Sarga 106

Verse 1

एवमुक्त्वा तु विरते रामे वचनमर्थवत् ।ततो मन्दाकिनीतीरे रामं प्रकृतिवत्सलम् ॥१॥उवाच भरत श्चित्रं धार्मिको धार्मिकं वचः ।

ರಾಮನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಮೌನವಾದ ಬಳಿಕ, ಮಂದಾಕಿನಿ ತೀರದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಭಾವತಃ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಂತನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ ಭರತನು ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಚನವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

Verses 2-3

को हि स्यादीदृशो लोके यादृश स्त्वमरिन्दमः ॥२॥न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा नप्रहर्षयेत् ।सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान् ॥३॥

ಹೇ ಅರಿಂದಮ! ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಂತವನು ಯಾರು? ದುಃಖವು ನಿನ್ನನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆನಂದವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಮದಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿರಿಯರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಮ್ಮತನಾಗಿದ್ದೀ; ಸಂಶಯ ಬಂದಾಗ ಅವರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀನು ಕೇಳುತ್ತೀ॥

Verse 4

यथा मृत स्तथा जीवन्यथाऽसति तथा सति ।यस्यैष बुद्धिलाभ स्स्यात्परितप्येत केन सः ॥४॥

ಇಂತಹ ಪರಮ ಬೋಧೆಯನ್ನು ಪಡೆದವನಿಗೆ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾವು ಒಂದೇ; ಅಸತ್ ಮತ್ತು ಸತ್‌ಗಳೂ ಸಮಭಾವದಿಂದಲೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ—ಹಾಗಾದರೆ ಅವನನ್ನು ಯಾವುದು ತಾಪಿಸಬಲ್ಲದು?

Verse 5

परावरज्ञो यश्च स्याद् यथा त्वं मनुजाधिप ।स एव व्यसनं प्राप्य न विषीदितुमर्हति ॥५॥

ಹೇ ಮನುಜಾಧಿಪ! ಪರಾಪರವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ನೀನು ಹೇಗೆ ಭೂತಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವೆಯೋ ಹಾಗೆ ನೋಡುವವನು, ವಿಪತ್ತು ಬಂದರೂ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬಾರದು.

Verse 6

अमरोपमसत्त्व स्त्वं महात्मा सत्यसङ्गरः ।सर्वज्ञ स्सर्वदर्शी च बुद्धिमांश्चासि राघव ॥६॥

ಹೇ ರಾಘವ! ನೀನು ಅಮರೋಪಮ ಸ್ವಭಾವದ ಮಹಾತ್ಮ; ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಚಲ; ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸರ್ವದರ್ಶಿ, ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.

Verse 7

न त्वामेवं गुणैर्युक्तं प्रभवाभवकोविदम् ।अविषह्यतमं दुःखमासादयितुमर्हति ॥७॥

ಇಂತಹ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಉದಯ-ಅಸ್ತ ಮತ್ತು ಜೀವ-ಮರಣದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತಿರುವ ನಿನಗೆ, ಅತೀ ಅಸಹ್ಯವಾದ ದುಃಖವು ಸಂಭವಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ.

Verse 8

प्रोषिते मयि यत्पापं मात्रा मत्कारणात्कृतम् ।क्षुद्रया तदनिष्टं मे प्रसीदतु भवान्मम ॥८॥

ನಾನು ದೂರವಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ತಾಯಿ ಮಾಡಿದ ಪಾಪ—ಕ್ಷುದ್ರಭಾವದಿಂದ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ—ಅದರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಮಿ, ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಕ್ಷಮಿಸು.

Verse 9

धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि तेनेमां नेह मातरम् ।हन्मितीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम् ॥९॥

ನಾನು ಧರ್ಮಬಂಧನದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಆದಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪಮಾಡಿ ಕಠೋರ ದಂಡಕ್ಕೆ ಅರ್ಹಳಾದ ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೊಡೆದು ದಂಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 10

कथं दशरथा ज्जात श्शुद्धाभिजनकर्मणः ।जानन् धर्ममधर्मिष्ठं कुर्यां कर्म जुगुप्सितम् ॥१०॥

ಶುದ್ಧ ವಂಶಜನೂ ಧರ್ಮಕರ್ಮನಿಷ್ಠನೂ ಆದ ದಶರಥನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ನಾನು, ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೂ ಅಧರ್ಮಮಯವಾದ, ಜುಗುಪ್ಸಿತ ಕರ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲೆ?

Verse 11

गुरुः क्रियावान्वृद्धश्च राजा प्रेतः पितेतिच ।तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि ॥११॥

ಅವರು ನನ್ನ ಗುರು—ಕರ್ಮನಿಷ್ಠ, ವೃದ್ಧ, ರಾಜ—ಇದೀಗ ಪರಲೋಕಗತ; ಅವರು ನನ್ನ ತಂದೆಯೂ ಹೌದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತಾಸಮಾನನಾದ ನನ್ನ ತಾತನನ್ನು ನಾನು ದೂಷಿಸಲಾರೆ.

Verse 12

को हि धर्मार्थयोर्हीनमीदृशं कर्म किल्बिषम् ।स्त्रियाः प्रियं चिकीर्षु स्सन्कुर्याद्धर्मज्ञ धर्मवित् ॥१२॥

ಹೇ ರಾಮ, ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ! ಧರ್ಮವೂ ಅರ್ಥವೂ ಇಲ್ಲದ ಇಂತಹ ಪಾಪಕರ್ಮವನ್ನು, ಕೇವಲ ಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಬಯಸುವ ಧರ್ಮವಿತ್ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲನು?

Verse 13

अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुरा श्रुतिः ।राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षं सा श्रुतिः कृता ॥१३॥

ಅಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಪುರಾತನ ಶ್ರುತಿ; ರಾಜನು ಹೀಗೆ ನಡೆದು ಆ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಸತ್ಯಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.

Verse 14

साध्वर्थमभिसन्धाय क्रोधान्मोहाच्च साहसात् ।तातस्य यदतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद्भवान् ॥१४॥

ಯಥಾರ್ಥ ಧರ್ಮಾರ್ಥವನ್ನು ಮನನಮಾಡಿ, ಕ್ರೋಧ–ಮೋಹ–ಅವಿವೇಕಸಾಹಸದಿಂದ ತಂದೆಯಿಂದ ನಡೆದ ಯಾವ ಅತಿಕ್ರಮವೋ, ಅದನ್ನು ನೀವು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿ ಸರಿಪಡಿಸಿರಿ.

Verse 15

पितुर्हि समतिक्रान्तं पुत्रो यस्साधु मन्यते ।तदपत्यं मतं लोके विपरीतमतोऽन्यथा ॥१५॥

ತಂದೆಯ ಅತಿಕ್ರಮವನ್ನೇ ‘ಸಾಧು’ ಎಂದು ಯಾರು ಪುತ್ರನು ಮನ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸಂತಾನವೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಪುತ್ರಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

तदपत्यं भवानस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः ।अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम् ॥१६॥

ನೀವು ಆ ನಿಜವಾದ ಪುತ್ರನಾಗಿರಿ; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧೀರರು ನಿಂದಿಸುವಂತೆ ತಂದೆ ಮಾಡಿದ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವವನಾಗಬೇಡಿ.

Verse 17

कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः ।पौरजानपदान्सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान् ॥१७॥

ಕೈಕೇಯಿ, ನನ್ನನ್ನು, ತಂದೆಯನ್ನು, ನಮ್ಮ ಸುಹೃದರನ್ನು ಹಾಗೂ ಬಂಧುಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪೌರ-ಜನಪದವಾಸಿಗಳನ್ನು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ, ಅಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ—ನೀವು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

Verse 18

क्व चारण्यं क्वच क्षात्रं क्व जटाः क्व च पालनम् ।ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान्कर्तुमर्हति ॥१८॥

ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಅರಣ್ಯವಾಸವೇನು? ಜಟಾಧಾರಣೆಯೇನು? ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯೇನು? ಇಂತಹ ಪರಸ್ಪರವಿರೋಧಿ, ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀವು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ॥

Verse 19

एष हि प्रथमो धर्मः क्षत्रियस्याभिषेचनम् ।येन शक्यं महाप्राज्ञ प्रजानां परिपालनम् ॥१९॥

ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಮಹಾತ್ಮನೇ! ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಮೊದಲ ಧರ್ಮವೇ ಅಭಿಷೇಕ (ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕ); ಅದರಿಂದಲೇ ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ॥

Verse 20

कश्च प्रत्यक्षमुत्सृज्य संशयस्थ मलक्षणम् ।आयतिस्थं चरे द्धर्मं क्षत्रबन्दुरनिश्चितम् ॥२०॥

ಯಾವ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ತಕ್ಷಣದ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಂಶಯಪೂರ್ಣವೂ ಅಮಂಗಳ ಲಕ್ಷಣವೂಳ್ಳ, ಫಲವು ದೂರಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅನಿಶ್ಚಿತ ‘ಧರ್ಮಾಚರಣೆ’ಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವನು?॥

Verse 21

अथ क्लेशज मेव त्वं धर्मं चरितु मिच्छसि ।धर्मेण चतुरो वर्णान्पालयन् क्लेश माप्नुहि ॥२१॥

ನೀನು ಕ್ಲೇಶದಿಂದಲೇ ದೊರಕುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ, ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆಯ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಧರ್ಮದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿ, ಆ ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಸಹಿಸು॥

Verse 22

चतुर्णामाश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमुत्तमम् ।आहुर्धर्मज्ञ धर्मज्ञास्तं कथं त्यक्तु मर्हसि ॥२२॥

ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಉತ್ತಮವೂ ಎಂದು ಧರ್ಮಜ್ಞರು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ, ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನೀನು ಹೇಗೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗುವೆ?

Verse 23

श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्यहम् ।स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति ॥२३॥

ಶ್ರುತಿ(ವಿದ್ಯೆ), ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಜನ್ಮ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಗಿಂತ ಕಿರಿಯನು. ನೀವು ಇರುವಾಗ ನನ್ನಂತಹವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಾಲಿಸಬಲ್ಲನು?

Verse 24

हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्यहम् ।भवता च विनाभूतो न वर्तयितुमुत्सुहे ॥२४॥

ನಾನು ಬಾಲಕನು; ವಿವೇಕವೂ ಗುಣವೂ ಕಡಿಮೆ, ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀನನು. ನಿಮ್ಮಿಂದ ವಿಯೋಗವಾದರೆ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೂ ನನಗೆ ಉತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲ.

Verse 25

इदं निखिल मव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम् ।अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सहबान्धवैः ॥२५॥

ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞನೇ, ನಿರ್ವಿಘ್ನವೂ ಕಂಟಕರಹಿತವೂ ಆದ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೈತೃಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಧರ್ಮಾನುಸಾರ, ಎಲ್ಲ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಳಿರಿ.

Verse 26

इहैव त्वाऽभिषिञ्चन्तु सर्वाः प्रकृतय स्सह ।ऋत्विज स्सवसिष्ठाश्च मन्त्रविन्मन्त्रकोविदाः ॥२६॥

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಸಿಷ್ಠನೊಡನೆ ಇರುವ ಋತ್ವಿಜರು—ಮಂತ್ರಜ್ಞರೂ ಮಂತ್ರಪಠಣದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರೂ—ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ.

Verse 27

अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज ।विजित्य तरसा लोकान्मरुद्भिरिव वासवः ॥२७॥

ನಮ್ಮಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿತನಾಗಿ ನೀನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆ ಮಾಡು; ಮರುತ್ಗಣರೊಂದಿಗೆ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಬಲದಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಮರಳಿದಂತೆ.

Verse 28

ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन्दुर्हृदस्साधु निर्दहन् ।सुहृदस्तर्पयन्कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम् ॥२८॥

ದೇವ, ಪಿತೃ, ಋಷಿ—ಈ ಮೂರು ಋಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೀರಿಸಿ, ದುಷ್ಟಹೃದಯ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ದಮನ ಮಾಡಿ, ಸುಹೃದರನ್ನು ಅವರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ—ಇಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೀನೇ ನನಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವ ಯೋಗ್ಯನು.

Verse 29

अद्याऽर्य मुदिता स्सन्तु सुहृदस्तेऽभिषेचने ।अद्य भीताः पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश ॥२९॥

ಹೇ ಆರ್ಯನೇ, ಇಂದು ನಿನ್ನ ಅಭಿಷೇಕದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸುಹೃದರು ಹರ್ಷಿಸಲಿ; ಇಂದು ನಿನ್ನ ದುರ್ಹೃದ ಶತ್ರುಗಳು ಭೀತರಾಗಿ ದಶ ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಲಿ.

Verse 30

आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ ।अद्य तत्र भवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात् ॥३०॥

ಹೇ ಪುರುಷರ್ಷಭ, ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ನಿಂದೆಯನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕು; ಮತ್ತು ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪೂಜ್ಯ ತಂದೆಯನ್ನು ಪಾಪದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸು.

Verse 31

शिरसा त्वाऽभियाचेऽहं कुरुष्व करुणां मयि ।बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः ॥३१॥

ನಾನು ಶಿರಸಾ ನಮಿಸಿ ನಿಮಗೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ—ನನ್ನ ಮೇಲೂ ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧುಗಳ ಮೇಲೂ ಕರುಣೆ ತೋರಿರಿ; ಮಹೇಶ್ವರನು ಸರ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆ ತೋರುವಂತೆ.

Verse 32

अथैतत्पृष्ठतः कृत्वा वनमेव भवानितः ।गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्धमप्यहम् ॥३२॥

ಆದರೆ ನೀವು ಈ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ತಳ್ಳಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟರೆ, ನಾನು ಕೂಡ ಹೋಗುವೆನು—ನಿಮ್ಮೊಡನೆ ಸೇರಿಯೇ.

Verse 33

तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानश्शिरसा महीपतिः ।नचैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान्मतिं पितुस्तद्वचने प्रतिष्ठितः ॥३३॥

ಭರತನು ದುಃಖದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿ ಶಿರಸಾ ನಮಿಸಿ ಮರುಮರು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ, ಸತ್ಪುರುಷನಾದ ಭೂಪತಿ ರಾಮನು ಹಿಂತಿರುಗುವ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಪಿತೃವಚನದಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 34

तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दुःखितः ।न यात्ययोध्यामिति दुःखितोऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षितः ॥३४॥

ರಾಘವನಲ್ಲಿನ ಆ ಅದ್ಭುತ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡ ಜನರು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ದುಃಖವೂ ಹರ್ಷವೂ ಅನುಭವಿಸಿದರು: ‘ಅವನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ದುಃಖ, ಮತ್ತು ಅವನ ಅಚಲ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಹರ್ಷ.

Verse 35

तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विसंज्ञाश्रुकलाश्च मातरः ।तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह ॥

ಆಗ ಋತ್ವಿಜರು, ನೈಗಮ-ಯೂಥಗಳ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಮಾತೃಗಳು—ದುಃಖದಿಂದ ಅಚೇತನಪ್ರಾಯರಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ಒಣಗಿದವರು—ಹೀಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭರತನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ರಾಮನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.