Sarga 72

Verse 1

तमुक्तवन्तं वैदेहं विश्वामित्रो महामुनिः ।उवाच वचनं वीरं वसिष्ठसहितो नृपम् ॥१॥

ವಿದೇಹದ ವೀರನಾದ ನೃಪನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ, ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ವಸಿಷ್ಠನೊಡನೆ ಸೇರಿ ರಾಜನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಚನವನ್ನು ನುಡಿದನು.

Verse 2

अचिन्त्यान्यप्रमेयानि कुलानि नरपुङ्गव ।इक्ष्वाकूणां विदेहानां नैषां तुल्योऽस्ति कश्चन ॥२॥

ಹೇ ನರಪುಂಗವ! ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗಳೂ ವಿದೇಹರರೂ ಎಂಬ ರಾಜವಂಶಗಳು ಅಚಿಂತ್ಯವೂ ಅಪ್ರಮೇಯವೂ ಆಗಿವೆ; ಆ ಕುಲಗಳಿಗೆ ಸಮನಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 3

सदृशो धर्मसम्बन्धः सदृशो रूपसम्पदा ।रामलक्ष्मणयो राजन् सीता चोर्मिलया सह ॥३॥

ರಾಜನೇ, ಧರ್ಮಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ವಿವಾಹಬಂಧವು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ; ರೂಪಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ—ರಾಮನಿಗೆ ಸೀತೆಯೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಊರ್ಮಿಳೆಯೂ.

Verse 4

वक्तव्यं च नरश्रेष्ठ श्रूयतां वचनं मम ।भ्राता यवीयान् धर्मज्ञ एष राजा कुशध्वजः ॥४॥

ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ, ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳು—ಇದು ಹೇಳಬೇಕಾದದ್ದೇ: ಇವನು ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ, ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ರಾಜ ಕುಶಧ್ವಜನು.

Verse 5

अस्य धर्मात्मनो राजन् रूपेणाप्रतिमं भुवि ।सुताद्वयं नरश्रेष्ठ पत्न्यर्थं वरयामहे ॥५॥

ರಾಜನ್, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಈ ಧರ್ಮಾತ್ಮನ ರೂಪವು ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮವಾಗಿದೆ; ಆದಕಾರಣ ಪತ್ನ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರ ವರಣವನ್ನು ನಾವು ಕೋರುತ್ತೇವೆ.

Verse 6

भरतस्य कुमारस्य शत्रुघ्नस्य च धीमतः ।वरयामस्सुते राजन् तयोरर्थे महात्मनोः ॥६॥

ರಾಜನ್! ಕುಮಾರ ಭರತ ಹಾಗೂ ಧೀಮಂತ ಶತ್ರುಘ್ನ—ಈ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರರ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪುತ್ರಿಯರ ವರಣವನ್ನು ನಾವು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

Verse 7

पुत्रा दशरथस्येमे रूपयौवनशालिनः ।लोकपालोपमास्सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः ॥७॥

ದಶರಥನ ಈ ಪುತ್ರರು ರೂಪ-ಯೌವನದಿಂದ ದೀಪ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಎಲ್ಲರೂ ಲೋಕಪಾಲರಂತೆ ರಕ್ಷಕಸ್ವರೂಪರು, ದೇವತೂಲ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು.

Verse 8

उभयोरपि राजेन्द्र सम्बन्धेनानुबध्यताम् ।इक्ष्वाकोः कुलमव्यग्रं भवतःपुण्यकर्मणः ॥८॥

ರಾಜೇಂದ್ರನೇ! ಈ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಎರಡೂ ವಂಶಗಳು ದೃಢವಾಗಿ ಬಂಧಿತವಾಗಲಿ—ನಿಮ್ಮ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮದ ಕುಲವೂ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶವೂ—ಯಾವುದೇ ವೈಮನಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ.

Verse 9

विश्वामित्रवच श्शृत्वा वसिष्ठस्य मते तदा ।जनकः प्रांजलिर्वाक्यमुवाच मुनिपुङ्गवौ ॥९॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ—ಅದು ವಸಿಷ್ಠರ ಮತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದಾಗ—ಜನಕನು ಅಂಜಲಿಬದ್ಧನಾಗಿ ಮುನಿಪುಂಗವರನ್ನು ವಚನದಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು.

Verse 10

कुलं धन्यमिदं मन्ये येषां नो मुनिपुङ्गवौ ।सदृशं कुलसम्बन्धं यदाज्ञापयथः स्वयम् ॥१०॥

ನಮ್ಮ ಈ ವಂಶ ಧನ್ಯವೆಂದು ನಾನು ಮನಸಾರೆ ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಮುನಿಪುಂಗವರು ಸ್ವಯಂ ನಮ್ಮ ಎರಡು ಕುಲಗಳ ನಡುವೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕುಲಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದೀರಿ.

Verse 11

एवं भवतु भद्रं वः कुशध्वजसुते इमे ।पत्न्यौ भजेतां सहितौ शत्रुघ्नभरतावुभौ ॥११॥

ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ; ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಕುಶಧ್ವಜನ ಈ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರು ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನರ ಪತ್ನಿಯರಾಗಿ, ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಗೃಹಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಿ.

Verse 12

एकाह्ना राजपुत्रीणां चतसृणां महामुने ।पाणीन् गृह्णन्तु चत्वारो राजपुत्रा महाबलाः ॥१२॥

ಹೇ ಮಹಾಮುನೇ, ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜಕುಮಾರರು ನಾಲ್ವರು ರಾಜಕುಮಾರಿಯರ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಲಿ.

Verse 13

उत्तरे दिवसे ब्रह्मन् फल्गुनीभ्यां मनीषिणः ।वैवाहिकं प्रशंसन्ति भगो यत्र प्रजापतिः ॥१३॥

ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಉತ್ತರ ದಿನದಲ್ಲಿ, ಫಲ್ಗುನೀ ದ್ವಯ ನಕ್ಷತ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ—ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರೂಪ ಭಗ ದೇವನು ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿರುವಾಗ—ವಿವಾಹ ವಿಧಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶುಭವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 14

एवमुक्त्वा वचस्सौम्यं प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः ।उभौ मुनिवरौ राजा जनको वाक्यमब्रवीत् ॥१४॥

ಈ ರೀತಿ ಸೌಮ್ಯ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ರಾಜ ಜನಕನು ಎದ್ದು ನಿಂತು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಮುನಿವರರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 15

परो धर्मः कृतो मह्यं शिष्योऽस्मिभवतो सदा ।इमान्यासनमुख्यानि आसातां मुनिपुङ्गवौ ॥१५॥

“ನನಗಾಗಿ ಪರಮ ಧರ್ಮಕೃತ್ಯ ನೆರವೇರಿದೆ; ನಾನು ಸದಾ ನಿಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನು. ಹೇ ಮುನಿಪುಂಗವರೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಿರಿ.”

Verse 16

यथा दशरथस्येयं तथाऽयोध्या पुरी मम ।प्रभुत्वे नास्ति सन्देहो यथार्हं कर्तुमर्हथ ॥१६॥

“ಈ ನಗರಿ ದಶರಥನದಾಗಿರುವಂತೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯೂ ನನ್ನದೇ; ಅಧಿಕಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ನೀವು ತಿಳಿದಂತೆ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿರಿ.”

Verse 17

तथा ब्रुवति वैदेहे जनके रघुनन्दनः ।राजा दशरथो हृष्टः प्रत्युवाच महीपतिम् ॥१७॥

ವೈದೇಹ ಜನಕನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಘುವಂಶಾನಂದನಾದ ರಾಜ ದಶರಥನು ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ, ಭೂಪತಿ ಜನಕನಿಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

Verse 18

युवामसङ्ख्येयगुणौ भ्रातरौ मिथिलेश्वरौ ।ऋषयो राजसङ्घाश्च भवद्भ्यामभिपूजिताः ॥१८॥

ಹೇ ಮಿಥಿಲೇಶ್ವರರೇ, ನೀವು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಅಸಂಖ್ಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರು; ನಿಮ್ಮಿಂದ ಋಷಿಗಳೂ ರಾಜಸಂಘಗಳೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪೂಜಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 19

स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते गमिष्यामि स्वमालयम् ।श्राद्धकर्माणि सर्वाणि विधास्यामीति चाब्रवीत् ॥१९॥

“ನಿನಗೆ ಸ್ವಸ್ತಿ ದೊರಕಲಿ, ನಿನಗೆ ಭದ್ರವಾಗಲಿ. ನಾನು ನನ್ನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವೆನು,” ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 20

तमापृष्ट्वा नरपतिं राजा दशरथस्तदा ।मुनीन्द्रौ तौ पुरस्कृत्य जगामाशु महायशाः ॥२०॥

ಆಮೇಲೆ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಜ ದಶರಥನು ಆ ನರಪತಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಮುನೀಂದ್ರರನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಟನು.

Verse 21

स गत्वा निलयं राजा श्राद्धं कृत्वा विधानतः ।प्रभाते काल्यमुत्थाय चक्रे गोदानमुत्तमम् ॥२१॥

ಅನಂತರ ರಾಜನು ತನ್ನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯಕಾಲಕ್ಕೆ ಎದ್ದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೋಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.

Verse 22

गवां शतसहस्राणि ब्राह्मणेभ्यो नराधिपः ।एकैकशो ददौ राजा पुत्रानुद्दिश्य धर्मतः ॥२२॥

ನರಾಧಿಪನಾದ ರಾಜನು ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ, ತನ್ನ ಪುತ್ರರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಲಕ್ಷ ಗೋವುಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು.

Verses 23-24

सुवर्णश्रुङ्गा स्सम्पन्ना स्सवत्साः कांस्यदोहनाः ।गवां शतसहस्राणि चत्वारि पुरुषर्षभः ॥२३॥वित्तमन्यच्च सुबहुद्विजेभ्यो रघुनन्दनः ।ददौ गोदानमुद्दिश्य पुत्राणां पुत्रवत्सलः ॥२४॥

ಪುರುಷರ್ಷಭನಾದ ರಘುನಂದನನು, ಪುತ್ರವತ್ಸಲನಾಗಿ, ಪುತ್ರರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ಗೋವುಗಳನ್ನು ಗೋಧಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಅವು ಕರುಗಳೊಡನೆ, ಚಿನ್ನದ ಕೊಂಬುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಕಂಚಿನ ಹಾಲುಕಡೆಯ ಪಾತ್ರೆಗಳೊಡನೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದ್ದವು; ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅಪಾರ ಧನವನ್ನೂ ದಾನಮಾಡಿದನು.

Verse 25

स सुतैः कृतगोदानैर्वृतस्तु नृपतिस्तदा ।लोकपालैरिवाभाति वृतः स्सौम्यः प्रजापतिः ॥२५॥

ಆಗ ಗೋಧಾನ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ತನ್ನ ಪುತ್ರರಿಂದ ವೃತನಾದ ನೃಪತಿ, ಸೌಮ್ಯನಾಗಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ, ಲೋಕಪಾಲರಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.