Sarga 110

Verse 1

क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् ॥१॥

ರಾಮನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತು ವಸಿಷ್ಠ ಮುನಿಯು ಪ್ರತಿಯುತ್ತರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು: “ಜಾಬಾಲಿಯೂ ಈ ಲೋಕದ ಜೀವಿಗಳ ಆಗಮನ-ನಿಗಮನ, ಅವರ ಗತಿ-ಪರಗತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ.”

Verse 2

निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत् ।इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे ॥२॥

ನಿನ್ನನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನು ನಿನಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ಲೋಕನಾಥ, ನನ್ನಿಂದ ಲೋಕೋತ್ಪತ್ತಿಯ—ಜಗತ್ತಿನ ಉದ್ಭವದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ.”

Verse 3

सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता ।ततः स‌मभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतैः स‌ह ॥३॥

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಜಲಮಯವಾಗಿತ್ತು; ಆ ಜಲದಿಂದಲೇ ಭೂಮಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ಅನಂತರ ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು.

Verse 4

स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम् ।असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः ॥४॥

ಆಮೇಲೆ ಅವನು ವರಾಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಸುಂಧರೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದನು; ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಾತ್ಮರೂ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳಾದ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 5

आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।तस्मान्मरीचिः संज‌ज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः ॥५॥

ಆಕಾಶದಿಂದ ಪ್ರಭವಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಾಶ್ವತ, ನಿತ್ಯ, ಅವ್ಯಯನು; ಅವನಿಂದ ಮರೀಚಿ ಜನಿಸಿದನು, ಮರೀಚಿಯಿಂದ ಕಶ್ಯಪನು ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು.

Verse 6

विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वतः स्वयम् ।स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोः सुतः ॥६॥

ಕಶ್ಯಪನಿಂದ ವಿವಸ್ವಾನ್ (ಸೂರ್ಯ) ಜನಿಸಿದನು; ವಿವಸ್ವಾನಿಂದ ವೈವಸ್ವತ ಮನು ಸ್ವಯಂ ಜನಿಸಿದನು. ಆ ಮನು ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು; ಮತ್ತು ಮನುವಿನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಜನಿಸಿದನು.

Verse 7

यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ॥७॥

ಮನುವು ಮೊದಲಾಗಿ ಈ ಸಮೃದ್ಧ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದನೋ, ಆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವನ್ನೇ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಆದ್ಯ ರಾಜನೆಂದು ತಿಳಿ.

Verse 8

इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः ।कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत ॥८॥

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿಗೆ ‘ಕುಕ್ಷಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಪುತ್ರನಿದ್ದನು; ಆ ಕುಕ್ಷಿಗೆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ವಿಕುಕ್ಷಿ ಜನಿಸಿದನು.

Verse 9

विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान् ।बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महात‌पाः ॥९॥

ವಿಕುಕ್ಷಿಗೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಪ್ರತಾಪವಂತನಾದ ಪುತ್ರ ಬಾಣನು ಜನಿಸಿದನು; ಬಾಣನಿಗೆ ಮಹಾಬಾಹು, ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಅನರಣ್ಯನು ಜನಿಸಿದನು.

Verse 10

नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे ।अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन ॥१०॥

ಸಜ್ಜನರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹಾರಾಜ ಅನರಣ್ಯನು ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ದುರ್ಭಿಕ್ಷವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಒಬ್ಬನಾದರೂ ಕಳ್ಳನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 11

अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह ।तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ॥११॥स सत्यवचनाद् वीरः स‌शरीरो दिवं गतः ।

ಅನರಣ್ಯನಿಂದ ಮಹಾಬಾಹು ಪೃಥು ರಾಜನು ಜನಿಸಿದನು; ಪೃಥುವಿನಿಂದ ಮಹಾರಾಜ ತ್ರಿಶಂಕು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು. ಆ ವೀರ ತ್ರಿಶಂಕು ಸತ್ಯವಚನದ ಬಲದಿಂದ ದೇಹಸಹಿತ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 12

त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः ॥१२॥दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत ।

ತ್ರಿಶಂಕುವಿನ ಪುತ್ರನು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ದುಂಧುಮಾರ; ದುಂಧುಮಾರನಿಂದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಯುವನಾಶ್ವನು ಜನಿಸಿದನು.

Verses 13-14

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥१३॥मान्धातुस्त महातेजाः सुसन्धिरुदपद्यत ।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥१४॥यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।

ಯುವನಾಶ್ವನ ಪುತ್ರನು ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಮಾಂಧಾತೃ; ಮಾಂಧಾತೃನಿಂದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಸುಸಂಧಿ ಜನಿಸಿದನು. ಸುಸಂಧಿಗೆ ಧ್ರುವಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸೇನಜಿತ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು. ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಧ್ರುವಸಂಧಿಯಿಂದ ಶತ್ರುಸೂದನ ಭರತನು ಜನಿಸಿದನು.

Verses 15-16

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ॥१५॥यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः ।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः ॥१६॥

ಮಹಾಬಾಹು ಭರತನಿಂದ ಅಸಿತನೆಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಶತ್ರುರೂಪ ಪ್ರತಿರಾಜರು ಎದ್ದರು—ಹೈಹಯರು, ತಾಲಜಂಘರು ಮತ್ತು ಶೂರ ಶಶಿಬಿಂದುಗಳು.

Verse 17

तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः ।स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः ॥१७॥

ರಾಜನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಎದುರಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಪರಾಭವಗೊಂಡು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟನು. ನಂತರ रम್ಯವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಮುನಿಯಂತೆ ಸಂತೃಪ್ತಚಿತ್ತನಾಗಿ ನೆಲಸಿದನು.

Verse 18

द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः ।एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ ॥१८॥

ಶ್ರುತಿಯಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಾದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು, ಸಪತ್ನಿಯ ಗರ್ಭನಾಶವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಆಕೆಗೆ ವಿಷ (ಗರಳ) ನೀಡಿದಳು.

Verse 19

भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः ।तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत् ॥१९॥स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।

ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಭಾರ್ಗವ ಋಷಿ ಚ್ಯವನನೆಂಬವರು ಇದ್ದರು. ಆ ಮಹರ್ಷಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕಾಲಿಂದೀ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು; ಪುತ್ರಜನ್ಮದ ವರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳಿಗೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 20

पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः ॥२०॥धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः ।

“ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನಗೆ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸುವನು—ಮಹಾತ್ಮನಾಗಿ ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತನಾಗಿ; ಧಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಸುಶೀಲನಾಗಿ, ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವವನಾಗಿ, ಶತ್ರುಸಂಹಾರಕನಾಗಿ.”

Verses 21-22

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च ॥२१॥पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।ततः सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत ॥२२॥

ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಅವಳು ಮುನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು; ನಂತರ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ ದೇವಿಯು ಪದ್ಮಪತ್ರಸಮಾನ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಪದ್ಮಗರ್ಭ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.

Verse 23

सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत् ॥२३॥

ಆದರೆ ಅವಳ ಸಪತ್ನಿಯು ಗರ್ಭವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ವಿಷವನ್ನು ನೀಡಿದಳು. ಆ ‘ಗರ’ (ವಿಷ)ದ ಜೊತೆಯೇ ಜನಿಸಿದ ಆ ಶಿಶುವು ‘ಸಗರ’ನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 24

स राजा सगरो नाम यः स‌मुद्रमखानयत् ।इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः ॥२४॥

ಸಗರನೆಂಬ ಆ ರಾಜನೇ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತೋಡಿಸಿದವನು. ಪರ್ವದಿನದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಹಾ ಕಾರ್ಯದ ವೇಗದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಭೀತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದನು.

Verse 25

असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम् ।जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत् ॥२५॥

ಸಗರನಿಗೆ ಅಸಮಂಜನೆಂಬ ಪುತ್ರನಿದ್ದನೆಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಪಿತೃ ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ, ಪಾಪಕರ್ಮ ಮಾಡುವ ಆ ಮಗನನ್ನು ರಾಜನು ತೊರೆದುಹಾಕಿದನು.

Verse 26

अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान् ।दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥२६॥

ಅಸಮಂಜನಿಗೆ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ ಅಂಶುಮಾನನೆಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು. ಅಂಶುಮಾನನ ಪುತ್ರ ದಿಲೀಪ, ದಿಲೀಪನ ಪುತ್ರ ಭಗೀರಥನು.

Verse 27

भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः ।ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः ॥२७॥

ಭಗೀರಥನಿಂದ ಕಕುತ್ಸ್ಥನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನ ಮೂಲಕ ನಿಮ್ಮ ವಂಶವು ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ’ವೆಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಯಿತು. ಕಕುತ್ಸ್ಥನ ಪುತ್ರ ರಘು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನ ಮೂಲಕ ನೀವು ‘ರಾಘವ’ರೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದೀರಿ.

Verse 28

रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ।कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि ॥२८॥

ರಘುವಿನ ತೇಜಸ್ವಿ ಪುತ್ರನು ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧನಾಗಿ, ಋಷಿಶಾಪದಿಂದ ಕೆಲಕಾಲ ನರಭಕ್ಷಕನಾದನು; ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕಲ್ಮಾಷಪಾದ’ ಹಾಗೂ ‘ಸೌದಾಸ’ ಎಂಬ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 29

कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः ।यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत् ॥२९॥

ಕಲ್ಮಾಷಪಾದನ ಪುತ್ರನು ‘ಶಙ್ಖಣ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಅವನ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದವನು ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಡನೆ ನಾಶವಾಯಿತು.

Verses 30-33

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः ।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः ॥३०॥शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः ।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः ॥३१॥अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः ।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः ॥३२॥अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः ॥३३॥

ಶಙ್ಖಣನ ಪುತ್ರನು ಶೂರನೂ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಆದ ಸುದರ್ಶನನಾಗಿದ್ದನು; ಸುದರ್ಶನನ ಪುತ್ರ ಅಗ್ನಿವರ್ಣ, ಅಗ್ನಿವರ್ಣನ ಪುತ್ರ ಶೀಘ್ರಗ. ಶೀಘ್ರಗನ ಪುತ್ರ ಮರು; ಮರುವಿನ ಪುತ್ರ ಪ್ರಶುಶ್ರುವ; ಪ್ರಶುಶ್ರುವನ ಪುತ್ರ ಮಹಾದ್ಯುತಿಯ ಅಂಬರೀಷ. ಅಂಬರೀಷನ ಪುತ್ರ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ನಹೂಷ; ನಹೂಷನ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕ ಪುತ್ರ ನಾಭಾಗ. ನಾಭಾಗನಿಗೆ ಅಜ ಮತ್ತು ಸುವ್ರತ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು; ಅಜನ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಪುತ್ರನೇ ರಾಜ ದಶರಥನು.

Verse 34

तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः ।तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप ॥३४॥

ನೀನು ಅವನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ದಾಯಾದ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ‘ರಾಮ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀ. ಆದಕಾರಣ, ಹೇ ನೃಪ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡು.

Verse 35

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः ।पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ॥३५॥

ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಜ್ಯೇಷ್ಠನೇ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠನು ಜೀವಂತಿರುವಾಗ ಕಿರಿಯ ಪುತ್ರನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ ನಡೆಯದು.

Verse 36

स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः ॥

ಹೇ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಮ, ರಾಘವ ವಂಶದ ನಿನ್ನ ಸನಾತನ ಕುಲಧರ್ಮವನ್ನು ಇಂದು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ತಂದೆಯಂತೆ, ಅಪಾರ ರತ್ನಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವೂ ವಿಶಾಲ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಾಡು.