Sarga 14

Verse 1

पुत्रशोकार्दितं पापा विसंज्ञं पतितं भुवि ।विवेष्टमानमुद्वीक्ष्य सैक्ष्वाकमिदमब्रवीत् ॥१॥

ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ರಾಜನು ತಡಫಡಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಪಾಪಿನಿ ಸ್ತ್ರೀ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 2

पापं कृत्वैव किमिदं मम संश्रुत्य संश्रवम् ।शेषे क्षितितले सन्नः स्थित्यां स्थातुं त्वमर्हसि ॥२॥

ಇದು ಏನು—ನೀನು ಪಾಪ ಮಾಡಿದಂತೆಯೇ? ನೀನು ವಾಗ್ದಾನಿಸಿದ ವರದಾನದ ಕುರಿತು ನನ್ನ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಏಕೆ ದುಃಖದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವೆ? ನಿನಗೆ ನಿನ್ನ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಯೋಗ್ಯ.

Verse 3

आहु स्सत्यं हि परमं धर्मं धर्मविदो जनाः ।सत्यमाश्रित्य हि मया त्वं च धर्मं प्रबोधितः ॥३॥

ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಸತ್ಯವೇ ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸತ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 4

संश्रुत्य शैब्यश्श्येनाय स्वां तनुं जगतीपतिः ।प्रदाय पक्षिणे राज न्जगाम गतिमुत्तमाम् ॥४॥

ಓ ರಾಜನೇ, ಭೂಮಿಪತಿ ಶೈಬ್ಯನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನು ಶ್ಯೇನಪಕ್ಷಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಅವನು ಪರಮೋನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 5

तथा ह्यलर्कस्तेजस्वी ब्राह्मणे वेदपारगे ।याचमाने स्वके नेत्रे उद्धृत्याविमना ददौ ॥५॥

ಹಾಗೆಯೇ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜ ಅಲರ್ಕನು—ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬೇಡಿದಾಗ—ತನ್ನದೇ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೀಳಿ ತೆಗೆದು, ಮನಸ್ಸು ಅಲುಗದೆ ದಾನಮಾಡಿದನು.

Verse 6

सरितां तु पतिस्स्वल्पां मर्यादां सत्यमन्वितः ।सत्यानुरोधात्समये स्वां वेलां नातिवर्तते ॥६॥

ಸತ್ಯನಿಷ್ಠನಾದ ಸಮುದ್ರ—ನದಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ—ಮಿತವಾದ ಮೇರೆಯಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ತನ್ನ ತೀರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 7

सत्यमेकपदं ब्रह्म सत्ये धर्मः प्रतिष्टितः ।सत्यमेवाक्षया वेदा सत्येनैवाप्यते स्परम् ॥७॥

ಸತ್ಯವೆಂಬ ಒಂದೇ ಪದವೇ ಬ್ರಹ್ಮ; ಸತ್ಯದಲ್ಲೇ ಧರ್ಮವು ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯವೇ ಅಕ್ಷಯ ವೇದ; ಸತ್ಯದಿಂದಲೇ ಪರಮಪದವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 8

सत्यं समनुवर्तस्व यदि धर्मे धृता मतिः ।सफलस्स वरो मेऽस्तु वरदो ह्यसि सत्तम ॥८॥

ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸು; ನನಗೆ ನೀಡಿದ ವರವು ಫಲಿಸಲಿ—ಓ ಸತ್ತಮ, ನೀನು ವರದಾತನೇ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ.

Verse 9

धर्मस्यैहाभिकामार्थं मम चैवाभिचोदनात् ।प्रव्राजय सुतं रामं त्रिःखलु त्वां ब्रवीम्यहम् ॥९॥

ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರ ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸು; ನಾನು ನಿನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಮೂರ ಬಾರಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 10

समयं च ममार्येमं यदि त्वं न करिष्यसि ।अग्रतस्ते परित्यक्ता परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥१०॥

ಹೇ ಆರ್ಯನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಮುಂದೆಯೇ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಳಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲೇ ನಾನು ಜೀವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು.

Verse 11

एवं प्रचोदितो राजा कैकेय्या निर्विशङ्कया ।नाशकत्पाशमुन्मोक्तुं बलिरिन्द्रकृतं यथा ॥११॥

ನಿರ್ವಿಶಂಕವಾಗಿ ಕೈಕೇಯಿ ಹೀಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಾಗ, ರಾಜನು ತನ್ನ ವಚನದ ಪಾಶದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲಾರದೆ ಹೋದನು—ಇಂದ್ರನು ರಚಿಸಿದ ಬಲೆಯಲ್ಲಿಬಿದ್ದ ಬಲಿಯಂತೆ.

Verse 12

उद्भ्रान्तहृदयश्चापि विवर्णवदनोऽभवत् ।स धुर्योवैपरिस्पन्दन्युगचक्रान्तरं यथा ॥१२॥

ಅವನ ಹೃದಯವು ಅಶಾಂತಿಯಾಗಿ ತಡತಡಿಸಿತು, ಮುಖವು ವರ್ಣಹೀನವಾಯಿತು; ಜೂಗಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ ಧುರ್ಯಪಶುವು ಜೂಗು ಮತ್ತು ಚಕ್ರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅಲುಗಾಡುವಂತೆ ಅವನು ಕಂಪಿಸಿ ಅಸ್ಥಿರನಾದನು.

Verse 13

विह्वलाभ्यां च नेत्राभ्यामपश्यन्निव भूपतिः ।कृच्छ्राद्धैर्येण संस्तभ्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥१३॥

ವಿಹ್ವಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡಲಾರದೆ ಇರುವವನಂತೆ ಭೂಪತಿ; ಮಹಾ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 14

यस्ते मन्त्रकृतः पाणिरग्नौ पापे मया धृतः ।तं त्यजामि स्वजं चैव तव पुत्रं त्वया सह ॥१४॥

ಓ ಪಾಪಿನಿ! ಮಂತ್ರಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಮುಂದೆ ನಾನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ನಿನ್ನ ಕೈಯ ಬಂಧನವನ್ನು ಈಗ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನನ್ನೂ, ನಿನ್ನೊಡನೆ ನನ್ನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 15

प्रयाता रजनी देवि सूर्यस्योदयनंप्रति ।अभिषेकं गुरुजनस्त्वरयिष्यति मां ध्रुवम् ॥१५॥

ದೇವಿ! ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದಿದೆ, ಸೂರ್ಯೋದಯ ಸಮೀಪಿಸಿದೆ; ಗುರುಜನರೂ ವೃದ್ಧರೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ತ್ವರೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವರು.

Verse 16

रामाभिषेकसंभारैस्तदर्थमुपकल्पितैः ।रामः कारयितव्यो मे मृतस्य सलिलक्रियाम् ॥१६॥

ರಾಮಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಅದೇ ಸಂಭಾರಗಳಿಂದಲೇ—ನಾನು ಮೃತನಾದ ಬಳಿಕ—ರಾಮನು ನನ್ನ ಸಲಿಲಕ್ರಿಯೆ, ಜಲತರ್ಪಣ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 17

त्वया सपुत्रया नैव कर्तव्या सलिलक्रिया ।व्याहन्ताऽस्यशुभाचारे यदि रामाभिषेचनम् ॥१७॥

ದುಷ್ಟಾಚಾರಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯೇ! ನೀನು ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ತಡೆಯುವದಾದರೆ, ನನ್ನ ಮರಣಾನಂತರ ನನ್ನಿಗಾಗಿ ನೀನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು ಜಲತರ್ಪಣಾದಿ ಸಲಿಲಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು.

Verse 18

न च शक्तोऽस्म्यहं द्रष्टुं दृष्ट्वा पूर्वं तथासुखम् ।हतहर्षं निरानन्दं पुनर्जनमवाङ्मुखम् ॥१८॥

ಹಿಂದೆ ಜನರನ್ನು ಅತೀ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಂಡಿದ್ದೆ; ಈಗ ಅವರನ್ನು ಹರ್ಷವಿಲ್ಲದೆ, ಆನಂದರಹಿತರಾಗಿ, ಮುಖ ಕೆಳಗೆ ಬಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ನೋಡಲು ನನಗೆ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ.

Verse 19

तां तथा ब्रुवतस्तस्य भूमिपस्य महात्मनः ।प्रभाता शर्वरी पुण्या चन्द्रनक्षत्रशालिनी ॥१९॥

ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಭೂಪತಿ ಅವಳಿಗೆ ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಚಂದ್ರ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ ಪುಣ್ಯರಾತ್ರಿ ಕಳೆದು ಪ್ರಭಾತವಾಯಿತು.

Verse 20

ततः पापसमाचारा कैकेयी पार्थिवं पुनः ।उवाच परुषं वाक्यं वाक्यज्ञा रोषमूर्छिता ॥२०॥

ನಂತರ ಪಾಪಸಮಾಚಾರಿಣಿಯಾದ ಕೈಕೇಯಿ—ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವಂತೆಯಾಗಿ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾಗಿ—ಮತ್ತೆ ರಾಜನಿಗೆ ಕಠೋರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 21

किमिदं भाषसे राजन्वाक्यं गररुजोपमम् ।आनाययितुमक्लिष्टं पुत्रं राममिहार्हसि ॥२१॥

ಹೇ ರಾಜನೇ, ವಿಷವೇದನೆಯಂತೆ ಕಟುವಾದ ವಚನವನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ಹೇಳುತ್ತೀ? ದುಃಖದಿಂದ ಅಕ್ಲಿಷ್ಟನಾದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆಯಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 22

स्थाप्य राज्ये मम सुतं कृत्वा रामं वनेचरम् ।निस्सपत्नां च मां कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यसि ॥२२॥

ನನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಿಯಾಗಿಸಿ, ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ನಿಸ್ಸಪತ್ನಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುವೆ.

Verse 23

स नुन्न इव तीक्ष्णेन प्रतोदेन हयोत्तमः ।राजा प्रचोदितोऽभीक्ष्णं कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥२३॥

ಅವಳ ಪುನಃಪುನಃ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪ್ರತೋದದಿಂದ ಹೊಡೆದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಯಂತೆ ರಾಜನು ಮರುಮರು ಪ್ರಚೋದಿತನಾಗಿ ಕೈಕೇಯಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 24

धर्मबन्धेन बध्दोऽस्मि नष्टा च मम चेतना ।ज्येष्ठं पुत्रं प्रियं रामं द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम् ॥२४॥

ನಾನು ಧರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಚೇತನವೂ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verses 25-26

ततः प्रभातां रजनीमुदिते च दिवाकरे ।पुण्ये नक्षत्रयोगे च मुहूर्ते च समाहिते ॥२५॥वसिष्ठो गुणसम्पन्न श्शिष्यै परिवृतस्तदा ।उपगृह्याशु सम्भारान्प्रविवेश पुरोत्तमम् ॥२६॥

ನಂತರ ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದಿತು, ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿದನು; ಪುಣ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಯೋಗವೂ ಶುಭವಾಗಿ ಸಮಾಹಿತ ಮುಹೂರ್ತವೂ ಬಂದಿತು. ಆಗ ಗುಣಸಂಪನ್ನ ವಸಿಷ್ಠ ಋಷಿ ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ, ವಿಧಿಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verses 27-30

सिक्तसम्मार्जितपथां पताकोत्तम भूषिताम् ।विचित्रकुसुमाकीर्णां नानास्रग्भिर्विराजिताम् ॥२७॥संहृष्टमनुजोपेतां समृद्धविपणापणाम् ।महोत्सवसमाकीर्णां राघवार्थे समुत्सुकाम् ॥२८॥चन्दनागरुधूपैश्च सर्वतः प्रतिधूपिताम् ।तां पुरीं समतिक्रम्य पुरन्दरपुरोपमाम् ॥२९॥ददर्शान्तःपुरश्रेष्ठं नानाद्विजगणायुतम् ।पौरजानपदाकीर्णं ब्राह्मणैरुपशोभितम् ॥३०॥यज्ञविद्भि स्सुसम्पूर्णं सदस्यैः परमद्विजैः ।

ಅಯೋಧ್ಯಾ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಉತ್ತಮ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದ ಹೂವುಗಳಿಂದ ನೆರಳಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಹೂವಿನ ದಂಡೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಬೀದಿಗಳು ಉತ್ಸುಕ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು, ಅವರು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಸರಕುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು. ನಗರವು ಮಹೋತ್ಸವದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಜನರು ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರು. ಚಂದನ ಮತ್ತು ಧೂಪವನ್ನು ಸುಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಸುಗಂಧವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿತ್ತು. ಆ ನಗರವು ಇಂದ್ರನ ನಗರವಾದ ಅಮರಾವತಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ವಸಿಷ್ಠರು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕೆಲವು ದೂರ ಸಾಗಿ, ಅಂತಃಪುರದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ನಗರವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳನ್ನು ಕಂಡರು. ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು.

Verse 31

तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम् ॥३१॥वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिर्विवेश च ।

ಅಂತಃಪುರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಪರಮರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ದಾಟಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.

Verse 32

सत्वपश्यद्विनिष्क्रान्तं सुमन्त्रं नाम सारथिम् ॥३२॥द्वारे मनुजसिंहस्य सचिवं प्रियदर्शनम् ।

ಆಗ ಅವರು ಮನುಜಸಿಂಹ (ದಶರಥ)ನ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ, ಸುಮಂತ್ರನೆಂಬ ಸಾರಥಿ—ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ ಸಚಿವ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ—ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡರು.

Verse 33

तमुवाच महातेजा स्सूतपुत्रं विशारदम् ॥३३॥वसिष्ठः क्षिप्रमाचक्ष्व नृपतेर्मामिहागतम् ।

ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ವಸಿಷ್ಠನು ಆ ನಿಪುಣ ಸೂತಪುತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ವಿಶಾರದನೇ, ತಕ್ಷಣವೇ ರಾಜನಿಗೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸು.”

Verses 34-41

इमे गङ्गोदकघटा स्सागरेभ्यश्च काञ्चनाः ॥३४॥औदुम्बरं भद्रपीठमभिषेकार्थमागतम् ।सर्वबीजानि गन्धाश्च रत्नानि विविधानि च ॥३५॥क्षौद्रं दधि घृतं लाजा दर्भास्सुमनसः पयः ।अष्टौ च कन्या रुचिरा मत्तश्च वरवारणः ॥३६॥चतुरश्वो रथश्श्रीमान्निस्त्रिंशो धनुरुत्तमम् ।वाहनं नरसंयुक्तं छत्रं च शशिसन्निभम् ॥३७॥श्वेते च वालव्यजने भृङ्गारुश्च हिरण्मयः ।हेमदामपिनध्दश्च ककुद्मान्पाण्डुरो वृषः ॥३८॥केसरी च चतुर्दंष्ट्रो हरिश्रेष्ठो महाबलः ।सिंहासनं व्याघ्रतनु स्समिद्धश्च हुताशनः ॥३९॥सर्ववादित्रसङ्घाश्च वेश्याश्चालङ्कृता स्स्त्रयः ।आचार्या ब्राह्मणा गावः पुण्याश्च मृगपक्षिणः ॥४०॥पौरजानपदश्रेष्ठा नैगमाश्च गणै स्सह ।एते चान्ये च बहवो नीयमानाः प्रियंवदाः ॥४१॥अभिषेकाय रामस्य सह तिष्ठन्ति पार्थिवैः ।

ಇಲ್ಲಿ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಘಟಗಳಿವೆ; ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ತರಿಸಿದ ಜಲವಿರುವ ಕಂಚನಪಾತ್ರಗಳಿವೆ. ಅಭಿಷೇಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಔದುಂಬರ ಮರದ ಶುಭ ಪೀಠವೂ ಬಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಬೀಜಗಳು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ನಾನಾವಿಧ ರತ್ನಗಳು; ಜೇನು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಲಾಜ, ದರ್ಭ, ಪುಷ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಲು; ಎಂಟು ಮನೋಹರ ಕನ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರವಾರಣ; ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳು ಜೋಡಿಸಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಥ, ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸು; ಹೊತ್ತಿಗರು ಜೊತೆಯಾದ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಶ್ವೇತ ಛತ್ರ; ಎರಡು ಬಿಳಿ ಚಾಮರಗಳು ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ಭೃಂಗಾರ; ಸುವರ್ಣಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಕುಬ್ಜಕಕುದ್ಮಾನ್ ಪಾಂಡುರ ವೃಷಭ; ನಾಲ್ಕು ದಂತಗಳ ಕೇಸರಿ ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹರಿ(ಅಶ್ವ); ಸಿಂಹಾಸನ, ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಮಿಧೆಯಿಂದ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಹೋಮಾಗ್ನಿ; ಎಲ್ಲ ವಾದ್ಯಗಳ ಸಮೂಹಗಳು, ಅಲಂಕರಿತ ವೇಶ್ಯೆಯರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ; ಆಚಾರ್ಯರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳು; ಪಟ್ಟಣ-ಜನಪದಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹಾಗೂ ನೈಗಮರು ತಮ್ಮ ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ—ಇವರು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರು ಮಧುರವಚನಿಗಳಾಗಿ, ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.

Verse 42

त्वरयस्व महाराजं यथा समुदितेऽहनि ॥४२॥पुष्ये नक्षत्रयोगे च रामो राज्यमवाप्नुयात् ।

ಮಹಾರಾಜನೇ, ತ್ವರೆಯಾಗಿ, ಉದಯವಾಗುವ ದಿನದಲ್ಲಿ—ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ—ರಾಮನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿರಿ.

Verse 43

इति तस्य वच श्श्रुत्वा सूतपुत्रो महात्मनः ॥४३॥स्तुवन्नृपतिशार्दूलं प्रविवेश निवेशनम् ।

ಮಹಾತ್ಮನ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸೂತಪುತ್ರ ಸುಮಂತ್ರನು ನೃಪತಿಶಾರ್ದೂಲನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 44

तं तु पूर्वोदितं वृध्दं द्वारस्था राज सम्मतम् ॥४४॥न शेकुरभिसंरोध्दुं राज्ञः प्रियचिकीर्षवः ।

ಆದರೆ ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ತತ್ಪರರಾದ ದ್ವಾರಪಾಲರು, ಮುಂಚೆಯೇ ಬಂದಿದ್ದ ವೃದ್ಧನೂ ರಾಜಸಮ್ಮತನೂ ಆದ ಸುಮಂತ್ರನನ್ನು ತಡೆಯಲಾರಿದರು.

Verse 45

स समीपस्थितो राज्ञस्तामवस्थामजज्ञिवान् ॥४५॥वाग्भिः परमतुष्टाभिरभिष्टोतुं प्रचक्रमे ।

ಅವನು ರಾಜನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ರಾಜನ ಅಂತರಂಗ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷ ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಚನಗಳಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 46

तत स्सूतो यथाकालं पार्थिवस्य निवेशने ॥४६॥सुमन्त्रः प्राञ्जलिर्भूत्वा तुष्टाव जगतीपतिम् ।

ನಂತರ ಸಾರಥಿ ಸುಮಂತ್ರನು ಯಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು, ಭೂಪತಿಯಾದ ಜಗತೀಪತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

Verse 47

यथा नन्दति तेजस्वी सागरो भास्करोदये ॥४७॥प्रीतः प्रीतेन मनसा तथाऽनन्दघन स्स्वतः ।

ಯಥಾ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸಾಗರವು ಭಾಸ್ಕರೋದಯದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಭಾವತಃ ಆನಂದಘನನಾದ ಸುಮಂತ್ರನು ಸಂತೋಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಗೊಂಡನು.

Verse 48

इन्द्रमस्यां तु वेलायामभितुष्टाव मातलिः ॥४८॥सोऽजयद्दानवान्सर्वांस्तथा त्वां बोधयाम्यहम् ।

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಮಾತಲಿ, ಎಲ್ಲ ದಾನವರನ್ನೂ ಜಯಿಸಿದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 49

वेदास्सहाङ्गविद्याश्च यथाह्यात्मभुवं विभुम् ॥४९॥ब्रह्माणं बोधयन्त्यद्य तथा त्वां बोधयाम्यहम् ।

ಇಂದು ವೇದಗಳು—ವೇದಾಂಗವಿದ್ಯೆಗಳೊಡನೆ—ಸ್ವಯಂಭೂ ಮಹಾವಿಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಹೇಗೆ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 50

आदित्यस्सह चन्द्रेण यथा भूतधरां शुभाम् ॥५०॥बोधयत्यद्य पृथिवीं तथा त्वां बोधयाम्यहम् ।

ಸೂರ್ಯನು ಚಂದ್ರನೊಡನೆ ಇಂದು ಸರ್ವಭೂತಧಾರಿಣಿಯಾದ ಶುಭ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 51

उत्तिष्ठाशु महाराज कृतकौतुकमङ्गलः ॥५१॥विराजमानो वपुषा मेरोरिव दिवाकरः ।

ಎದ್ದೇಳಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ; ಕೃತಕೌತುಕ-ಮಂಗಳಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ಮೇರುವಿನ ಮೇಲಿನ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ನಿಮ್ಮ ದೇಹತೇಜದಿಂದ ವಿರಾಜಿಸಿರಿ.

Verse 52

सोमसूर्यौ च काकुत्स्थ शिववैश्रवणावपि ॥५२॥वरुणश्चाग्निरिन्द्रश्च विजयं प्रदिशन्तु ते ।

ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ವಂಶದ ವಂಶಜನೇ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಕುಬೇರ, ವರುಣ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರು ನಿನಗೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಿ.

Verses 53-54

गता भगवती रात्रिः कृतं कृत्यमिदं तव ॥५३॥बुद्ध्यस्व नृपशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ।उदतिष्ठत रामस्य समग्रमभिषेचनम् ॥५४॥

ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ಪವಿತ್ರ ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದಿದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ನೆರವೇರಿದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಅಭಿಷೇಕ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡು. ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿವೆ.

Verse 55

पौरजानापदैश्चापि नैगमैश्च कृताञ्जलिः ।स्वयं वशिष्ठो भगवान्ब्राह्मणै स्सह तिष्ठति ॥५५॥

ಪುರಜನರೂ ಜನಪದವಾಸಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ವೈಶ್ಯ-ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೂ ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ವಶಿಷ್ಠರು ಸ್ವತಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ॥

Verses 56-57

क्षिप्रमाज्ञाप्यतां राजन्राघवस्याभिषेचनम् ।यथा ह्यपालाः पशवो यथा सेना ह्यनायका ॥५६॥यथा चन्द्रं विना रात्रिर्यथा गावो विना वृषम् ।एवं हि भविता राष्ट्रं यत्र राजा न दृश्यते ॥५७॥

ರಾಜನೇ, ರಾಮನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಬೇಕು. ಕಾವಲಿಲ್ಲದ ಹಿಂಡುಗಳು, ನಾಯಕನಿಲ್ಲದ ಸೇನೆ, ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿ, ಮತ್ತು ಎತ್ತಿಲ್ಲದ ಹಸುಗಳಂತೆ, ರಾಜನಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯವು ಅಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 58

इति तस्य वच श्शृत्वा सान्त्वपूर्वमिवार्थवत् ।अभ्यकीर्यत शोकेन भूय एव महीपतिः ॥५८॥

ಅವನ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ, ಸಾಂತ್ವನಪೂರ್ವಕವೆನಿಸಿದ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೂಪತಿ ಮತ್ತೆ ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

Verse 59

तत स्सराजा तं सूतं सन्नहर्ष स्सुतं प्रति ।शोकरक्तेक्षण श्श्रीमानुद्वीक्ष्योवाच धार्मिकः ॥५९॥वाक्यैस्तु खलु मर्माणि मम भूयो निकृन्तसि ।

ನಂತರ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜನು—ಪುತ್ರನನ್ನು ನೆನೆದು ಹರ್ಷವಿಲ್ಲದೆ, ಶೋಕದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ—ಸೂತನತ್ತ ಮೇಲ್ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು: “ನಿನ್ನ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಮರ್ಮಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ.”

Verse 60

सुमन्त्रः करुणं श्रुत्वा दृष्ट्वा दीनं च पार्थिवम् ।प्रगृहीताञ्जलिः किञ्चित्तस्माद्देशादपाक्रमत् ॥६०॥

ರಾಜನ ಕರುಣ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ದೀನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಸುಮಂತ್ರನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು.

Verse 61

यदा वक्तुं स्वयं दैन्यान्न शशाक महीपतिः ॥६१॥तदा सुमन्त्रं मन्त्रज्ञा कैकेयी प्रत्युवाच ह ।

ದೈನ್ಯದಿಂದ ಭೂಪತಿ ಸ್ವತಃ ಮಾತನಾಡಲಾರದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಮಂತ್ರನಿಪುಣಳಾದ ಕೈಕೇಯಿ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

Verse 62

सुमन्त्र राजा रजनीं रामहर्षसमुत्सुकः ॥६२॥प्रजागरपरिश्रान्तो निद्राया वशमुपेयिवान् ।

ಓ ಸುಮಂತ್ರನೇ! ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕದ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉತ್ಸುಕನಾದ ರಾಜನು ಇಡೀ ರಾತ್ರಿಯೂ ಜಾಗರಿಸಿದ್ದನು; ಜಾಗರಣದಿಂದ ಶ್ರಮಿಸಿ ಈಗ ನಿದ್ರೆಯ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 63

तद्गच्छ त्वरितं सूत राजपुत्रं यशस्विनम् ॥६३॥राममानय भद्रं ते नात्र कार्या विचारणा ।

ಆದುದರಿಂದ, ಓ ಸೂತನೇ! ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತರು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 64

स मन्यमानः कल्याणं हृदयेन ननन्द च ॥६४॥निर्जगाम च सम्प्रीत्या त्वरितो राजशासनात् ।

ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಕಾರ್ಯ ಸಂಭವಿಸುವುದೆಂದು ನಂಬಿ ಅವನು ಹರ್ಷಿಸಿದನು; ರಾಜಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಹೊರಟನು.

Verse 65

सुमन्त्रश्चिन्तयामास त्वरितं चोदितस्तया ॥६५॥व्यक्तं रामोऽभिषेकार्थमिहायास्यति धर्मवित् ।

ಅವಳಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಸುಮಂತ್ರನು ಚಿಂತಿಸಿದನು: ‘ಧರ್ಮವಿತನಾದ ರಾಮನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುವನು.’

Verse 66

इति सूतो मतिं कृत्वा हर्षेण महताऽऽवृतः ॥६६॥निर्जगाम महाबाहो राघवस्य दिदृक्षया ।

ಹೀಗೆ ಸೂತನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಮಹಾ ಹರ್ಷದಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ, ಮಹಾಬಾಹು ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಹೊರಟನು.

Verse 67

सागरह्रदसङ्काशात्सुमन्त्रोऽन्तःपुराच्छुभात् ॥६७॥निष्क्रम्य जनसम्बाधं ददर्श द्वारमग्रतः ।

ಸಮುದ್ರದ ಗಹನ ಹ್ರದದಂತೆ ಶುಭವಾದ ಅಂತಃಪುರದಿಂದ ಸುಮಂತ್ರನು ಹೊರಬಂದು, ಜನಸಂದಣಿಯನ್ನು ದಾಟಿ, ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಇರುವ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕಂಡನು.

Verse 68

ततः पुरस्तात्सहसा विनिर्गतो महीपतीन्द्वारगतो विलोकयन् ।ददर्श पौरान्विविधान्महाधना नुपस्थितान्द्वारमुपेत्य विष्ठितान् ॥६८॥

ನಂತರ ರಾಜನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದ್ವಾರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡಿದನು; ದ್ವಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದ್ದ ವಿವಿಧ ಮಹಾಧನ ಪೌರರು ಹಾಗೂ ರಾಜರನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.