Adhyaya 100

Verse 1

सूत उवाच । एवं भुक्त्वा स विप्रर्षिर्वांछया राममंदिरे । दत्ताशीर्निर्गतः पश्चादामंत्र्य रघुनंदनम्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಮಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಷ್ಟು ಭೋಜನಮಾಡಿ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ್ಷಿ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿ, ರಘುನಂದನ (ಶ್ರೀರಾಮ)ನನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ ನಂತರ ಹೊರಟನು.

Verse 2

अथ याते मुनौ तस्मिन्दुर्वाससि तदंतिकात् । लक्ष्मणः खङ्गमादाय रामदेवमुवाच ह

ಆ ಮುನಿ ದುರ್ವಾಸನು ಅಲ್ಲಿ നിന്ന് ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಾಮದೇವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 3

एतत्खङ्गं गृहीत्वाशु मां प्रभो विनिपातय । येन ते स्यादृतं वाक्यं प्रतिज्ञातं च यत्पुरा

“ಪ್ರಭು! ಈ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಕ್ಷಣ ನನ್ನನ್ನು ವಧಿಸಿರಿ; ಆಗ ನಿಮ್ಮ ವಾಕ್ಯ ಸತ್ಯವಾಗುವುದು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೂ ನೆರವೇರುವುದು.”

Verse 4

ततो रामश्चिरात्स्मृत्वा तां प्रतिज्ञां स्वयं कृताम् । वधार्थं संप्रविष्टस्य समीपे पुरुषस्य च

ಆಮೇಲೆ ರಾಮನು ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ತಾನೇ ಮಾಡಿದ ಆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು—ವಧಾರ್ಥವಾಗಿ ತನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಪುರುಷನನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಧಿಸಬೇಕೆಂದು.

Verse 5

ततोऽतिचिंतयामास व्याकुलेनांतरात्मना । बाष्पव्याकुलनेत्रश्च निःष्वसन्पन्नगो यथा

ಆಮೇಲೆ ಅವನು ವ್ಯಾಕುಲವಾದ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ಗಾಢವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು; ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಪದಂತೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 6

तं दीनवदनं दृष्ट्वा निःष्वसंतं मुहुर्मुहुः । भूयः प्रोवाच सौमित्रिर्विनयावनतः स्थितः

ಅವನ ದೀನಮುಖವನ್ನೂ ಮರುಮರು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುವುದನ್ನೂ ನೋಡಿ, ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಕೊಂಡು ನಿಂತ ಸೌಮಿತ್ರಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 7

एष एव परो धर्मो भूपतीनां विशेषतः । यथात्मीयं वचस्तथ्यं क्रियते निर्विकल्पितम्

ಇದೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜರ ಪರಮಧರ್ಮ—ತಾನು ನೀಡಿದ ಸತ್ಯವಚನವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ, ಪರ್ಯಾಯವಿಲ್ಲದೆ ನೆರವೇರಿಸುವುದು.

Verse 9

तस्मात्त्वया प्रभो प्रोक्तं स्वयमेव ममाग्रतः । तस्यैव देवदूतस्य तारनादेन कोपतः

ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಭೋ, ನೀವು ಸ್ವತಃ ನನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ಆ ದೇವದೂತನ ವಿಷಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೀರಿ—ಅವನ ಕೋಪದಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ತಾರನಾದ ಉದ್ಭವಿಸಿ (ಈ ಘಟನೆ) ಆರಂಭವಾಯಿತು.

Verse 10

तदहं चागतस्तात भयाद्दुर्वाससो मुनेः । निषिद्धोऽपि त्वयातीव तस्माच्छीघ्रं तु घातय

ಆದ್ದರಿಂದ, ತಾತಾ, ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಯ ಭಯದಿಂದ ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ನೀವು ಬಹಳವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರೂ, ಹೀಗಾಗಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿರಿ.

Verse 11

ततः संमंत्र्य सुचिरं मंत्रिभिः सहितो नृपः । ब्राह्मणैर्धर्मशास्त्रज्ञैस्तथान्यैर्वेदपारगैः

ನಂತರ ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ವಿಚಾರವಿಮರ್ಶೆ ನಡೆಸಿದನು।

Verse 12

प्रोवाच लक्ष्मणं पश्चाद्विनयावनतं स्थितम् । वाष्पक्लिन्नमुखो रामो गद्गदं निःश्वसन्मुहुः

ನಂತರ ವಿನಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ರಾಮನು ಮಾತಾಡಿದನು; ರಾಮನ ಮುಖ ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ತೋಯ್ದಿತ್ತು, ಕಂಠ ಗದ್ಗದವಾಗಿತ್ತು, ಅವನು ಮರುಮರು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 13

व्रज लक्ष्मण मुक्तस्त्वं मया देशातरं द्रुतम् । त्यागो वाथ वधो वाथ साधूनामुभयं समम्

ಹೋಗು ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ—ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ—ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳು. ಸಾಧುಜನರಿಗೆ ತ್ಯಾಗವಾಗಲಿ ಮರಣವಾಗಲಿ, ಧರ್ಮಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಎರಡೂ ಸಮಾನವೇ।

Verse 14

न मया दर्शनं भूयस्तव कार्यं कथंचन । न स्थातव्यं च देशेऽपि यदि मे वांछसि प्रियम्

ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನೀನು ನನ್ನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಬಯಸಬೇಡ; ಮತ್ತು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿಯಬೇಡ।

Verse 15

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्य ततः परम् । निर्ययौ नगरात्तस्मात्तत्क्षणादेव लक्ष्मणः

ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು; ನಂತರ ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದನು।

Verse 16

अकृत्वापि समालापं केनचिन्निजमंदिरे । मात्रा वा भार्यया वाथ सुतेन सुहृदाथवा

ತನ್ನ ಸ್ವಗೃಹದಲ್ಲಿ ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನೂ ಮಾಡದೆ—ತಾಯಿಯೊಡನೆ ಅಥವಾ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ, ಮಗನೊಡನೆ ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತನೊಡನೆ ಸಹ ಅಲ್ಲ।

Verse 17

ततोऽसौ सरयूं गत्वाऽवगाह्याथ च तज्जलम् । शुचिर्भूत्वा निविष्टोथ तत्तीरे विजने शुभे

ನಂತರ ಅವನು ಸರಯೂ ನದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆಕೆಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ; ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಆ ಶುಭ್ರ, ನಿರ್ಜನ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು।

Verse 18

पद्मासनं विधायाथ न्यस्यात्मानं तथात्मनि । ब्रह्मद्वारेण तं पश्चात्तेजोरूपं व्यसर्जयत्

ನಂತರ ಪದ್ಮಾಸನವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ; ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮದ್ವಾರ (ಶಿರೋಮಣಿ) ಮೂಲಕ ಆ ತೇಜೋಮಯ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು।

Verse 19

अथ तद्राघवो दृष्ट्वा महत्तेजो वियद्गतम् । विस्मयेन समायुक्तोऽचिन्तयत्किमिदं ततः

ಆ ಮಹತ್ತೇಜಸ್ಸು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಘವನು ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ತುಂಬಿ—“ಇದು ಏನು?” ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದನು।

Verse 20

अथ मर्त्ये परित्यक्ते तेजसा तेन तत्क्षणात् । वैष्णवेन तुरीयेण भागेन द्विजसत्तमाः

ಹೇ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮರೇ! ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಮರ್ಥ್ಯಭಾವ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ—ವೈಷ್ಣವವಾದ ಚತುರ್ಥ ಭಾಗದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ [ಅವನು ಪರಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೇರಿದನು]।

Verse 21

पपात भूतले कायं काष्ठलोष्टोपमं द्रुतम् । लक्ष्मणस्य गतश्रीकं सरय्वाः पुलिने शुभे

ಆಗ ಸರಯೂ ನದಿಯ ಶುಭ ಪುಲಿನದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಶೋಭೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದೇಹವು ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ತುಂಡು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು।

Verse 22

ततस्तु राघवः श्रुत्वा लक्ष्मणं गतजीवितम् । पतितं सरितस्तीरे विललाप सुदुःखितः

ನಂತರ ರಾಘವನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಜೀವ ತ್ಯಜಿಸಿ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆಂದು ಕೇಳಿ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ವಿಲಪಿಸಿದನು।

Verse 23

स्वयं गत्वा तमुद्देशं सामात्यः ससुहृज्जनः । लक्ष्मणं पतितं दृष्ट्वा करुणं पर्यदेवयत्

ಅವನು ಸ್ವತಃ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡಿ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಶೋಕವನ್ನಾಡಿದನು।

Verse 24

हा वत्स मां परित्यज्य किं त्वं संप्रस्थितो दिवम् । प्राणेष्टं भ्रातरं श्रेष्ठं सदा तव मते स्थितम्

ಹಾ ವತ್ಸ! ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನೀನು ಏಕೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೊರಟೆ? ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭ್ರಾತಾ, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯನೇ—ನೀನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದೆ।

Verse 25

तस्मिन्नपि महारण्ये गच्छमानः पुरादहम् । । अपि संधार्यमाणेन अनुयातस्त्वया तदा

ಆ ಮಹಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ನಾನು ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟಾಗ, ನೀನು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಧರಿಸಿ ನನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬಂದೆ।

Verse 26

संप्राप्तेऽपि कबंधाख्ये राक्षसे बलवत्तरे । त्वया रात्रिमुखे घोरे सभार्योऽहं प्ररक्षितः

ಬಲಿಷ್ಠ ಕಬಂಧನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಎದುರಾದರೂ, ಭಯಾನಕ ರಾತ್ರಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು—ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ—ರಕ್ಷಿಸಿದೆ।

Verse 28

येन शूर्पणखा ध्वस्ता राक्षसी सा च दारुणा । लीलयापि ममादेशात्सोयमेवंविधः स्थितः

ಯಾರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ದಾರುಣ ರಾಕ್ಷಸಿ ಶೂರ್ಪಣಖಾ ನಾಶವಾಯಿತು, ಅವನೇ ಈಗ ನನ್ನ ಆಜ್ಞಾಮಾತ್ರದಿಂದ—ಆಟದಂತೆ—ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ।

Verse 29

यद्बाहुबलमाश्रित्य मया ध्वस्ता निशाचराः । सोऽयं निपतितः शेते मम भ्राता ह्यनाथवत् ।

ಯಾರ ಭುಜಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಾನು ನಿಶಾಚರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದೆನೋ, ಆ ನನ್ನ ಸಹೋದರನೇ ಈಗ ಬಿದ್ದು ಅನಾಥನಂತೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 30

हा वत्स क्व गतो मां त्वं विमुच्य भ्रातरं निजम् । ज्येष्ठं प्राणसमं किं ते स्नेहोऽद्य विगतः क्वचित्

ಹಾ ವತ್ಸ! ನೀನು ಎಲ್ಲಿ ಹೋದೆ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅಣ್ಣನಾದ ನನ್ನನ್ನು—ಜ್ಯೇಷ್ಠನೂ ಪ್ರಾಣಸಮಾನನೂ—ಬಿಟ್ಟು? ಇಂದು ನಿನ್ನ ಸ್ನೇಹ ಎಲ್ಲೋ ಕಳೆದುಹೋಯಿತೇ?

Verse 31

सूत उवाच । एवं बहुविधान्कृत्वा प्रलापान्रघुनन्दनः । मातृभिः सहितो दीनः शोकेन महतान्वितः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧದ ವಿಲಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ರಘುನಂದನನು ತಾಯಂದಿರೊಡನೆ ದೀನನಾಗಿ ಮಹಾಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಉಳಿದನು।

Verse 32

ततस्ते मंत्रिणस्तस्य प्रोचुस्तं वीक्ष्य दुःखितम् । विलपंतं रघुश्रेष्ठं स्त्रीजनेन समन्वितम्

ಆಗ ಅವನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅವನನ್ನು ದುಃಖಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿ ನೋಡಿ—ಸ್ತ್ರೀಜನರಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಘುವಂಶಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು—ಸಮೀಪಿಸಿ ಹಿತೋಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 33

मंत्रिण ऊचुः । मा शोकं कुरु राजेन्द्र यथान्यः प्राकृतः स्थितः । कुरुष्व च यथेदं स्यात्सांप्रतं चौर्ध्वदैहिकम्

ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ! ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಶೋಕಿಸಬೇಡ. ಈಗ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಊರ್ಧ್ವದೈಹಿಕ (ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯಾನಂತರ) ಕರ್ಮಗಳು ಸಮ್ಯಕ್ ನಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡು.”

Verse 34

नष्टं मृतमतीतं च ये शोचन्ति कुबुद्धयः । धीराणां तु पुरा राजन्नष्टं नष्टं मृतं मृतम्

“ನಷ್ಟವಾದುದು, ಮೃತವಾದುದು, ಕಳೆದದ್ದು—ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವವರು ಕುಬುದ್ಧಿಗಳು. ಆದರೆ ಧೀರರಿಗೆ, ಹೇ ರಾಜನ್, ನಷ್ಟವು ನಷ್ಟವೇ; ಮೃತವು ಮೃತವೇ.”

Verse 35

एवं ते मन्त्रिणः प्रोच्य ततस्तस्य कलेवरम् । लक्ष्मणस्य विलप्यौच्चैश्चन्दनोशीरकुंकुमैः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಂತ್ರಿಗಳು ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ದೇಹದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಜೋರಾಗಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ ಚಂದನ, ಉಶೀರ, ಕುಂಕುಮಗಳಿಂದ ಲೇಪನ ಮಾಡಿದರು।

Verse 36

कर्पूरागुरुमिश्रैश्च तथान्यैः सुसुगन्धिभिः । परिवेष्ट्य शुभैर्वस्त्रैः पुष्पैः संभूष्य शोभनैः

ಕರ್ಪೂರ-ಅಗುರು ಮಿಶ್ರಿತವೂ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ (ಸುಗಂಧಗೊಳಿಸಿ), ಶುಭ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಿ, ಸುಂದರ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು।

Verse 37

चन्दनागुरुकाष्ठैश्च चितिं कृत्वा सुविस्तराम् । न्यदधुस्तस्य तद्गात्रं तत्र दक्षिणदिङ्मुखम्

ಚಂದನ ಹಾಗೂ ಅಗುರುಕಾಷ್ಠಗಳಿಂದ ಅವರು ವಿಶಾಲವಾದ ಚಿತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿಸಿ ಇಟ್ಟರು।

Verse 38

एतस्मिन्नंतरे जातं तत्राश्चर्यं द्विजोत्तमाः । तन्मे निगदतः सर्वं शृण्वंतु सकलं द्विजाः

ಈ ನಡುವೆ, ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ನಾನು ಹೇಳುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು, ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ, ಕೇಳಿರಿ।

Verse 39

यावत्तेंऽतः समारोप्य चितां तस्य कलेवरम् । प्रयच्छंति हविर्वाहं तावन्नष्टं कलेवरम्

ಅವರು ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಚಿತೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ, ಹವಿರ್ವಾಹ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆ ದೇಹವು ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು।

Verse 40

एतस्मिन्नंतरे वाणी निर्गता गगनांगणात् । नादयंती दिशः सर्वाः पुष्पवर्षादनंतरम्

ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯ ತಕ್ಷಣ ನಂತರ, ಆಕಾಶಾಂಗಣದಿಂದ ಒಂದು ದಿವ್ಯವಾಣಿ ಹೊರಟು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ನಾದಗೊಳಿಸಿತು।

Verse 41

रामराम महाबाहो मा त्वं शोकपरो भव । न चास्य युज्यते वह्निर्दातुं चैव कथंचन

‘ರಾಮ, ರಾಮ, ಓ ಮಹಾಬಾಹೋ! ನೀನು ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬೇಡ. ಇವನನ್ನು ಚಿತಾಗ್ನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.’

Verse 42

ब्रह्मज्ञानप्रयुक्तस्य संन्यस्तस्य विशेषतः । अग्निदानं न युक्तं स्यात्सर्वेषामपि योगिनाम्

ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗೆ ಅಗ್ನಿದಾನವು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ಅದು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 43

तवायं बांधवो राम ब्रह्मणः सदनं गतः । ब्रह्मद्वारेण चात्मानं निष्क्रम्य सुमहायशाः

ಓ ರಾಮ, ನಿನ್ನ ಈ ಬಂಧುವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸದನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದವನು ‘ಬ್ರಹ್ಮದ್ವಾರ’ದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದನು.

Verse 44

अथ ते मंत्रिणः प्रोचुस्तच्छ्रुत्वाऽकाशगं वचः । अशोच्यो यं महाराज संसिद्धिं परमां गतः । लक्ष्मणो गम्यतां शीघ्रं तस्मात्स्वभवने विभो

ಆಕಾಶದಿಂದ ಬಂದ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—‘ಮಹಾರಾಜ, ಇವನಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸಬೇಡಿ; ಇವನು ಪರಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಭು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ವಭವನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿರಿ.’

Verse 45

चिन्त्यन्तां राजकार्याणि तथा यच्चौर्ध्वदैहिकम् । कुरु स्नेहोचितं तस्य पृष्ट्वा ब्राह्मणसत्तमान्

ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಚಿಂತಿಸಿರಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಔರ್ಧ್ವದೇಹಿಕವಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿರಿ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಸ्नेಹಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರಿ.

Verse 46

राम उवाच । नाहं गृहं गमिष्यामि लक्ष्मणेन विनाऽधुना । प्राणानत्र विहास्यामि यथा तेन महात्मना

ರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—‘ಇನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಮಾಡಿದಂತೆ, ನಾನೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.’

Verse 47

एष पुत्रो मया दत्तः कुशाख्यो मम संमतः । युष्मभ्यं क्रियतां राज्ये मदीये यदि रोचते

ಈ ಪುತ್ರನು—ಕುಶನೆಂಬ ಹೆಸರಿನವನು—ನನ್ನ ಸಂಮತಿಯಾದವನು; ಈಗ ನಿಮಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿರಿ.

Verse 48

एवमुक्त्वा ततो रामो गन्तुकामो दिवालयम् । चिन्तयामास भूयोऽपि स्मृत्वा मित्रं विभीषणम्

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ಶ್ರೀರಾಮನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಮಿತ್ರ ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿದನು.

Verse 49

मया तस्य तदा दत्तं लंकायां राज्यमक्षयम् । बहुभक्तिप्रतुष्टेन यावच्चन्द्रार्कतारकाः

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಅಕ್ಷಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದೆನು—ಅವನ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ—ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಇರುವವರೆಗೆ.

Verse 50

अतिक्रूरतरा जाती राक्षसानां यतः स्मृता । विशेषाद्वरपुष्टानां जायतेऽत्र धरातले

ಯಾಕೆಂದರೆ ರಾಕ್ಷಸರ ಜಾತಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರಗಳಿಂದ ಪೋಷಿತರಾದವರು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 51

तच्चेद्राक्षसभावेन स महात्मा विभीषणः । करिष्यति सुरैः सार्धं विरोधं रावणो यथा

ಆದರೆ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ವಿಭೀಷಣನು ರಾಕ್ಷಸ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿರೋಧ ಮಾಡುವುದಾದರೆ—ಅಧಮನಾದ ರಾವಣನಂತೆ—

Verse 52

तं देवाः सूदयिष्यंति उपायैः सामपूर्वकैः । त्रैलोक्यकण्टको यद्वत्तस्य भ्राता दशाननः

ದೇವರು ಸಾಮಾದಿ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವರು—ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಕಂಟಕನಾದ ಅವನ ಸಹೋದರ ದಶಾನನನನ್ನು ಹೇಗೆ ನಾಶಮಾಡಿದರೋ ಹಾಗೆಯೇ।

Verse 53

ततो मे स्यान्मृषा वाणी तस्माद्गत्वा तदंतिकम् । शिक्षां ददामि तस्याहं यथा देवान्न दूषयेत्

ಆಗ ನನ್ನ ವಾಣಿ ಮಿಥ್ಯೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡುವೆನು, ಅವನು ದೇವರನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸದಂತೆ।

Verse 54

तथा मे परमं मित्रं द्वितीयं वानरः स्थितः । सुग्रीवाख्यो महाभागो जांबवांश्च तथाऽपरः

ಹಾಗೆಯೇ ವಾನರರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಪರಮ ಮಿತ್ರನು ಇದ್ದಾನೆ—ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ಸುಗ್ರೀವ; ಹಾಗೆಯೇ ಜಾಂಬವಾನನೂ।

Verse 55

सभृत्यो वायुपुत्रश्च वालिपुत्रसमन्वितः । कुमुदाख्यश्च तारश्च तथान्येऽपि च वानराः

ಸೇವಕರೊಡನೆ ವಾಯುಪುತ್ರನೂ ಇದ್ದಾನೆ, ವಾಲಿಪುತ್ರನೊಂದಿಗೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಕುಮುದ, ತಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾನರರೂ ಇದ್ದಾರೆ।

Verse 56

तस्मात्तानपि संभाष्य सर्वान्संमंत्र्य सादरम् । ततो गच्छामि देवानां कृतकृत्यो गृहं प्रति

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರೊಡನೆಯೂ ಮಾತನಾಡಿ, ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಸಾದರವಾಗಿ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ, ನಂತರ ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿ ದೇವರ ಗೃಹದತ್ತ ಹೋಗುವೆನು।

Verse 57

एवं संचिन्त्य सुचिरं समाहूय च पुष्पकम् । तत्रारुह्य ययौ तूर्णं किष्किन्धाख्यां पुरीं प्रति

ಹೀಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಚಿಂತಿಸಿ ಅವನು ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು; ಅದರಲ್ಲಿ ಏರಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಎಂಬ ಪುರಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು।

Verse 58

अथ ते वानरा दृष्ट्वा प्रोद्द्योतं पुष्पकोद्भवम् । विज्ञाय राघवं प्राप्तं सत्वरं सम्मुखा ययुः

ಆಮೇಲೆ ಆ ವಾನರ ವೀರರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನವನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಘವನು (ರಾಮನು) ಬಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದು, ತಕ್ಷಣ ಎದುರಿಗೆ ಬರಲು ಧಾವಿಸಿದರು।

Verse 59

ततः प्रणम्य ते दूराज्जानुभ्यामवनिं गताः । जयेति शब्दमादाय मुहुर्मुहुरितस्ततः

ನಂತರ ಅವರು ದೂರದಿಂದಲೇ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದರು; ಅಲ್ಲಿಂದ ಮರುಮರು ‘ಜಯ!’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು।

Verse 60

ततस्तेनैव संयुक्ताः किष्किन्धां तां महापुरीम् । विविशुः सत्पताकाभिः समंतात्समलंकृताम्

ನಂತರ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅವರು ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಎಂಬ ಮಹಾಪುರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶುಭ ಧ್ವಜ-ಪತಾಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು।

Verse 61

अथोत्तीर्य विमानाग्र्यात्सुग्रीवभवने शुभे । प्रविवेश द्रुतं रामः सर्वतः सुविभूषिते

ನಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಮಾನದಿಂದ ಇಳಿದ ರಾಮನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಂದರ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಸುಗ್ರೀವನ ಶುಭ ಭವನಕ್ಕೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 62

तत्र रामं निविष्टं ते विश्रांतं वीक्ष्य वानराः । अर्घ्यादिभिश्च संपूज्य पप्रच्छुस्तदनन्तरम्

ಅಲ್ಲಿ ಉಪವಿಷ್ಟನಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತನಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ ವಾನರರು ಅರ್ಘ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಅನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು।

Verse 63

वानरा ऊचुः । तेजसा त्वं विनिर्मुक्तो दृश्यसे रघुनन्दन । कृशोऽस्यतीव चोद्विग्नः कच्चित्क्षेमं गृहे तव

ವಾನರರು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಘುನಂದನ! ನೀನು ಪೂರ್ವ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಯುಕ್ತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯ; ಅತಿಯಾಗಿ ಕೃಶನಾಗಿಯೂ ಉದ್ವಿಗ್ನನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದೀಯ. ನಿನ್ನ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕ್ಷೇಮವೇ?

Verse 64

काये वाऽनुगतो नित्यं तथा ते लक्ष्मणोऽनुजः । न दृश्यते समीपस्थः किमद्य तव राघव

ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಅನುಜ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು—ನಿತ್ಯವೂ ದೇಹದಂತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು—ಇಂದು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಓ ರಾಘವ, ಇಂದು ಏನು ಕಾರಣ?

Verse 65

तथा प्राणसमाऽभीष्टा सीता तव प्रभो । दृश्यते किं न पार्श्वस्था एतन्नः कौतुकं परम्

ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ಪ್ರಭು! ಪ್ರಾಣಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಿಯಳಾದ ನಿನ್ನ ಸೀತೆಯೂ ಏಕೆ ನಿನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ? ಇದು ನಮಗೆ ಪರಮ ಕೌತುಕ.

Verse 66

सूत उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा चिरं निःश्वस्य राघवः । वाष्पपूर्णेक्षणो भूत्वा सर्वं तेषां न्यवेदयत्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಘವನು ಬಹುಕಾಲ ದೀರ್ಘ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಟ್ಟನು; ನಂತರ ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣ ನೇತ್ರಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು।

Verse 67

अथ सीता परित्यक्ता तथा भ्राता स लक्ष्मणः । यदर्थं तत्र संप्राप्तः स्वयमेव द्विजोत्तमाः

ಹೀಗೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಲಾಯಿತು; ನನ್ನ ಭ್ರಾತೃ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಹಾಗೆಯೇ (ವಿಚ್ಛಿನ್ನನಾದನು). ಅದೇ ಕಾರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಸ್ವಯಂ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ, ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ!

Verse 68

तच्छ्रुत्वा वानराः सर्वे सुग्रीवप्रमुखास्ततः । रुरुदुस्ते सुदुःखार्ताः समालिंग्य ततः परम्

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸುಗ್ರೀವಪ್ರಮುಖರಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಾನರರು ತೀವ್ರ ದುಃಖದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು. ಅವರು ಅತ್ತರು; ನಂತರ (ಅವನನ್ನು/ಪರಸ್ಪರವನ್ನು) ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು.

Verse 69

एवं चिरं प्रलप्योच्चैस्ततः प्रोचू रघूत्तमम् । आदेशो दीयतां राजन्योऽस्माभिरिह सिध्यति

ಹೀಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಜೋರಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅವರು ರಘೂತ್ತಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ಓ ರಾಜಾ, ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿ; ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದುದೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾವು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇವೆ.”

Verse 70

धन्या वयं धरापृष्ठे येषां त्वं रघुसत्तम । ईदृक्स्नेहसमायुक्तः समागच्छसि मंदिरे

ಧರಾಪೃಷ್ಠದಲ್ಲಿ ನಾವು ಧನ್ಯರು, ಓ ರಘುಸತ್ತಮ; ಇಂತಹ ಸ್ನೇಹಸಮೇತವಾಗಿ ನೀವು ನಮ್ಮ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತೀರಿ.

Verse 71

राम उवाच । उषित्वा रजनीमेकां सुग्रीव तव मंदिरे । प्रातर्लंकां गमिष्यामि यत्रास्ते स विभीषणः

ರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—“ಓ ಸುಗ್ರೀವ, ನಿನ್ನ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯು ವಾಸಿಸಿ, ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗುವೆನು; ಅಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.”

Verse 72

प्रधानामात्ययुक्तेन त्वयापि कपिसत्तम । आगंतव्यं मया सार्धं विभीषणगृहं प्रति

ಹೇ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ನೀನು ಕೂಡ ನಿನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ನನ್ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನ ಗೃಹದ ಕಡೆಗೆ ತಪ್ಪದೇ ಬಾ।

Verse 97

येनेन्द्रजिद्धतो युद्धे तादृग्रूपो निशाचरः । स एष पतितः शेते गतासुर्धरणीतले

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಜಿತನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಅಂಥ ಭಯಾನಕ ರೂಪದ ನಿಶಾಚರನು—ಇಗೋ ಈಗ ಪ್ರಾಣವಿಟ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವನು।