Nagara Khanda

ನಾಗರಖಂಡವು ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದ ವಿಶಾಲ ಪರಂಪರೆಯೊಳಗೆ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ (ಸ್ಥಲ/ತೀರ್ಥ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳಾಧಾರಿತ ಕಥನಗಳ ಮೂಲಕ ಧಾರ್ಮಿಕ-ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು, ರಾಜಧರ್ಮ, ಮತ್ತು ಶೈವ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದೇ ಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದಪುರಾಣವನ್ನು ೮೧,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದು ಹೇಳುವ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಮಾಣದೊಳಗೆ, ಈ ಖಂಡವು “ಭೂಗೋಳವೇ ಉಪದೇಶ” ಎಂಬ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳು, ಲಿಂಗಗಳು, ವ್ರತಗಳು, ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾಮಾರ್ಗಗಳು ಧರ್ಮ, ಪುಣ್ಯ, ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷದ ಬೋಧನೆಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ಚೌಕಟ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂತಾದಿ ವಕ್ತಾರರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕಥನದಿಂದ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕಥೆಗಳು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿ, ಫಲಶ್ರುತಿ—ಅಂದರೆ ವಾಗ್ದತ್ತ ಫಲ—ಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ತತ್ತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶೈವಾಭಿಮುಖ. ಮಹೇಶ್ವರನ ಭಕ್ತಿ ಪಾಪಶುದ್ಧಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ-ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ/ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಕಾರಣಕಾರ್ಯ ಕಥನಗಳು ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.