कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
(वसिष्ठ उवाच अजाय लोकत्रयपावनाय भूतात्मने गोपतये वृषाय । सूर्याय सर्गप्रलयालयाय नमो महाकारुणिकोत्तमाय ।।
vasiṣṭha uvāca |
ajāya lokatrayapāvanāya bhūtātmane gopataye vṛṣāya |
sūryāya sargapralayālayāya namo mahākāruṇikottamāya ||
vivasvate jñānabhṛdantarātmane jagatpradīpāya jagaddhitaiṣiṇe |
swayambhuve dīptasahasracakṣuṣe surottamāyāmitatejase namaḥ ||
namaḥ savitre jagadekacakṣuṣe jagatprasūtisthitināśahetave |
trayīmayāya triguṇātmadhāriṇe viriñcinārāyaṇaśaṅkarātmane ||
tam uvāca mahātejā vivasvān munisattamam |
maharṣe svāgataṃ te 'stu kathayasva yathepsitam ||
ວະສິດຖະກ່າວວ່າ: “ຂໍນະມັດສະການແດ່ພຣະສຸລິຍະ—ຜູ້ບໍ່ເກີດ, ຜູ້ຊໍາລະລ້າງສາມໂລກ, ອາຕະມາພາຍໃນຂອງສັດທັງປວງ, ເຈົ້າແຫ່ງລັງສີ, ຜູ້ເປັນຮູບແຫ່ງທຳ, ທີ່ພັກພິງຂອງການສ້າງແລະການລະລາຍ, ແລະຜູ້ມີມະຫາກະຣຸນາ ສູງສຸດໃນຫມູ່ເທວະ. ຂໍນະມັດສະການແດ່ ວິວັສວານ—ອັນຕະຣາຕະມາຂອງຜູ້ຮູ້, ໂຄມໄຟແຫ່ງຈັກກະວານ, ຜູ້ປາຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ໂລກ, ຜູ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍຕົນເອງ, ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍດວງຕາພັນດວງອັນລຸກໂຊດ, ເທວະອຸດົມສຸດ ຜູ້ມີເຕຊະອັນຫາຂອບບໍ່ໄດ້. ຂໍນະມັດສະການແດ່ ສະວິຕຣ—ດວງຕາດຽວຂອງໂລກ, ເຫດແຫ່ງການເກີດ, ການດໍາລົງ, ແລະການທໍາລາຍຂອງສັບພະໂລກ; ຜູ້ມີສາລະເປັນພຣະເວດສາມ; ແລະຜູ້ຖືຮູບແຫ່ງສາມຄຸນ ຈຶ່ງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ພຣະພຣະຫມາ, ພຣະນາຣາຍະນະ (ວິສນຸ), ແລະ ພຣະສັງກະຣະ (ສິວະ).” ແລ້ວ ພຣະວິວັສວານຜູ້ມີເຕຊະຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ກ່າວກັບມຸນີຜູ້ປະເສີດ ວະສິດຖະວ່າ: “ມະຫາິ! ຂໍຕ້ອນຮັບເຈົ້າ. ຈົ່ງກ່າວສິ່ງທີ່ເຈົ້າປາດຖະໜາ.”
(वसिष्ठ उवाच
The passage teaches reverence for the cosmic order embodied by the Sun: as purifier, witness, and sustainer of life, and as the underlying unity behind diverse divine functions (creation, preservation, dissolution). Ethically, it frames dharma as aligned with the world’s sustaining light—clarity, welfare of beings, and compassionate governance.
Vasiṣṭha approaches the Sun-god and offers a formal hymn of praise, identifying him with Vedic and triadic divine principles. Pleased, Vivasvān welcomes the sage and invites him to state his request, setting up the ensuing dialogue.