້ານເລີຍ ໂອ້ ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ; ໂອ້ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ຂໍໃຫ້ຄວາມສຸກສະຫວັດດີເປັນຂອງທ່ານ.”
Verse 8
क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास वै नृपम् । पतितं पातनं संख्ये शात्रवाणां महीतले
ເມື່ອເຫັນພະຣາຊານອນລົ້ມຢູ່ເທິງພື້ນ—ຜູ້ທີ່ໃນສົງຄາມເຄີຍເປັນຜູ້ທຳໃຫ້ແຖວທັບສັດຕູລົ້ມລົງ—ຄົນກັນທະວະຈຶ່ງສັນນິດານວ່າ ພະອົງບັດນີ້ເມື່ອຍລ້າ ອ່ອນແຮງເນື່ອງຈາກຄວາມຫິວແລະຄວາມກະຫາຍ. ບົດນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ກ້າແຂງກໍອາດຖືກທຳໃຫ້ຕໍ່າລົງໂດຍຄວາມຈຳເປັນຂອງຮ່າງກາຍ ແລະການສັງເກດຢ່າງລະມັດລະວັງນຳໄປສູ່ການຕັດສິນທີ່ເມດຕາ ບໍ່ແມ່ນການດູຖູກສັດຕູທີ່ລົ້ມລົງ.
Verse 9
वारिणा च सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत् । अस्फुटन्मुकुटं राज्ञ: पुण्डरीकसुगन्धिना
ກັນທະວະກ່າວວ່າ: “ເຂົາໄດ້ພອຍນ້ຳເຢັນຈັດ ທີ່ຫອມກິ່ນດອກບົວ ລົງເທິງພະເສົາຂອງພະຣາຊາ. ມົກຸດຂອງພະອົງບໍ່ແຕກບໍ່ຊຳຮຸດ—ຈຶ່ງຊີ້ວ່າພະອົງບໍ່ໄດ້ຮັບບາດເຈັບໃນສົງຄາມ.”
Verse 10
ततः प्रत्यागतप्राणस्तद् बल॑ बलवान् नृपः । सर्व विसर्जयामास तमेकं॑ सचिवं विना,उससे राजाको चेत हो आया। बलवान नरेशने एकमात्र अपने मन्त्रीके सिवा सारी सेनाको लौटा दिया
ແລ້ວພະຣາຊາກໍຟື້ນຄືນລົມຫາຍໃຈ ແລະສະຕິສຳນຶກ. ພະອົງຜູ້ແຂງແກ່ນໄດ້ປ່ອຍກອງທັບທັງໝົດໃຫ້ກັບຄືນ—ເຫຼືອໄວ້ກັບພະອົງພຽງແຕ່ອຳມາດຜູ້ດຽວ—ຊີ້ວ່າພະອົງຈົ່ງໃຈຫັນຈາກການອວດອຳນາດຕໍ່ສາທາລະນະ ໄປສູ່ຄວາມສະຫງົບຍັບຍັ້ງ ແລະການກະທຳຕາມຄຳປຶກສາ.
Verse 11
ततस्तस्याज्ञया राज्ञो विप्रतस्थे महद् बलम् | स तु राजा गिरिप्रस्थे तस्मिन् पुनरुपाविशत्,महाराजकी आज्ञासे तुरंत वह विशाल सेना राजधानीकी ओर चल दी; परंतु वे राजा संवरण फिर उसी पर्वत-शिखरपर जा बैठे
ຕໍ່ມາ ຕາມພະບັນຊາຂອງພະຣາຊາ ກອງທັບໃຫຍ່ນັ້ນກໍອອກເດີນທາງໄປໃນທັນທີ. ແຕ່ພະຣາຊາສຳວະຣະນະເອງ ກັບໄປນັ່ງອີກຄັ້ງເທິງຍອດພູເດີມທີ່ກິຣິປຣັສຖະ ຖອນຕົນອອກຈາກຄວາມຄຶກຄື້ນໃນນະຄອນຫຼວງ—ດັ່ງຊີ້ເຖິງການຕໍ່ສູ້ໃນໃຈລະຫວ່າງອຳນາດພາຍນອກ ແລະຄວາມໝັ້ນຄົງພາຍໃນ.
Verse 12
ततस्तस्मिन् गिरिवरे शुचिर्भूत्वा कृताउ्जलि: । आरिराधयिषु: सूर्य तस्थावूर्ध्वमुख: क्षितौ
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ເທິງພູອັນປະເສີດນັ້ນ ພະອົງໄດ້ຊຳລະກາຍໃຫ້ບໍລິສຸດດ້ວຍການອາບນ້ຳ ແລະພິທີຊຳລະອື່ນໆ. ແລ້ວພະອົງຢືນຢູ່ເທິງພື້ນ ປະນົມມືດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເງີຍໜ້າຂຶ້ນສູ່ເທິງ ມຸ່ງໝັ້ນຈະນະມັດສະການພຣະອາທິດ. ພາບນີ້ຍ້ຳເຖິງການບູຊາອັນມີວິໄນ: ການຊຳລະຕົນ ຄວາມຖ່ອມຕົນ ແລະການອະທິຖານຢ່າງຈົ່ງໃຈ ກ່ອນຈະຂໍພຣະອຸປະຖຳ.
Verse 13
जगाम मनसा चैव वसिष्ठमृषिसत्तमम् | पुरोहितममित्रघ्नस्तदा संवरणो नृप:,उस समय शत्रुओंका नाश करनेवाले राजा संवरणने अपने पुरोहित मुनिवर वसिष्ठका मन-ही-मन स्मरण किया
ໃນເວລານັ້ນ ພະຣາຊາ ສຳວະຣະນະ ຜູ້ມີຊື່ສຽງວ່າເປັນຜູ້ທຳລາຍສັດຕູ ໄດ້ຫັນໃຈນຶກເຖິງ ວະສິດຖະ ມະຫາລິສີ—ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນບັນດາລິສີ—ຜູ້ເປັນປຸໂຣຫິດຫຼວງຂອງພະອົງ.
Verse 14
नक्तं दिनमथैकत्र स्थिते तस्मिउजनाधिपे । अथाजगाम विप्रर्षिस्तदा द्वादशमे5हनि,वे रात-दिन एक ही जगह खड़े होकर तपस्यामें लगे रहे। तब बारहवें दिन महर्षि वसिष्ठका (वहाँ) शुभागमन हुआ
ພະອົງຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດນັ້ນ ຢືນຢູ່ແຫ່ງດຽວ ປະພຶດຕະປະສະຍາທັງກາງຄືນແລະກາງວັນ. ແລ້ວໃນວັນທີສິບສອງ ພຣາຫມະນ-ລິສີ ວະສິດຖະ ໄດ້ມາຮອດທີ່ນັ້ນ ເປັນການມາຢ່າງມົງຄຸນ.
Verse 15
स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम् | दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृषि:,विशुद्ध अन्तःकरणवाले महर्षि वसिष्ठ दिव्यज्ञानसे पहले ही जान गये कि सूर्यकन्या तपतीने राजाका चित्त चुरा लिया है
ມະຫາລິສີຜູ້ມີຈິດໃສສະອາດ ແລະຝຶກຝົນຕົນດ້ວຍວິໄນ ໄດ້ຮູ້ຢູ່ແລ້ວດ້ວຍປັນຍາທິບວ່າ ຕະປະຕີ ທິດາແຫ່ງພະອາທິດ ໄດ້ຄວ້າເອົາໃຈຂອງພະຣາຊາໄປແລ້ວ.
Verse 16
तथा तु नियतात्मानं त॑ नृपं मुनिसत्तम: | आबभाषे स धर्मात्मा तस्यैवार्थचिकीर्षया
ດັ່ງນັ້ນ ລິສີຜູ້ປະເສີດສຸດ ວະສິດຖະ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ ໄດ້ເວົ້າກັບພະຣາຊາຜູ້ຄວບຄຸມໃຈແລະອິນທຣີ ກຳລັງປະພຶດຕະປະສະຍານັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ພະອົງສຳເລັດຈຸດປະສົງອັນຊອບທຳ.
Verse 17
स तस्य मनुजेन्द्रस्य पश्यतो भगवानृषि: । ऊर्ध्वमाचक्रमे द्रष्ट भास्करं भास्करद्युति:,उक्त महाराजके देखते-देखते सूर्यके समान तेजस्वी भगवान् वसिष्ठ मुनि सूर्यदेवसे मिलनेके लिये ऊपरको गये
ຕໍ່ໜ້າພະຣາຊາຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດນັ້ນ ພຣະລິສີຜູ້ມີຣັດສະມີດັ່ງພະອາທິດ ໄດ້ລອຍຂຶ້ນເທິງ ເພື່ອໄປເບິ່ງ ພາສະກະຣະ (ພະເທວະແຫ່ງດວງອາທິດ).
Verse 18
सहस्रांशुं ततो विप्र: कृताञज्जलिरुपस्थित: । वसिष्ठो5हमिति प्रीत्या स चात्मानं न्यवेदयत्
ຕໍ່ມາ ພຣະິວະສິດຖະ ໄດ້ປະນົມມືດ້ວຍສອງຝາມື ເຂົ້າໄປໃກ້ພຣະສຸລິຍະເທວະ ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍລັງສີນັບພັນ ແລະດ້ວຍຄວາມປິຕິ ໄດ້ທູນແນະນຳຕົນວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າແມ່ນ ວະສິດຖະ” ເພື່ອຖວາຍຂ່າວຄາວຂອງຕົນ.
Verse 19
(वसिष्ठ उवाच अजाय लोकत्रयपावनाय भूतात्मने गोपतये वृषाय । सूर्याय सर्गप्रलयालयाय नमो महाकारुणिकोत्तमाय ।।
ວະສິດຖະກ່າວວ່າ: “ຂໍນະມັດສະການແດ່ພຣະສຸລິຍະ—ຜູ້ບໍ່ເກີດ, ຜູ້ຊໍາລະລ້າງສາມໂລກ, ອາຕະມາພາຍໃນຂອງສັດທັງປວງ, ເຈົ້າແຫ່ງລັງສີ, ຜູ້ເປັນຮູບແຫ່ງທຳ, ທີ່ພັກພິງຂອງການສ້າງແລະການລະລາຍ, ແລະຜູ້ມີມະຫາກະຣຸນາ ສູງສຸດໃນຫມູ່ເທວະ. ຂໍນະມັດສະການແດ່ ວິວັສວານ—ອັນຕະຣາຕະມາຂອງຜູ້ຮູ້, ໂຄມໄຟແຫ່ງຈັກກະວານ, ຜູ້ປາຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ໂລກ, ຜູ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍຕົນເອງ, ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍດວງຕາພັນດວງອັນລຸກໂຊດ, ເທວະອຸດົມສຸດ ຜູ້ມີເຕຊະອັນຫາຂອບບໍ່ໄດ້. ຂໍນະມັດສະການແດ່ ສະວິຕຣ—ດວງຕາດຽວຂອງໂລກ, ເຫດແຫ່ງການເກີດ, ການດໍາລົງ, ແລະການທໍາລາຍຂອງສັບພະໂລກ; ຜູ້ມີສາລະເປັນພຣະເວດສາມ; ແລະຜູ້ຖືຮູບແຫ່ງສາມຄຸນ ຈຶ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ພຣະພຣະຫມາ, ພຣະນາຣາຍະນະ (ວິສນຸ), ແລະ ພຣະສັງກະຣະ (ສິວະ).” ແລ້ວ ພຣະວິວັສວານຜູ້ມີເຕຊະຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ກ່າວກັບມຸນີຜູ້ປະເສີດ ວະສິດຖະວ່າ: “ມະຫາິ! ຂໍຕ້ອນຮັບເຈົ້າ. ຈົ່ງກ່າວສິ່ງທີ່ເຈົ້າປາດຖະໜາ.”
Verse 20
यदिच्छसि महाभाग मत्त: प्रवदतां वर । तत् ते दद्यामभिप्रेतं यद्यपि स्यात् सुदुष्करम्
“ທ່ານຜູ້ມີບຸນຫຼາຍ ແລະເປັນຜູ້ເວົ້າອັນປະເສີດ, ຖ້າເຈົ້າປາດຖະໜາສິ່ງໃດຈາກເຮົາ ຈົ່ງກ່າວມາ; ເຮົາຈະປະທານສິ່ງທີ່ເຈົ້າປາດຖະໜາ ແມ່ນແມ່ນວ່າຈະຫາຍາກຢ່າງຍິ່ງກໍຕາມ.”
Verse 21
(स्तुतो5स्मि वरदस्ते5हं वरं वरय सुव्रत । स्तुतिस्त्वयोक्ता भक्तानां जप्येयं वरदो<5स्म्यहम् ।।
“ເຈົ້າໄດ້ສັນລະເສີນເຮົາແລ້ວ, ແລະເຮົາພ້ອມຈະປະທານພອນ. ໂອ ມຸນີຜູ້ຖືວິນັຍອັນດີ, ຈົ່ງເລືອກພອນທີ່ເຈົ້າປາດຖະໜາ. ບົດສັນລະເສີນທີ່ເຈົ້າໄດ້ກ່າວນັ້ນ ເໝາະສົມໃຫ້ຜູ້ມີສັດທາຈະສວດຈຳເປັນນິດ. ເຮົາເປັນຜູ້ໃຫ້ພອນ.” ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ວະສິດຖະຜູ້ມີຕະປະຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ກົ້ມກາບພຣະວິວັສວານຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ ແລະຕຽມຈະຕອບກັບ.
Verse 22
वसिष्ठ उवाच यैषा ते तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता । तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो
ວະສິດຖະກ່າວວ່າ: “ໂອ ວິພາວະສຸ, ບຸດສາວຂອງທ່ານຊື່ ຕະປະຕີ, ຜູ້ເປັນນ້ອງສາວຂອງ ສາວິຕຣີ—ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນາງນັ້ນຈາກທ່ານ ເພື່ອໃຫ້ແຕ່ງງານກັບພຣະຣາຊາ ສຳວະຣະນະ.”
Verse 23
स हि राजा बृहत्कीर्तिर्थर्मार्थविदुदारधी: । युक्त: संवरणो भर्ता दुहितुस्ते विहंगम
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ພະຣາຊາ ສັມວະຣະນະ ນັ້ນ ມີກຽດຊື່ລືຊາໄກກວ້າງ. ພຣະອົງຮູ້ແຈ້ງທັງ ທັມມະ ແລະ ອັດຖະ ແລະມີໃຈກວ້າງຂວາງ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ເດີນທາງໃນຟ້າ (ພຣະອາທິດ)! ສັມວະຣະນະ ເໝາະສົມເປັນສາມີຂອງທິດາຂອງພຣະອົງ».
Verse 24
इत्युक्त: स तदा तेन ददानीत्येव निश्चित: । प्रत्यभाषत त॑ विप्रं प्रतिनन्द्य दिवाकर:,वसिष्ठजीके यों कहनेपर अपनी कन्या देनेका निश्चय करके भगवान् सूर्यने ब्रह्मर्षिका अभिनन्दन किया और इस प्रकार कहा--
ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພຣະອາທິດ (ທິວາກະຣະ) ກໍແນ່ນອນໃນໃຈວ່າ «ຈະມອບທິດາ». ພຣະອົງໄດ້ຕ້ອນຮັບ ແລະຍົກຍ້ອງພຣະພຣະຫມະຣິສິ ແລ້ວຕອບກັບດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອັນຄວນເຄົາລົບ.
Verse 25
वर: संवरणो राज्ञां त्वमृषीणां वरो मुने । तपती योषितां श्रेष्ठा किमन्न्यदपवर्जनात्
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ມຸນີ! ສັມວະຣະນະ ເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນບັນດາກະສັດ; ທ່ານເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນບັນດາຣິສິ; ແລະ ຕະປະຕີ ເປັນຍອດແຫ່ງສາວນ້ອຍ. ຂອງຂວັນໃດຈະຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າການມອບນາງໃນພິທີສົມຣົດ?»
Verse 26
ततः सर्वानिवद्याज़ीं तपतीं तपन: स्वयम् । ददौ संवरणस्यार्थ वसिष्ठाय महात्मने,तदनन्तर साक्षात् भगवान् सूर्यने अनिन्द्यसुन्दरी तपतीको राजा संवरणकी पत्नी होनेके लिये महात्मा वसिष्ठको अर्पित कर दिया
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຕະປະນະ (ພຣະອາທິດ) ໄດ້ນຳ ຕະປະຕີ ຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ແລະບໍ່ມີມົນທິນ ມາດ້ວຍພຣະອົງເອງ ແລ້ວມອບໃຫ້ ວະສິດຖະ ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ເພື່ອໃຫ້ນາງເປັນມະເຫສີຂອງພະຣາຊາ ສັມວະຣະນະ.
Verse 27
प्रतिजग्राह तां कन्यां महर्षिस्तपतीं तदा । वसिष्ठो5थ विसृष्टस्तु पुनरेवाजगाम ह
ໃນເວລານັ້ນ ມະຫາຣິສິ ວະສິດຖະ ໄດ້ຮັບເອົາກຸມາຣີ ຕະປະຕີ. ເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ຈາກໄປແລ້ວ ທ່ານກໍນຳນາງກັບໄປອີກຄັ້ງ ເຖິງສະຖານທີ່ເດີມ ທີ່ພະຣາຊາ ສັມວະຣະນະ—ຜູ້ມີກຽດຊື່ລືຊາ ແລະເປັນຍອດໃນວົງກຸຣຸ—ນັ່ງຢູ່ ຖືກກາມະຄອບງຳ ແລະຄິດຖຶງ ຕະປະຕີ ຢູ່ໃນໃຈຢ່າງງຽບໆ.
Verse 28
यत्र विख्यातकीर्ति: स कुरूणामृषभो5भवत् । स राजा मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना
ວະສິດຖະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ທີ່ນັ້ນ ພະຣາຊາ—ຜູ້ມີກຽດຊື່ລືອຊາ ແລະເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ສຸດໃນວົງກຸຣຸ—ນັ່ງຢູ່ຖືກອຳນາດແຫ່ງຄວາມປາຖະໜາຄອບງຳ ໃຈພາຍໃນທັງໝົດຈົມຢູ່ໃນຕະປະຕີ»។
Verse 29
दृष्टवा च देवकन्यां तां तपतीं चारुहासिनीम् । वसिष्ठेन सहायान्तीं संहृष्टो 5भ्यधिकं बभौ
ເມື່ອພະຣາຊາສັມວະຣະນະເຫັນນາງຕະປະຕີ ນາງຟ້າຜູ້ຍິ້ມງາມ ກຳລັງເຂົ້າມາພ້ອມກັບວະສິດຖະ ກໍເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼວງ ແລະພຣະສະຫງ່າລາສີກໍຍິ່ງສະຫວ່າງໄສຂຶ້ນ.
Verse 30
रुरुचे साधिकं सुभ्रूरापतन्ती नभस्तलात् | सौदामिनीव विजश्रष्टा द्योतयन्ती दिशस्त्विषा
ວະສິດຖະໄດ້ກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ມີຄິ້ວງາມ ເມື່ອລົງມາຈາກທ້ອງຟ້າອັນກວ້າງໃຫຍ່ ກໍສ່ອງສະຫວ່າງເກີນປົກກະຕິ. ດັ່ງຟ້າຜ່າທີ່ຕົກຈາກເມກ ນາງໄດ້ສ່ອງແສງຂອງນາງໃຫ້ສະຫວ່າງໄປທົ່ວທິດ ແລະຄວາມງາມກໍຍິ່ງຜຸດຜ່ອງເມື່ອມາເຖິງພື້ນດິນ»។
Verse 31
कृच्छाद् द्वादशरात्रे तु तस्य राज्ञ: समाहिते । आजगाम विशुद्धात्मा वसिष्ठो भगवानृषि:
ເມື່ອພະຣາຊາອົດທົນຄວາມລຳບາກ ແລະຕັ້ງໃຈສະຫງົບຢູ່ໃນການປະພຶດພິທີຢ່າງເຂັ້ມງວດຕະຫຼອດສິບສອງຄືນ ພຣະຣິສີວະສິດຖະ—ຜູ້ມີຈິດໃສບໍລິສຸດ—ກໍໄດ້ມາຫາພະອົງ.
Verse 32
तपसाड<<राध्य वरदं देवं गोपतिमी श्वरम् । लेभे संवरणो भार्या वसिष्ठस्यैव तेजसा
ດ້ວຍຕະປະສະຍາ ພະຣາຊາສັມວະຣະນະໄດ້ບູຊາໃຫ້ພຣະເທວະຜູ້ປະທານພອນ—ອົງຈອມເຈົ້າ ຜູ້ຄຸ້ມຄອງແລະອະທິປະໄຕ—ເປັນທີ່ພໍໃຈ; ແລະດ້ວຍເຕຊະ (ພະລັງທາງຈິດ) ຂອງວະສິດຖະ ພະອົງໄດ້ຕະປະຕີເປັນມະຫາເມຍ.
Verse 33
ततस्तस्मिन् गिरिश्रेष्ठे देवगन्धर्वसेविते । जग्राह विधिवत् पार्णिं तपत्या: स नरर्षभ:,तदनन्तर उन नरश्रेष्ठने देवताओं और गन्धर्वोंसे सेवित उस उत्तम पर्वतपर विधिपूर्वक तपतीका पाणिग्रहण किया
ຕໍ່ມາ ໃນພູອັນປະເສີດນັ້ນ ທີ່ພຣະເທວະ ແລະ ຄັນທະວະ (Gandharva) ມາສະເຫຼີມສະເຫຼີຍຢູ່ເປັນນິດ ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດນັ້ນ ໄດ້ປະກອບພິທີຮັບມືຂອງ ຕະປະຕີ ເປັນຄູ່ຄອງ ຕາມພິທີການອັນຖືກຕ້ອງ ຕາມຂົນທຳນຽມທີ່ກຳນົດໄວ້ໂດຍທຳມະ.
Verse 34
वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्नेव धराधरे । सो5कामयत राजर्षिविंहतु सह भार्यया,उसके बाद वसिष्ठजीकी आज्ञा लेकर राजर्षि संवरणने उसी पर्वतपर अपनी पत्नीके साथ विहार करनेकी इच्छा की
ເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກ ວະສິດຖະ ແລ້ວ ຣາຊະຣິສິ (ສຳວະຣະນະ) ກໍປາຖະໜາຢູ່ໃນພູນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ເພື່ອພັກຜ່ອນແລະສຳພັນຢ່າງຮື່ນຮົມກັບພັນລະຍາຂອງຕົນ.
Verse 35
ततः पुरे च राष्ट्र च वनेषूपवनेषु च । आदिदेश महीपालस्तमेव सचिवं तदा,उन दिनों भूपालने नगर, राष्ट्र वन तथा उपवनोंकी देखभाल एवं रक्षाके लिये मन्त्रीको ही आदेश देकर विदा किया
ຕໍ່ມາ ພຣະມະຫາກະສັດໄດ້ມອບຄຳສັ່ງໃຫ້ລັດຖະມົນຕີຄົນນັ້ນ ໃຫ້ຄຸ້ມຄອງແລະປົກປ້ອງເມືອງ ແລະ ອານາຈັກ ພ້ອມທັງປ່າໄມ້ ແລະ ສວນພັກຜ່ອນ; ເມື່ອມອບໝາຍພາລະກິດນີ້ແລ້ວ ກໍໃຫ້ເຂົາຖອນຕົວໄປ.
Verse 36
नृपतिं त्वभ्यनुज्ञाप्य वसिष्ठो<थापचक्रमे । सो<थ राजा गिरौ तस्मिन् विजहारामरो यथा,वसिष्ठजी भी राजासे विदा ले अपने स्थानको चले गये। तदनन्तर राजा संवरण उस पर्वतपर देवताकी भाँति विहार करने लगे
ເມື່ອໄດ້ຂໍອະນຸຍາດຈາກພຣະຣາຊາແລ້ວ ວະສິດຖະກໍຖອນຕົວ ແລະ ເດີນທາງກັບໄປຍັງທີ່ພຳນັກຂອງຕົນ. ຈາກນັ້ນ ພຣະຣາຊາ ສຳວະຣະນະ ກໍພັກພອນແລະສຳລານຢູ່ໃນພູນັ້ນ ດັ່ງເທວະດາ.
Verse 37
ततो द्वादश वर्षाणि काननेषु वनेषु च । रेमे तस्मिन् गिरौ राजा तथैव सह भार्यया,वे उसी पर्वतके वनों और काननोंमें अपनी पत्नीके साथ उसी प्रकार बारह वर्षोंतक रमण करते रहे
ຕໍ່ມາ ຕະຫຼອດສິບສອງປີ ພຣະຣາຊາໄດ້ພຳນັກຢູ່ໃນປ່າດົງ ແລະ ຄັນນະນາພົງໄພເທິງພູນັ້ນ ດຳລົງຊີວິດດັ່ງເກົ່າ ພ້ອມພັນລະຍາຂອງຕົນ.
Verse 38
तस्य राज्ञ: पुरे तस्मिन् समा द्वादश सत्तम | न ववर्ष सहस्राक्षो राष्ट्रे चैवास्य भारत,अर्जुन! उन दिनों महाराज संवरणके राज्य और नगरमें इन्द्रने बारह वर्षोतक वर्षा नहीं की
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: ໃນນະຄອນຂອງພະຣາຊານັ້ນ ຕິດຕໍ່ກັນສິບສອງປີ ສະຫັດສະຣາກສະ (ອິນທຣາ) ບໍ່ໄດ້ປະທານຝົນ; ແລະທົ່ວອານາຈັກຂອງພະອົງດ້ວຍ, ໂອ ພາຣະຕະ—ໂອ ອາຣຊຸນ—ກໍບໍ່ມີຝົນຕົກ.
Verse 39
ततस्तस्यामनावृष्ट्यां प्रवृत्तायामरिंदम । प्रजा: क्षयमुपाजग्मु: सर्वा: सस्थाणुजड़मा:,शत्रुसूदन! उस अनावृष्टिके समय प्राय: स्थावर एवं जंगम सभी प्रकारकी प्रजाका क्षय होने लगा
ແລ້ວເມື່ອຄວາມແຫ້ງແລ້ງນັ້ນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ໂອ ຜູ້ປະຫານສັດຕູ, ສັດມີຊີວິດທັງປວງເລີ່ມຕົ້ນສູນເສຍ—ທັງພວກຢູ່ນິ່ງແລະພວກເຄື່ອນໄຫວ—ກາຍເປັນດັ່ງຄົນຊາ ແລະມືດມົນ.
Verse 40
तस्मिंस्तथाविधे काले वर्तमाने सुदारुणे । नावश्याय: पपातोर्व्या तत: सस्यानि नारुहन्,ऐसे भयंकर समयमें पृथ्वीपर ओसकी एक बूँदतक न गिरी। परिणाम यह हुआ कि खेती उगती ही नहीं थी
ວະສິດຖະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເວລາແບບນັ້ນ—ໂຫດຮ້າຍ ແລະກົດຂີ່ຢ່າງຫນັກ—ກໍເກີດຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນແຕ່ນ້ຳຄ້າງຫຍອດດຽວກໍບໍ່ຕົກລົງເທິງພື້ນດິນ. ເພາະສະນັ້ນ ພືດຜົນກໍບໍ່ງອກເລີຍ»។
Verse 41
ततो विश्रान्तमनसो जना: क्षुद्धयपीडिता: । गृहाणि सम्परित्यज्य बश्रमु: प्रदिशो दिश:,तब सभी लोगोंका चित्त व्याकुल हो उठा। मनुष्य भूखके भयसे पीड़ित हो घरोंको छोड़कर दिशा-विदिशाओंमें मारे-मारे फिरने लगे
ຕໍ່ມາ ປະຊາຊົນມີໃຈບໍ່ສະຫງົບ ແລະຖືກຄວາມຫິວໂຫຍກົດຂີ່; ພວກເຂົາລະທິ້ງເຮືອນຊານ ແລະພາກັນພະເນຈອນໄປທຸກທິດທາງ ແລະທິດຍ່ອຍ.
Verse 42
ततस्तस्मिन् पुरे राष्ट्र त्यक्तदारपरिग्रहा: । परस्परममर्यादा: क्षुधार्ता जध्निरे जना:
ແລ້ວໃນນະຄອນນັ້ນ ແລະທົ່ວອານາຈັກ, ຜູ້ຄົນທີ່ຖືກຄວາມຫິວໂຫຍທຳລາຍ ໄດ້ລະທິ້ງເມຍ ແລະພັນທະໃນເຮືອນ. ພວກເຂົາທິ້ງຂອບເຂດແຫ່ງຄວາມປະພຶດອັນຄວນ ແລະຫັນມາຂ້າຟັນກັນ ລັກປົ້ນກັນໄປມາ. ດັ່ງນັ້ນ ນະຄອນຂອງພະຣາຊາຈຶ່ງເຕັມໄປດ້ວຍຊາຍທີ່ຜອມແຫ້ງຈາກການອົດອາຫານ ດັ່ງຊາກສົບທີ່ຍັງມີລົມຫາຍໃຈ; ເມືອງທີ່ແອອັດດ້ວຍໂຄງກະດູກມະນຸດນັ້ນ ເບິ່ງຄືດັ່ງທີ່ພຳນັກຂອງພະຍົມ ທີ່ຖືກວິນຍານຜີປີສາດລ້ອມຮອບ.
Verse 43
तत् क्षुधार्तर्निरासहारै: शवभूतैस्तथा नरैः । अभवत् प्रेतराजस्य पुरं प्रेतेरिवावृतम्
ແລ້ວນະຄອນນັ້ນກໍເຕັມໄປດ້ວຍຜູ້ຄົນທີ່ຖືກຄວາມຫິວໂຫຍທໍລະມານ—ບໍ່ມີອາຫານ ຈົນກາຍເປັນດັ່ງຊາກສົບ. ເມື່ອເຫັນບັນດາ “ໂຄງກະດູກມີຊີວິດ” ແອດແນ່ນັ້ນ ນະຄອນກໍດູຄ້າຍນະຄອນຂອງພຣະຍົມ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງຜູ້ລ່ວງລັບ ດັ່ງຖືກວິນຍານລ້ອມຮອບ.
Verse 44
ततस्तत् तादृशं दृष्टवा स एव भगवानृषि: । अभ्यवर्षत धर्मात्मा वसिष्ठो मुनिसत्तम:,प्रजाकी ऐसी दुरवस्था देख धर्मात्मा मुनिश्रेष्ठ भगवान् वसिष्ठने ही (अपने तपोबलसे) उस राज्यमें वर्षा की
ເມື່ອເຫັນປະຊາຊົນຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກເຊັ່ນນັ້ນ ພຣະລິສີຜູ້ປະເສີດນັ້ນເອງ—ວະສິດຖະ ຜູ້ມີຈິດຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ ແລະເປັນມຸນີອັນຍິ່ງ—ໄດ້ໃຫ້ຝົນຕົກລົງໃນອານາຈັກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະປະຂອງທ່ານ.
Verse 45
त॑ च पार्थिवशार्टूलमानयामास तत् पुरम् । तपत्या सहित राजन व्युषितं शाश्वती: समा: । ततः प्रवृष्टस्तत्रासीदू् यथापूर्व सुरारिहा
ຕໍ່ມາ ທ່ານໄດ້ນຳ “ເສືອໃນບັນດາກະສັດ” ຄື ພຣະຣາຊາສຳວະຣະນະ ກັບຄືນສູ່ນະຄອນນັ້ນ ພ້ອມກັບນາງຕະປະຕີ ໂອ ພຣະຣາຊາ ຫຼັງຈາກທີ່ພຣະອົງພຳນັກຢູ່ນອກເມືອງມາດົນຫຼາຍປີ. ເມື່ອພຣະອົງກັບຄືນ ພຣະອິນທຣະ—ຜູ້ປາບສັດຕູແຫ່ງເທວະ—ກໍໃຫ້ຝົນຕົກຢູ່ທີ່ນັ້ນດັ່ງເກົ່າອີກຄັ້ງ.
Verse 46
तस्मिन् नृपतिशार्टूले प्रविष्टे नगरं पुनः । प्रववर्ष सहस्राक्ष: सस्यानि जनयन् प्रभु:,उन श्रेष्ठ राजाके नगरमें प्रवेश करनेपर भगवान् इन्द्रने वहाँ अन्नका उत्पादन बढ़ानेके लिये पुनः अच्छी वर्षा की
ເມື່ອ “ເສືອໃນບັນດາກະສັດ” ນັ້ນເຂົ້າສູ່ນະຄອນອີກຄັ້ງ ພຣະອິນທຣະ ຈອມເຈົ້າຜູ້ມີພັນຕາ ກໍໃຫ້ຝົນຕົກອີກເທື່ອ ໃຫ້ພືດຜົນເກີດງອກງາມ.
Verse 47
ततः सराष्ट्रं मुमुदे तत् पुरं परया मुदा । तेन पार्थिवमुख्येन भावितं भावितात्मना,तबसे शुद्ध अन्तःकरणवाले नृपश्रेष्ठ संवरणके द्वारा पालित सब लोग प्रसन्न रहने लगे। उस राज्य और नगरमें बड़ा आनन्द छा गया
ແລ້ວອານາຈັກທັງປວງກໍຊື່ນບານ ແລະນະຄອນນັ້ນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຍິນດີຢ່າງສູງສຸດ. ເພາະມັນໄດ້ຮັບການບຳລຸງແລະນຳພາໂດຍກະສັດຜູ້ເປັນເລີດ—ສຳວະຣະນະ—ຜູ້ທີ່ຈິດໃນບໍລິສຸດ ແລະຝຶກຝົນດ້ວຍຕະປະ; ດັ່ງນັ້ນ ປະຊາຊົນທີ່ຢູ່ໃນການຄຸ້ມຄອງຂອງພຣະອົງ ຈຶ່ງຢູ່ຢ່າງສະບາຍໃຈ.
Verse 48
ततो द्वादश वर्षाणि पुनरीजे नराधिप: । तपत्या सहित: पत्न्या यथा शच्या मरुत्पति:,तदनन्तर तपतीके सहित महाराज संवरणने शचीके साथ इन्द्रके समान सुशोभित होते हुए बारह वर्षोतक यज्ञ किया
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພະຣາຊາໄດ້ປະກອບພິທີຍັດຍາອີກຄັ້ງເປັນເວລາສິບສອງປີ ໂດຍມີພຣະມະເຫສີ ຕະປະຕີ (Tapatī) ຄຽງຂ້າງ—ພະອົງສະຫງ່າງາມໃນຄວາມຄຽງຄູ່ນາງ ດັ່ງພຣະອິນທຣາ (Indra) ຈອມແຫ່ງມະຣຸດ (Maruts) ສະຫງ່າງາມຄຽງຄູ່ ສະຈີ (Śacī) ຉັນໃດ.
Verse 49
गन्धर्व उवाच एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी । तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मत:
ຄັນທະວະ (Gandharva) ກ່າວວ່າ: “ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້—ນາງຜູ້ສະຫງ່າງາມນາມ ຕະປະຕີ (Tapatī) ຜູ້ມີສາຍພົວພັນແຕ່ໂບຮານ ໄດ້ເປັນພຣະມະເຫສີຂອງບັນພະບຸລຸດຂອງເຈົ້າ ຄື ສຳວະຣະນະ (Saṃvaraṇa)។ ນາງເປັນທິດາຂອງ ວິວັສວານ (Vivasvān) ພຣະອາທິດ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ບຸດແຫ່ງ ປຣຶຖາ (Pṛthā), ເຈົ້າຈຶ່ງຖືກນັບວ່າເປັນ ‘ຕາປັດຍະ’ (Tāpatya) ຜູ້ສືບສາຍຈາກ ຕະປະຕີ.”
Verse 50
तस्यां संजनयामास कुरुं संवरणो नृपः । तपत्यां तपतां श्रेष्ठ तापत्यस्त्वं ततोडर्जुन
ພະຣາຊາ ສຳວະຣະນະ (Saṃvaraṇa) ໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດ ກຸຣຸ (Kuru) ໃນນາງ ຕະປະຕີ (Tapatī)។ ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ອັຣຈຸນ (Arjuna) ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນຫມູ່ນັກຕະປະ—ເນື່ອງຈາກເຈົ້າເກີດໃນສາຍພົວພັນນັ້ນ ເຈົ້າຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ຕາປັດຍະ’ (Tāpatya) ຜູ້ສືບສາຍຈາກ ຕະປະຕີ.
Verse 171
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत चैत्ररथपर्वमें तपती-उपाख्यानविषयक एक सौ इकद्ठत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ບົດທີ 171 ແຫ່ງເລື່ອງ “ຕະປະຕີ-ອຸປາຂະຍານະ” (Tapatī-upākhyāna) ໃນພາກ ໄຈຕຣະຣະຖະ (Caitraratha) ພາຍໃນ ອາດິປະຣະວະ (Ādi Parva) ຂອງ «ສຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ຈຶ່ງສຳເລັດລົງ.
Verse 172
(कुरूद्धवा यतो यूयं कौरवा: कुरवस्तथा । पौरवा आजमीढाक्ष भारता भरतर्षभ || तापत्यमखिल प्रोक्तं वृत्तान्तं तव पूर्वकम् । पुरोहितमुखा यूय॑ भुड्ग्ध्वं वै पृथिवीमिमाम् ।।
ຄັນທະວະ (Gandharva) ກ່າວວ່າ: “ເນື່ອງຈາກພວກເຈົ້າເກີດຈາກ ກຸຣຸ (Kuru) ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ເກົາຣະວະ’ (Kaurava) ແລະ ‘ກຸຣຸວັນຊິນ’ (Kuruvanshin) ຜູ້ສືບສາຍກຸຣຸ. ທຳນອງດຽວກັນ ເນື່ອງຈາກສືບຈາກ ປຸຣຸ (Puru) ຈຶ່ງເປັນ ‘ເປົາຣະວະ’ (Paurava); ເນື່ອງຈາກເກີດໃນສາຍ ອະຈະມີຑະ (Ajamīḍha) ຈຶ່ງເປັນ ‘ອາຈະມີຑະ’ (Ājamīḍha); ແລະເນື່ອງຈາກເກີດໃນສາຍ ພະຣະຕະ (Bharata) ຈຶ່ງເປັນ ‘ພາຣະຕະ’ (Bhārata), ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ພາຣະຕະ. ດັ່ງນີ້ ຂ້າໄດ້ເລົ່າຄົບຖ້ວນແລ້ວເຖິງເລື່ອງໂບຮານຂອງ ຕະປະຕີ (Tapatī) ຜູ້ເປັນບັນພະມານດາຂອງພວກເຈົ້າ. ບັດນີ້ ຈົ່ງໃຫ້ປຸໂຣຫິດປະຈຳຕະກູນຢູ່ດ້ານໜ້າ ແລ້ວປົກປ້ອງ ແລະຄອງແຜ່ນດິນນີ້ຕາມທຳນຽມ.”
Frequently Asked Questions
The chapter stages a dharma-conflict between royal appetite/coercion and the protected moral order of household life: whether a king, even under curse-driven impairment, may violate social-ritual boundaries and thereby incur binding ethical sanctions.
Power does not suspend accountability: adharma committed under agitation still produces enforceable consequences, and social order in the epic is maintained through the countervailing authority of dharma articulated by ascetic and household agents.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter functions as etiological commentary, explaining a lineage-preserving niyoga as a consequence of curse-structured causality within the broader genealogical narrative.