Adhyaya 65

Verse 1

हि न () हि २ 7 पजञज्चषष्टितमो< ध्याय: जंगली हाथियोंद्वारा व्यापारियोंके दलका सर्वनाश तथा दुःखित दमयन्तीका चेदिराजके भवनमें सुखपूर्वक निवास बृहदश्चव उवाच सा तच्छुत्वानवद्याज्ञी सार्थवाहवचस्तदा । जगाम सह तेनैव सार्थेन पतिलालसा

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಸಾರಥವಾಹನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಿರ್ದೋಷಿ ಸುವಿಲಕ್ಷಣೆಯಾದ ದಮಯಂತಿ ಪತಿಯ ದರ್ಶನದ ಆಸೆಯಿಂದ ಅದೇ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ದಳದೊಂದಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ಹೊರಟಳು।

Verse 2

अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे । तडागं सर्वतोभद्रंं पच्मसौगन्धिकं महत्‌

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಬಹಳ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಬಳಿಕ ಅವರು ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಭಯಂಕರ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ‘ಪದ್ಮಸೌಗಂಧಿಕ’ ಎಂಬ ಮಹಾ ಸರೋವರವನ್ನು ಕಂಡರು; ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಮಂಗಳಕರವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 3

ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम्‌ । बहुपुष्पफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम्‌

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಒಂದು ಮನೋಹರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಂಡರು; ಅಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳು ಬಹಳವಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ನಾನಾ ವಿಧದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದವು।

Verse 4

निर्मलस्वादुसलिलं मनोहारि सुशीतलम्‌ । सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधु:

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ಸರೋವರದ ನೀರು ನಿರ್ಮಲವೂ ಮಧುರವೂ ಆಗಿತ್ತು; ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಮನೋಹರವೂ ಅತ್ಯಂತ ಶೀತಲವೂ ಆಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಭಾರವಹಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಣಿದಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಬಿರ ಹಾಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

Verse 5

सम्मते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम्‌ । उवास सार्थ: सुमहान्‌ वेलामासाद्य पश्चिमाम्‌,समूहके अधिपतिसे अनुमति लेकर सब लोगोंने उस उत्तम वनमें प्रवेश किया और वह महान्‌ जनसमुदाय सरोवरके पश्चिम तटपर ठहर गया

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ಸಾರಥವಾಹನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಸರೋವರದ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಆ ಮಹಾಸಾರ್ಥ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಂಗಿತು.

Verse 6

अथार्धरात्रसमये नि:शब्दस्तिमिते तदा । सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत्‌

ನಂತರ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿಶ್ಶಬ್ದವೂ ಸ್ಥಿಮಿತವೂ ಇದ್ದಾಗ, ದಣಿದ ಸಾರಥವು ನಿದ್ರಿಸಿದ್ದಾಗ— ಆನೆಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ಅಲ್ಲಿ ಬಂತು.

Verse 7

पानीयार्थ गिरिनदीं मदप्रस्रवणाविलाम्‌ । अथापश्यत सरर्थ तं॑ सार्थजान्‌ सुबहून्‌ गजान्‌

ನೀರಿಗಾಗಿ ಅವರು ಪರ್ವತನದಿಗೆ ಬಂದರು; ಮಹಾದಂತಿಗಳ ಮದಸ್ರವಣದಿಂದ ಅದರ ಹರಿವು ಮಸುಕಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅವರು ಆ ಸಾರಥವನ್ನು ಕಂಡರು— ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನೂ, ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದ ಅನೇಕ ಆನೆಗಳನ್ನೂ.

Verse 8

ते तान्‌ ग्राम्यगजान्‌ दृष्टवा सर्वे वनगजास्तदा । समाद्रवन्त वेगेन जिघांसन्तो मदोत्कटा:

ಆಗ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆ ಮದೋತ್ಕಟ ಆನೆಗಳೆಲ್ಲ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಆನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ, ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಓಡಿಬಂದವು.

Verse 9

तेषामापततां वेग: करिणां दुःसहो5भवत्‌ | नगाग्रादिव शीर्णानां शुद्रणां पततां क्षितौ

ಆ ಧಾವಿಸಿ ಬಂದ ಆನೆಗಳ ವೇಗವು ಆ ಗುಂಪಿಗೆ ಅಸಹ್ಯವಾಯಿತು—ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳು ಮುರಿದು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಂತೆ।

Verse 10

स्पन्दतामपि नागानां मार्गा नष्टा वनोद्धवा: । मार्ग संरुध्य संसुप्तं पद्मिन्या: सार्थमुत्तमम्‌

ಗ್ರಾಮ್ಯ ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿದ್ದ ಆ ವನವಾಸಿ ಗಜರಾಜರ ಕಾಡುಮಾರ್ಗಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ಪದ್ಮಿನೀ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಹಾ ಕಾರವಾನ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಡೆದು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 11

ते त॑ ममर्दु: सहसा चेष्टमानं महीतले । हाहाकारं प्रमुड्चन्त: सार्थिका: शरणार्थिन:

ಆ ಆನೆಗಳು ಅಚಾನಕವಾಗಿ ಬಂದು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ತುಳಿದುಹಾಕಿದವು; ಕಾರವಾನ್‌ನವರು ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಭಯದಿಂದ ಮಹಾ ಅಳಲು ಎತ್ತಿದರು।

Verse 12

वनगुल्मांश्व धावन्तो निद्रान्धा बहवो5भवन्‌ | केचिद्‌ दत्तै: करै: केचित्‌ केचित्‌ पद्धयां हता गजै:

ಅನೇಕರೂ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಅಂಧರಾಗಿದಂತೆ ಕಾಡಿನ ಪೊದೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದರು. ಆನೆಗಳು ಕೆಲವರನ್ನು ದಂತಗಳಿಂದ, ಕೆಲವರನ್ನು ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿದು ಕೊಂದವು।

Verse 13

निहतोष्टाश्वबहुला: पदातिजनसंकुला: । भयादाधावमानाश्ष्‌ परस्परहतास्तदा

ಅನೇಕ ಒಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟವು; ಆ ಗುಂಪು ಕಾಲಾಳು ಜನರಿಂದಲೂ ತುಂಬಿತ್ತು. ಭಯದಿಂದ ಅವರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಓಡಿದರು; ಗೊಂದಲದ ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿಹೊಡೆದು ಗಾಯಗೊಂಡು, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರಹತರಾದಂತೆ ಬಿದ್ದರು।

Verse 14

घोरान्‌ नादान्‌ विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले । वृक्षेष्वारुह्मु संरब्धा: पतिता विषमेषु च

ಭಯಾನಕ ಕೂಗುಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತಾ ಅವರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರು. ಆತುರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಮರಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿದರು; ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಜಾರಿ, ಅಸಮ ಹಾಗೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರು—ಭೀತಿಯು ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿತು.

Verse 15

एवं प्रकारैर्बहुभिर्देवेनाक्रम्य हस्तिभि: । राजन्‌ विनिहतं सर्व समृद्ध सार्थमण्डलम्‌

ರಾಜನೇ! ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ, ದೈವಬಲದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಕಾಡಾನೆಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ಆ ಸಮೃದ್ಧ ವ್ಯಾಪಾರಿ-ಕಾರವಾನಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವು.

Verse 16

आराव: सुमहांश्चासीत्‌ त्रलोक्यभयकारक: । एषो<ग्निरुत्थित: कष्टस्त्रायध्वं धावताधुना

ತ್ರಿಲೋಕಕ್ಕೂ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಹ ಮಹಾ ಗರ್ಜನೆ ಎದ್ದಿತು. ‘ಇಗೋ, ಭಯಾನಕ ಅಗ್ನಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ—ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೀವೇ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಿರಿ; ಈಗಲೇ ಓಡಿರಿ!’

Verse 17

सामान्यमेतद्‌ द्रविणं न मिथ्यावचनं मम,तीसरा कहता था--'भाई! इस धनपर सबका समान अधिकार है, मेरी यह बात झूठी नहीं है”

“ಈ ಸಂಪತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ; ನನ್ನ ಮಾತು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.”

Verse 18

एवमेवाभिभाषणन्तो विद्रवन्ति भयात्‌ तदा । पुनरेवाभिधास्यामि चिन्तयध्वं सुकातरा:

ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರು ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿದರು. ಒಬ್ಬನು—“ನಾನು ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ; ಈಗಂತೂ, ಹೇ ಭೀತರೇ, ನಿಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೇ ಯೋಚಿಸಿರಿ!” ಎಂದನು.

Verse 19

तस्मिंस्तथा वर्तमाने दारुणे जनसंक्षये । दमयन्ती च बुबुधे भयसंत्रस्तमानसा,इस प्रकार जब वहाँ भयानक नरसंहार हो रहा था, उसी समय दमयन्ती भी जाग उठी। उसका हृदय भयसे संत्रस्त हो उठा

ಅಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಭಯಾನಕ ಜನಸಂಹಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ದಮಯಂತಿಯೂ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಳು; ಭಯದಿಂದ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಂಗೆಟ್ಟಿತು.

Verse 20

अपश्यद्‌ वैशसं तत्र सर्वलोकभयंकरम्‌ । अदृष्टपूर्व तद्‌ दृष्टवा बाला पद्मनिभेक्षणा

ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಭಯಂಕರವಾದ ಆ ಮಹಾಸಂಹಾರವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಳು. ಇಂತಹುದನ್ನು ಅವಳು ಹಿಂದೆಂದೂ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಪದ್ಮನೇತ್ರೆಯಾದ ಬಾಲೆ ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಳಳಾದಳು.

Verse 21

वहाँ उसने वह महासंहार अपनी आँखों देखा

ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯಂಕರವಾದ ಆ ಮಹಾಸಂಹಾರವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಳು. ಇಂತಹ ವಿಪತ್ತು ಅವಳು ಹಿಂದೆಂದೂ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿ ಪದ್ಮನೇತ್ರೆಯಾದ ಬಾಲೆ ಭಯದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಳಳಾದಳು; ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಅವಳಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಅವಳು ಸ್ತಬ್ಧಳಾಗಿ ನಿಂತಳು. ನಂತರ ಹೇಗೋ ಎದ್ದು ನಿಂತಳು. ಆ ಅಪಾಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಹೊಡೆತಗಳಿಂದ ಗಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹೇಳಿದರು—“ಇದು ನಮ್ಮ ಯಾವ ಕರ್ಮದ ಫಲ? ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾವು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮಣಿಭದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಕ್ಷರಾಜ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ)ನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ; ವಿಘ್ನಕರ್ತರಾದ ವಿನಾಯಕಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಕಂಡ ಅಪಶಕುನಗಳೇ ಇಂತೆಲ್ಲಾ ವಿಪರೀತ ಫಲ ನೀಡಿವೆ. ನಮ್ಮ ಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಇನ್ನಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂತಹ ವಿಪತ್ತು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತು?”

Verse 22

तेडब्रुवन्‌ सहिता: सर्वे कस्येदं कर्मण: फलम्‌ । नूनं न पूजितो<स्माभिमणिभद्रो महायशा:

ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹೇಳಿದರು—“ಇದು ನಮ್ಮ ಯಾವ ಕರ್ಮದ ಫಲ? ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾವು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮಣಿಭದ್ರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ.”

Verse 23

संसक्तवदनाश्चासा उत्तस्थौ भयविद्धला । ये तु तत्र विनिर्मुक्ता: सार्थात्‌ केचिदविक्षता:

ಅವಳು ಮುಖ ಕಟ್ಟುಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಭಯದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು ಎದ್ದು ನಿಂತಳು. ಅಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಥದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೇಗೋ ಗಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದವರು ಸೇರಿ ಹೇಳಿದರು—“ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಾಧಿಪತಿ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವೈಶ್ರವಣ ಪ್ರಭುವನ್ನು ನಾವು ಪೂಜಿಸಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ವಿಘ್ನಕರ್ತ ಶಕ್ತಿಗಳ (ವಿನಾಯಕಗಳ) ಪ್ರಥಮ ಪೂಜೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.”

Verse 24

शकुनानां फलं वाथ विपरीतमिदं ध्रुवम्‌ । ग्रहा न विपरीतास्तु किमन्यदिदमागतम्‌

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಇದು ನಾವು ಕಂಡ ಶಕುನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಫಲವೇ, ನಿಶ್ಚಯ. ಗ್ರಹಗಳು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೇನು ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ವಿಪತ್ತು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಬಂದಿತೆ?”

Verse 25

अपरे त्वब्लुवन्‌ दीना ज्ञातिद्रव्यविनाकृता: । यासावद्य महासार्थ नारी हरुन्मत्तदर्शना

ನಂತರ ಇತರರು, ಬಂಧುಗಳೂ ಧನವೂ ನಾಶವಾಗಿ ದೀನರಾದವರು, ಹೀಗೆಂದರು—“ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮಹಾಸಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉನ್ಮತ್ತೆಯಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದ ಆ ಸ್ತ್ರೀ ಬಂದು ಸೇರಿದ್ದಳು.”

Verse 26

प्रविष्टा विकृताकारा कृत्वा रूपममानुषम्‌ । तयेयं विहिता पूर्व माया परमदारुणा

“ಅವಳ ನಿಜರೂಪ ವಿಕೃತವೂ ಅಮಾನುಷವೂ ಆಗಿದ್ದರೂ, ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಈ ಪರಮ ದಾರುಣ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಅವಳೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಳು.”

Verse 27

राक्षसी वा ध्रुवं यक्षी पिशाची वा भयंकरी । तस्या: सर्वमिदं पापं नात्र कार्या विचारणा

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಅವಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರಾಕ್ಷಸೀ, ಅಥವಾ ಯಕ್ಷೀ, ಅಥವಾ ಭಯಂಕರ ಪಿಶಾಚೀ. ಈ ಪಾಪವೆಲ್ಲ ಅವಳದೇ; ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿಚಾರ ಬೇಡ.”

Verse 28

पश्यामो यदि तां पापां सार्थघ्नीं नैकदु:खदाम्‌ । लोष्टभि: पांसुभिश्चैव तृणै: काष्ठैश्न मुष्टिभि:

“ಆ ಪಾಪಿನಿ—ಸಾರ್ಥವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಅನೇಕರಿಗೆ ದುಃಖ ತಂದವಳನ್ನು—ನಾವು ಎಲ್ಲಿ ಕಂಡರೂ, ಮಣ್ಣುಗಡ್ಡೆಗಳಿಂದ, ಧೂಳಿನಿಂದ, ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ, ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿಗಳಿಂದ (ಅವಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತೇವೆ).”

Verse 29

अवश्यमेव हन्याम: सार्थस्य किल कृत्यकाम्‌ | “निश्चय ही वह राक्षसी

Bṛhadaśva said: “We will certainly kill her—she has clearly come as a deadly ‘kṛtyā’ against this caravan. There is no need to deliberate: she must be a rākṣasī, a yakṣī, or some terrifying piśācī, for this entire sinful deed has been done by her. She has caused us suffering in many ways and has almost destroyed the whole company. If we catch sight of her, we will surely strike her down—even with clods of earth, dust and straw, sticks, and our fists.” Hearing their extremely cruel words, Damayantī sank with shame and was shaken with fear. Suspecting that their sinful resolve might be carried out, she fled toward the dense forest. Reaching it, she reflected on her plight and began to lament.

Verse 30

ह्वीता भीता च संविग्ना प्राद्रवद्‌ यत्र काननम्‌ । आशड्कमाना तत्पापमात्मानं पर्यदेवयत्‌

Bṛhadaśva said: Shamed, frightened, and deeply agitated, she ran toward the forest. Suspecting that his sinful intent might be carried out, she lamented over her own plight—grieving at the danger that arises when one is pursued by unrighteous desire and left without protection.

Verse 31

अहो ममोपरि विधे: संरम्भो दारुणो महान्‌ । नानुबध्नाति कुशलं कस्येदं कर्मण: फलम्‌

Alas, how fierce and overwhelming is the Creator’s wrath upon me! Nowhere does well-being or security attend me. Of what deed is this the consequence?

Verse 32

न स्मराम्यशुभं किंचित्‌ कृतं कस्यचिदण्वपि । कर्मणा मनसा वाचा कस्येदं कर्मण: फलम्‌

Bṛhadaśva said: “I do not recall having done even the slightest harm to anyone—by deed, by mind, or by speech. Then whose action is this result of karma that is coming to me?”

Verse 33

नूनं जन्मान्तरकृतं पापमापतितं महत्‌ | अपक्रिमामिमां कष्टामापदं प्राप्तवत्यहम्‌,“निश्चय ही यह मेरे दूसरे जन्मोंके किये हुए पापका महान्‌ फल प्राप्त हुआ है, जिससे मैं इस अनन्त कष्टमें पड़ गयी हूँ

Surely a great sin committed in some former birth has now come down upon me. It is the fruit of that wrongdoing that I have fallen into this grievous calamity, an unending misery.

Verse 34

भर्त्राज्यापहरणं स्वजनाच्च पराजय: । भर्त्रां सह वियोगश्व तनयाभ्यां च विच्युति:

ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲಾಯಿತು; ತನ್ನದೇ ಸ್ವಜನರಿಂದಲೇ ಅವನು ಪರಾಭವಗೊಂಡನು. ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಭುವಿನಿಂದ ವಿಯೋಗಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರ ದರ್ಶನ-ಸಂಗದಿಂದಲೂ ವಂಚಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 35

निर्नाथता वने वासो बहुव्यालनिषेविते । “इतना ही नहीं, असंख्य सर्प आदि जन्तुओंसे भरे हुए इस वनमें मुझे अनाथकी-सी दशामें रहना पड़ता है” ।।

ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ—ರಕ್ಷಕನಿಲ್ಲದ ಅನಾಥೆಯಂತೆ, ಅನೇಕ ಭಯಂಕರ ಸರ್ಪಾದಿ ಜೀವಿಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ವಾಸಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

Verse 36

देशात्‌ तस्माद्‌ विनिष्क्रम्प शोचन्ते वैशसं कृतम्‌ भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च नराधिप

ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಉಳಿದವರು ಆ ಭೀಕರ ಸಂಹಾರವನ್ನು ನೆನೆದು ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಓ ನರಾಧಿಪ! ಕೆಲವರು ಸಹೋದರನಿಗಾಗಿ, ಕೆಲವರು ತಂದೆಯಿಗಾಗಿ; ಕೆಲವರಿಗೆ ಪುತ್ರಶೋಕ, ಇನ್ನವರಿಗೆ ಮಿತ್ರಶೋಕ.

Verse 37

अशोचत्‌ तत्र वैदर्भी कि नु मे दुष्कृतं कृतम्‌ । योऊपि मे निर्जने5रण्ये सम्प्राप्तोडयं जनार्णव:

ಅಲ್ಲಿ ವೈದರ್ಭಿ (ದಮಯಂತಿ) ಶೋಕಿಸಿದಳು—“ನಾನು ಯಾವ ದುಷ್ಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ? ಈ ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಜನಸಮೂಹವು ದೊರೆತಿತ್ತು…”

Verse 38

स हतो हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तत्‌ | प्राप्तव्यं सुचिरं दु:खं नूनमद्यापि वै मया

“…ಅದು ಕೂಡ ನನ್ನದೇ ದುರ್ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಆನೆಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.”

Verse 39

नाप्राप्तकालो ग्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम्‌ । या नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दु:खिता

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರ ಮರಣಕಾಲ ಇನ್ನೂ ಬಂದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನು ಸಾಯಲು ಬಯಸಿದರೂ ಸಾಯಲಾರನು. ಹಿರಿಯರ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೆ; ಅದು ಇಂದು ನಿಜವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ—ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದು ನಾನು ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದರೂ ಆನೆಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತುಳಿದು ಸಾಯಲಿಲ್ಲ।

Verse 40

न हादैवकृतं किंचिन्नराणामिह विद्यते | न च मे बालभावे5पि किंचित्‌ पापकृतं कृतम्‌

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೈವಕೃತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಮತ್ತು ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ಯಾವ ಪಾಪಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ।

Verse 41

मन्ये स्वयंवरकृते लोकपाला: समागता:

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕಾಗಿ ಲೋಕಪಾಲ ದೇವತೆಗಳು ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ನಲನ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ಅವರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಇಂದು ನನಗೆ ವಿಯೋಗದ ದುಃಖ ದೊರಕಿದೆ.” ಹೀಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ತಪ್ತಳಾದ ಸುಂದರಿ, ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ದಮಯಂತಿ ಆ ವೇಳೆ ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದಳು।

Verse 42

प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवता: । नूनं तेषां प्रभावेण वियोगं प्राप्तवत्यहम्‌

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ನಲನಿಗಾಗಿ ನಾನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಇಂದು ನಾನು ವಿಯೋಗದ ದುಃಖವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ।

Verse 43

एवमादीनि दु:खार्ता सा विलप्य वराड़ना । प्रलापानि तदा तानि दमयन्ती पतिव्रता

ಹೀಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ಆಕ್ರಾಂತಳಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀ, ಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ದಮಯಂತಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಕರుణ ವಿಲಾಪ-ಪ್ರಲಾಪಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದಳು।

Verse 44

हतशेषै: सह तदा ब्राह्माणैवेंदपारगै: । अगच्छदू राजशार्दूल चन्द्रलेखेव शारदी

ಆಗ ವೇದಪಾರಂಗತರಾದ, ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಉಳಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಅವಳು ಹೊರಟಳು—ಓ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ—ಶರದೃತುವಿನ ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಕಾಶಕಲೆಯಂತೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, ಸಂಧ್ಯೆ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ, ಸತ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಚೇದಿರಾಜ ಸುಬಾಹುವಿನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಆ ಸುಂದರಿ ಯುವತಿ ತಲುಪಿದಳು.

Verse 45

गच्छन्ती साचिरादू्‌ बाला पुरमासादयन्महत्‌ | सायाद्वे चेदिराजस्य सुबाहो: सत्यदर्शिन:

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದ ಆ ಬಾಲೆ ಮಹಾನಗರವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲಕ್ಕೆ ಸತ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಚೇದಿರಾಜ ಸುಬಾಹುವಿನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.

Verse 46

अथ बल्त्रार्थसंवीता प्रविवेश पुरोत्तमम्‌ । त॑ विह्लां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जिताम्‌

ನಂತರ ಬಲವೂ ಆಶ್ರಯವೂ ಬೇಕೆಂಬ ಅಗತ್ಯದಿಂದ ಅವಳು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಅವಳು ವ್ಯಾಕುಲ, ಕ್ಷೀಣ, ದೀನ, ದುರ್ಬಲಳಾಗಿ ಕಂಡಳು; ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಸ್ನಾನವಿಲ್ಲದೆ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 47

उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृूश: पुरवासिन: । प्रविशन्तीं तु तां दृष्टवा चेदिराजपुरीं तदा

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ನಗರವಾಸಿಗಳು ಅವಳನ್ನು ಉನ್ಮತ್ತಳಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಕಂಡರು. ಆ ವೇಳೆ ಚೇದಿರಾಜನ ನಗರಕ್ಕೆ ಅವಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಜನರು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು.

Verse 48

अनुजममुस्तत्र बाला ग्रामिपुत्रा: कुतूहलात्‌ । सा तैः परिवृतागच्छत्‌ समीपं राजवेश्मन:

ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹುಡುಗರು ಅವಳ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಬಂದರು. ಅವರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದವಳಾಗಿ ಅವಳು ರಾಜಭವನದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದಳು.

Verse 49

तां प्रासादगतापश्यद्‌ राजमाता जनैर्व॑ताम्‌ धात्रीमुवाच गच्छैनामानयेह ममान्तिकम्‌,उस समय राजमाताने उसे महलपरसे देखा। वह जनसाधारणसे घिरी हुई थी। राजमाताने धायसे कहा--“जाओ, इस युवतीको मेरे पास ले आओ

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಮಾತೆ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಕಂಡಳು; ಅವಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದಳು. ರಾಜಮಾತೆ ಧಾತ್ರಿಗೆ—“ಹೋಗಿ, ಈ ಯುವತಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣ ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆತಂದುಕೊ” ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಳು.

Verse 50

जनेन क्लिश्यते बाला दुःखिता शरणार्थिनी । तादग्‌ रूप॑ च पश्यामि विद्योतयति मे गृहम्‌

“ಜನರು ಈ ಬಾಲೆಯನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಅವಳು ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ಶರಣನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಂಥ ಕాంతಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ—ಅದು ನನ್ನ ಗೃಹವನ್ನೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾಡುವದು.”

Verse 51

उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना । सा जन वारयित्वा त॑ं प्रासादतलमुत्तमम्‌

“ಅವಳ ವೇಷ ಉನ್ಮತ್ತೆಯಂತಿದ್ದರೂ, ಈ ಕಲ್ಯಾಣಮಯಿ, ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳ ಯುವತಿ ಸాక్షಾತ್ ಶ್ರೀ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ)ಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಧಾತ್ರಿ ಜನರನ್ನು ತಳ್ಳಿ, ಅವಳನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಮಹಲದ ಮೇಲ್ಮಹಡಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು. ನಂತರ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ರಾಜಮಾತೆ ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಳು—“ಅಯ್ಯೋ! ಇಷ್ಟು ದುಃಖದಿಂದ ನಲುಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಇಂತಹ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದೀಯ?”

Verse 52

आरोप्य विस्मिता राजन्‌ दमयन्तीमपृच्छत । एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपु:

ರಾಜನೇ! ಅವಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದು, ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ರಾಜಮಾತೆ ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಳು—“ಇಷ್ಟು ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಈ ಪರಮ ಸುಂದರ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದೀಯ?”

Verse 53

भासि विद्युदिवा भ्रेषु शंस मे कासि कस्य वा । नहि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम्‌

“ಮೋಡಗಳ ನಡುವೆ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ನೀನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಹೇಳು—ನೀನು ಯಾರು, ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿದವಳು? ಏಕೆಂದರೆ ಆಭರಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ರೂಪ ಮಾನವೀಯವೆಂದು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 54

असहाया नरेभ्यश्षु नोद्धिजस्यमरप्रभे । “मेघमालामें प्रकाशित होनेवाली बिजलीकी भाँति तुम इस दुःखमें भी कैसी तेजस्विनी दिखायी देती हो। मुझसे बताओ

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು— “ಓ ಪ್ರಕಾಶಮಯಿ! ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನೀನು ಜನರನ್ನು ಏಕೆ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ? ಮೇಘಮಾಲೆಯ ನಡುವೆ ಮಿಂಚು ಹೊಳೆಯುವಂತೆ, ಈ ದುಃಖದಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಹೇಳು—ನೀನು ಯಾರು? ಯಾರ ಪತ್ನಿ? ಆಭರಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯ ಮಾನವಲೋಕದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವಿಯಂತ ದಿವ್ಯಕಾಂತಿ ಧರಿಸಿದ ವತ್ಸೆ! ಒಂಟಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಪುರುಷರನ್ನು ಏಕೆ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ?” ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭೀಮಿ ಕನ್ಯೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು—

Verse 55

मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम्‌ सैरन्ध्रीजातिसम्पन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम्‌

“ಅಮ್ಮಾ, ನನ್ನನ್ನು ಮಾನವ ಸ್ತ್ರೀಯೆಂದೇ ತಿಳಿಯಿರಿ—ಪತಿವ್ರತೆಯನ್ನು, ಗಂಡನನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸುವವಳನ್ನು. ನಾನು ಸೈರಂಧ್ರೀ ವರ್ಗದವಳು, ಸ್ತ್ರೀಸೇವಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣೆ; ಪರಾಧೀನ ಸೇವಿಕೆ, ಇತರರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಾಸಿಸುವವಳು.”

Verse 56

“माताजी! आप मुझे मानव-कन्या ही समझिये। मैं अपने पतिके चरणोंमें अनुराग रखनेवाली एक नारी हूँ। मेरी अन्तःपुरमें काम करनेवाली सैरन्ध्री जाति है। मैं सेविका हूँ और जहाँ इच्छा होती है, वहीं रहती हूँ ।।

“ಅಮ್ಮಾ, ನನ್ನನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾನವ ಕನ್ಯೆಯೆಂದೇ ತಿಳಿಯಿರಿ. ನಾನು ಭರ್ತೃಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವಳು, ಸದಾ ಅವನನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವ ಸ್ತ್ರೀ. ನನ್ನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಸೈರಂಧ್ರೀ ವರ್ಗದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ ಸೇವಿಕೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ; ನಾನೂ ಪರಾಧೀನ ಸೇವಿಕೆ—ಇಚ್ಛೆಯಾದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಫಲ-ಮೂಲಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತೇನೆ; ಸಂಜೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲೇ ರಾತ್ರಿಯ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಅಸಂಖ್ಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನು; ಅವನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಅಚಲ ಅನುರಾಗ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.”

Verse 57

भक्ताहमपि तं॑ वीरं छायेवानुगता पथि । तस्य दैवात्‌ प्रसज्रो5भूदतिमात्र सुदेवने

“ನಾನೂ ಆ ವೀರನಿಗೆ ಭಕ್ತಳಾಗಿ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕನನ್ನು ನೆರಳು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಸದಾ ಅವನನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ದೈವವಶಾತ್ ನನ್ನ ಗಂಡ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಆಸಕ್ತನಾದನು.”

Verse 58

द्यूते स निर्जितश्वैव वनमेक उपेयिवान्‌ | तमेकवसन वीरमुन्मत्तमिव विद्धलम्‌

“ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೋತು ಅವನು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಕಾಡಿನತ್ತ ಹೊರಟನು. ಒಂದೇ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿ, ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ ತೋರುವ ನನ್ನ ಆ ವೀರ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುತ್ತ ನಾನೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದೆ.”

Verse 59

आश्वासयन्ती भर्तारमहमप्यगमं वनम्‌ | स कदाचिद्‌ वने वीर: कस्मिंश्वित्‌ कारणान्तरे

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ಗಂಡನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುತ್ತ ನಾನೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನನ್ನ ವೀರಸ್ವಾಮಿ ಯಾವುದೋ ವಿಶೇಷ ಕಾರಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 60

क्षुत्परीतस्तु विमनास्तदप्येकं व्यसर्जयत्‌ । तमेकवसना नग्नमुन्मत्तवदचेतसम्‌

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿ, ಅವನು ಆ ಒಂದೇ ವಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ನಂತರ ಅವನು ನಗ್ನನಾಗಿ, ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ, ಚೇತನಾಹೀನನಾಗಿ ಅಲೆದಾಡಿದನು.

Verse 61

अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशास्तदा | ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित्‌

ಅವಳು ಮರುಮರು ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಆ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಿದ್ರೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಯಾವುದೋ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿದ್ರಿಸಿದ್ದಾಗ ಅವಳು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲೋ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಳು.

Verse 62

वाससोडर्थ परिच्छिद्य त्यक्तवान्‌ मामनागसम्‌ । त॑ मार्गमाणा भर्तारें दहमाना दिवानिशम्‌

ನನ್ನ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಧವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಿರಪರಾಧಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ಅವನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ನಂತರ ಗಂಡನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ನಾನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಒಳಗೊಳಗೆ ದಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ.

Verse 63

“उस समय वे भूखसे पीड़ित और अनमने हो रहे थे। अतः उन्होंने अपने उस एक वस्त्रको भी कहीं वनमें ही छोड़ दिया। मेरे शरीरपर भी एक ही वस्त्र था। वे नग्न

ಕಮಲಗರ್ಭದಂತೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನನ್ನು ನಾನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಲಾರೆ; ಅಮರರಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ಆ ಪ್ರಿಯ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರೂ ನನಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 64

तामश्रुपरिपूर्णाक्षी विलपन्तीं तथा बहु । राजमाताब्रवीदार्ता भैमीमार्तस्वरां स्वयम्‌

ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಮಕನ್ಯೆ ದಮಯಂತಿಯ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆರ್ಥಸ್ವರದಿಂದ ಬಹಳವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿರಲನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವಳ ದುಃಖದಿಂದ ತಾನೂ ಪೀಡಿತಳಾದ ರಾಜಮಾತೆ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು।

Verse 65

वसस्व मयि कल्याणि प्रीतिमें परमा त्वयि । मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम

“ಕಲ್ಯಾಣಿ! ನನ್ನ ಬಳಿಯೇ ವಾಸಿಸು; ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಪರಮ. ಭದ್ರೇ! ನನ್ನ ಪುರುಷರು ನಿನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವರು.”

Verse 66

अपि वा स्वयमागच्छेत्‌ परिधावन्नितस्ततः । इहैव वसती भठद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे,“अथवा यह भी सम्भव है, वे इधर-उधर भटकते हुए स्वयं ही इधर आ निकलें। भद्रे! तुम यहीं रहकर अपने पतिको प्राप्त कर लोगी”

“ಅಥವಾ ಅವನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತ ಸ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಬಂದುಬಿಡಬಹುದು. ಭದ್ರೇ! ನೀನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸಿದರೆ ನಿನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.”

Verse 67

राजमातुर्वच: श्रुत्वा दमयन्ती वचो<ब्रवीत्‌ । समयेनोत्सहे वस्तुं त्वयि वीरप्रजायिनि,राजमाताकी यह बात सुनकर दमयन्तीने कहा--“वीरमात:! मैं एक नियमके साथ आपके यहाँ रह सकती हूँ

ರಾಜಮಾತೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದಮಯಂತಿ ಹೇಳಿದಳು—“ವೀರಪ್ರಜಾಯಿನಿ! ನಾನು ಒಂದು ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಬಳಿಯೇ ವಾಸಿಸಬಲ್ಲೆ.”

Verse 68

उच्छिष्ट नैव भुज्जीयां न कुर्या पादधावनम्‌ | न चाहं पुरुषानन्यान्‌ प्रभाषेयं कथंचन,“मैं किसीका जूठा नहीं खाऊँगी, किसीके पैर नहीं धोऊँगी और किसी भी दूसरे पुरुषसे किसी तरह भी वार्तालाप नहीं करूँगी

“ನಾನು ಯಾರ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟವನ್ನೂ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಯಾವ ಪುರುಷನೊಡನೆಯೂ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 69

प्रार्थयेद्‌ यदि मां कश्चिद्‌ दण्ड्यस्ते स पुमान्‌ भवेत्‌ | वध्यश्न तेडसकृन्मन्द इति मे वब्रतमाहितम्‌

ಯಾವನಾದರೂ ಪುರುಷನು ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವನು ನಿನ್ನಿಂದ ದಂಡನೀಯನಾಗಲಿ; ಮತ್ತು ಮೂಢನು ಮರುಮರು ಇಂತಹ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ನೀನು ಪ್ರಾಣದಂಡವನ್ನೂ ವಿಧಿಸು—ಇದೇ ನನ್ನ ದೃಢ ವ್ರತ.

Verse 70

भर्तुरन्वेषणार्थ तु पश्येयं ब्राह्मणानहम्‌ । यद्येवमिह वत्स्यामि त्वत्सकाशे न संशय:

ನನ್ನ ಭರ್ತನ ಅನ್ವೇಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವೆನು.

Verse 71

“मैं अपने पतिकी खोजके लिये केवल ब्राह्मणोंसे मिल सकती हूँ। यदि यहाँ ऐसी व्यवस्था हो सके तो निश्चय ही आपके निकट निवास करूँगी। इसमें संशय नहीं है ।।

ನನ್ನ ಭರ್ತನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೇ ಮಾತ್ರ ಸಂಗಮ ಮಾಡಬಲ್ಲೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಂಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುವೆನು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಆದರೆ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲದು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜಮಾತೆ ಹರ್ಷಿತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—

Verse 72

सर्वमेतत्‌ करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम्‌ । एवमुक्‍क्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशाम्पते

“ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನ ವ್ರತ ಇಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುವುದು ಭಾಗ್ಯ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಹೇ ರಾಜನೇ, ರಾಜಮಾತೆ ಭೈಮೀ (ದಮಯಂತಿ)ಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿ, ನಂತರ ತನ್ನ ಮಗಳು ಸುನಂದೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು—“ಸುನಂದೆ! ಈ ಸೈರಂಧ್ರಿಯನ್ನು ದೇವರೂಪಿಣಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸು.”

Verse 73

उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत | सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम्‌

ಹೇ ಭಾರತ! ಆಗ ಅವಳು ಸುನಂದಾ ಎಂಬ ತನ್ನ ಮಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ಸುನಂದೆ! ಈಕೆಯನ್ನು ಸೈರಂಧ್ರಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸು; ಈಕೆಯನ್ನು ದೇವರೂಪಿಣಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸು.”

Verse 74

वयसा तुल्यतां प्राप्ता सखी तव भवत्वियम्‌ | एतया सह मोदस्व निरुद्धिग्नमना: सदा,“यह अवस्थामें तुम्हारे समान है, अतः तुम्हारी सखी होकर रहे। तुम इसके साथ सदा प्रसन्नचित्त एवं आनन्दमग्न रहो”

ಇವಳು ಈಗ ನಿನ್ನ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾನಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವಳು ನಿನ್ನ ಸಖಿಯಾಗಿರಲಿ. ನೀನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಹರ್ಷದಿಂದಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ದುಃಖ-ಚಿಂತೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಿಸು.

Verse 75

ततः परमसंदहृष्टा सुनन्दा गृहमागमत्‌ | दमयन्तीमुपादाय सखीभि: परिवारिता,तब सखियोंसे घिरी हुई सुनन्दा अत्यन्त हर्षोल्लासमें भरकर दमयन्तीको साथ ले अपने भवनमें आयी

ನಂತರ ಪರಮ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸುನಂದಾ, ಸಖಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದವಳಾಗಿ, ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಳು.

Verse 76

स तत्र पूज्यमाना वै दमयन्ती व्यनन्दत । सर्वकामै: सुविहितैर्निरुद्वेशावसत्‌ तदा

ಅಲ್ಲಿ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಮಯಂತಿ ಮಹಾ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಳು. ಅವಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಸೌಖ್ಯಗಳನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆ-ಉದ್ವೇಗರಹಿತವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದಳು.

Verse 403

कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम्‌ । “मनुष्योंको इस जगतमें कोई भी सुख या दुःख ऐसा नहीं मिलता

ಈ ದುಃಖ ನನಗೆ ಬಂದಿರುವುದು—ಕರ್ಮದಿಂದೋ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದೋ, ವಾಕ್ಯದಿಂದೋ—ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಧಾತನ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರಿಗೂ ಸುಖವೂ ದುಃಖವೂ ದೊರೆಯದು; ನಾನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಲಿ, ಮಾತಿನಿಂದಾಗಲಿ, ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಅಂಥ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ—ಈ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗುವಂತೆ.

Verse 1636

रत्नराशिविंशीर्णो<यं गृह्नी ध्वं कि प्रधावत । उस समय वहाँ तीनों लोकोंको भयमें डालनेवाला महान्‌ आर्तनाद एवं चीत्कार हो रहा था। कोई कहता--'अरे! इधर बड़े जोरकी आग प्रज्वलित हो उठी है। यह भारी संकट आ गया (अब) दौड़ो और बचाओ।' दूसरा कहता--“अरे! ये ढेर-के-ढेर रत्न बिखरे पड़े हैं

“ಅಯ್ಯೋ! ರತ್ನಗಳ ರಾಶಿ ಚದುರಿಹೋಗಿದೆ—ಅವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿರಿ; ಏಕೆ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಓಡಾಡುತ್ತೀರಿ?” ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಭಯಪಡಿಸುವ ಮಹಾ ಆಕ್ರಂದನ ಮತ್ತು ಗದ್ದಲ ಎದ್ದಿತು. ಒಬ್ಬನು ಕೂಗಿದ—“ಅಯ್ಯೋ! ಇಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ; ಭಾರೀ ವಿಪತ್ತು ಬಂದಿದೆ—ಓಡಿ ರಕ್ಷಿಸಿರಿ!” ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಹೇಳಿದ—“ನೋಡಿ, ರತ್ನಗಳ ಗುಡ್ಡಗಳು ಚದುರಿವೆ; ಅವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿರಿ—ಏಕೆ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಓಡುತ್ತೀರಿ?”