Prakarana 11

Verse 209 (चौपाई)

पर त्रिय लंपट कपट सयाने। मोह द्रोह ममता लपटाने।। तेइ अभेदबादी ग्यानी नर। देखा में चरित्र कलिजुग कर।। आपु गए अरु तिन्हहू घालहिं। जे कहुँ सत मारग प्रतिपालहिं।। कल्प कल्प भरि एक एक नरका। परहिं जे दूषहिं श्रुति करि तरका।। जे बरनाधम तेलि कुम्हारा। स्वपच किरात कोल कलवारा।। नारि मुई गृह संपति नासी। मूड़ मुड़ाइ होहिं सन्यासी।। ते बिप्रन्ह सन आपु पुजावहिं। उभय लोक निज हाथ नसावहिं।। बिप्र निरच्छर लोलुप कामी। निराचार सठ बृषली स्वामी।। सूद्र करहिं जप तप ब्रत नाना। बैठि बरासन कहहिं पुराना।। सब नर कल्पित करहिं अचारा। जाइ न बरनि अनीति अपारा।।

para triy lampaṭ kapaṭ sayāne | moha droha mamatā lapaṭāne || tei abhedabādī gyānī nara | dekhā meṁ caritra kalijuga kara || āpu gae aru tinhahū ghālahĩ | je kahuṁ sata māraga pratipālahĩ || kalpa kalpa bhari eka eka narakā | parahiṁ je dūṣahiṁ śruti kari tarakā || je baranādhama teli kumhārā | svapaca kirāta kola kalavārā || nāri muī gṛha saṁpati nāsī | mūṛ muṛāi hohiṁ sanyāsī || te bipranha sana āpu pujāvahiṁ | ubhaya loka nija hātha nasāvahiṁ || bipra niracchara lolupa kāmī | nirācāra saṭha bṛṣalī svāmī || sūḍra karahiṁ japa tapa brata nānā | baiṭhi barāsana kahahiṁ purānā || saba nara kalpita karahiṁ acārā | jāi na barani anīti apārā ||

Lewd after another’s wife, clever in deceit, entangled in delusion, malice, and possessiveness—such are the men of the age; and these same people parade as ‘knowers’ and preachers of non-difference. They ruin themselves and drag down even those who still try to keep to the true path. Those who fault the Veda through sophistry fall into hells for age upon age. The low and the unworthy claim offices and marks not their own; fools shave their heads and become renunciants when a wife dies and the household wealth is lost. They get themselves worshiped by Brahmins and thus destroy both worlds. Brahmins become illiterate, lustful, greedy, without conduct; the base become masters. Shudras undertake various japas, tapas, and vows and, seated on high platforms, expound the Purana. Everyone fabricates practices—boundless injustice that cannot be fully described.

Verse 210 (दोहा/सोरठा)

भए बरन संकर कलि भिन्नसेतु सब लोग। करहिं पाप पावहिं दुख भय रुज सोक बियोग।।100(क)।। श्रुति संमत हरि भक्ति पथ संजुत बिरति बिबेक। तेहि न चलहिं नर मोह बस कल्पहिं पंथ अनेक।।100(ख)।।

bhae barana saṅkara kali bhinnasetu saba loga | karahiṁ pāpa pāvahiṁ dukha bhaya ruja soka biyoga ||100(ka)|| śruti saṁmata hari bhakti patha saṁjuta birati bibeka | tehi na calahiṁ nara moha basa kalpahiṁ pantha aneka ||100(kha)||

In Kali, the orders are confounded and the embankments of restraint are broken for all. People commit sin and reap misery—fear, disease, grief, and separation. The Veda-approved path of Hari’s devotion, joined with detachment and discernment—men do not walk it; under delusion they fabricate countless paths.

Verse 211 (छंद)

बहु दाम सँवारहिं धाम जती। बिषया हरि लीन्हि न रहि बिरती।। तपसी धनवंत दरिद्र गृही। कलि कौतुक तात न जात कही।। कुलवंति निकारहिं नारि सती। गृह आनिहिं चेरी निबेरि गती।। सुत मानहिं मातु पिता तब लौं। अबलानन दीख नहीं जब लौं।। ससुरारि पिआरि लगी जब तें। रिपरूप कुटुंब भए तब तें।। नृप पाप परायन धर्म नहीं। करि दंड बिडंब प्रजा नितहीं।। धनवंत कुलीन मलीन अपी। द्विज चिन्ह जनेउ उघार तपी।। नहिं मान पुरान न बेदहि जो। हरि सेवक संत सही कलि सो।। कबि बृंद उदार दुनी न सुनी। गुन दूषक ब्रात न कोपि गुनी।। कलि बारहिं बार दुकाल परै। बिनु अन्न दुखी सब लोग मरै।।

bahu dāma sãvārahiṁ dhāma jatī | biṣayā hari līnhi na rahi biratī || tapasī dhanavaṁta daridra gṛhī | kali kautuka tāta na jāta kahī || kulavaṁti nikārahiṁ nāri satī | gṛha ānihiṁ cerī nibēri gatī || suta mānahiṁ mātu pitā taba laũ | abalānana dīkha nahīṁ jaba laũ || sasurāri piāri lagī jaba teṁ | riparūpa kuṭuṁba bhae taba teṁ || nṛpa pāpa parāyana dharma nahīṁ | kari daṇḍa biḍaṁba prajā nitahīṁ || dhanavaṁta kulīna malīna apī | dvija cinha janeu ughāra tapī || nahiṁ māna purāna na bedahi jo | hari sevaka saṁta sahī kali so || kabi bṛṁda udāra dunī na sunī | guna dūṣaka brāta na kopi gunī || kali bārahiṁ bāra dukāla parai | binu anna dukhī saba loga marai ||

Ascetics adorn their dwellings with much wealth; sensuality has seized them and detachment remains no more. The austere become rich, the householder poor—such are Kali’s marvels, too strange to finish telling. A chaste wife is cast out though of good family, and a servant woman is brought into the home. Children honor mother and father only so long as they see a woman’s face (i.e., so long as pleasure is served). The in-laws’ house becomes dear, and one’s own kin turn enemy-like. Kings are devoted to sin and have no dharma; by punishment and harassment they daily torment the people. The wealthy and high-born are inwardly stained; the sacred thread is displayed as mere sign. One who respects neither Purana nor Veda is counted a ‘saint’ in Kali, a servant of Hari. Poets are not heard, and the virtuous do not grow angry at the fault-finders. Again and again famine falls in Kali; without grain, all suffer and die.

Verse 212 (दोहा/सोरठा)

सुनु खगेस कलि कपट हठ दंभ द्वेष पाषंड। मान मोह मारादि मद ब्यापि रहे ब्रह्मंड।।101(क)।। तामस धर्म करहिं नर जप तप ब्रत मख दान। देव न बरषहिं धरनीं बए न जामहिं धान।।101(ख)।।

sunu khagesa kali kapaṭ haṭha daṁbha dveṣa pāṣaṇḍa | māna moha mārādi mada byāpi rahe brahmaṁḍa ||101(ka)|| tāmasa dharma karahiṁ nara japa tapa brata makha dāna | deva na baraṣahiṁ dharaṇīṁ bae na jāmahiṁ dhāna ||101(kha)||

Hear, O Garuda: in Kali, deceit, obstinacy, hypocrisy, hatred, and imposture—pride, delusion, and the intoxications beginning with lust—pervade the whole world. Men perform rites in a tamasic spirit—japa, austerity, vows, sacrifices, and gifts; yet the gods do not send rain, the earth yields no strength, and grain does not grow.

Verse 213 (छंद)

अबला कच भूषन भूरि छुधा। धनहीन दुखी ममता बहुधा।। सुख चाहहिं मूढ़ न धर्म रता। मति थोरि कठोरि न कोमलता।।1।। नर पीड़ित रोग न भोग कहीं। अभिमान बिरोध अकारनहीं।। लघु जीवन संबतु पंच दसा। कलपांत न नास गुमानु असा।।2।। कलिकाल बिहाल किए मनुजा। नहिं मानत क्वौ अनुजा तनुजा। नहिं तोष बिचार न सीतलता। सब जाति कुजाति भए मगता।।3।। इरिषा परुषाच्छर लोलुपता। भरि पूरि रही समता बिगता।। सब लोग बियोग बिसोक हुए। बरनाश्रम धर्म अचार गए।।4।। दम दान दया नहिं जानपनी। जड़ता परबंचनताति घनी।। तनु पोषक नारि नरा सगरे। परनिंदक जे जग मो बगरे।।5।।

abalā kaca bhūṣana bhūri chudhā | dhanahīna dukhī mamatā bahudhā || sukha cāhahĩ mūṛha na dharma-ratā | mati thori kaṭhori na komalatā ||1|| nara pīṛita roga na bhoga kahĩ | abhimāna birodha akāranahĩ || laghu jīvana saṃbatu pañca dasā | kalapānta na nāsa gumānu asā ||2|| kalikāla bihāla kiē manujā | nahĩ mānata kvau anujā tanujā | nahĩ toṣa bicāra na sītalatā | saba jāti kujāti bhae magatā ||3|| iriṣā paruṣācchara lolupatā | bhari pūri rahī samatā bigatā || saba loga biyoga bisoka huē | baranāśrama dharma acāra gaē ||4|| dama dāna dayā nahĩ jānapanī | jaṛatā parabañcanatāti ghanī || tanu-poṣaka nāri narā sagare | paranindaka je jaga mo bagare ||5||

ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದೀನರು ಕೂದಲನ್ನೇ ಆಭರಣವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಸಿವು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ದರಿದ್ರರು ದುಃಖಿತರು; ಮಮಕಾರದ ತೃಷ್ಣೆ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ. ಮೂಢರು ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಧರ್ಮಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ; ಬುದ್ಧಿ ಅಲ್ಪ, ಹೃದಯ ಕಠಿಣ, ಮೃದುತೆ ಇಲ್ಲ. (1) ರೋಗಗಳಿಂದ ಜನರು ಪೀಡಿತರಾಗಿ ನಿಜವಾದ ರಸಾಸ್ವಾದವಿಲ್ಲ; ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಅಹಂಕಾರವೂ ವೈರವೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಆಯುಷ್ಯ ಚಿಕ್ಕದು—ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟೇ—ಆದರೂ ಯುಗಾಂತವೇ ಬರದು ಎಂಬಂತೆ ಗರ್ವಿಸುತ್ತಾರೆ. (2) ಕಲಿ ಮಾನವರನ್ನು ದುಃಖಿತರನ್ನಾಗಿಸಿದೆ: ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರರನ್ನೂ ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಸಹ ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತೃಪ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಚಿಂತನೆ ಇಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶೀತಲತೆ ಇಲ್ಲ; ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳೂ ನೀಚಾಚಾರಕ್ಕೂ ಭಿಕ್ಷಾವಲಂಬನೆಗೂ ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ. (3) ಅಸೂಯೆ, ಕಠೋರ ವಾಣಿ, ಲೋಭ—ಎಲ್ಲವೂ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತದೆ; ಸಮದೃಷ್ಟಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಜನರು ವಿಭಜಿತರಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾರೆ; ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮ, ಧರ್ಮ-ಸದುಪಚಾರಗಳು ದೂರವಾಗಿವೆ. (4) ಆತ್ಮಸಂಯಮ, ದಾನ, ದಯೆ—ಇವುಗಳ ಅರಿವು ಇಲ್ಲ; ಜಡತೆ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ವಂಚನೆಯ ರಾಶಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರೆಲ್ಲರೂ ದೇಹಪೋಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಮುಳುಗುತ್ತಾರೆ; ನಿಂದಕರು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಚದುರಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾರೆ. (5)

Verse 214 (दोहा/सोरठा)

सुनु ब्यालारि काल कलि मल अवगुन आगार। गुनउँ बहुत कलिजुग कर बिनु प्रयास निस्तार।।102(क)।।

sunu byālārī kāla kali mala avaguna āgāra | gunaü̃ bahuta kalijuga kara binu prayāsa nistāra ||102(ka)||

ಓ ಗರುಡನೇ, ಸರ್ಪಶತ್ರುವೇ, ಕೇಳು: ಕಲಿಯುಗವು ಅಶುದ್ಧಿಯ ರಾಶಿ, ದೋಷಗಳ ಮಹಾ ಭಂಡಾರ. ಆದರೂ ಕಲಿಯುಗದ ಅನೇಕ ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನೇನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು—ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೇ ಮೋಕ್ಷವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 215 (चौपाई)

कृतजुग त्रेता द्वापर पूजा मख अरु जोग। जो गति होइ सो कलि हरि नाम ते पावहिं लोग।।102(ख)।।

kṛtajuga tretā dvāpara pūjā makha aru joga | jo gati hoi so kali hari nāma te pāvahĩ loga ||102(kha)||

ಕೃತ, ತ್ರೇತಾ, ದ್ವಾಪರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನಗಳು—ಪೂಜೆ, ಯಜ್ಞ, ಯೋಗ. ಅದೇ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನೇ ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಹರಿನಾಮದಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 216 (दोहा/सोरठा)

कृतजुग सब जोगी बिग्यानी। करि हरि ध्यान तरहिं भव प्रानी।। त्रेताँ बिबिध जग्य नर करहीं। प्रभुहि समर्पि कर्म भव तरहीं।। द्वापर करि रघुपति पद पूजा। नर भव तरहिं उपाय न दूजा।। कलिजुग केवल हरि गुन गाहा। गावत नर पावहिं भव थाहा।। कलिजुग जोग न जग्य न ग्याना। एक अधार राम गुन गाना।। सब भरोस तजि जो भज रामहि। प्रेम समेत गाव गुन ग्रामहि।। सोइ भव तर कछु संसय नाहीं। नाम प्रताप प्रगट कलि माहीं।। कलि कर एक पुनीत प्रतापा। मानस पुन्य होहिं नहिं पापा।।

kṛtajuga saba jogī bigyānī | kari hari dhyāna tarahĩ bhava prānī || tretā̃ bibidha jagya nara karahĩ | prabhuhĩ samarpi karma bhava tarahĩ || dvāpara kari raghupati pada pūjā | nara bhava tarahĩ upāya na dūjā || kalijuga kevala hari guna gāhā | gāvata nara pāvahĩ bhava thāhā || kalijuga joga na jagya na gyānā | eka adhāra rāma guna gānā || saba bharosa taji jo bhaja rāmahi | prema sameta gāva guna grāmahi || soi bhava tara kachu saṃsaya nāhĩ | nāma pratāpa pragaṭa kali māhĩ || kali kara eka punīta pratāpā | mānasa punya hohĩ nahĩ pāpā ||

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಯೋಗಿಗಳು, ವಿವೇಕಿಗಳು; ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಜೀವಿಗಳು ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿದರು. ತ್ರೇತೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ವಿಧವಿಧ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು; ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಲೋಕಬಂಧನವನ್ನು ದಾಟಿದರು. d್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ರಘುಪತಿಯ ಪಾದಪೂಜೆಯಿಂದಲೇ ಜನರು ದಾಟಿದರು—ಇನ್ನೊಂದು ಮಾರ್ಗವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಗುಣಗಾನ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ; ಜಪ-ಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ ಜನರು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅತ್ತ ತೀರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗವಿಲ್ಲ, ಯಜ್ಞವಿಲ್ಲ, ಗೂಢ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ; ಏಕೈಕ ಆಧಾರ—ರಾಮಗುಣಗಳ ಕೀರ್ತನೆ. ಯಾವನು ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಯಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ರಾಮನನ್ನು ಭಜಿಸಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗುಚ್ಛಗುಚ್ಛವಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾನೋ— ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದಾಟುತ್ತಾನೆ; ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ: ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮಮಹಿಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಿಗೆ ಒಂದೇ ಪವಿತ್ರ, ಮಹಾಬಲವಾದ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ: ಮನಸ್ಸು ಪುಣ್ಯಮಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಪಾಪಗಳು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 217 (चौपाई)

कलिजुग सम जुग आन नहिं जौं नर कर बिस्वास। गाइ राम गुन गन बिमलँ भव तर बिनहिं प्रयास।।103(क)।।

kalijuga sama juga āna nahĩ jau nara kara bisvāsa | gāi rāma guna gana bimalã bhava tara binahĩ prayāsa ||103(ka)||

ಶ್ರದ್ಧೆ ಇದ್ದರೆ ಕಲಿಯುಗಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಯುಗವೇ ಇಲ್ಲ. ರಾಮನ ನಿರ್ಮಲ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ, ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೇ ಲೋಕವನ್ನು ದಾಟಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 218 (दोहा/सोरठा)

हरि माया कृत दोष गुन बिनु हरि भजन न जाहिं। भजिअ राम तजि काम सब अस बिचारि मन माहिं।।104(क)।। तेहि कलिकाल बरष बहु बसेउँ अवध बिहगेस। परेउ दुकाल बिपति बस तब मैं गयउँ बिदेस।।104(ख)।।

hari māyā kṛta doṣa guna binu hari bhajana na jāhiṃ | bhaji-a rāma taji kāma saba asa bicāri mana māhiṃ ||104(ka)|| tahi kali-kāla baraṣ bahu baseuṁ avadha bihageśa | pareu dukāla bipati basa taba maiṃ gayauṁ bidesa ||104(kha)||

ಹರಿಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷ-ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಭಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಚಿಂತಿಸು: ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತೊರೆದು ರಾಮನನ್ನು ಭಜಿಸು. ಆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ, ಓ ಪಕ್ಷಿರಾಜನೇ, ನಾನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷ ವಾಸಿಸಿದೆ. ದುರ್ಭಿಕ್ಷ ಬಂದು ವಿಪತ್ತು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಿದಾಗ, ನಾನು ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರಟೆ.

Verse 219 (चौपाई)

गयउँ उजेनी सुनु उरगारी। दीन मलीन दरिद्र दुखारी।। गएँ काल कछु संपति पाई। तहँ पुनि करउँ संभु सेवकाई।। बिप्र एक बैदिक सिव पूजा। करइ सदा तेहि काजु न दूजा।। परम साधु परमारथ बिंदक। संभु उपासक नहिं हरि निंदक।। तेहि सेवउँ मैं कपट समेता। द्विज दयाल अति नीति निकेता।। बाहिज नम्र देखि मोहि साईं। बिप्र पढ़ाव पुत्र की नाईं।। संभु मंत्र मोहि द्विजबर दीन्हा। सुभ उपदेस बिबिध बिधि कीन्हा।। जपउँ मंत्र सिव मंदिर जाई। हृदयँ दंभ अहमिति अधिकाई।।

gayauṁ ujenī sunu uragārī | dīna malīna daridra dukhārī || gaeṁ kāla kachu sampati pāī | tahaṁ puni karauṁ sambhu sevakāī || bipra eka baidika siva pūjā | karai sadā tehi kāju na dūjā || param sādhū paramāratha bindaka | sambhu upāsaka nahiṃ hari nindaka || tehi sevauṁ maiṃ kapaṭa sametā | dvija dayāla ati nīti niketā || bāhija namra dekhi mohi sāīṃ | bipra paṛhāva putra kī nāīṃ || sambhu mantra mohi dvijabara dīnhā | subha upadesa bibidha bidhi kīnhā || japauṁ mantra siva mandira jāī | hṛdayaṁ dambha ahamiti adhikāī ||

ನಾನು ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಹೋದೆ—ಓ ಗರುಡನೇ, ಕೇಳು—ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ಮಲಿನನಾಗಿ, ದರಿದ್ರನಾಗಿ, ಪೀಡಿತನಾಗಿ. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಧನ ದೊರಕಿತು; ಮತ್ತೆ ಶಂಭುವಿನ ಸೇವೆಗೆ ತೊಡಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ; ಸದಾ ಅದೇ ಕಾರ್ಯ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಪರಮ ಪವಿತ್ರನು, ಪರಮ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನು—ಶಿವಭಕ್ತನಾದರೂ ಹರಿಯನ್ನು ನಿಂದಿಸದವನು. ನಾನು ಒಳಗೆ ಕಪಟವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಅವನ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದೆ. ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಕರುಣಾಮಯ, ಧರ್ಮಾಚಾರದ ನಿಜವಾದ ಆಶ್ರಯ. ನನ್ನ ಹೊರಗಿನ ವಿನಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ತನ್ನ ಮಗನಂತೆ ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ. ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನನಗೆ ಶಿವಮಂತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದ; ಆದರೆ ನಾನು ಶಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಂತ್ರ ಜಪಿಸಿದಾಗ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕಪಟವೂ ಅಹಂಕಾರವೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳೆದವು.

Verse 220 (दोहा/सोरठा)

मैं खल मल संकुल मति नीच जाति बस मोह। हरि जन द्विज देखें जरउँ करउँ बिष्नु कर द्रोह।।105(क)।। गुर नित मोहि प्रबोध दुखित देखि आचरन मम। मोहि उपजइ अति क्रोध दंभिहि नीति कि भावई।।105(ख)।।

maiṃ khala mala saṅkula mati nīca jāti basa moha | hari jana dvija dekheṃ jarauṁ karauṁ biṣṇu kara droha ||105(ka)|| gura nita mohi prabodha dukhita dekhi ācarana mama | mohi upajai ati krodha dambhihi nīti ki bhāvaī ||105(kha)||

ನಾನು ದುಷ್ಟನು; ಮನಸ್ಸು ಮಲದಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ನೀಚಜನ್ಮ, ಮೋಹದ ವಶ. ಹರಿಭಕ್ತರನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೂ ನೋಡಿದರೆ ಒಳಗೆ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಗುರು ಪ್ರತಿದಿನ ನನ್ನ ವರ್ತನೆ ನೋಡಿ ದುಃಖಿಸಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ; ಆದರೆ ನನ್ನೊಳಗೆ ಭಯಂಕರ ಕೋಪವೇ ಎದ್ದಿತು—ಕಪಟಿಗೆ ಸದುಪದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಎಲ್ಲಿ?

Verse 221 (चौपाई)

एक बार गुर लीन्ह बोलाई। मोहि नीति बहु भाँति सिखाई।। सिव सेवा कर फल सुत सोई। अबिरल भगति राम पद होई।। रामहि भजहिं तात सिव धाता। नर पावँर कै केतिक बाता।। जासु चरन अज सिव अनुरागी। तातु द्रोहँ सुख चहसि अभागी।। हर कहुँ हरि सेवक गुर कहेऊ। सुनि खगनाथ हृदय मम दहेऊ।। अधम जाति मैं बिद्या पाएँ। भयउँ जथा अहि दूध पिआएँ।। मानी कुटिल कुभाग्य कुजाती। गुर कर द्रोह करउँ दिनु राती।। अति दयाल गुर स्वल्प न क्रोधा। पुनि पुनि मोहि सिखाव सुबोधा।। जेहि ते नीच बड़ाई पावा। सो प्रथमहिं हति ताहि नसावा।। धूम अनल संभव सुनु भाई। तेहि बुझाव घन पदवी पाई।। रज मग परी निरादर रहई। सब कर पद प्रहार नित सहई।। मरुत उड़ाव प्रथम तेहि भरई। पुनि नृप नयन किरीटन्हि परई।। सुनु खगपति अस समुझि प्रसंगा। बुध नहिं करहिं अधम कर संगा।। कबि कोबिद गावहिं असि नीती। खल सन कलह न भल नहिं प्रीती।। उदासीन नित रहिअ गोसाईं। खल परिहरिअ स्वान की नाईं।। मैं खल हृदयँ कपट कुटिलाई। गुर हित कहइ न मोहि सोहाई।।

eka bāra gura līnha bolāī | mohi nīti bahu bhā̃ti sikhāī || siva sevā kara phala suta soī | abirala bhagati rāma pada hoī || rāmahi bhajahiṃ tāta siva dhātā | nara pāvãra kai ketika bātā || jāsu carana aja siva anurāgī | tātu drohã sukha cahasi abhāgī || hara kahũ hari sevaka gura kaheū | suni khaganātha hṛdaya mama daheū || adhama jāti maiṃ bidyā pāẽ | bhayau jathā ahi dūdha piāẽ || mānī kuṭila kubhāgya kujātī | gura kara droha karaũ dinu rātī || ati dayāla gura swalpa na krodhā | puni puni mohi sikhāva subodhā || jehi te nīca baṛāī pāvā | so prathamahiṃ hati tāhi nasāvā || dhūma anala sambhava sunu bhāī | tehi bujhāva ghana padavī pāī || raja maga parī nirādara rahī | saba kara pada prahāra nita sahī || maruta uḍāva prathama tehi bharī | puni nṛpa nayana kirīṭanha parī || sunu khagapati asa samujhi prasaṅgā | budha nahiṃ karahiṃ adhama kara saṅgā || kabi kobida gāvahiṃ asi nītī | khala sana kalah na bhala nahiṃ prītī || udāsīna nita rahia gosāīṃ | khala pariharia swāna kī nāīṃ || maiṃ khala hṛdayaṁ kapaṭa kuṭilāī | gura hita kahai na mohi sohāī ||

ಒಮ್ಮೆ ಗುರು ನನ್ನನ್ನು ಕರೆದು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದನು: ‘ಮಗನೇ, ಶಿವಸೇವೆಯ ಫಲ ಇದು—ರಾಮನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅಖಂಡ ಭಕ್ತಿ. ಶಿವನೇ ವಿಧಾತಾ, ತಾನೇ ರಾಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ನೀಚಜನರ ಮಾತೇನು? ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಶಿವನೂ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪಾದಗಳ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ನೀನು ದ್ವೇಷವಿಟ್ಟು ಸುಖವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತೀಯಾ, ದುರ್ದೈವಿಯೇ! “ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ,” ಎಂದು ಗುರು ಹೇಳಿದರು, “ಶಿವನು ಹರಿಯ ದಾಸ.” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಓ ಪಕ್ಷಿರಾಜನೇ, ನನ್ನ ಹೃದಯ ಉರಿಯಿತು. ನೀಚನಾಗಿ ವಿದ್ಯೆ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಹಾಲು ಕುಡಿದು ಬೆಳೆದ ಹಾವಿನಂತೆ ಆಯಿತೆ. ಗರ್ವಿಷ್ಠ, ವಕ್ರ, ದುರ್ಭಾಗ್ಯ, ಕುಲಹೀನ ಸ್ವಭಾವ—ಗುರುವಿಗೆ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದೆ. ಗುರು ಅಪಾರ ಕರುಣಾಮಯ, ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ; ಮರುಮರು ಜ್ಞಾನಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನನಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಯಾರ ಮೂಲಕ ನೀಚನು ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಮೊದಲು ಅವನನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಹೊಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಸಹೋದರನೇ; ಆದರೂ ಅದು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಮಸುಕಿಸಿ ಮೋಡದ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ರಸ್ತೆಯ ಧೂಳು ಎಲ್ಲರ ಲಾತಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಗಾಳಿ ಮೊದಲು ಅದನ್ನೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅದು ರಾಜರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೂ ಕಿರೀಟಗಳಿಗೂ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ, ಓ ಪಕ್ಷಿರಾಜನೇ, ತಿಳಿದುಕೋ: ಜ್ಞಾನಿಗಳು ದುಷ್ಟರ ಸಂಗವನ್ನು ಇಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕವಿಗಳೂ ಪಂಡಿತರೂ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ: ನೀಚರೊಂದಿಗೆ ಜಗಳವೂ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ, ಸ್ನೇಹವೂ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿ, ಸದಾ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದಿರು; ನಾಯಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ದುಷ್ಟರನ್ನು ತಪ್ಪಿಸು. ಆದರೆ ನಾನು ಮನದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟ, ವಂಚನೆ-ವಕ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವನು—ಗುರುವಿನ ಹಿತವಚನಗಳು ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 222 (दोहा/सोरठा)

एक बार हर मंदिर जपत रहेउँ सिव नाम। गुर आयउ अभिमान तें उठि नहिं कीन्ह प्रनाम।।106(क)।। सो दयाल नहिं कहेउ कछु उर न रोष लवलेस। अति अघ गुर अपमानता सहि नहिं सके महेस।।106(ख)।।

eka bāra hara mandira japata raheuṁ siva nāma | gura āyu abhimāna teṃ uṭhi nahiṃ kīnha pranāma ||106(ka)|| so dayāla nahiṃ kaheu kachu ura na roṣa lavalesa | ati agha gura apamānatā sahi nahiṃ sake mahesa ||106(kha)||

ಒಮ್ಮೆ ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಶಿವನಾಮ ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಗುರು ಬಂದರು; ಗರ್ವದಿಂದ ನಾನು ಎದ್ದಿಲ್ಲ, ನಮಸ್ಕಾರವೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕರುಣಾಮಯನು ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ—ಅವನೊಳಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕೋಪವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗುರುವಿಗೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿದ ಭಾರೀ ಪಾಪವನ್ನು ಮಹೇಶನೂ ಸಹಿಸಲಾರನು.

Verse 223 (चौपाई)

मंदिर माझ भई नभ बानी। रे हतभाग्य अग्य अभिमानी।। जद्यपि तव गुर कें नहिं क्रोधा। अति कृपाल चित सम्यक बोधा।। तदपि साप सठ दैहउँ तोही। नीति बिरोध सोहाइ न मोही।। जौं नहिं दंड करौं खल तोरा। भ्रष्ट होइ श्रुतिमारग मोरा।। जे सठ गुर सन इरिषा करहीं। रौरव नरक कोटि जुग परहीं।। त्रिजग जोनि पुनि धरहिं सरीरा। अयुत जन्म भरि पावहिं पीरा।। बैठ रहेसि अजगर इव पापी। सर्प होहि खल मल मति ब्यापी।। महा बिटप कोटर महुँ जाई।।रहु अधमाधम अधगति पाई।।

mandira mājha bhaī nabha-bānī | re hatabhāgya agya abhimānī || yadyapi tava gura keṁ nahiṁ krodhā | ati kṛpāla cita samyaka bodhā || tadapi sāpa saṭha daihauṁ tohī | nīti birodha sohāi na mohī || jauṁ nahiṁ daṇḍa karauṁ khala torā | bhraṣṭa hoi śruti-māraga morā || je saṭha gura sana iriṣā karahīṁ | raurava naraka koṭi juga parahīṁ || tri-jaga joni puni dharahīṁ sarīrā | ayuta janma bhari pāvahīṁ pīrā || baiṭha rahesi ajagara iva pāpī | sarpa hohi khala mala mati byāpī || mahā biṭapa koṭara mahuṁ jāī | rahu adhamādham adha-gati pāī ||

ಆಲಯದೊಳಗೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಒಂದು ಧ್ವನಿ ಮೊಳಗಿತು: “ಓ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತ, ಅಜ್ಞಾನಿ, ಅಹಂಕಾರಿ! ನಿನ್ನ ಗುರು ಕೋಪಿಷ್ಠನಲ್ಲ—ಅವನ ಹೃದಯ ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಸತ್ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿದೆ— ಆದರೂ, ಹಠಮೂಢನೇ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಶಾಪವನ್ನು ವಿಧಿಸಲೇಬೇಕು; ಹಾಗೆ ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ ಧರ್ಮಮರ್ಯಾದೆಗೆ ತಕ್ಕುದಾಗದು. ನಿನ್ನ ದುಷ್ಟತನಕ್ಕೆ ದಂಡನೆ ಕೊಡದೆ ಹೋದರೆ, ನನ್ನ ‘ವೇದಮಾರ್ಗ’ವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿನ ಮೇಲೆ ಈರ್ಷೆ ಹೊರುವ ಆ ದುಷ್ಟರು ಅನೇಕ ಯುಗಗಳವರೆಗೆ ರೌರವ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ದೇಹಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಪಾಪಿಷ್ಠ ಅಜಗರದಂತೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವೆ; ನೀನು ಸರ್ಪನಾಗುವೆ—ನಿನ್ನ ಮಲಿನ ಮನಸ್ಸು ನೀಚತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು. ಯಾವುದೋ ಮಹಾವೃಕ್ಷದ ಕೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸು—ಅಧಮರಲ್ಲಿ ಅಧಮನೆಂದು—ಅಪಮಾನಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು.”

Verse 224 (दोहा/सोरठा)

हाहाकार कीन्ह गुर दारुन सुनि सिव साप।। कंपित मोहि बिलोकि अति उर उपजा परिताप।।107(क)।। करि दंडवत सप्रेम द्विज सिव सन्मुख कर जोरि। बिनय करत गदगद स्वर समुझि घोर गति मोरि।।107(ख)।।

hāhākāra kīnha gura dāruna suni siva sāpa | kaṁpita mohi biloki ati ura upajā paritāpa ||107(ka)|| kari daṇḍavata saprema dvija siva sanmukha kara jori | binaya karata gadagada svara samujhi ghora gati mori ||107(kha)||

ಶಿವನ ಭಯಾನಕ ಶಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ ಗುರುವು ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಕೂಗಿಬಿಟ್ಟನು; ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡೊಡನೆ ಅವನು ಬಹಳವಾಗಿ ನಡುಗಿದನು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದಹಿಸುವ ಶೋಕ ಉದಯವಾಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಶಿವನ ಮುಂದೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು; ಭಾವೋದ್ರೇಕದಿಂದ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಭಯಂಕರ ವಿಧಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ವಿನಂತಿಸಿದನು.

Verse 225 (छंद)

नमामीशमीशान निर्वाणरूपं। विंभुं ब्यापकं ब्रह्म वेदस्वरूपं। निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरींह। चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहं।। निराकारमोंकारमूलं तुरीयं। गिरा ग्यान गोतीतमीशं गिरीशं।। करालं महाकाल कालं कृपालं। गुणागार संसारपारं नतोऽहं।। तुषाराद्रि संकाश गौरं गभीरं। मनोभूत कोटि प्रभा श्री शरीरं।। स्फुरन्मौलि कल्लोलिनी चारु गंगा। लसद्भालबालेन्दु कंठे भुजंगा।। चलत्कुंडलं भ्रू सुनेत्रं विशालं। प्रसन्नाननं नीलकंठं दयालं।। मृगाधीशचर्माम्बरं मुण्डमालं। प्रियं शंकरं सर्वनाथं भजामि।। प्रचंडं प्रकृष्टं प्रगल्भं परेशं। अखंडं अजं भानुकोटिप्रकाशं।। त्रयःशूल निर्मूलनं शूलपाणिं। भजेऽहं भवानीपतिं भावगम्यं।। कलातीत कल्याण कल्पान्तकारी। सदा सज्जनान्ददाता पुरारी।। चिदानंदसंदोह मोहापहारी। प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी।। न यावद् उमानाथ पादारविन्दं। भजंतीह लोके परे वा नराणां।। न तावत्सुखं शान्ति सन्तापनाशं। प्रसीद प्रभो सर्वभूताधिवासं।। न जानामि योगं जपं नैव पूजां। नतोऽहं सदा सर्वदा शंभु तुभ्यं।। जरा जन्म दुःखौघ तातप्यमानं। प्रभो पाहि आपन्नमामीश शंभो।।

namāmīśam īśāna nirvāṇarūpaṁ | vibhuṁ vyāpakaṁ brahma veda-svarūpaṁ | nijaṁ nirguṇaṁ nirvikalpaṁ nirīhaṁ | cidākāśam ākāśavāsaṁ bhaje’ham || nirākāram oṁkāramūlaṁ turīyaṁ | girā jñāna gotītam īśaṁ girīśaṁ || karālaṁ mahākāla kālaṁ kṛpālaṁ | guṇāgāra saṁsārapāraṁ nato’ham || tuṣārādri saṅkāśa gauraṁ gabhīraṁ | manobhūta koṭi prabhā śrīśarīraṁ || sphuranmauli kallolinī cāru gaṅgā | lasadbhāla bālendu kaṇṭhe bhujaṅgā || calatkuṇḍalaṁ bhrū sunetraṁ viśālaṁ | prasannānanaṁ nīlakaṇṭhaṁ dayālaṁ || mṛgādhīśacarmāmbaraṁ muṇḍamālaṁ | priyaṁ śaṅkaraṁ sarvanāthaṁ bhajāmi || pracaṇḍaṁ prakṛṣṭaṁ pragalbhaṁ pareśaṁ | akhaṇḍaṁ ajaṁ bhānukoṭiprakāśaṁ || trayaḥśūla nirmūlanaṁ śūlapāṇiṁ | bhaje’haṁ bhavānīpatiṁ bhāvagamyaṁ || kalātīta kalyāṇa kalpāntakārī | sadā sajjanānandadātā purārī || cidānandasaṁdoha mohāpahārī | prasīda prasīda prabho manmathārī || na yāvad umānātha pādāravindaṁ | bhajantīha loke pare vā narāṇāṁ || na tāvatsukhaṁ śānti santāpanāśaṁ | prasīda prabho sarvabhūtādhivāsaṁ || na jānāmi yogaṁ japaṁ naiva pūjāṁ | nato’haṁ sadā sarvadā śambhu tubhyaṁ || jarā janma duḥkhaugha tātapyamānaṁ | prabho pāhi āpannam āmīśa śambho ||

ಮೋಕ್ಷಸ್ವರೂಪನಾದ, ಪರಮಾಧಿಪತಿಯಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ— ಸರ್ವಶಕ್ತ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವೇದಸ್ವರೂಪನಾದ ಜೀವಂತ ಮೂರ್ತಿಗೆ. ಗುಣಾತೀತನಾದ, ಮನೋವಿಕಲ್ಪರಹಿತನಾದ, ನಿರಿಚ್ಛನಾದ ಆ ಏಕನನ್ನು ನಾನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ— ಚೈತನ್ಯಾಕಾಶ, ಅನಂತ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿಸುವವನನ್ನು. ನಿರಾಕಾರ, ಓಂಕಾರಮೂಲ, ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳಾಚೆಯ ‘ತುರೀಯ’ ಸ್ವರೂಪ; ವಾಣಿ-ಜ್ಞಾನಗಳಾಚೆ ಇರುವ, ಪರ್ವತಾಧಿಪತಿಯಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು. ಭಯಂಕರನೂ ಕರುಣಾಮಯನೂ—ಮಹಾಕಾಲ, ಕಾಲಕ್ಕೂ ಕಾಲನಾದವನು; ಗುಣಗಳ ನಿಧಿ, ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಂಸಾರಸಾಗರದಾಚೆ ತಾರಿಸುವವನು—ಅವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹಿಮಶಿಖರದಂತೆ ಶ್ವೇತವರ್ಣ, ಗಂಭೀರ; ಮಂಗಳಮಯ ದೇಹವು ಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥರ ಕಾಂತಿಗೂ ಮಿಗಿಲು; ಅವನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಜಟಾಮುಕುಟದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಗಂಗೆಯು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಕಲೆಯು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪ; ಚಲಿಸುವ ಕುಂಡಲಗಳು, ವಿಶಾಲ ಸುಂದರ ನೇತ್ರಗಳು; ಶಾಂತ ಮುಖ; ನೀಲಕಂಠ, ಕರುಣಾನಿಧಿ; ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮಧಾರಿ, ಕಪಾಲಮಾಲಾಧಾರಿ—ಪ್ರಿಯ ಶಂಕರ, ಸರ್ವೇಶ್ವರ, ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ. ಉಗ್ರ, ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಧೀರ, ಪರಮ; ಅವಿಭಾಜ್ಯ, ಅಜ, ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ; ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ, ತ್ರಿತಾಪವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡುವವನು—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಲಭ್ಯನಾದ ಭವಾನೀಪತಿಯನ್ನು ನಾನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರಮಾಣಾತೀತ, ಮಂಗಳಮಯ; ಪ್ರಳಯಾಂತಕ; ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಸದಾ ಆನಂದದಾತ, ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ; ಚಿದಾನಂದಘನ, ಮೋಹನಿವಾರಕ—ಕರುಣೆ ತೋರಿಸು, ಕರುಣೆ ತೋರಿಸು, ಕಾಮಶತ್ರೋ! ಇಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ, ಮಾನವರು ಉಮಾಪತಿಯ ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸದಿರುವ ತನಕ, ಅವರಿಗೆ ಸುಖವೂ ಇಲ್ಲ, ಶಾಂತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ದಹಿಸುವ ದುಃಖದಿಂದ ವಿಮೋಚನವೂ ಇಲ್ಲ—ಕರುಣೆ ತೋರಿಸು, ಸರ್ವಭೂತಾಂತರ್ಯಾಮಿ! ನನಗೆ ಯೋಗವೂ ತಿಳಿಯದು, ಜಪವೂ ತಿಳಿಯದು, ಪೂಜೆಯೂ ಸಹ ತಿಳಿಯದು; ಶಂಭೋ, ನಿನಗೆ ಸದಾ, ಸದಾಕಾಲ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ದುಃಖಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿರುವೆ—ಪ್ರಭೋ, ರಕ್ಷಿಸು; ಶಿವನೇ, ಶರಣಾಗತನು ನಾನು!

Verse 226 (श्लोक)

रुद्राष्टकमिदं प्रोक्तं विप्रेण हरतोषये। ये पठन्ति नरा भक्त्या तेषां शम्भुः प्रसीदति।।9।।

rudrāṣṭakam idaṁ proktaṁ vipreṇa haratoṣaye | ye paṭhanti narā bhaktyā teṣāṁ śambhuḥ prasīdati ||9||

ಹರನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಈ ರುದ್ರಾಷ್ಟಕವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ—ಶಂಭು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 227 (दोहा/सोरठा)

सुनि बिनती सर्बग्य सिव देखि ब्रिप्र अनुरागु। पुनि मंदिर नभबानी भइ द्विजबर बर मागु।।108(क)।। जौं प्रसन्न प्रभु मो पर नाथ दीन पर नेहु। निज पद भगति देइ प्रभु पुनि दूसर बर देहु।।108(ख)।। तव माया बस जीव जड़ संतत फिरइ भुलान। तेहि पर क्रोध न करिअ प्रभु कृपा सिंधु भगवान।।108(ग)।। संकर दीनदयाल अब एहि पर होहु कृपाल। साप अनुग्रह होइ जेहिं नाथ थोरेहीं काल।।108(घ)।।

suni binatī sarabagya siva dekhi bripra anurāgu | phuni mandira nabha-bānī bhaī dvijabara bara māgu ||108(ka)|| jauṁ prasanna prabhu mo para nātha dīna para nehu | nija pada bhagati dei prabhu phuni dūsara bara dehu ||108(kha)|| tava māyā basa jīva jaṛa santata phirai bhulāna | tehi para krodha na kari-a prabhu kṛpā siṁdhu bhagavāna ||108(ga)|| saṅkara dīnadayāla aba ehi para hohu kṛpāla | sāpa anugraha hoi jehiṁ nātha thorehīṁ kāla ||108(gha)||

ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ಶಿವನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಮತ್ತೆ ದೇವಾಲಯದೊಳಗಿಂದ ಧ್ವನಿ ಉದಯಿಸಿ—‘ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ವರವನ್ನು ಕೇಳು’ ಎಂದಿತು. ‘ಸ್ವಾಮಿ, ಪ್ರಭು ನನಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ, ದೀನನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು, ಪ್ರಭೋ—ಮತ್ತೆ ಎರಡನೆಯ ವರವನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸು. ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯ ವಶದಲ್ಲಿ ಮೂಢ ಜೀವನು ಸದಾ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕರುಣಾಸಾಗರನಾದ ದೇವಾ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ದೀನದಯಾಳು ಶಂಕರನೇ, ಈಗ ಈವನ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರಿಸು: ಶಾಪವೇ ಅನುಗ್ರಹವಾಗಲಿ, ಸ್ವಾಮಿ—ಅದು ಕೂಡ ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ.’

Verse 228 (दोहा/सोरठा)

-बारंबार सकोप मुनि करइ निरुपन ग्यान। मैं अपनें मन बैठ तब करउँ बिबिध अनुमान।।111(क)।। क्रोध कि द्वेतबुद्धि बिनु द्वैत कि बिनु अग्यान। मायाबस परिछिन्न जड़ जीव कि ईस समान।।111(ख)।।

bāraṃbāra sakopa muni karai nirūpana gyāna | maiṁ apaneṁ mana baiṭha taba karauṁ bibidha anumāna ||111(ka)|| krodha ki dvaita-buddhi binu dvaita ki binu agyāna | māyābasa parichinna jaṛa jīva ki īsa samāna ||111(kha)||

ಮುನಿಯು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೋಪದಿಂದ ಜ್ಞಾನೋಪದೇಶಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು; ಆದರೆ ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಕುಳಿತು ನಾನಾ ತರ್ಕ-ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡೇ ಇದ್ದೆ. ದ್ವೈತಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೋಪ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಅಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ದ್ವೈತ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಮಾಯಾಬದ್ಧನಾಗಿ ಸೀಮಿತನೂ ಮಂದನೂ ಆದ ಜೀವನು—ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಸಮನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?

Verse 229 (चौपाई)

कबहुँ कि दुख सब कर हित ताकें। तेहि कि दरिद्र परस मनि जाकें।। परद्रोही की होहिं निसंका। कामी पुनि कि रहहिं अकलंका।। बंस कि रह द्विज अनहित कीन्हें। कर्म कि होहिं स्वरूपहि चीन्हें।। काहू सुमति कि खल सँग जामी। सुभ गति पाव कि परत्रिय गामी।। भव कि परहिं परमात्मा बिंदक। सुखी कि होहिं कबहुँ हरिनिंदक।। राजु कि रहइ नीति बिनु जानें। अघ कि रहहिं हरिचरित बखानें।। पावन जस कि पुन्य बिनु होई। बिनु अघ अजस कि पावइ कोई।। लाभु कि किछु हरि भगति समाना। जेहि गावहिं श्रुति संत पुराना।। हानि कि जग एहि सम किछु भाई। भजिअ न रामहि नर तनु पाई।। अघ कि पिसुनता सम कछु आना। धर्म कि दया सरिस हरिजाना।। एहि बिधि अमिति जुगुति मन गुनऊँ। मुनि उपदेस न सादर सुनऊँ।। पुनि पुनि सगुन पच्छ मैं रोपा। तब मुनि बोलेउ बचन सकोपा।। मूढ़ परम सिख देउँ न मानसि। उत्तर प्रतिउत्तर बहु आनसि।। सत्य बचन बिस्वास न करही। बायस इव सबही ते डरही।। सठ स्वपच्छ तब हृदयँ बिसाला। सपदि होहि पच्छी चंडाला।। लीन्ह श्राप मैं सीस चढ़ाई। नहिं कछु भय न दीनता आई।।

kabahuṁ ki dukha saba kara hita tākeṁ | tehi ki daridra parasa mani jākeṁ || paradrohī kī hohiṁ nisaṅkā | kāmī puni ki rahahiṁ akalaṅkā || baṃsa ki raha dvija anahita kīnhẽ | karma ki hohiṁ svarūpahi cīnhẽ || kāhū sumati ki khala saṅga jāmī | subha gati pāva ki paratriya gāmī || bhava ki parahiṁ paramātmā biṃdaka | sukhī ki hohiṁ kabahuṁ hariniṃdaka || rāju ki rahai nīti binu jānẽ | agha ki rahahiṁ haricarita bakhānẽ || pāvana jasa ki puṇya binu hoī | binu agha ajasa ki pāvai koī || lābhu ki kichu hari bhagati samānā | jehi gāvahiṁ śruti santa purānā || hāni ki jaga ehi sama kichu bhāī | bhaji-a na rāmahi nara tanu pāī || agha ki pisunatā sama kachu ānā | dharma ki dayā sarisa harijānā || ehi bidhi amiti juguti mana gunūṁ | muni upadesa na sādara sunūṁ || puni puni saguna pachcha maiṁ ropā | taba muni boleu bacana sakopā || mūṛha parama sikha deuṁ na mānasī | uttara pratiuttara bahu ānasī || satya bacana bisvāsa na karahī | bāyasa iva sabahī te ḍarahī || saṭha svapachcha taba hṛdayaṁ bisālā | sapadi hohi pachchī caṇḍālā || līnh śrāpa maiṁ sīsa caṛhāī | nahiṁ kachu bhaya na dīnatā āī ||

ಎಲ್ಲರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ದುಃಖವಾಗಬಹುದೇ? ಚಿಂತಾಮಣಿಯುಳ್ಳವನು ದರಿದ್ರನಾಗಬಹುದೇ? ಪರರಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುವವನು ನಿರ್ಭಯನಾಗಬಹುದೇ? ಕಾಮಿಯು ನಿರ್ಮಲನಾಗಬಹುದೇ? ಪುರೋಹಿತನು ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಂಶ ಉಳಿಯಬಹುದೇ? ಕರ್ಮಗಳ ನಿಜಸ್ವರೂಪ ಅಪ್ರಕಟವಾಗಬಹುದೇ? ದುಷ್ಟಸಂಗ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಸುಬುದ್ಧಿ ಹುಟ್ಟಬಹುದೇ? ಪರಸ್ತ್ರೀಗಾಮಿ ಶುಭಗತಿಯನ್ನೇ ಪಡೆಯಬಹುದೇ? ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನನ್ನು ಲೋಕ ಸಹಿಸಬಹುದೇ? ಹರಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸುವವನು ಸುಖಿಯಾಗಬಹುದೇ? ನೀತಿ-ಧರ್ಮ ತಿಳಿಯದೆ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಬಹುದೇ? ಹರಿಚರಿತೆ ಹಾಡುವಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಉಳಿಯಬಹುದೇ? ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಸುಕೀರ್ತಿ ಇರಬಹುದೇ? ದುಷ್ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಬರಬಹುದೇ? ವೇದ-ಸಂತ-ಪುರಾಣಗಳು ಹೊಗಳುವ ಹರಿಭಕ್ತಿಯಂತೆ ಲಾಭ ಇನ್ನೇನಿದೆ? ಮಾನವದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟ ಇನ್ನೇನಿದೆ? ಪರನಿಂದೆಯಂತೆ ಪಾಪ ಇನ್ನೇನಿದೆ? ಹರಿಜ್ಞರು ಹೇಳುವಂತೆ ಕರುಣೆಯಂತೆ ಧರ್ಮ ಇನ್ನೇನಿದೆ? ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ತರ್ಕಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾ, ಮುನಿಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ‘ನನ್ನ ಪಕ್ಷ’ವೆಂಬ ಹಠದಿಂದ ಸಗುಣದ ಕಡೆಗೆ ಜಗಳಬೀಜ ಬಿತ್ತಿದೆ; ಆಗ ಮುನಿಯು ಕೋಪದಿಂದ ಹೇಳಿದನು: ‘ಅತಿಮೂಢನೇ! ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವವನಿಗೆ ನಾನು ಉಪದೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ; ಕಾಗೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಭಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ದುಷ್ಟನೇ—ನಿನ್ನ ಹೃದಯ ಸ್ವಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಉಬ್ಬಿದೆ; ತಕ್ಷಣ ನೀನು ಅಪವಿತ್ರ ಪಕ್ಷಿಯಾಗುವೆ.’ ಶಾಪವನ್ನು ನಾನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ; ನನಗೆ ಭಯವೂ ಹುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ವಿನಯವೂ ಬಂದಿಲ್ಲ.