Previous Verse
Next Verse

Varaha Purana 4.7: Adhyaya 4, Shloka 7

On Nārāyaṇa’s Ten Avatāras and Eightfold Manifestations, and the Account of King Aśvaśirā

चतुर्थी वायुमूर्तिः स्यादाकाशाख्या तु पञ्चमी । एतास्तु मूरतयस्तस्य क्षेत्रज्ञत्वं हि मद्धियाम् । मूर्त्तित्रयं तथा तस्य इत्येताश्चाष्टमूर्तयः ॥ ४.७ ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 4.7

caturthī vāyumūrtiḥ syād ākāśākhyā tu pañcamī | etās tu mūratayas tasya kṣetrajñatvaṃ hi mad-dhiyām | mūrtitrayaṃ tathā tasya ity etāś cāṣṭamūrtayaḥ || 4.7 ||

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ವಾಯುಮೂರ್ತಿ, ಐದನೆಯದು ‘ಆಕಾಶ’ ಎಂಬ ಮೂರ್ತಿ; ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಂತೆ ಇವು ಅವನ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞತ್ವ—ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜ್ಞಾತೃಭಾವ—ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವನಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮೂರ್ತಿತ್ರಯವೂ ಇದೆ; ಹೀಗೆ ಇವು ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳು।

caturthīthe fourth (one)
caturthī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcaturthī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
vāyu-mūrtiḥthe wind-form
vāyu-mūrtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + mūrti (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular); ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (genitive determinative): 'of wind'
syātwould be / should be
syāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormVidhi-liṅ (Optative/विधिलिङ्), Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana (Singular)
ākāśa-ākhyā(the one) called ‘ākāśa’
ākāśa-ākhyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootākāśa (प्रातिपदिक) + ākhyā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular); ṣaṣṭhī-tatpuruṣa: 'named as space' / 'having the name ākāśa'
tubut / and
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction/particle (समुच्चय/विरोधार्थक)
pañcamīthe fifth (one)
pañcamī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpañcamī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
etāḥthese
etāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Bahuvacana (Plural)
tuindeed / and
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; particle
mūratayaḥforms
mūratayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmūrti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Bahuvacana (Plural)
tasyaof him / of that
tasya:
Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga/napuṃsakaliṅga (m./n.), Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive/6th), Ekavacana (Singular)
kṣetrajñatvamthe state of being the knower of the field
kṣetrajñatvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkṣetrajñatva (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga (n.), Dvitīyā vibhakti (Accusative/2nd), Ekavacana (Singular); abstract noun in -tva
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormAvyaya; emphatic particle (निश्चयार्थक)
mat-dhiyāmof my understandings
mat-dhiyām:
Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
TypeNoun
Rootmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + dhī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive/6th), Bahuvacana (Plural); ṣaṣṭhī-tatpuruṣa: 'of my thoughts/understandings'
mūrti-trayamthe three forms / triad
mūrti-trayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmūrti (प्रातिपदिक) + traya (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga (n.), Prathamā/Dvitīyā vibhakti (Nom./Acc. 1st/2nd), Ekavacana (Singular); dvigu (numeral compound) meaning 'a triad of forms'
tathālikewise
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (क्रियाविशेषण)
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga/napuṃsakaliṅga (m./n.), Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive/6th), Ekavacana (Singular)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotative particle (इति-प्रयोग)
etāḥthese
etāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Bahuvacana (Plural)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction (समुच्चय)
aṣṭa-mūrtayaḥthe eight forms
aṣṭa-mūrtayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaṣṭa (प्रातिपदिक) + mūrti (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Bahuvacana (Plural); dvigu: 'eight forms'

Varāha (default per dialogue framework; speaker not explicit in excerpt)

C
Classical Literature
P
Purāṇic Cosmology
S
Sanskrit Ontology
Ś
Śaiva-Vaiṣṇava Intertextuality

FAQs

It preserves a Purāṇic articulation of the aṣṭamūrti (eightfold manifestation) framework, a well-attested classical schema used to systematize cosmological elements and divine embodiment across early Sanskrit traditions.

No specific place-name appears in this verse; the content is primarily cosmological/ontological rather than topographical.

Rather than a direct moral injunction, the verse offers a philosophical instruction: to understand elemental forms (wind and ether among them) as expressions of a single principle characterized as kṣetrajña, the ‘Knower of the Field’.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App