Adhyaya 37
पात्रलक्षण-परिक्षा (Pātra-Lakṣaṇa Parīkṣā) — Criteria for a Worthy Recipient
Upa-parva: Dāna-Dharma and Pātra-Parīkṣā (Recipient-Assessment) Discourse
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to define what makes a person a proper recipient (pātra), including whether novelty (apūrva), long absence (ciroṣita), or distant arrival (dūrād-abhyāgata) confer worthiness. Bhīṣma responds by distinguishing superficial markers from ethical substance: certain practices may appear meritorious (including vows performed quietly), but coercing or burdening one’s dependents undermines the self. He affirms that newcomers, long-absent persons, and those arriving from afar can be considered worthy, yet the decisive criterion is the presence of stable virtues—non-anger, truthfulness, non-harm, self-control, straightforwardness, non-malice, humility, modesty, endurance, austerity, and tranquility—without contrary misconduct. He warns against anti-scriptural postures (disparaging Veda and śāstra), inconsistent behavior, and performative disputation: a self-styled learned critic who indulges in sterile logic, harsh speech, and antagonism toward brāhmaṇas is socially corrosive and should not be treated as a recipient of honor. The chapter concludes by recommending association with genuinely learned, tradition-grounded scholars (versed in śruti, smṛti, itihāsa, purāṇa, and related disciplines) and by outlining the householder’s sequential discharge of obligations—debts to gods, sages, ancestors, learned persons, and guests—through purified action, thereby preserving dharma.
Chapter Arc: शरशय्या पर लेटे भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं—राजधर्म की जड़ ब्राह्मण-सत्कार है; जो समाज ब्राह्मण को निरादर करता है, वह अपने ही पुण्य-स्तम्भ को काट देता है। → भीष्म ब्राह्मणों की अनिवार्य पूज्यता का विधान करते हैं: भोग, अलंकार, और अन्य इच्छित वस्तुओं से उन्हें संतुष्ट करो; उन्हें पिता के समान रक्ष्य मानो। फिर वे यज्ञ-तत्त्व जोड़ते हैं—ब्राह्मण को दिया हुआ हवि देवता ग्रहण करते हैं; ब्राह्मण-तृप्ति से पितर और देवता स्वतः तृप्त होते हैं। पृथ्वी स्वयं वाणी बनकर कहती है कि ब्राह्मण-सेवा से रज (पाप-धूल) नष्ट होती है और कीर्ति-बुद्धि-समृद्धि जन्म लेती है। → निर्णायक प्रतिज्ञा-सा निष्कर्ष उभरता है: 'तथैव देवता राजन्—नात्र कार्या विचारणा'—हे राजन्, इसमें संशय नहीं; ब्राह्मण संतुष्ट हों तो देवता-पितर सदा प्रसन्न। और जो ब्राह्मणों का अनुसरण करते हैं वे न पराभव को प्राप्त होते हैं, न प्रेत्य विनश्यन्ति—मरणोत्तर भी उनकी गति ऊँची होती है। → भीष्म कर्म-फल की सरल कुंजी देते हैं: मनुष्य जिस-जिस हविष्य से ब्राह्मणों को तृप्त करता है, उसी-उसी से देवता और पितर तृप्त होते हैं; अतः राजाओं और गृहस्थों के लिए ब्राह्मण-पूजा, दान, नमस्कार और संरक्षण—ये ही स्थिर कल्याण के साधन हैं। → युधिष्ठिर के मन में यह प्रश्न जागता है कि ब्राह्मण-पूजा का आचरण किन सीमाओं और किन पात्रताओं के साथ किया जाए—अगले उपदेश में उसी का विस्तार संकेतित है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठक $ “लोक मिलाकर २७३ श्लोक हैं) नफमशा+ (0) आज अन+- चतुस्त्रिंशो 5 ध्याय: श्रेष्ठ ब्राह्मणोंकी प्रशंसा भीष्म उवाच ब्राह्मणानेव सततं भृशं सम्परिपूजयेत् । एते हि सोमराजान ईश्वरा: सुखदुःखयो:,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! ब्राह्मणोंका सदा ही भलीभाँति पूजन करना चाहिये। चन्द्रमा इनके राजा हैं। ये मनुष्यको सुख और दु:ख देनेमें समर्थ हैं
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸದಾ ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅವರು ಸುಖದುಃಖಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಪತಿಗಳಂತೆ; ಸೋಮನು (ಚಂದ್ರನು) ಅವರ ರಾಜನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 2
एते भोगैरलड्कारैरन्यैश्वैव किमिच्छकै: । सदा पूज्या नमस्कारै रक्ष्याश्व॒ पितृवन्नूपै:
ಅವರಿಗೆ ಭೋಗಗಳು, ಅಲಂಕಾರಗಳು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಇಚ್ಛಿತ ಸಂಪತ್ತುಗಳೇನು ಬೇಕು? ಅವರು ಸದಾ ನಮಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಪೂಜ್ಯರು; ರಾಜರು ಅವರನ್ನು ತಂದೆಯಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
Verse 3
जायतां ब्रह्मवर्चस्वी राष्ट्रे वै ब्राह्मण: शुचि:
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಶುದ್ಧಾಚಾರಿಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಜನಿಸಲಿ.
Verse 4
ब्राह्मणं जातिसम्पन्नं धर्मज्ञ संशितव्रतम्
ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ, ದೃಢವ್ರತಿಯಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು—
Verse 5
ब्राह्मणेभ्यो हविर्दत्तं प्रतिगृह्लन्ति देवता:
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 6
आदित्यश्रन्द्रमा वायुरापो भूरम्बरं दिश:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ವಾಯು, ಜಲ, ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳು—ಇವೆಲ್ಲ ಧರ್ಮದ ನಿತ್ಯ ಸಾಕ್ಷಿಗಳೂ ಆಧಾರಗಳೂ ಆಗಿವೆ.
Verse 7
न तस्याश्रन्ति पितरो यस्य विप्रा न भुज्जते
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಭೋಜನ ಮಾಡದಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವನ ಪಿತೃಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 8
ब्राह्मणेषु तु तुष्टेषु प्रीयन्ते पितर: सदा
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತೃಪ್ತರಾದರೆ ಪಿತೃಗಳು ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 9
तथैव ते>पि प्रीयन्ते येषां भवति तद्धवि:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಯಾರ ಪಾಲಾಗಿಯೇ ಆ ಹವಿಸ್ಸು ಆಗುತ್ತದೋ ಅವರು ಕೂಡ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Verse 10
येन येनैव हविषा ब्राह्म॒णांस्तर्पयेन्नर:
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಯಾವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 11
ब्राह्मणादेव तद् भूतं प्रभवन्ति यत: प्रजा:,जिससे समस्त प्रजा उत्पन्न होती है, वह यज्ञ आदि कर्म ब्राह्मणोंसे ही सम्पन्न होता है। जीव जहाँसे उत्पन्न होता है और मृत्युके पश्चात् जहाँ जाता है, उस तत्त्वको, स्वर्ग और नरकके मार्गको तथा भूत, वर्तमान और भविष्यको ब्राह्मण ही जानता है। ब्राह्मण मनुष्योंमें सबसे श्रेष्ठ है। भरतश्रेष्ठ) जो अपने धर्मको जानता है और उसका पालन करता है, वही सच्चा ब्राह्मण है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾವ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಜೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ತತ್ತ್ವವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಸಮಾಜವನ್ನು ಧಾರಿಸುವ ಯಜ್ಞಾದಿ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದಲೇ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರುತ್ತವೆ. ಜೀವ ಎಲ್ಲಿಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೋ, ಮರಣಾನಂತರ ಎಲ್ಲಿಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ ಆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ; ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕಗಳ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೂ, ಭೂತ-ವರ್ತಮಾನ-ಭವಿಷ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅವನು ಅರಿತಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ, ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ತನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದು ಅದನ್ನೇ ಆಚರಿಸುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು.
Verse 12
यतक्षायं प्रभवति प्रेत्य यत्र च गच्छति । वेदैष मार्ग स्वर्गस्य तथैव नरकस्य च,जिससे समस्त प्रजा उत्पन्न होती है, वह यज्ञ आदि कर्म ब्राह्मणोंसे ही सम्पन्न होता है। जीव जहाँसे उत्पन्न होता है और मृत्युके पश्चात् जहाँ जाता है, उस तत्त्वको, स्वर्ग और नरकके मार्गको तथा भूत, वर्तमान और भविष्यको ब्राह्मण ही जानता है। ब्राह्मण मनुष्योंमें सबसे श्रेष्ठ है। भरतश्रेष्ठ) जो अपने धर्मको जानता है और उसका पालन करता है, वही सच्चा ब्राह्मण है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಜೀವವು ಯಾವ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೋ, ಮರಣಾನಂತರ ಯಾವ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ವೇದವಿಹಿತ ಸ್ವರ್ಗಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ನರಕಮಾರ್ಗ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವೇದದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವು. ಈ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮನು ಸೂಚಿಸುವುದು: ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದುಕುವುದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಇದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಜ್ಞಾನವೇ ಜೀವದ ಹುಟ್ಟು, ನಡೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಗತಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 13
आगतानागते चोभे ब्राह्मणो द्विपदं वर: । ब्राह्मणो भरतश्रेष्ठ स्वरधर्म चैव वेद यः:,जिससे समस्त प्रजा उत्पन्न होती है, वह यज्ञ आदि कर्म ब्राह्मणोंसे ही सम्पन्न होता है। जीव जहाँसे उत्पन्न होता है और मृत्युके पश्चात् जहाँ जाता है, उस तत्त्वको, स्वर्ग और नरकके मार्गको तथा भूत, वर्तमान और भविष्यको ब्राह्मण ही जानता है। ब्राह्मण मनुष्योंमें सबसे श्रेष्ठ है। भरतश्रेष्ठ) जो अपने धर्मको जानता है और उसका पालन करता है, वही सच्चा ब्राह्मण है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ದ್ವಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಭೂತ ಮತ್ತು ಅನಾಗತ—ಎರಡನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ತನ್ನ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿದು ಅದನ್ನೇ ಆಚರಿಸುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು.
Verse 14
ये चैनमनुवर्तन्ते ते न यान्ति पराभवम् | नते प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति न पराभवम्,जो लोग ब्राह्मणोंका अनुसरण करते हैं उनकी कभी पराजय नहीं होती तथा मृत्युके पश्चात् उनका पतन नहीं होता। वे अपमानको भी नहीं प्राप्त होते हैं
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಪರಾಭವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಮರಣಾನಂತರವೂ ಅವರು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪತನವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ; ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದೆ, ಅಧೋಗತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 15
यद् ब्राह्मणमुखात् प्राप्तं प्रतिगृह्लन्ति वै वच: । भूतात्मानो महात्मानस्ते न यान्ति पराभवम्
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸರ್ವಭೂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕಾತ್ಮಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾತ್ಮರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮುಖದಿಂದ ಬಂದ ವಚನವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥವರು ಪರಾಭವಕ್ಕೂ ವಿನಾಶಕ್ಕೂ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅಹಂಕಾರ ಅಥವಾ ಆವೇಗವಲ್ಲ, ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನೇ ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 16
ब्राह्मणके मुखसे जो वाणी निकलती है, उसे जो शिरोधार्य करते हैं, वे सम्पूर्ण भूतोंको आत्मभावसे देखनेवाले महात्मा कभी पराभवको नहीं प्राप्त होते हैं ।। क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन च | ब्राह्मणेष्वेव शाम्पन्ति तेजांसि च बलानि च
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಡುವ ವಾಣಿಯನ್ನು ಶಿರೋಧಾರ್ಯವೆಂದು ಮನದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವವರು, ಆತ್ಮಭಾವದಿಂದ ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಮಹಾತ್ಮರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಪರಾಭವವನ್ನು ಪಡೆಯರು. ಏಕೆಂದರೆ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ದಹಿಸುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ತೇಜೋಬಲಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬಂದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಉಗ್ರಶಕ್ತಿ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 17
अपने तेज और बलसे तपते हुए क्षत्रियोंके तेज और बल ब्राह्मणोंके सामने आनेपर ही शान्त होते हैं ।। भृूगवस्तालजंघांश्व नीपानाजड्िरसो5जयन् । भरद्वाजो वैहतव्यानैलांश्व भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! भृगुवंशी ब्राह्मणोंने तालजंघोंको, अंगिराकी संतानोंने नीपवंशी राजाओंको तथा भरद्वाजने हैहयोंको और इलाके पुत्रोंको पराजित किया था
ತಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ಉರಿಯುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ತೇಜೋಬಲಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೃಗುವಂಶೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಾಲಜಂಘರನ್ನು ದಮನಿಸಿದರು; ಅಂಗಿರಸ ವಂಶಜರು ನೀಪವಂಶೀಯ ರಾಜರನ್ನು ಜಯಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಭರದ್ವಾಜನು ಹೈಹಯರನ್ನೂ ಇಳೆಯ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 18
चित्रायुधांश्षाप्पजयन्नेते कृष्णाजिनध्वजा: । प्रक्षिप्पाथ च कुम्भान् वै पारगामिनमारभेत्,क्षत्रियोंक पास अनेक प्रकारके विचित्र आयुध थे तो भी कृष्णमृगचर्म धारण करनेवाले इन ब्राह्मणोंने उन्हें हरा दिया। क्षत्रियको चाहिये कि ब्राह्मणोंको जलपूर्ण कलश दान करके पारलौकिक कार्य आरम्भ करे
ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಬಳಿ ಅನೇಕ ವಿಧದ ವಿಚಿತ್ರ ಆಯುಧಗಳಿದ್ದರೂ, ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಧ್ವಜರಾದ—ಕೃಷ್ಣಮೃಗಚರ್ಮಧಾರಿಗಳಾದ—ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವರನ್ನು ಜಯಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಪರಲೋಕಸಾಧಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು.
Verse 19
यत् किंचित् कथ्यते लोके श्रूयते पठ्यतेडपि वा । सर्व तद् ब्राह्मणेष्वेव गूढो ग्निरिव दारुषु,संसारमें जो कुछ कहा-सुना या पढ़ा जाता है वह सब काठमें छिपी हुई आगकी तरह ब्राह्मणोंमें ही स्थित है
ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದು, ಕೇಳಲ್ಪಡುವುದು ಅಥವಾ ಓದಲ್ಪಡುವುದಾದರೂ—ಅದೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲೇ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ; ಮರದೊಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ.
Verse 20
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । संवाद वासुदेवस्य पृथ्व्याश्व भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ] इस विषयमें जानकार लोग भगवान् श्रीकृष्ण और पृथ्वीके संवादरूप इस प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ಭರತರ್ಷಭನೇ! ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಪಂಡಿತರು ಒಂದು ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ವಾಸುದೇವ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂವಾದವನ್ನು.
Verse 21
वायुदेव उवाच मातरं सर्वभूतानां पृच्छे त्वां संशयं शुभे । केनस्वित् कर्मणा पाप॑ व्यपोहति नरो गृही,श्रीकृष्णने पूछा--शुभे! तुम सम्पूर्ण भूतोंकी माता हो, इसलिये मैं तुमसे एक संदेह पूछ रहा हूँ। गृहस्थ मनुष्य किस कर्मके अनुष्ठानसे अपने पापका नाश कर सकता है?
ವಾಯುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಶುಭೆಯೇ! ನೀನು ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಮಾತೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಶಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಗೃಹಸ್ಥನು ಯಾವ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ತನ್ನ ಪಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲನು?
Verse 22
पृथिव्युवाच ब्राह्मणानेव सेवेत पवित्र होतदुत्तमम् । ब्राह्मणान् सेवमानस्य रज: सर्व प्रणश्यति । अतो भूतिरत: कीर्तिरितो बुद्धि: प्रजायते,पृथ्वीने कहा--भगवन्! इसके लिये मनुष्यको ब्राह्मणोंकी ही सेवा करनी चाहिये। यही सबसे पवित्र और उत्तम कार्य है। ब्राह्मणोंकी सेवा करनेवाले पुरुषका समस्त रजोगुण नष्ट हो जाता है। इसीसे ऐश्वर्य, इसीसे कीर्ति और इसीसे उत्तम बुद्धि भी प्राप्त होती है
ಪೃಥಿವಿ ಹೇಳಿದಳು—ಭಗವನ್! ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೇ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಇದೇ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಆದ ಮಾರ್ಗ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನ ಸರ್ವ ರಜೋಗುಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಇದರಿಂದಲೇ ಕೀರ್ತಿ, ಇದರಿಂದಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 23
महारथश्न राजन्य एष्टव्य: शत्रुतापन: । इति मां नारद: प्राह सततं सर्वभूतये,पृथ्वी और श्रीकृष्णका संवाद सदा सब प्रकारकी समृद्धिके लिये नारदजीने मुझसे कहा कि शत्रुओंको संताप देनेवाले महारथी क्षत्रियके उत्पन्न होनेकी कामना करनी चाहिये
ವಾಯುದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಾಪಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾರಥನಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನ (ಜನ್ಮಕ್ಕಾಗಿ) ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾರದನು ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಮರುಮರು ಹೇಳಿದನು.
Verse 24
ब्राह्मणं जातिसम्पन्नं धर्मज्ञं संशितं शुचिम् । अपरेषां परेषां च परेभ्यश्रैव येडपरे,उत्तम जातिसे सम्पन्न, धर्मज्ञ, दृढ़तापूर्वक व्रतका पालन करनेवाले तथा पवित्र ब्राह्मणके उत्पन्न होनेकी भी इच्छा रखनी चाहिये। छोटे-बड़े सब लोगोंसे जो बड़े हैं, उनसे भी ब्राह्मण बड़े माने गये हैं। ऐसे ब्राह्मण जिसकी प्रशंसा करते हैं उस मनुष्यकी वृद्धि होती है और जो ब्राह्मणोंकी निन्दा करता है वह शीघ्र ही पराभवको प्राप्त होता है
ವಾಯು ಹೇಳಿದನು—ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಧರ್ಮಜ್ಞ, ನಿಯಮಶೀಲ, ಶುದ್ಧನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ (ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿಧಿ) ಯನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಕಿರಿಯರಲ್ಲಿಯೂ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿಯೂ, ಇನ್ನೂ ಹಿರಿಯರೆನಿಸುವವರಲ್ಲಿಯೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಂದು ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಯಾರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವನು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನು ಶೀಘ್ರವೇ ಪರಾಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
Verse 25
ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति स मनुष्य: प्रवर्धते । अथ यो ब्राह्मणान् क्रुष्ट: पराभवति सो5चिरात्,उत्तम जातिसे सम्पन्न, धर्मज्ञ, दृढ़तापूर्वक व्रतका पालन करनेवाले तथा पवित्र ब्राह्मणके उत्पन्न होनेकी भी इच्छा रखनी चाहिये। छोटे-बड़े सब लोगोंसे जो बड़े हैं, उनसे भी ब्राह्मण बड़े माने गये हैं। ऐसे ब्राह्मण जिसकी प्रशंसा करते हैं उस मनुष्यकी वृद्धि होती है और जो ब्राह्मणोंकी निन्दा करता है वह शीघ्र ही पराभवको प्राप्त होता है
ವಾಯು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಯಾರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೋ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವನು ಶೀಘ್ರವೇ ಪರಾಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
Verse 26
ततो राष्ट्रस्य शान्तिर्हि भूतानामिव वासवात् । राजाओंको चाहिये कि वे उत्तम भोग, आभूषण तथा पूछकर प्रस्तुत किये गये दूसरे मनोवांछित पदार्थ देकर नमस्कार आदिके द्वारा सदा ब्राह्मणोंकी पूजा करें और पिताके समान उनके पालन-पोषणका ध्यान रखें। तभी इन ब्राह्मणोंसे राष्ट्रमें शान्ति रह सकती है। ठीक उसी तरह, जैसे इन्द्रसे वृष्टि प्राप्त होनेपर समस्त प्राणियोंको सुख-शान्ति मिलती है,यथा महार्णवे क्षिप्त आमलोष्टो विनश्यति । तथा दुश्चरितं सर्व पराभावाय कल्पते जैसे महासागरमें फेंका हुआ कच्ची मिट्टीका ढेला तुरंत गल जाता है, उसी प्रकार ब्राह्मणोंका संग प्राप्त होते ही सारा दुष्कर्म नष्ट हो जाता है
ಅಷ್ಟೇ ಆಗ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ—ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದಾಗ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸುಖ-ಶಾಂತಿ ದೊರಕುವಂತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜರು ಸದಾ ನಮಸ್ಕಾರಾದಿ ಗೌರವಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು—ಉತ್ತಮ ಭೋಗ್ಯಗಳು, ಆಭರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಳಿ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕಾದ ಇತರ ಮನೋವಾಂಛಿತ ದಾನಗಳನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ತಂದೆಯಂತೆ ಅವರ ಭರಣ-ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಂತಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಸಾಗರಕ್ಕೆ ಎಸೆದ ಕಚ್ಚಾ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆ ತಕ್ಷಣ ಕರಗುವಂತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಗ ದೊರಕಿದ ಕೂಡಲೇ ಎಲ್ಲ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ತನ್ನದೇ ಪರಾಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 27
पश्य चन्द्रे कृतं लक्ष्म समुद्रो लवणोदकः: । तथा भगसहस््रेण महेन्द्र: परिचिल्वित:,माधव! देखिये, ब्राह्मणोंका कैसा प्रभाव है, उन्होंने चन्द्रमामें कलंक लगा दिया, समुद्रका पानी खारा बना दिया तथा देवराज इन्द्रके शरीरमें एक हजार भगके चिह्न उत्पन्न कर दिये और फिर उन्हींके प्रभावसे वे भग नेत्रके रूपमें परिणत हो गये; जिनके कारण शतक्रतु इन्द्र 'सहस्राक्ष' नामसे प्रसिद्ध हुए
ಮಾಧವನೇ! ನೋಡು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟೊಂದು ಮಹತ್ತಾದದು. ಅವರು ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಕಲಂಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ಲವಣಮಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು, ಮತ್ತು ಮಹೇಂದ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ‘ಭಗ’ಚಿಹ್ನಗಳ ಸಾವಿರನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅದೇ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ಚಿಹ್ನಗಳು ಕಣ್ಣುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾದವು; ಆದ್ದರಿಂದ ಶತಕ್ರತು ಇಂದ್ರ ‘ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.
Verse 28
तेषामेव प्रभावेण सहस्ननयनो हासौ । शतक्रतु: समभवत् पश्य माधव यादृशम्,माधव! देखिये, ब्राह्मणोंका कैसा प्रभाव है, उन्होंने चन्द्रमामें कलंक लगा दिया, समुद्रका पानी खारा बना दिया तथा देवराज इन्द्रके शरीरमें एक हजार भगके चिह्न उत्पन्न कर दिये और फिर उन्हींके प्रभावसे वे भग नेत्रके रूपमें परिणत हो गये; जिनके कारण शतक्रतु इन्द्र 'सहस्राक्ष' नामसे प्रसिद्ध हुए
ಮಾಧವನೇ! ನೋಡು—ಅವರದೇ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈ ಇಂದ್ರನು ಸಹಸ್ರನಯನನಾದನು, ಶತಕ್ರತುವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಷ್ಟು ಅಚ್ಚರಿಯದು!
Verse 29
इच्छन् कीर्ति च भूतिं च लोकांश्व मधुसूदन । ब्राह्मणानुमते तिछेत् पुरुष: शुचिरात्मवान्,मधुसूदन! जो कीर्ति, ऐश्वर्य और उत्तम लोकोंको प्राप्त करना चाहता हो, वह मनको वशमें रखनेवाला पवित्र पुरुष ब्राह्मणोंकी आज्ञाके अधीन रहे
ಮಧುಸೂದನನೇ! ಕೀರ್ತಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಶುದ್ಧಾಚಾರಿಯೂ ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯೂ ಆಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅನುಮತಿ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರಬೇಕು.
Verse 30
भीष्म उवाच इत्येतद् वचन श्रुत्वा मेदिन्या मधुसूदन: । साधु साध्विति कौरव्य मेदिनीं प्रत्यपूजयत्,भीष्मजी कहते हैं--कुरुनन्दन! पृथ्वीके ये वचन सुनकर भगवान् मधुसूदनने कहा --4वाह-वाह, तुमने बहुत अच्छी बात बतायी।” ऐसा कहकर उन्होंने भूदेवीकी भूरि-भूरि प्रशंसा की
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಕೌರವ್ಯನೇ! ಮೆದಿನಿಯ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಮಧುಸೂದನನು “ಸಾಧು, ಸಾಧು!” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಭೂದೇವಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದನು.
Verse 31
एतां श्रुत्वोपमां पार्थ प्रयतो ब्राह्मणर्षभान् । सतत पूजयेथास्त्वं तत: श्रेयोडभिपत्स्यसे,कुन्तीनन्दन! इस दृष्टान्त एवं ब्राह्मण-माहात्म्यको सुनकर तुम सदा पवित्रभावसे श्रेष्ठ ब्राह्मणोंका पूजन करते रहो। इससे तुम कल्याणके भागी होओगे
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪಾರ್ಥ! ಈ ಉಪಮಾರೂಪ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶುದ್ಧ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಸದಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಹೇ ಕುಂತೀನಂದನ, ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.
Verse 33
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें ब्राह्मणकी प्रशंसा नामक तैतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಪ್ರಶಂಸೆ’ ಎಂಬ ಮೂವತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 34
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पृथ्वीवासुदेवसंवादे चतुस्त्रिंशो 5ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವೀ-ವಾಸುದೇವ ಸಂವಾದಾಂತರ್ಗತ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 36
महारथश्न राजन्य एष्टव्य: शत्रुतापन: । सबको यह इच्छा करनी चाहिये कि राष्ट्रमें ब्रह्मतेजसे सम्पन्न पवित्र ब्राह्मण उत्पन्न हो और शत्रुओंको संताप देनेवाले महारथी क्षत्रियकी उत्पत्ति हो
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ರಾಜನೇ! ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಾಪಿಸುವ ಮಹಾರಥ ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಉದಯವೂ ವಾಂಛನೀಯ. ಎಲ್ಲರೂ ಬಯಸಬೇಕಾದುದು ಇದೇ: ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಶುದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಜನಿಸಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಪೀಡೆ ನೀಡುವ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಮಹಾರಥ ಕ್ಷತ್ರಿಯನೂ ಜನಿಸಲಿ.
Verse 46
वासयेत गृहे राजन् न तस्मात् परमस्ति वै । राजन! विशुद्ध जातिसे युक्त तथा तीक्ष्ण व्रतका पालन करनेवाले धर्मज्ञ ब्राह्मणको अपने घरमें ठहराना चाहिये। इससे बढ़कर दूसरा कोई पुण्यकर्म नहीं है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ರಾಜನೇ! ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗೆ ವಾಸಕೊಡಬೇಕು; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾದ ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ವಂಶಜ, ಕಠೋರ ವ್ರತಪರ, ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಗೃಹವಾಸ ನೀಡುವುದು—ಇದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.
Verse 53
पितर: सर्वभूतानां नैतेभ्यो विद्यते परम् ब्राह्मणोंको जो हविष्य अर्पित किया जाता है उसे देवता ग्रहण करते हैं; क्योंकि ब्राह्मण समस्त प्राणियोंके पिता हैं। इनसे बढ़कर दूसरा कोई प्राणी नहीं है
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಿತೃಸ್ವರೂಪರು; ಅವರಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸರ್ವಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಶ್ವಪಿತೃಗಳಂತೆ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪ್ರಾಣಿ ಇಲ್ಲ.
Verse 66
सर्वे ब्राह्मणमाविश्य सदान्नमुप भुठ्जते । सूर्य, चन्द्रमा, वायु, जल, पृथ्वी, आकाश और दिशा--इन सबके अधिष्ठाता देवता सदा ब्राह्मणके शरीरमें प्रवेश करके अन्न भोजन करते हैं
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ವಾಯು, ಜಲ, ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಸದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಉಪಭೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 76
देवाक्षाप्यस्य नाश्नन्ति पापस्य ब्राह्मुणद्विष: । ब्राह्मण जिसका अन्न नहीं खाते उसके अन्नको पितर भी नहीं स्वीकार करते। उस ब्राह्मणद्रोही पापात्माका अन्न देवता भी नहीं ग्रहण करते हैं
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವ ಪಾಪಿಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಹವಿಸ್ಸನ್ನೂ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರ ಅನ್ನವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಿತೃಗಳೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ್ರೋಹಿ ಪಾಪಾತ್ಮನ ಅನ್ನವನ್ನು ದೇವತೆಗಳೂ ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 86
तथैव देवता राजन् नात्र कार्या विचारणा | राजन! यदि ब्राह्मण संतुष्ट हो जायँ तो पितर तथा देवता भी सदा प्रसन्न रहते हैं। इसमें कोई अन्यथा विचार नहीं करना चाहिये
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ರಾಜನೇ, ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ; ಇಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತೃಪ್ತರಾದರೆ ಪಿತೃಗಳೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಬೇಡ.
Verse 96
नच प्रेत्य विनश्यन्ति गच्छन्ति च परां गतिम् इसी प्रकार वे यजमान भी प्रसन्न होते हैं जिनकी दी हुई हवि ब्राह्मणोंके उपयोगमें आती है। वे मरनेके बाद नष्ट नहीं होते हैं, उत्तम गतिको प्राप्त हो जाते हैं
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಯಾರಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹವಿಸ್ಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೋ, ಆ ಯಜಮಾನರೂ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮರಣಾನಂತರ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 106
तेन तेनैव प्रीयन्ते पितरो देवतास्तथा । मनुष्य जिस-जिस हविष्यसे ब्राह्मणोंको तृप्त करता है, उसी-उसीसे देवता और पितर भी तृप्त होते हैं
ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಯಾವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ಅದೇ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳೂ ಪಿತೃಗಳೂ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ।
Frequently Asked Questions
Whether worthiness can be inferred from circumstantial factors (newness, long absence, distant arrival) versus verified moral qualities; the chapter resolves this by prioritizing stable virtues and non-harmful conduct over merely external markers.
Continuously examine character: a worthy recipient is marked by truthfulness, non-violence, self-control, humility, endurance, and tranquility, while inconsistent conduct, cruelty toward dependents, and anti-scriptural posturing negate eligibility for honor.
Not as an explicit phalaśruti formula; instead it provides a normative payoff: right association with genuinely learned persons and the purified, sequential discharge of household obligations ensures one does not fall away from dharma and sustains long-term social and spiritual stability.