Prakarana 10

Verse 188 (चौपाई)

बिनु संतोष न काम नसाहीं। काम अछत सुख सपनेहुँ नाहीं।। राम भजन बिनु मिटहिं कि कामा। थल बिहीन तरु कबहुँ कि जामा।। बिनु बिग्यान कि समता आवइ। कोउ अवकास कि नभ बिनु पावइ।। श्रद्धा बिना धर्म नहिं होई। बिनु महि गंध कि पावइ कोई।। बिनु तप तेज कि कर बिस्तारा। जल बिनु रस कि होइ संसारा।। सील कि मिल बिनु बुध सेवकाई। जिमि बिनु तेज न रूप गोसाई।। निज सुख बिनु मन होइ कि थीरा। परस कि होइ बिहीन समीरा।। कवनिउ सिद्धि कि बिनु बिस्वासा। बिनु हरि भजन न भव भय नासा।।

binu santoṣa na kāma nasāhīṃ | kāma achata sukha sapanehũ nāhīṃ || rāma bhajana binu miṭahiṃ ki kāmā | thala bihīna taru kabahũ ki jāmā || binu bigyāna ki samatā āvai | kou avakāsa ki nabha binu pāvai || śraddhā binā dharma nahiṃ hoī | binu mahi gandha ki pāvai koī || binu tapa teja ki kara bistārā | jala binu rasa ki hoi saṃsārā || sīla ki mila binu budha sevakāī | jimi binu teja na rūpa gosāī || nija sukha binu mana hoi ki thīrā | parasa ki hoi bihīna samīrā || kavaniu siddhi ki binu bisvāsā | binu hari bhajana na bhava bhaya nāsā ||

ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲದೆ ಆಸೆ ಶಮನವಾಗದು; ಆಸೆ ಉಳಿದಿರುವ ತನಕ ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಸುಖವಿಲ್ಲ. ರಾಮಾರಾಧನೆ ಇಲ್ಲದೆ ತೃಷ್ಣೆ ಎಂದಾದರೂ ಅಳಿಯುವುದೇ? ನೆಲವಿಲ್ಲದೆ ಮರ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವುದೇ? ಯಥಾರ್ಥ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆ ಸಮತ್ವ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟುವುದು? ಆಕಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುವುದೇ? ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ; ಭೂಮಿಯಿಲ್ಲದೆ ಸುಗಂಧ ದೊರಕುವುದೇ? ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಹರಡುವ ತೇಜಸ್ಸೆಲ್ಲಿ? ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸಾರ? ಸದಾಚಾರವಿಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ದಾಸ್ಯಭಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದು—ಹೇ ಪ್ರಭು, ತೇಜಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಸೌಂದರ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ. ಸ್ವಂತ ಅಂತರಶಾಂತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದೇ? ಸ್ಪರ್ಶಗುಣವಿಲ್ಲದೆ ಗಾಳಿ ಇರುವುದೇ? ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಸಾಧನೆ? ಹರಿಯ ಆರಾಧನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸಂಸಾರಭಯ ನಾಶವಾಗದು.

Verse 189 (दोहा/सोरठा)

बिनु बिस्वास भगति नहिं तेहि बिनु द्रवहिं न रामु। राम कृपा बिनु सपनेहुँ जीव न लह बिश्रामु।।90(क)।। अस बिचारि मतिधीर तजि कुतर्क संसय सकल। भजहु राम रघुबीर करुनाकर सुंदर सुखद।।90(ख)।।

binu bisvāsa bhagati nahiṃ tehi binu dravahiṃ na rāmu | rāma kṛpā binu sapanehũ jīva na laha biśrāmu ||90(ka)|| asa bicāri matidhīra taji kutarka saṃsaya sakala | bhajahu rāma raghubīra karuṇākara sundara sukhada ||90(kha)||

ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ; ಅದು ಇಲ್ಲದೆ ರಾಮನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮಕೃಪೆ ಇಲ್ಲದೆ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಿಗದು. (90ಕ) ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಸ್ಥಿರಮನವೇ, ಇದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ಎಲ್ಲ ವಕ್ರ ವಾದವಿವಾದಗಳನ್ನೂ ಸಂಶಯವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ರಘುವೀರನಾದ ರಾಮನನ್ನು—ಕರುಣಾನಿಧಿ, ಸುಂದರ, ಆನಂದದಾತ—ಭಜಿಸು. (90ಖ)

Verse 190 (चौपाई)

निज मति सरिस नाथ मैं गाई। प्रभु प्रताप महिमा खगराई।। कहेउँ न कछु करि जुगुति बिसेषी। यह सब मैं निज नयनन्हि देखी।। महिमा नाम रूप गुन गाथा। सकल अमित अनंत रघुनाथा।। निज निज मति मुनि हरि गुन गावहिं। निगम सेष सिव पार न पावहिं।। तुम्हहि आदि खग मसक प्रजंता। नभ उड़ाहिं नहिं पावहिं अंता।। तिमि रघुपति महिमा अवगाहा। तात कबहुँ कोउ पाव कि थाहा।। रामु काम सत कोटि सुभग तन। दुर्गा कोटि अमित अरि मर्दन।। सक्र कोटि सत सरिस बिलासा। नभ सत कोटि अमित अवकासा।।

nija mati sarisa nātha maiṃ gāī | prabhu pratāpa mahimā khagarāī || kaheũ na kachu kari juguti biseṣī | yaha saba maiṃ nija nayananhi dekhī || mahimā nāma rūpa guna gāthā | sakala amita anaṃta raghunāthā || nija nija mati muni hari guna gāvahiṃ | nigama seṣa siva pāra na pāvahiṃ || tumhahi ādi khaga masaka prajaṃtā | nabha uṛāhiṃ nahiṃ pāvahiṃ aṃtā || timi raghupati mahimā avagāhā | tāta kabahũ kou pāva ki thāhā || rāmu kāma sata koṭi subhaga tana | durgā koṭi amita ari mardana || sakra koṭi sata sarisa bilāsā | nabha sata koṭi amita avakāsā ||

ಹೇ ಪ್ರಭು, ನನ್ನ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯಂತೆ ನಾನು ಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದೇನೆ, ಹೇ ಪಕ್ಷಿರಾಜಾ. ವಿಶೇಷ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ; ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ರಘುನಾಥನ ನಾಮ-ರೂಪ-ಗುಣ-ಲೀಲೆಗಳ ಮಹಿಮೆ ಅಳತೆಯಿಲ್ಲದದು, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದದು. ಪ್ರತಿ ಋಷಿಯೂ ತನ್ನ ತನ್ನ ಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಹರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾನೆ; ವೇದಗಳಿಗೂ, ಶೇಷನಿಗೂ, ಶಿವನಿಗೂ ತೀರ ಸಿಗದು. ನೀನು ಆದಿಪುರುಷ—ಪಕ್ಷಿಯಿಂದ ಮಶಕದವರೆಗೆ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವವನು; ಆದರೆ ಅವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರಿದರೂ ನಿನ್ನ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲಾರರು. ಹಾಗೆಯೇ, ಪ್ರಿಯವನೇ, ರಘುಪತಿಯ ಮಹಿಮೆಯ ಆಳವನ್ನು ಯಾರು ತಾನೆ ಅಳೆಯಬಲ್ಲರು? ರಾಮನ ಸೌಂದರ್ಯವು ದಶಕೋಟಿ ಕಾಮದೇವರನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ; ಶತ್ರುಸಂಹಾರ ಶಕ್ತಿ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ದುರ್ಗೆಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ. ಅವರ ತೇಜಸ್ಸು ದಶಕೋಟಿ ಇಂದ್ರರನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ; ಅವರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ಆಕಾಶಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ.

Verse 191 (दोहा/सोरठा)

मरुत कोटि सत बिपुल बल रबि सत कोटि प्रकास। ससि सत कोटि सुसीतल समन सकल भव त्रास।।91(क)।। काल कोटि सत सरिस अति दुस्तर दुर्ग दुरंत। धूमकेतु सत कोटि सम दुराधरष भगवंत।।91(ख)।।

maruta koṭi sata bipula bala rabi sata koṭi prakāsa | śasi sata koṭi susītala samana sakala bhava trāsa ||91(ka)|| kāla koṭi sata sarisa ati dustara durga duranta | dhūmaketu sata koṭi sama durādharṣa bhagavaṃta ||91(kha)||

ಅವರ ಬಲವು ದಶಕೋಟಿ ವಾಯುಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲ; ಅವರ ಕಿರಣವು ದಶಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯಗಳಷ್ಟು. ಅವರ ಶೀತಲತೆ ದಶಕೋಟಿ ಚಂದ್ರಗಳಷ್ಟು—ಸಂಸಾರಭಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಶಮನಗೊಳಿಸುವದು. (91ಕ) ಅವರು ದಶಕೋಟಿ ಕಾಲಗಳಂತೆ—ದಾಟಲಾಗದ, ಭಯಂಕರ, ಸಮೀಪಿಸಲಾಗದ ಕೋಟೆಯಂತೆ; ದಶಕೋಟಿ ಧೂಮಕೇತುಗಳಂತೆ—ಅಜೇಯ ಪ್ರಭು. (91ಖ)

Verse 192 (चौपाई)

प्रभु अगाध सत कोटि पताला। समन कोटि सत सरिस कराला।। तीरथ अमित कोटि सम पावन। नाम अखिल अघ पूग नसावन।। हिमगिरि कोटि अचल रघुबीरा। सिंधु कोटि सत सम गंभीरा।। कामधेनु सत कोटि समाना। सकल काम दायक भगवाना।। सारद कोटि अमित चतुराई। बिधि सत कोटि सृष्टि निपुनाई।। बिष्नु कोटि सम पालन कर्ता। रुद्र कोटि सत सम संहर्ता।। धनद कोटि सत सम धनवाना। माया कोटि प्रपंच निधाना।। भार धरन सत कोटि अहीसा। निरवधि निरुपम प्रभु जगदीसा।।

prabhu agādha sata koṭi patālā | samana koṭi sata sarisa karālā || tīratha amita koṭi sama pāvana | nāma akhila agha pūga nasāvana || himagiri koṭi acala raghubīrā | siṃdhu koṭi sata sama gaṃbhīrā || kāmadhenu sata koṭi samānā | sakala kāma dāyaka bhagavānā || sārada koṭi amita caturāī | bidhi sata koṭi sṛṣṭi nipunāī || biṣṇu koṭi sama pālana kartā | rudra koṭi sata sama saṃhartā || dhanada koṭi sata sama dhanavānā | māyā koṭi prapaṃca nidhānā || bhāra dharana sata koṭi ahīsā | niravadhi nirupama prabhu jagadīsā ||

ಪ್ರಭು ದಶಕೋಟಿ ಪಾತಾಳಗಳಂತೆ ಅತಳ; ದಶಕೋಟಿ ಭೀತಿಗಳಂತೆ ಭಯಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವವರು. ಅವರು ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ತೀರ್ಥಗಳಂತೆ ಪಾವನ; ಅವರ ನಾಮವು ಸಂಚಿತ ಪಾಪರಾಶಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಘುವೀರನು ಕೋಟಿ ಹಿಮಾಲಯಗಳಂತೆ ಅಚಲ; ದಶಕೋಟಿ ಸಾಗರಗಳಂತೆ ಗಂಭೀರ. ಅವರು ದಶಕೋಟಿ ಕಾಮಧೇನುಗಳ ಸಮಾನ—ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾದ ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ದೇವರು. ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ಸರಸ್ವತಿಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಜ್ಞೆ; ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದಶಕೋಟಿ ವಿಧಾತೃಗಳಷ್ಟು ಕೌಶಲ. ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ ವಿಷ್ಣುಗಳಂತೆ; ಲಯದಲ್ಲಿ ದಶಕೋಟಿ ರುದ್ರಗಳಂತೆ. ಅವರು ದಶಕೋಟಿ ಕುಬೇರರಷ್ಟು ಐಶ್ವರ್ಯವಂತ; ಅನೇಕ ರೂಪವೈಭವದ ನಿಧಿ—ಕೋಟಿ ಮಾಯೆಗಳಂತೆ. ಭಾರವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ದಶಕೋಟಿ ಶೇಷರಂತೆ—ಅನಂತ, ಅತುಲ, ಜಗನ್ನಾಥ.

Verse 193 (छंद)

निरुपम न उपमा आन राम समान रामु निगम कहै॥ जिमि कोटि सत खद्योत सम रबि कहत अति लघुता लहै॥॥ एहि भाँति निज निज मति बिलास मुनिस हरिहि बखानहीं॥ प्रभु भाव गाहक अति कृपाल सप्रेम सुनि सुख मानहीं॥

nirupama na upamā āna rāma samāna rāmu nigama kahai | jimi koṭi sata khadyota sama rabi kahata ati laghutā lahai || ehi bhā̃ti nija nija mati bilāsa munisa harihi bakhānahī̃ | prabhu bhāva gāhaka ati kṛpāla saprema suni sukha mānahī̃ ||

ರಾಮನು ಅಪ್ರತಿಮ—ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಉಪಮೆ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ; ಹೀಗೆ ವೇದಗಳು ಘೋಷಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ‘ನೂರು ಮಿಲಿಯನ್ ಜ್ಯೋತಿಪುಂಜಗಳಂತೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು, ಹೋಲಿಕೆಯ ಸಣ್ಣತನವನ್ನೇ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯ ಲೀಲೆಯಂತೆ ಪ್ರಭುವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಪರಮ ಕರುಣಾಮಯನಾದ, ಹೃದಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸ್ವಾಮಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿ ಸಂತೋಷಪಡುವನು.

Verse 194 (दोहा/सोरठा)

रामु अमित गुन सागर थाह कि पावइ कोइ। संतन्ह सन जस किछु सुनेउँ तुम्हहि सुनायउँ सोइ।।92(क)।।

rāmu amita guna sāgara thāha ki pāvai koi | santanha sana jasa kichu suneũ tumhahi sunāyũ soi || 92(ka) ||

ರಾಮನು ಗುಣಗಳ ಅಪಾರ ಸಾಗರನು—ಅವನ ಆಳವನ್ನು ಯಾರು ತಾನೆ ಅಳೆಯಬಲ್ಲರು? ಸಂತರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಏನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೋ, ಅದನ್ನೇ ನಿಮಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆನು.

Verse 195 (चौपाई)

भाव बस्य भगवान सुख निधान करुना भवन। तजि ममता मद मान भजिअ सदा सीता रवन।।92(ख)।।

bhāva basya bhagavāna sukha nidhāna karuṇā bhavana | taji mamatā mada māna bhaji-a sadā sītā ravana || 92(kha) ||

ಆನಂದನಿಧಿ, ಕರುಣಾಧಾಮನಾದ ಪ್ರಭು ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ವಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಮಕಾರ, ಅಹಂಕಾರ, ಗರ್ವಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸೀತಾಪ್ರಿಯನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಸದಾ ಭಜಿಸಿರಿ.

Verse 196 (दोहा/सोरठा)

सुनि भुसुंडि के बचन सुहाए। हरषित खगपति पंख फुलाए।। नयन नीर मन अति हरषाना। श्रीरघुपति प्रताप उर आना।। पाछिल मोह समुझि पछिताना। ब्रह्म अनादि मनुज करि माना।। पुनि पुनि काग चरन सिरु नावा। जानि राम सम प्रेम बढ़ावा।। गुर बिनु भव निधि तरइ न कोई। जौं बिरंचि संकर सम होई।। संसय सर्प ग्रसेउ मोहि ताता। दुखद लहरि कुतर्क बहु ब्राता।। तव सरूप गारुड़ि रघुनायक। मोहि जिआयउ जन सुखदायक।। तव प्रसाद मम मोह नसाना। राम रहस्य अनूपम जाना।।

suni bhusuṇḍi ke bacana suhāe | haraṣita khagapati paṅkha phulāe || nayana nīra mana ati haraṣānā | śrīraghupati pratāpa ura ānā || pāchila moha samujhi pachitānā | brahma anādi manuja kari mānā || puni puni kāga carana siru nāvā | jāni rāma sama prema baṛhāvā || guru binu bhava nidhi tarai na koī | jaũ birañci saṅkara sama hoī || saṃsaya sarpa graseu mohi tātā | dukhada lahari kutarka bahu brātā || tava sarūpa gāruṛi raghunāyaka | mohi jiāyu jana sukhadāyaka || tava prasāda mama moha nasānā | rāma rahasya anūpama jānā ||

ಭುಶುಂಡಿಯ ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪಕ್ಷಿರಾಜನು ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಆನಂದದಿಂದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿದನು. ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಅಶ್ರು ತುಂಬಿ ಹೃದಯವು ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಕ್ಕಿತು; ಶ್ರೀರಘುಪತಿಯ ಮಹಿಮೆ ಅವನ ಅಂತರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅನಾದಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮಾನವನಷ್ಟೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಮೋಹವನ್ನು ಅರಿತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟನು. ಮರುಮರು ಕಾಗೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶಿರಸಾ ವಂದಿಸಿದನು; ರಾಮಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ತಿಳಿದು ಅವನ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತು. ಗುರುವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ಯಾರೂ ದಾಟಲಾರರು—ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಲಿ ಶಂಕರನಾಗಲಿ ಇದ್ದರೂ ಸಹ. ಪ್ರಿಯನೇ, ಸಂಶಯವೆಂಬ ಸರ್ಪವು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿದಿತ್ತು; ಅನೇಕ ಕುತರ್ಕಗಳ ದುಃಖದ ಅಲೆಗಳು ಎದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವೇ ರಘುನಾಥನ ಗರುಡಮಂತ್ರದಂತೆ: ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆನಂದಕರನೇ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಪುನರ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದೆ. ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಮೋಹ ನಾಶವಾಯಿತು; ರಾಮನ ಅತಿಸಮವಾದ, ಅನನ್ಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆನು.

Verse 197 (चौपाई)

ताहि प्रसंसि बिबिध बिधि सीस नाइ कर जोरि। बचन बिनीत सप्रेम मृदु बोलेउ गरुड़ बहोरि।।93(क)।।

tāhi prasaṃsi bibidha bidhi sīsa nāi kara jori | bacana binīta saprema mṛdu boleu garuṛa bahori || 93(ka) ||

ಅವನನ್ನು ಹಲವು ವಿಧವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ, ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಗರುಡನು ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಿದನು—ಮಾತು ಮೃದು, ವಿನಯಭರಿತ, ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ.

Verse 198 (दोहा/सोरठा)

तुम्हहि न ब्यापत काल अति कराल कारन कवन। मोहि सो कहहु कृपाल ग्यान प्रभाव कि जोग बल।।94(क)।। प्रभु तव आश्रम आएँ मोर मोह भ्रम भाग। कारन कवन सो नाथ सब कहहु सहित अनुराग।।94(ख)।।

tumhahi na byāpat kāla ati karāla kārana kavan | mohi so kahahu kṛpāla gyāna prabhāva ki joga bala ||94(ka)|| prabhu tava āśrama āẽ mora moha bhrama bhāga | kārana kavan so nātha saba kahahu sahita anurāga ||94(kha)||

ಅತಿಭಯಂಕರನಾದ ಕಾಲವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು? ಕರುಣಾಮಯನೇ, ಹೇಳು: ಇದು ಜ್ಞಾನಬಲವೋ, ಯೋಗಶಕ್ತಿಯೋ? ಪ್ರಭುವೇ, ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ನಾನು ಬಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ನನ್ನ ಮೋಹವೂ ಗೊಂದಲವೂ ಓಡಿಹೋಯಿತು. ಸ್ವಾಮೀ, ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳು—ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?

Verse 199 (चौपाई)

गरुड़ गिरा सुनि हरषेउ कागा। बोलेउ उमा परम अनुरागा।। धन्य धन्य तव मति उरगारी। प्रस्न तुम्हारि मोहि अति प्यारी।। सुनि तव प्रस्न सप्रेम सुहाई। बहुत जनम कै सुधि मोहि आई।। सब निज कथा कहउँ मैं गाई। तात सुनहु सादर मन लाई।। जप तप मख सम दम ब्रत दाना। बिरति बिबेक जोग बिग्याना।। सब कर फल रघुपति पद प्रेमा। तेहि बिनु कोउ न पावइ छेमा।। एहि तन राम भगति मैं पाई। ताते मोहि ममता अधिकाई।। जेहि तें कछु निज स्वारथ होई। तेहि पर ममता कर सब कोई।।

garuṛa girā suni haraṣeu kāgā | boleu umā parama anurāgā || dhanya dhanya tava mati uragārī | prasn tumhāri mohi ati pyārī || suni tava prasn sa-prema suhāī | bahuta janama kai sudhi mohi āī || saba nija kathā kahaũ maĩ gāī | tāta sunahu sādara mana lāī || japa tapa makha sama dama brata dānā | birati bibeka joga bigyānā || saba kara phala raghupati pada premā | tehi binu kou na pāvai chemā || ehi tana rāma bhagati maĩ pāī | tāte mohi mamatā adhikāī || jehi tẽ kachu nija svāratha hoī | tehi para mamatā kara saba koī ||

ಗರುಡನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಾಗೆ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಅತಿ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಹೇಳಿತು—“ಓ ಉಮೇ!” “ಸರ್ಪಶತ್ರುವೇ, ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಧನ್ಯ, ಧನ್ಯ; ನಿನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆ ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ನಿನ್ನ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ, ಯುಕ್ತವಾದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಲೇ ನನಗೆ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಮರಳಿ ಬಂದಿದೆ. ನನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತೇನೆ; ಪ್ರಿಯನೇ, ಗೌರವದಿಂದ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೇಳು. ಜಪ, ತಪಸ್ಸು, ಯಜ್ಞ, ಶಮ-ನಿಯಮ, ವ್ರತ-ದಾನ; ವೈರಾಗ್ಯ, ವಿವೇಕ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ— ಇವೆಲ್ಲದರ ಫಲ ರಘುಪತಿಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಯೇ; ಅದಿಲ್ಲದೆ ಯಾರಿಗೂ ನಿಜವಾದ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ ನನಗೆ ರಾಮಭಕ್ತಿ ದೊರಕಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಆಸಕ್ತಿ ಬಹಳ. ಯಾವುದು ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತೋ, ಅದರ ಮೇಲೆಯೇ ಎಲ್ಲರೂ ಮಮಕಾರಪೂರ್ಣ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.”

Verse 200 (दोहा/सोरठा)

पन्नगारि असि नीति श्रुति संमत सज्जन कहहिं। अति नीचहु सन प्रीति करिअ जानि निज परम हित।।95(क)।। पाट कीट तें होइ तेहि तें पाटंबर रुचिर। कृमि पालइ सबु कोइ परम अपावन प्रान सम।।95(ख)।।

pannagāri asi nīti śruti sammata sajjana kahahĩ | ati nīcahu sana prīti kari-a jāni nija parama hita ||95(ka)|| pāṭ kīṭ tẽ hoi tehi tẽ pāṭaṁbara rucira | kṛmi pālai sabu koi parama apāvana prāna sama ||95(kha)||

ಸರ್ಪಶತ್ರುವೇ, ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತವಾಗಿ ಸಜ್ಜನರು ಹೇಳಿರುವ ನೀತಿ ಇದೇ: ತನ್ನ ಪರಮ ಹಿತವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅತೀನೀಚನನ್ನೂ ಸ್ನೇಹಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಹುಳದಿಂದ ರೇಷ್ಮೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಸುಂದರ ರೇಷ್ಮೆವಸ್ತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಅಶುದ್ಧವಾದರೂ ಆ ಹುಳವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ—ಜೀವದಷ್ಟೇ ಅಮೂಲ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ.

Verse 201 (चौपाई)

स्वारथ साँच जीव कहुँ एहा। मन क्रम बचन राम पद नेहा।। सोइ पावन सोइ सुभग सरीरा। जो तनु पाइ भजिअ रघुबीरा।। राम बिमुख लहि बिधि सम देही। कबि कोबिद न प्रसंसहिं तेही।। राम भगति एहिं तन उर जामी। ताते मोहि परम प्रिय स्वामी।। तजउँ न तन निज इच्छा मरना। तन बिनु बेद भजन नहिं बरना।। प्रथम मोहँ मोहि बहुत बिगोवा। राम बिमुख सुख कबहुँ न सोवा।। नाना जनम कर्म पुनि नाना। किए जोग जप तप मख दाना।। कवन जोनि जनमेउँ जहँ नाहीं। मैं खगेस भ्रमि भ्रमि जग माहीं।। देखेउँ करि सब करम गोसाई। सुखी न भयउँ अबहिं की नाई।। सुधि मोहि नाथ जन्म बहु केरी। सिव प्रसाद मति मोहँ न घेरी।।

svāratha sā̃ca jīva kahũ ehā | mana krama bacana rāma pada nehā || soi pāvana soi subhaga sarīrā | jo tanu pāi bhaji-a raghubīrā || rāma bimukha lahi bidhi sama dehī | kabi kobida na prasaṁsahĩ tehī || rāma bhagati ehĩ tana ura jāmī | tāte mohi parama priya svāmī || tajaũ na tana nija icchā marnā | tana bina beda bhajana nahĩ barnā || prathama mohã mohi bahuta bigovā | rāma bimukha sukha kabahũ na sovā || nānā janama karma puni nānā | kie joga japa tapa makha dānā || kavana joni janameũ jahã nāhī̃ | maĩ khagesa bhrami bhrami jaga māhī̃ || dekheũ kari saba karama gosāī | sukhī na bhayaũ abahĩ kī nāī̃ || sudhi mohi nātha janma bahu kerī | siva prasāda mati mohã na gherī ||

ಜೀವಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಾರ್ಥ ಇದು: ಮನಸ್ಸು, ಕರ್ಮ, ವಾಣಿ—ಮೂರಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ. ಯಾವ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು ರಘುವೀರನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ದೇಹವೇ ಪವಿತ್ರ, ಆ ದೇಹವೇ ಧನ್ಯ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ದೇಹದಷ್ಟೇ ಉನ್ನತ ದೇಹ ದೊರೆತರೂ, ರಾಮನಿಂದ ವಿಮುಖನಾದರೆ ಕವಿಗಳೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಅದನ್ನು ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ರಾಮಭಕ್ತಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ದೇಹವು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ನಾನು ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮರಣವನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ವೈದಿಕ ಪೂಜಾಕರ್ಮ ನಡೆಯದು. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಹವು ನನಗೆ ಬಹಳ ಹಾನಿ ಮಾಡಿತು; ರಾಮನಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿ ನಾನು ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು—ಯೋಗ, ಜಪ, ತಪಸ್ಸು, ಯಜ್ಞಗಳು, ದಾನಗಳು. ಯಾವ ಯಾವ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ? ಓ ಪಕ್ಷಿರಾಜನೇ, ನಾನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿ ಅಲೆದಾಡಿದೆನು. ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ, ಪ್ರಭುವೇ, ಈಗಿರುವಂತೆ ನನಗೆ ಸುಖವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮೀ, ನನಗೆ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಇದೆ; ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಈಗ ಮೋಹದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.

Verse 202 (दोहा/सोरठा)

प्रथम जन्म के चरित अब कहउँ सुनहु बिहगेस। सुनि प्रभु पद रति उपजइ जातें मिटहिं कलेस।।96(क)।। पूरुब कल्प एक प्रभु जुग कलिजुग मल मूल। नर अरु नारि अधर्म रत सकल निगम प्रतिकूल।।96(ख)।।

prathama janma ke carita aba kahaũ sunahu bihagesa | suni prabhu pada rati upajai jātẽ miṭahĩ kalesa ||96(ka)|| pūruba kalpa eka prabhu juga kali-juga mala mūla | nara aru nāri adharma rata sakala nigama pratikūla ||96(kha)||

ಈಗ ನನ್ನ ಮೊದಲ ಜನ್ಮದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಓ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಅಧಿಪತೇ, ಕೇಳು; ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಉದಯಿಸಿ, ದುಃಖ-ಕ್ಲೇಶಗಳು ದೂರವಾಗುವವು. ಹಿಂದಿನ ಒಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ, ಮಲಿನತೆಯ ಮೂಲವಾದ ಕಲಿಯುಗವೊಂದು ಇತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರು ಅಧರ್ಮಪರರು, ವೇದಮಾರ್ಗದ ಸಮಸ್ತ ಕ್ರಮಕ್ಕೂ ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

Verse 203 (चौपाई)

तेहि कलिजुग कोसलपुर जाई। जन्मत भयउँ सूद्र तनु पाई।। सिव सेवक मन क्रम अरु बानी। आन देव निंदक अभिमानी।। धन मद मत्त परम बाचाला। उग्रबुद्धि उर दंभ बिसाला।। जदपि रहेउँ रघुपति रजधानी। तदपि न कछु महिमा तब जानी।। अब जाना मैं अवध प्रभावा। निगमागम पुरान अस गावा।। कवनेहुँ जन्म अवध बस जोई। राम परायन सो परि होई।। अवध प्रभाव जान तब प्रानी। जब उर बसहिं रामु धनुपानी।। सो कलिकाल कठिन उरगारी। पाप परायन सब नर नारी।।

tehi kali-juga kosalapura jāī | janmata bhayuṁ sūdra tanu pāī || siva sevaka mana krama aru bānī | āna deva nindaka abhimānī || dhana mada matta parama bācālā | ugra-buddhi ura dambha bisālā || jadapi raheuṁ raghupati rajadhānī | tadapi na kachu mahimā taba jānī || aba jānā maiṁ avadha prabhāvā | nigamāgama purāna asa gāvā || kavanehuṁ janma avadha basa joī | rāma-parāyana so pari hoī || avadha prabhāva jāna taba prānī | jaba ura basahiṁ rāmu dhanupānī || so kali-kāla kaṭhina ura-gārī | pāpa-parāyana saba nara nārī ||

ಆ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೋಸಲನಗರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಶೂದ್ರದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು ಜನಿಸಿದೆನು. ಮನಸ್ಸು-ಕರ್ಮ-ವಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿ ಇತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನಾಗಿದ್ದೆನು. ಧನದ ಗರ್ವದಿಂದ ಮದಗೊಂಡು, ಅತಿಯಾಗಿ ವಾಚಾಳ, ತೀಕ್ಷ್ಣಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಪಟಸಂಚಯ. ರಘುಪತಿಯ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಆಗ ನಾನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ವೇದ-ಆಗಮ-ಪುರಾಣಗಳು ಘೋಷಿಸುವಂತೆ ಅವಧದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆನು. ಯಾವ ಜನ್ಮದಲ್ಲಾದರೂ ಅವಧದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರಾಮಭಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಗೆ ಅವಧದ ಮಹಿಮೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂತಹದು ಒಳಗೇ ದಹಿಸುವ, ಕಠಿಣ ಕಲಿಕಾಲ: ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರೂ ಪಾಪದ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿರುವರು.

Verse 204 (दोहा/सोरठा)

कलिमल ग्रसे धर्म सब लुप्त भए सदग्रंथ। dंभिन्ह निज मति कल्पि करि प्रगट किए बहु पंथ।।97(क)।। भए लोग सब मोहबस लोभ ग्रसे सुभ कर्म। सुनु हरिजान ग्यान निधि कहउँ कछुक कलिधर्म।।97(ख)।।

kali-mala grasē dharma saba lupta bhae sadgrantha | dambhinha nija mati kalpi kari pragaṭa kiē bahu pantha || 97(ka) || bhae loga saba moha-basa lobha grasē subha karma | sunu hari-jāna jñāna-nidhi kahauṁ kachuka kali-dharma || 97(kha) ||

Kali’s stain has swallowed up all dharma; the true scriptures have fallen into obscurity. Hypocrites, inventing doctrines by their own wit, have set forth many paths. People have come wholly under delusion; greed has devoured righteous deeds. Listen, O devotee of Hari, treasure of wisdom: I shall tell a little of Kali’s ‘religion.’

Verse 205 (चौपाई)

बरन धर्म नहिं आश्रम चारी। श्रुति बिरोध रत सब नर नारी।। द्विज श्रुति बेचक भूप प्रजासन। कोउ नहिं मान निगम अनुसासन।। मारग सोइ जा कहुँ जोइ भावा। पंडित सोइ जो गाल बजावा।। मिथ्यारंभ दंभ रत जोई। ता कहुँ संत कहइ सब कोई।। सोइ सयान जो परधन हारी। जो कर दंभ सो बड़ आचारी।। जौ कह झूँठ मसखरी जाना। कलिजुग सोइ गुनवंत बखाना।। निराचार जो श्रुति पथ त्यागी। कलिजुग सोइ ग्यानी सो बिरागी।। जाकें नख अरु जटा बिसाला। सोइ तापस प्रसिद्ध कलिकाला।।

barana-dharma nahiṁ āśrama cārī | śruti-birodha rata saba nara nārī || dvija śruti-bēcaka bhūpa prajā-sana | kou nahiṁ mānai nigama anusāsana || māraga soī jā kahuṁ joī bhāvā | paṇḍita soī jo gāla bajāvā || mithyā-ārambha dambha rata joī | tā kahuṁ santa kahai saba koī || soī sayāna jo para-dhana hārī | jo kara dambha so baṛa ācārī || jau kaha jhūṁṭha masakharī jānā | kali-juga soī guṇavanta bakhānā || nirācāra jo śruti patha tyāgī | kali-juga soī gyānī so birāgī || jākeṁ nakha aru jaṭā bisālā | soī tāpasa prasiddha kali-kālā ||

There is no regard for varna-duty, nor for the four ashramas; all men and women delight in opposing the Shruti. Brahmins sell the Veda; kings exist only to rule—none accepts the discipline of revelation. The ‘path’ is whatever each happens to like; the ‘scholar’ is the one who makes the loudest noise. Whoever is devoted to false enterprises and hypocrisy—everyone calls him a saint. The clever man is the one who robs another’s wealth; the one who parades hypocrisy is hailed as a great moralist. If one knows lying and buffoonery, in Kali he is praised as ‘virtuous’. The one without conduct who abandons the Shruti’s way—he, in Kali, is called learned and detached. He whose nails and matted locks are huge—he alone becomes famous as an ascetic in the black age.

Verse 206 (दोहा/सोरठा)

असुभ बेष भूषन धरें भच्छाभच्छ जे खाहिं। तेइ जोगी तेइ सिद्ध नर पूज्य ते कलिजुग माहिं।।98(क)।। जे अपकारी चार तिन्ह कर गौरव मान्य तेइ। मन क्रम बचन लबार तेइ बकता कलिकाल महुँ।।98(ख)।।

aśubha bēṣa bhūṣana dharēṁ bhaccha-abhaccha jē khāhiṁ | tēi jogī tēi siddha nara pūjya tē kali-juga māhiṁ || 98(ka) || jē apakārī cāra tinh kara gaurava mānya tēi | mana krama bacana labāra tēi bakatā kali-kāla mahuṁ || 98(kha) ||

Those who wear impure guises and ornaments, and who eat what is fit and unfit alike— those very men are honored in Kali as yogis and siddhas. Those who are harmful yet smooth and clever—such are granted prestige. Those who are liars in mind, act, and speech—those are the celebrated orators in the Kali time.

Verse 207 (चौपाई)

नारि बिबस नर सकल गोसाई। नाचहिं नट मर्कट की नाई।। सूद्र द्विजन्ह उपदेसहिं ग्याना। मेलि जनेऊ लेहिं कुदाना।। सब नर काम लोभ रत क्रोधी। देव बिप्र श्रुति संत बिरोधी।। गुन मंदिर सुंदर पति त्यागी। भजहिं नारि पर पुरुष अभागी।। सौभागिनीं बिभूषन हीना। बिधवन्ह के सिंगार नबीना।। गुर सिष बधिर अंध का लेखा। एक न सुनइ एक नहिं देखा।। हरइ सिष्य धन सोक न हरई। सो गुर घोर नरक महुँ परई।। मातु पिता बालकन्हि बोलाबहिं। उदर भरै सोइ धर्म सिखावहिं।।

nāri-bibasa nara sakala gosāī | nācahiṁ naṭa markaṭa kī nāī || sūdra dvijanha upadēsahiṁ gyānā | mēli janēū lēhiṁ kudānā || saba nara kāma lobha rata krodhī | dēva bipra śruti santa birodhī || guṇa-mandira sundara pati tyāgī | bhajahiṁ nāri para-puruṣa abhāgī || saubhāginīṁ bibhūṣana hīnā | bidhavanha kē siṅgāra nabīnā || guru ṣiṣa badhira andha kā lēkhā | ēka na sunai ēka nahiṁ dēkhā || harai ṣiṣya dhana sōka na haraī | sō guru ghōra naraka mahuṁ paraī || mātu pitā bālakanhi bolābahiṁ | udara bharai sōi dharma sikhāvahiṁ ||

Men, mastered by women, imagine themselves lords of all; they dance like actors and monkeys. Shudras instruct the twice-born in ‘knowledge’; donning the sacred thread, they take up evil ways. All men are given to lust, greed, and wrath—opposed to gods, Brahmins, Shruti, and saints. Women, forsaking their handsome husbands—abodes of virtue—pursue other men, unfortunate ones. Fortunate wives go without adornment; widows take up new finery. Guru and disciple are like the deaf and the blind: one does not hear, the other does not see. That guru who steals the disciple’s wealth yet does not remove his sorrow—he falls into dreadful hell. Mothers and fathers summon their children; whoever fills the belly is the one who teaches ‘dharma.’

Verse 208 (दोहा/सोरठा)

ब्रह्म ग्यान बिनु नारि नर कहहिं न दूसरि बात। कौड़ी लागि लोभ बस करहिं बिप्र गुर घात।।99(क)।। बादहिं सूद्र द्विजन्ह सन हम तुम्ह ते कछु घाटि। जानइ ब्रह्म सो बिप्रबर आँखि देखावहिं डाटि।।99(ख)।।

brahma gyāna binu nāri nara kahahiṁ na dūsari bāta | kauṛī lāgi lobha basa karahiṁ bipra gura ghāta ||99(ka)|| bādahiṁ sūdra dvijanha sana hama tumha te kachu ghāṭi | jānai brahma so biprabara ā̃khi dekhāvahiṁ ḍāṭi ||99(kha)||

Without true knowledge of Brahman, men and women speak of nothing higher. For a mere cowrie, driven by greed, they even betray the Brahmin and the guru. Shudras wrangle with the twice-born—‘In what are we less than you?’—and those who should be the best of Brahmins, though claiming Brahman-knowledge, only glare and scold.